21bb5393 Raadsvoorstel over De wijk aan zet over nieuw bestuursmodel

Rotterdam, 30 april 2021.

21bb005393

Aan: de gemeenteraad

Onderwerp: De wijk aan zet.

Gevraagd besluit: Samenvattend stellen wij u voor de wijk aan zet te laten zijn en de hoofdlijnen van de voorgestelde bestuursvorm vast te stellen. Waarom dit voorstel?/Waarom nu voorgelegd? De afgelopen jaren hebben we vele bewoners, ondernemers, leden van de gebiedscommissies, wijkraden en wijkcomités gesproken over hun dagelijkse ervaringen met ons, ons bestuursmodel en onze organisatie. In die ontmoetingen zat altijd veel energie, veel ‘vooruit’ maar ook vaak frustratie en chagrijn. Het beeld dat we overhouden is dat we zoveel beter kunnen en meer voor elkaar kunnen krijgen in onze wijken. Dan moeten we wel allemaal in de spiegel kijken en samen lessen durven trekken. Lessen over het niet optimaal functioneren van ons huidige bestuursmodel en lessen over waarom onze organisatie nu onvoldoende kan meebewegen met de ideeën van de bewoners en ondernemers in de wijken. We hebben in die spiegel gekeken en in januari vier bouwstenen voor een nieuwe wijkdemocratie geformuleerd. Met deze bouwstenen zijn we in verschillende digitale stadsgespreken het gesprek met de Rotterdammers aangegaan. Met de typische Rotterdamse directheid is er vrij gesproken over en geluisterd naar hoe de doedemocratie op wijkniveau zou moeten werken en hoe de bouwstenen dan ingekleurd moeten worden.

Ook uw raad heeft begin dit jaar in een raadsconferentie uitgebreid van gedachte gewisseld over het wel of niet werken van ons huidige bestuursmodel. En tot slot heeft onze eigenuniversiteit een gedegen evaluatierapport over het huidige bestuursmodel geschreven. Het beeld is nu compleet. Natuurlijk is niet iedereen het op alle punten eens als het gaat om vertegenwoordiging, maar we zien wel een gedeeld commitment om de wijken (en haar inwoners en ondernemers) in onze stad aan zet te krijgen. Met deze brief beschrijven wij hoe we onze organisatie effectiever willen organiseren in het samen met de inwoners, ondernemers en partners aan de wijk werken én doen wij u een voorstel hoe we de vertegenwoordiging in de wijken in lijn hiermee willen verstevigen. Relatie met het coalitieakkoord/collegewerkprogramma/eerder aangenomen moties en gedane toezeggingen: - Verordening op de gebiedscommissies 2014. - Experimenteerbesluit gekozen wijkraden en gelote wijkcomité (17bb8314).

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 1

- Collegetargets 2018-2022: nr.14a&b: Rotterdammers vinden dat ze significant meer worden betrokken in het meedenken of meebeslissen over maatregelen in hun leefomgeving. Toelichting: Je struikelt in de Rotterdamse wijken over de goede ideeën, over hoe het in al die wijken beter kan, mooier kan, fijner kan en veiliger kan. Dit voorstel gaat het over hoe we die goede ideeën die op straat liggen, oprapen en realiseren en hoe we die ideeën met de energie uit de wijk de ruimte geven. Met de impact van de coronacrisis op onze inwoners en ondernemers, is het (de komende jaren) nog belangrijker dat we de ideeënkracht en denkkracht in de Rotterdamse wijken samen met Rotterdammers omzetten in resultaten. En dat met meer oog én oor voor de inwoners, ondernemers en partners in de wijk. Meer samendoen in de wijk met minder bureaucratie en politiek in onze organisatie. De wijk aan zet. Het verhaal ‘de wijk aan zet’ begint in 35 unieke wijken en hun inwoners en ondernemers, begint bij al die partijen die elke dag in die wijken samen werken en bouwen aan die wijken. Het verhaal van ‘wijk aan zet’ vertelt, zeker het afgelopen ‘coronajaar’, het verhaal van enorme betrokkenheid in die wijken met elkaar. Het verhaal gaat over doen, over elkaar horen en zien, over praten wat er kan en hoe we dat samen voor elkaar krijgen.

