21bb11811 Bijlage 1 behorende bij 21bb11809 over evaluatie Atelier- en Broedplaatsenbeleid, Kwink

61

Gemeente Arnhem In 2019 is het onderzoek 'Huisvesting Creatieve en Culturele sector Arnhem' uitgevoerd. Doel van het onderzoek was om inzichtelijk te maken hoe de huisvesting van deze sector ervoor staat in Arnhem en om inzicht te geven in de behoeften aan werkruimten in de toekomst. Het rapport gaf aanbevelingen om te werken aan het terugdringen van het te verwachten tekort aan werkruimte voor de sector van 15.500 m2 in 2024. Ambities en instrumenten In 2020 heeft de gemeente het Plan van aanpak "Huisvesting creatieve en culturele sector 2021 - 2024" opgesteld. De ambitie is om de komende jaren gemiddeld 3.000 m2 per jaar aan nieuwe creatieve bedrijfsverzamelgebouwen te realiseren, in samenwerking met de culturele en creatieve partijen in de stad. De gemeente Arnhem zet daarvoor onder andere de volgende instrumenten in: a. Focussen op vrijkomend gemeentelijke vastgoed (met name schoolgebouwen) waarbij wordt gekeken naar de ‘doelgroep van het beleid’. Als er 'doelgroep van beleid' is, heeft zij het eerste recht om een gebouw te huren en/of te kopen. Het bestemmingsplan kan hierin ook een rol spelen. Zijn er meerdere doelgroepen van beleid en zijn deze niet te combineren, dan volgt er een voorstel / inventarisatie voor het college waarin hen gevraagd wordt prioriteit aan te geven.

Vervolgens wordt met de doelgroep(en) van beleid gekeken of er een sluitende businesscase te maken is. b. Het aanjagen van nieuwe initiatieven voor permanente creatieve bedrijfsverzamelgebouwen door een proactieve houding van de gemeente. Het gaat dan om het integraal en intern afstemmen via verschillende overleggen, maar ook om het belang van huisvesting te

Gemeente Amsterdam (2019). Amsterdams atelier- en broedplaatsenbeleid 2019-2022.

25

benoemen in de omgevingsvisie, bestemmingsplannen (omgevingsplan) en het meenemen van het onderwerp bij aanbestedingen/tenders. c. De gemeente wil structureel overleg voeren met woningbouwcorporaties en andere belanghebbenden zoals SLAK over de huisvesting van (bestaande) creatieven in de wijken. Ook wil de gemeente kijken of er mogelijkheden zijn om met derden afspraken te maken over voorkeursrecht en wil ze gebruik maken van gemeentelijk voorkeursrecht op de aankoop van grond. d. Genoemde financieringsinstrumenten zijn de kostprijsdekkende huur (geen bedrag genoemd), een subsidieregeling Creatieve Bedrijfszamelgebouwen en een Fonds borgstelling creatieve industrie voor leningen vanaf €50.000,-. Uitvoering De gemeente gaat jaarlijks de aanpak monitoren of het tekort aan m2 huisvesting nog actueel is. In het beleid staat verder per betrokken partij aangegeven welke rol wordt verwacht. Het gaat dan om initiatiefnemers van creatieve bedrijfsverzamelgebouwen, woningbouwcorporaties, private investeerders, verschillende teams binnen de gemeente en Stichting Atelierbeheer SLAK. SLAK ontwikkelt, beheert en verhuurt werk- en woonruimten voor kunstenaars en culturele organisaties. De organisatie ontvangt een structurele subsidie en heeft een adviserende rol richting de gemeente en naar initiatiefnemers van een creatief bedrijfsverzamelgebouw.

De organisatie is actief in Gelderland en ontvangt ook subsidies van de gemeenten Nijmegen en Apeldoorn. Budget Voor de periode 2021 - 2024 is €400.000,- aanjaaggeld beschikbaar gesteld om het plan uit te voeren (naast eventueel middelen voor investeringen of leningen). Het gaat om gemiddeld €100.000,- per jaar dat komt uit de bestaande cultuurbegroting. De gemeente is voornemens om twee achtereenvolgende jaren 62

(2021 en 2022) 0,5% minder accres (indexatie) door te rekenen in de subsidies van de culturele basisvoorzieningen ten gunste van makers.62

