20bb18494 Bijlage 2 behorende bij 21bb565 over Jaarplan bestuurlijke integriteit 2021

Jaarplan bestuurlijke integriteit 2021 Bestuurs- en concernondersteuning Van: Nicolien Badura, coördinator bestuurlijke integriteit Telefoon: 010-4896223 E-mail: nm.badura@rotterdam.nl Datum: 4 december 2020

Inleiding Jaarlijks schrijven we een jaarplan bestuurlijke integriteit dat een praktische afgeleide is van het beleidsplan 2021-2025. Het jaarplan wordt door het college vastgesteld en ter kennisgeving aan de gemeenteraad verzonden.

1

Jaarplan bestuurlijke integriteit 2021 Bestuurlijke integriteit is ‘het handelen van de overheid, als collectief en als individu, in overeenstemming met de algemeen geldende normen en waarden van bestuurlijk fatsoen’ (Van Hulten). De geldende normen worden vastgelegd in regels en gedragscodes. Over de onderliggende waarden voeren we het gesprek met elkaar: wat vinden we fatsoenlijk? En als het mag volgens de regels, deugt het dan? Bestuurlijke integriteit gaat over het gemeentelijk bestuur: gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders en de gebiedscommissies, wijkraden en wijkcomités. In dit jaarplan wordt eerst bekeken hoe bestuurlijke integriteit er in Rotterdam voor staat, blikken we terug op 2020 en kijken we daarna naar de plannen voor 2021.

1.1

Hoe staat bestuurlijke integriteit er in Rotterdam voor? In het beleidsplan ‘Ambtelijke en bestuurlijke integriteit 2021-2025’ is uitgebreid ingegaan op de huidige status van bestuurlijke integriteit in Rotterdam. In deze paragraaf vatten we de stand van bestuurlijke integriteit kort samen. Integriteitsschendingen door bestuurders en volksvertegenwoordigers zijn nooit te voorkomen. Wel is het mogelijk om het risico op schendingen binnen het gemeentebestuur te verkleinen door effectief beleid. We werken langs de vijf pijlers en houden zo een integrale blik op het integriteitsveld: van regelgeving en preventie tot het doen van onderzoek naar schendingen. Steeds reflecteren we daarbij op de werkwijze en wat daaraan verbeterd kan worden. De ontwikkelingen in het vakgebied worden op de voet gevolgd en we overleggen regelmatig met partners als de G4, ministerie en wetenschappers. De burgemeester neemt alle meldingen van vermoedens van integriteitsschendingen door politieke ambtsdragers in ontvangst en laat die analyseren. Het aantal meldingen dat binnenkomt is afhankelijk van de geldende normen, het bewustzijn en de meldcultuur, zowel binnen het gemeentebestuur, de gemeentelijke organisatie als de samenleving. Een hoger aantal meldingen betekent niet meteen een verslechterde integriteit. Het kan ook duiden op een veilige meldomgeving.

Blad: 2/7 Datum: 4 december 2020

De gemeente Rotterdam heeft een coördinator bestuurlijke integriteit met een klein ambtelijk team. De positionering van het team met een directe lijn naar de burgemeester maakt het mogelijk om adequaat te adviseren, ontwikkelingen in dit vakgebied nauwlettend te volgen en toepasbaar beleid te ontwikkelen dat aansluit op de lokale bestuurspraktijk.

1.2

Terugblik 2020 In 2020 is gewerkt langs de drie pijlers uit het beleidsplan 2016-2020: regelgeving, bewustwording en blik naar buiten. De pijler regelgeving stond vooral in het teken van de actualisatie en herziening van het Handboek college1. Het Handboek college 2020 is gewijzigd volgens nieuwe wet- en regelgeving, waaronder de Rechtspositieregeling decentrale politieke ambtsdragers 2019. Op verzoek van het ministerie van BZK adviseert Rotterdam mee over de actualisering van de modelgedragscodes en de handreiking integriteit voor volksvertegenwoordigers en bestuurders. Deze zullen in 2021 verschijnen. Binnen de pijler bewustwording is het college in december 2020 met elkaar in gesprek gegaan over integriteit. Voor nieuwe gebiedscommissieleden en voor een team uit de ondersteuning van het college vond een training plaats. Door de COVID-maatregelen zijn andere trainingen uitgesteld omdat het niet mogelijk bleek om online de noodzakelijke vertrouwelijke setting te garanderen. Voor 2021 zijn er oplossingen gevonden om toch blijvend te trainen en dilemma’s te bespreken. De Universiteit Utrecht heeft in november het rapport ‘Spanningen in het grijs’ opgeleverd. Dit onderzoek naar oneigenlijke druk werd in opdracht van de gemeente Rotterdam geschreven.

Het rapport biedt de gemeente een conceptualisering en operationalisering van het begrip oneigenlijke druk en bruikbare aanbevelingen voor bestuur, management en medewerkers. Het rapport is door de onderzoeker en de coördinator bestuurlijke integriteit besproken in de concerndirectie. Voor medewerkers is het rapport in de Week van de Integriteit gepubliceerd op het intranet en worden de aanbevelingen in de organisatie geïmplementeerd. De blik naar buiten was gericht op de bijzondere leerstoel ‘Integriteit van het lokaal bestuur’. Met de Erasmus Universiteit Rotterdam is een samenwerkingsovereenkomst gesloten, de leerstoel is officieel gevestigd en de werving van de bijzonder hoogleraar is gestart. In 2021 wordt de leerstoel verder ingericht. Daarvan houden we de gemeenteraad op de hoogte. Daarnaast heeft er binnen deze pijler ambtelijk kennisoverleg plaatsgevonden met het ministerie van BZK, de VNG, gemeentes en andere (semi-) overheidspartners en wetenschappers op het terrein van integriteit en goed bestuur. Ten slotte wordt Rotterdam internationaal zichtbaar op het gebied van bestuurlijke integriteit. Transparancy International (internationale nietgouvernementele organisatie die wereldwijd corruptie bestrijdt) die heeft Rotterdam gevraagd om een kijkje te geven in ons integriteitssysteem en onze kennis en ervaringen te delen met verschillende Europese steden.