Soms eindigt het verhaal bij besluitvorming op Coolsingel 40, maar heel vaak ook niet. De spiegel vertelt ons dat nu te veel ideeën uit de wijken tussen stapels papier in de bureaula eindigen of verdrinken in regels en procedures. Met ander woorden ze eindigen te vaak in frustratie. In de overtuiging dat we beter kunnen, kiezen we met dit voorstel voor een radicaal andere manier van werken in en met de wijk en stellen we een radicaal ‘andere’ wijkdemocratie voor, met een passende wijkvertegenwoordiging. Anders in schaal, anders in binding met de wijk, anders in kracht, anders in geld. Zodat de inwoners en ondernemers die zich eigenaar voelen van hun eigen leefomgeving de overheid en politiekervaren als partner in crime. We hebben de afgelopen jaren al behoorlijke stappen gezet, en zetten nu de volgende stappen in deze radicaal andere manier van werken in de wijk. We gaan versnellen op de ingeslagen weg. Door ons huidige bestel te verfijnen naar een wijkvertegenwoordiging brengen we het samenspel tussen wijk, wijkvertegenwoordiging en de ambtelijke organisatie meer in balans en wordt het samenspel effectiever met meer zichtbaar resultaat in de wijk, voor hun bewoners en ondernemers. In dit voorstel zijn de vertegenwoordiging van de wijk en de overheid in de wijk als yin en yang.

Het voorstel vraagt om ambtelijk en politiek lef, het vraagt om zowel ambtelijk als politiek dat we het durven los te laten. De grondhouding in dit voorstel is vertrouwen geven, en met het geven van vertrouwen aan het vertrouwen bouwen. Meer zeggenschap op inzet middelen in de wijk Wijk aan zet gaat voor een belangrijk deel over meer zeggenschap over de inzet van middelen, van geld, in de wijk. Dat zeggenschap gaan we met dit voorstel op verschillende manieren versterken. Via een digitaal platform (zie verder op in de brief) worden de bewoners en ondernemers straks in staat gesteld (bewoners)initiatieven in hun wijk te

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 2

honoreren. Voor de wijkplannen, die we samen met de wijkvertegenwoordiging en de inwoners en ondernemers maken, reserveren we jaarlijks per wijk budget in de gemeentelijke begroting. Binnen onze invulling van de begroting creëren we meer flexibele (vrije) ruimte voor actuele vraagstukken in de wijken die niet in de wijkplannen staan. En tot slot zorgen we voor substantieel handgeld (en mandaat) voor de wijkmanager en zijn team van ambtenaren in de wijk zodat waar maatwerk nodig dit maatwerk geleverd kan worden en niet blijft hangen in de bureaucratie. Praktische ondersteuning wijk en wijkraad We versterken de praktische ondersteuning van de wijkraad zodat deze effectief haar rol kan invullen in de wijk. We organiseren één team ‘wijkraadbuddy’s’ die de wijkraden met raad en daad terzijde staat. Elke wijkraad heeft zijn eigen praktische ondersteuner. We maken samen met de wijk (wijkraad en het wijknetwerk) concrete afspraken over de mate van zeggenschap en ‘eigenaarschap’ over de verschillende onderwerpen die betekenis hebben voor de wijk en de leefomgeving van haar inwoners en ondernemers. We besteden in die afspraken ook aandacht aan hoe we in de wijk samenwerken en elkaar versterken. De wijkraad wordt ondersteund bij, het samen met de inwoners, ondernemers en het wijknetwerk, maken van het wijkplan.

De afspraken vormen samen met het wijkplan het wijkakkoord waaraan we ons allemaal verbinden. De wijkmanager staat met zijn dedicated team staan dagelijks in contact met een breed en divers netwerk in de wijk en overleggen periodiek met de wijkraad. Samen en continue participatie de norm Na het samen opstellen van het wijkplan en het sluiten van het wijkakkoord is het ‘samen’ met de wijk dus niet klaar of afgelopen. Continue participatie wordt de norm in de Rotterdamse wijken. Participatie in beleids- en planontwikkeling en participatie in beleids- en planuitvoering. Concreet starten we voordat we beleid maken of een programma/project met het net ophalen in de wijk, wat is er nodig volgens de deskundigen en wat is er nodig volgens de inwoners en ondernemers. De wijkraad speelt in het ophalen van het net en samenbrengen van de vangst een belangrijke rol. Met de wijk aan zet gaat onesizefitsall de kast in. Bij het bestrijden van armoede, het tegengaan van zwerfafval, het inzetten van welzijnswerk gaan we zo de diversiteit aan wijken in onze stad meer erkennen en herkennen in beleid en uitvoering. Er zijn natuurlijk ook stedelijke opgaven en projecten met enorme impact op specifieke wijken. Denk aan de 3e oeververbinding, de huidige woningnood en de daarmee samenhangende bouwopgave, de energietransitie, het project FeyenoordCity et cetera.