Gemeente Den Haag De gemeente Den Haag heeft in de Nota Culturele Broedplaatsen 2021-2024 het onderdeel broedplaatsen van het Beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024 uitgewerkt. Doelstellingen en instrumenten Broedplaatsen dragen bij aan de versterking en vernieuwing van de cultuur- en kunstsector in Den Haag. Broedplaatsen tonen het belang van (en ruimte voor) experiment aan en laten zien dat dit kan leiden tot de voedingsbodem voor een (verdere) ontwikkeling en versterking van de sector. Het broedplaatsenbeleid raakt daarmee alle kunstdisciplines en is dus een belangrijk onderdeel van de culturele infrastructuur in Den Haag. Wijzigingen ten opzichte van het vorige beleid zijn: 1. Definitie: de definitie van een culturele broedplaats is in het nieuwe beleid veranderd. Waar in de vorige definitie het aspect van een (eigen) fysieke ruimte was opgenomen, gaan we er nu vanuit dat dat niet de essentie is van een broedplaats. Het gaat om het centraal stellen van onderzoek, ontwikkeling en experiment van een concept of idee, dat van toegevoegde waarde kan zijn voor het kunst -en cultuuraanbod in Den Haag. Of dit nu op een eigen locatie is, of dat zich dit bijvoorbeeld online afspeelt of op wisselende locaties. 2. Broedplaatslocaties: de vraag naar fysieke plekken voor broedplaatsen blijft bestaan.

In een krapper wordende vastgoedmarkt voor betaalbare werkruimtes zal efficiënter met de beschikbare en betaalbare ruimte

Gemeente Arnhem (2020). Plan van aanpak Huisvestiging creatieve en culture sector 2021-2024.

26

moeten worden omgegaan. Onderzoek naar mogelijkheden voor doorstroming en gedeeld ruimtegebruik passen hierbij. 3. Ondersteuning van broedplaatsen: de ondersteuning van (nieuwe) broedplaatsen wordt uitgebreid door naast de (huidige) broedplaatsmakelaar ook expertise in te zetten op het gebied van financiën, governance, samenwerking, etc. Daarnaast kunnen broedplaatsen in aanmerking komen voor een maximale subsidie van € 10.000,- ten behoeve van aanpassingen op de locatie. 4. Subsidieregeling Culturele Activiteiten Broedplaatsen: de subsidieregeling Culturele Activiteiten Broedplaatsen zal vanaf 2021 een andere vorm gaan krijgen die beter aansluit op de behoefte aan ondersteuning. Zo komt er een snelloket waar op eenvoudige wijze financiële ondersteuning voor onderzoek en experiment kan worden verleend voor een bedrag van max. € 1.000,00 per aanvraag. De subsidiering van publieksgerichte activiteiten en projecten wordt samengevoegd met de regeling Culturele Projecten. De subsidiering van de broedplaatsactiviteiten wordt geborgd door het toevoegen van deskundigheid op het gebied van broedplaatsen aan de adviescommissie. 5. Broedplaatsenoverleg: het huidige broedplaatsenoverleg wordt voortgezet en verbreed door deelname van personen c.q. instellingen die de brede kunstsector kunnen overzien. Daarmee wordt geborgd dat het broedplaatsenbeleid voor de brede kunstsector is.63

Uitvoering Stroom Den Haag treedt bemiddelend op bij het sluiten van huur- en koopcontracten, en wendt objectsubsidies aan voor de aankoop van permanente atelierruimtes en verbouwing van ruimtes tot permanente en tijdelijke atelierruimtes. Voorwaarde is in alle gevallen dat het atelier een toevoeging is aan het huidige atelierbestand in Den Haag. Om voor een atelier in aanmerking te komen dien je ingeschreven te staan als beeldend kunstenaar bij Stroom Den Haag.64

Gemeente Eindhoven De gemeente Eindhoven werkt een nieuwe aanpak uit als het gaat om de huisvesting voor creatief en/of artistiek ondernemers.65 De stichting Ruimte verhuurde tot en met 2019 voor de gemeente leegstaande gemeentepanden als atelierruimte. Het college van de gemeente was niet tevreden over de werkwijze. Het leegstandsbeheer en de 300 bijbehorende huurcontracten zijn door het college vervolgens in handen van VPS gelegd. De hoofddoelstelling in 2018 was het inhoudelijk relevanter inzetten van de tijdelijk leegstaande gebouwen. Tot dat moment werd de meeste leegstand ingevuld met antikraak bewoning. Het streven was om 40% van de leegstand in te zetten door ondernemers op het gebied van techniek, design en kennis) en 20% door maatschappelijke instellingen. Per begin 2019 huisvest VPS 40 TDKondernemers en drie maatschappelijke instellingen (dagbesteding).