Ook op deze opgaven en projecten maken we vooraf duidelijke afspraken met de wijkraad over de mate en de vorm van participatie in dergelijke projecten. Voor veel fysieke stedelijke opgave wordt veel van deze afspraken al geregeld in de omgevingswet. ‘Samen’ geldt natuurlijk ook voor het elkaar houden aan de afspraken en het wijkplan. Hierbij zijn de wijkraad (wijkvertegenwoordigers) samen met het dedicated team van ambtenaren in de wijk de oren en ogen van de wijk. Zowel de wijkraad als het team ambtenaren zijn zichtbaar, herkenbaar en bereikbaar (fysiek en digitaal) voor de inwoners en ondernemers. Elke wijk heeft zijn eigen fysieke wijkhub (met verse koffie van onze eigen heilige boontjes) waar de wijkraad, de inwoners en ondernemers en de ambtenaren die elke dag in de wijk werken elkaar kunnen ontmoeten en ideeën kunnen uitwisselen. Naar de behoefte van de wijk kunnen hier bijvoorbeeld periodieke inloopkoffieuren op voor de wijk relevante onderwerpen worden gehouden.

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 3

Het digitaal wijkplatform Naast de fysieke wijkhub heeft elke wijk ook zijn eigen digitale wijkhub, het digitaal wijkplatform. Op het digitale wijkplatform kunnen de wijkbewoners, de wijknetwerken, de wijkraad en de ambtenaren elkaar ontmoeten en informeren. Dit platform moet, samen met de fysieke wijkhub, de komende jaren uitgroeien tot dé plek waar je als bewoner of ondernemer moet zijn als je iets vindt of wilt met je wijk of in je buurt. Op dit platform organiseren we de verkiezingen van de wijkraad. Natuurlijk zorgen we er voor dat digitaal niet de enige wijze van kiezen wordt. We bouwen samen met de wijk de komende jaren als het ware een digitale wijk. Waar we samen kunnen zien en meepraten (en beslissen) hoe het gaat in de wijk, hoe het staat met de uitvoering van het wijkplan, hoe het stedelijk beleid landt in de wijk en waar ideeën kunnen worden ingediend voor bijsturing et cetera. Op het platform kunnen de bewoners ook de bewonersinitiatieven honoreren. Wijkvertegenwoordiging in 35 wijkraden We stellen de gemeenteraad voor het huidige bestel van gebiedscommissies, wijkraden en wijkcomités af te schaffen. Het huidige stelsel werkt niet en frustreert eigenlijk iedereen die er met de beste bedoeling dagelijks energie in stopt. Er gaat nu onnodig veel energie verloren in bestelgedoe in plaats van dat die energie resultaat oplevert in de wijken van Rotterdam.

We zijn iedereen die zich inzetten en hebben ingezet in gebiedscommissies, wijkraden en wijkcomités dankbaar voor bevlogenheid en betrokkenheid bij hun gebieden en wijken en hun inwoners en ondernemers. Met dit voorstel willen deze inzet en betrokkenheid nadrukkelijk niet diskwalificeren, we willen deze inzet en betrokkenheid juist méér recht doen. Rotterdammers herkennen zich in hun wijk en in hun buurt, hun winkelstraat, hun uitlaatzone, hun groen in de wijk, hun speeltuin en sportveldje. Daarom is de wijk de juiste schaal voor zeggenschap, vertegenwoordiging en participatie. Het antwoord op de vraag wat een wijk is, waar de grenzen getrokken moeten worden, is natuurlijk niet eenduidig. Wij denken dat we met een indeling van Rotterdam in 35 wijken het meest in de buurt komen. Deze indeling komt ook tegemoet aan de bewoners en ondernemers in de wijken (de kleine kernen) die aan de randen van de stad liggen die zich veelal sterk verbonden voelen met hun kern. Geen doedemocratie (wijkdemocratie) zonder verkiezingen. Wijkbewoners stellen zich op persoonlijke titel verkiesbaar voor de wijkraad. Wijkbewoners die zich verkiesbaar stellen, zijn vrij zich in hun verkiezingscampagne te verbinden aan een politieke partij.

Om de verkiezingen van de wijkraadsleden ook echt over de wijk te laten gaan, worden de wijkraadsleden het jaar vóór de gemeenteraadsverkiezingen via digitale verkiezingen gekozen en wordt voor wijkbewoners die niet zelf digitaal kunnen stemmen de mogelijkheid georganiseerd om op een locatie in de wijk hun stem uit te brengen. De wijkraden worden normaal benoemd voor een periode van vier jaar. Voor de eerste 35 wijkraden stellen we voor de verkiezingen twee maanden na de aankomende gemeenteraadsverkiezingen, medio juni 2022, te organiseren. Daarmee stellen we ook voor om de eerste periode met 35 wijkraden drie jaar te laten duren. Alle wijkraden hebben 7 leden. Zijn er meer of minder beschikbare kandidaten kunnen we het aantal zetels bijstellen naar 5 of 9. De wijkraadsleden krijgen een vergoeding van 500€ per vergadering (voor maximaal 12

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 4

vergaderingen per jaar). We leggen de formele positie van de wijkraden vast in een verordening. Het werk van de wijkraad De wijkraad verbindt, onderhoudt en activeert het wijknetwerk (bewoners – ondernemers – partners), en vertegenwoordigt dit netwerk richting de gemeenteraad en het college. Samen met het dedicated team van ambtenaren in de wijk (onder leiding van de wijkmanager) en het wijknetwerk geeft de wijkraad vorm aan een akkoord met de wijk. Dit wijkakkoord bestaat uit twee onderdelen: 1. Afspraken over de zeggenschap en hoe we de inspraak organiseren op stedelijk beleid dat landt in de wijk. 2. Wijkplan waarin een zogenaamde zesjarenvisie (o.a. gebouwd op wijkprofiel) verwoord is, en een jaaractieplan (jaaractiviteitenplan) is opgenomen De wijkraad monitort het jaaractieplan uit het wijkakkoord op uitvoering en voortgang en stelt het wijkakkoord samen met het team ambtenaren en het wijknetwerk jaarlijks bij met onder andere een volgend jaaractieplan.

De wijkraad ziet ook toe op (en adviseert over) de participatie van bewoners en ondernemers in beleids- en planontwikkeling en in beleids- en planuitvoering in de wijk;  De buitenruimte in de wijk  De welzijnspartijen en hun activiteiten in de wijk  De bereikbaarheid van de wijk  De sociale veiligheid in de wijk Samenspel tussen stadbestuur en wijkraad Elke wethouder adopteert voor zijn of haar bestuursperiode een aantal wijken. Voor vraagstukken die meerdere beleidsterreinen raakt is de adoptiewethouder het aanspreekpunt voor de wijkraad. De wijkraad kan het stadbestuur ongevraagd adviseren. De adoptiewethouder bewaakt de beantwoording op het ongevraagde advies aan de wijkraad. Het college kan op haar beurt de wijkraad natuurlijk om haar mening en ideeën vragen. Minimaal één keer per jaar organiseren we een overleg (bijeenkomst) tussen de wijkraad en het college (of een afvaardiging van het college). Dit overleg (bijeenkomst) vindt bij voorkeur plaats in de wijk. Ook bewoners en ondernemers worden voor dit overleg uitgenodigd. Voor (actuele) vraagstukken op één beleidsterrein is de inhoudelijk verantwoordelijk wethouder binnen het college de gesprekspartner van de wijkraad. Anders sturen in de organisatie We werken voor wijk én stad. De oneigenlijke competitie tussen stad en wijk in de ambtelijke organisatie moet stoppen.

Wat speelt in wijken en het uitvoeren van de wijkakkoorden is net zo belangrijk als de uitvoering van grote projecten en het collegeprogramma. Dat vraagt van onze organisatie herbezinning op sturing, systemen, cultuur en gedrag. Het vraagt ook aan het college en de raad om na te denken over de sturing vanuit college en raad richting de ambtelijke organisatie. Wijk aan zet vraagt om een sterke wijkmanager en een dedicated team van ondernemende ambtenaren in elke wijk. De wijkmanager werkt met zijn team vóór de wijk en brengt de wijk letterlijk de ambtelijke organisatie in. Wijken (en hun inwoners en ondernemers) krijgen door

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 5

de wijkmanager en zijn team een smoel in de ambtelijke organisatie. De ambtenaren vertellen over hun werk straks niet meer alleen in zinnen die verwijzen naar de huidige organisatiestructuur bestaande uit clusters, afdelingen, teams of in termen van beleidsvelden. Ambtenaren identificeren zich met hun wijk(en), vertellen elkaar verhalen over samen werken met Rotterdammers en over samen vooruitgang boeken in 35 Rotterdamse wijken. Financiële en juridische consequenties/aspecten: Voorstel is om de kosten van het nieuwe model budgetneutraal te laten zijn ten opzichte van het huidige model. De kaders voor bestuursmodel worden uitgewerkt een in een aantal regelingen waaronder:  Een verordening. Deze regelt de indeling, samenstelling, openbaarheid en frequentie van vergaderingen, taken en escalatie. Bevat grondslag voor andere regelgeving.  Een kiesreglement. Regelt de procedure van verkiezen, benoemen en ontslag.  De hoogte en de frequentie van de vergoeding regelen. Door ofwel een apart rechtspositiebesluit ofwel een nieuwe paragraaf toevoegen aan de verordening rechtspositie raads- en commissieleden Rotterdam. Het bijbehorende ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en Wethouders van Rotterdam, De secretaris,