63 Gemeente Den Haag (2020). Nota Culturele Broedplaatsen 2021-2024.

65 Zie: https://www.eindhoven.nl/stad-en-wonen/stad/ruimte-huren-voor-een-maatschappelijke-

64

activiteit-of-initiatief.

Zie: https://www.stroom.nl/paginas/pagina.php?pa_id=105833.

27

In de analyse van de ateliers wordt aangegeven dat in Eindhoven nu ongeveer 700 ateliers in gebruik zijn van verschillende aanbieders (exclusief solo ateliers en ateliers aan huis). In het onderste/midden segment worden prijzen gehanteerd tussen de €55,- per m2 exclusief servicekosten tot €90-110,- per m2 inclusief servicekosten. De behoefte aan ruimte wordt ingeschat op 500-600 ateliers voor het onderste/midden segment van niet gedeelde ateliers.66

Gemeente Utrecht Broedplaatsen worden één keer genoemd in de Cultuurnota 2021-2024 als onderdeel van de extra aandacht die er moet zijn voor muziekinitiatieven in de underground.67 Verder worden ateliers en broedplaatsen niet genoemd. De gemeente Utrecht investeert in werkruimten en broedplaatsen voor kunstenaars en in permanente huisvesting voor culturele instellingen. Dit doet de gemeente onder andere via DePlaatsmaker. 68 DePlaatsmaker bestaat sinds januari 2019 door de fusie van SWK030 en Sophies Kunstprojecten. DePlaatsmaker biedt aan meer dan 750 kunstenaars, creatieve ondernemers, instellingen en makers ruimte in 41 panden die verspreid zijn over de stad Utrecht en daarbuiten. Een deel van de panden is eigendom van DePlaatsmaker, andere panden zijn van de gemeente, vastgoedeigenaren of woningbouwcorporaties.69 DePlaatsmaker neemt voor korte of langere tijd panden in beheer om daarin werkruimten te realiseren en die aan kunstenaars en kunstinstellingen te verhuren.

66 Zie documenten bij het Raadvoorstel Herijking kernportefeuille cultureel vastgoed via:

67 Gemeente Utrecht (2020). Cultuurnota 2021-2024.

https://raadsinformatie.eindhoven.nl/user/agenda/action=view/ag=a82aa2aa22082aaa0282aaa8208 daacb.

68 Zie: https://www.utrecht.nl/wonen-en-leven/vrije-tijd/kunst-en-cultuur/werkruimten/. 69

Platform Beeldende Kunst & Kunstenbond (2020). Geen Stad Zonder Kunst #2. Onderzoeksrapport.

28

Bijlage 2. Bronnenlijst • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • •

SKAR (2019). Jaarverslag 2018. SKAR (2020). Jaarverslag 2019. SKAR (2020). Van kloosters en clusters beleidsplan SKAR 2020 – 2024. SKAR (2021). Jaarverslag 2020.

Boekmanstichting (n.d.). Cultuurmonitor. De Jonge, P., Martin, T., Setola, S., Van Wettum, S. & Walskaar, T. (2020). Groot Rotterdamse Atelier Enquête: resultaten. Engberts, C. & Schol, P. (2015). Motie ‘Voldoende betaalbare atelierruimte’. Gemeente Amsterdam (2019). Amsterdams atelier- en broedplaatsenbeleid 2019-2022. Gemeente Arnhem (2020). Plan van aanpak Huisvestiging creatieve en culture sector 2021-2024. Gemeente Den Haag (2020). Nota Culturele Broedplaatsen 2021-2024. Gemeente Rotterdam en SKAR (2013). Collectieve Huurovereenkomst Atelierruimte. Gemeente Rotterdam (2017). Adviezen van de gebieden betreft het atelier- en broedplaatsenbeleid. Gemeente Rotterdam (2017). Atelier- en broedplaatsenbeleid 20172021. Gemeente Rotterdam (2017). Brief aan gebiedscommissies met concept Atelier- en Broedplaatsenbeleid. Gemeente Rotterdam (2019). Kadernota Vastgoed. Gemeente Rotterdam en SKAR (2020). Bijlage bij Collectieve Huurovereenkomst Atelierruimte - Objectenlijst - d.d. juli 2020. Gemeente Utrecht (2020). Cultuurnota 2021-2024. Platform Beeldende Kunst & Kunstenbond (2020). Geen Stad Zonder Kunst #2. Onderzoeksrapport. Rotterdam Architectuurprijs (2021). Projectdocument De Wasserij. SKAR (2018). Jaarverslag 2017.

29

Nassaulaan 1 2514 JS Den Haag

+31 (0)70 359 6955 info@kwinkgroep.nl www.kwinkgroep.nl