De burgemeester,

V.J.M. Roozen

A. Aboutaleb

Bijlage(n): 1. Ontwerpbesluit wijk aan zet 2. Kaart met voorgestelde wijkindeling

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 6

Ontwerpbesluit

De Raad van de gemeente Rotterdam, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 30 april 2021; gelet op artikel 108 Gemeentewet; overwegende, de in het raadsvoorstel benoemde intenties van het college en de burgemeester inzake het werken in stad en wijk met de ambtelijke organisatie, het geld de wijken in, het participatieplatform en de adoptiewethouders; besluit vast te stellen: de kaders van het bestuursmodel Wijk aan Zet. 1. Samenwerken in stad en wijk met wijkraden in plaats van de huidige mix van gebiedscommissies, wijkraden en wijkcomités. 2. De wijkraad bij verordening in te stellen door raad, college en burgemeester gezamenlijk. 3. Deze wijkraden in te stellen voor elk in bijgevoegde kaart genummerde clustering van CBS buurten. In totaal 35. 4. Te werken met een wijkraad van 7 leden per wijk. Afhankelijk van het aantal beschikbare kandidaten bij te stellen naar minimaal 5 of maximaal 9. 5. De wijkraad laten kiezen door de inwoners van de wijken. Op persoonlijke titel. Met de mogelijkheid om tussen haakjes een aanduiding van een (politieke) groepering of organisatie te noteren. 6. De verkiezingen voor de wijkraad digitaal en niet gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen uit te schrijven, maar anticyclisch, wat wil zeggen dat er een bepaalde periode tussen de gemeenteraadsverkiezingen en de wijkverkiezingen zit.

Voor niet digitaal vaardigen is er een alternatief om te stemmen. 7. De eerste verkiezingen voor de wijkraden te organiseren in juni 2022. Deze eerste verkiezing is voor een periode van ten hoogste drie jaar. Hierna periodiek per vier jaar de verkiezingen een jaar voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen te organiseren. 8. De wijkraadsleden een vergoeding te geven van 500 euro per vergadering met een maximum te vergoeden aantal vergaderingen van 12 per jaar. 9. De wijkraad als opdracht meegeven om: a. De wijknetwerken (bewoners, ondernemers en partners) in de wijken in kaart te brengen, verbinden, activeren voor initiatieven, te onderhouden en waar nodig te vertegenwoordigen richting college, burgemeester en raad. b. Samen met organisatie en wijknetwerken (bewoners, ondernemers en partners) vormgeven van een akkoord met de wijk bestaande uit 2 onderdelen: 1. Afspraken over de zeggenschap (hoe participeren) op stedelijke thema’s die landen in de wijk 2. Wijkplan waarin een lange termijnvisie (vijf jaar) en korte termijn (jaarschijf) acties opgenomen zijn.

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 7

c. Samen met de wijknetwerken (bewoners, ondernemers en partners) en de organisatie het wijkplan te monitoren op uitvoering & voortgang. d. Adviseert over en ziet toe op de participatie van de bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers in het gebied bij de voorbereiding in de wijk bij beleid en projecten voor in ieder geval: i. de buitenruimte in de wijk ii. de welzijnspartijen en hun activiteiten iii. de verkeersveiligheid of bereikbaarheid van de wijk iv. de wijkveiligheid (in sociaal opzicht). e. Periodiek overleggen met het college of een afgevaardigde daarvan. f. Het geven van ongevraagd advies 10. Het creëren van een mogelijkheid voor de wijkraad om periodiek in te spreken bij de gemeenteraad en op getrapte wijze te escaleren richting de gemeenteraad. Bijvoorbeeld door instelling van een raadscommissie Wijken of een escalatiemodel/ inspreekrecht in de raad. 11. In het model aandacht besteden aan de integriteit van de wijkraadsleden met een passende gedragscode en protocol behandeling vermoedens niet integer handelen. 12. het College op te dragen bovengenoemde besluiten uit te werken in regelgeving met als doel dat het model in 2022 in werking kan treden. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van De griffier,

De voorzitter,

Portefeuillehouder: Roos Vermeij Steller: drs. J.L. Oppelaar , (010) 2672656

pagina 8