1

Het Handboek College is een praktische samenvatting van landelijke wetgeving en gemeentelijke regelgeving voor het ambt van burgemeester en wethouder.

Blad: 3/7 Datum: 4 december 2020

1.3

Acties bestuurlijke integriteit 2021 De acties voor 2021 zijn gebaseerd op een beleidsplan ambtelijke en bestuurlijke integriteit 2021-2025. Het beleidsplan kent vijf pijlers waarlangs we het komende jaar werken. Hieronder worden ze beschreven en in paragraaf 1.4 staat een actielijst.

1.3.1

Pijler regelgeving De doelstelling van deze pijler is: de regelgeving is blijvend op orde. • Wet- en regelgeving vanuit het Rijk implementeren we tijdig, zoals de aankomende verplichte basisscan integriteit van wethouders, en we houden onze eigen regelingen en protocollen actueel. • De VNG levert in het voorjaar van 2021 nieuwe modelgedragscodes op, die ter inspiratie gebruikt kunnen worden voor de Rotterdamse gedragscodes. Het is denkbaar dat de invloed van social media, voortschrijdende technologische ontwikkelingen en het mogelijk voor langere tijd vanuit huis werken en vergaderen hierin aandacht vragen. • Het onderzoeksprotocol voor bestuur en gemeenteraad vraagt een actualisatie. Voor de gebiedscommissies is het wenselijk dat er een apart onderzoeksprotocol komt dat recht doet aan de daar geldende situatie en verhoudingen. • Ten slotte zal een afwegingskader worden afgerond voor nevenfuncties van politiek assistenten.

1.3.2

Pijler bewustwording Nadenken over ons handelen is meer dan de regels toepassen. De regels leggen de normen vast die we hanteren. De waarden gaan over de moraal die we eraan verbinden. Waarden zijn voor iedereen anders. De kunst is om met elkaar in gesprek te blijven over wat we goed en fout vinden, over wat toelaatbaar is of uit den boze. • Het thuiswerken als gevolg van de coronapandemie vereist dat het gesprek over integriteit op een andere manier vorm moet krijgen. We gaan werkbare en effectieve digitale trainingsvormen ontwikkelen. • Aan raadsleden zal samen met de griffie een dilemmatraining aangeboden worden. Ook onderzoeken we de mogelijkheden voor een trainingsaanbod voor fractiemedewerkers. • Met het team van de griffie wordt een gesprek georganiseerd over integriteit en oneigenlijke druk. • Voor gebiedsvertegenwoordigers wordt in het eerste kwartaal van 2021 een thematisch webinar georganiseerd over oneigenlijke druk. Daarnaast komt er een vierjarige trainingscyclus voor gebiedsvertegenwoordigers die van start gaat na de verkiezingen van 2022. Onderdeel daarvan is een e-learning module. • Voor college zal net als afgelopen jaar een dialoog over integriteit en ethisch leiderschap worden georganiseerd.

• Jaarlijks zullen de burgemeester, wethouder Organisatie en de gemeentesecretaris het thema integriteit met de afzonderlijke concerndirecteuren bespreken tijdens het clustergesprek. Het is belangrijk dat de integriteitsdilemma’s per cluster, en de risico’s voor de organisatie en het bestuur besproken worden. • Daarnaast is de coördinator bestuurlijke integriteit twee of drie keer per jaar te gast in de concerndirectie om actuele integriteitsthema’s te bespreken.

Blad: 4/7 Datum: 4 december 2020

•

De kring van medewerkers rond het college – denk aan bestuursadviseurs, politiek assistenten, secretaresses, adviseurs externe betrekkingen en woordvoerders - wordt getraind opdat zij in hun advisering aan het college automatisch de integriteitsafweging maken.

1.3.3

Pijler coördinatie en toetsing De coördinerende en toetsende taken binnen bestuurlijke integriteit zijn erop gericht te waarborgen dat de ambtelijke organisatie in staat is goed en accuraat te adviseren over bestuurlijke integriteit aan het gemeentebestuur. • Alle terugkerende taken vinden gestructureerd plaats zodat de integriteit van het bestuur daardoor niet in het geding komt. • Bij advisering en onderzoek naar vermoedens van misstanden is het doel om steeds goed en accuraat advies te leveren, onderzoeksmethodes op peil te houden en medewerkers blijvend te scholen in kennis en vaardigheden. • Ter borging en verantwoording van dit proces stemmen de burgemeester en wethouder Organisatie, de gemeentesecretaris en indien wenselijk ook een betrokken vakwethouder af over bestuurlijke en ambtelijke integriteit, zowel beleidsmatig als over incidenten. • Zodra de bijzondere leerstoel ‘Integriteit van het lokaal bestuur’ is ingericht, zal in samenwerking met Erasmus Universiteit Rotterdam een cursus voor publieke integriteitsprofessionals worden ontwikkeld.

1.3.4

Pijler blik naar buiten Het begrip integriteit beweegt voortdurend. Wetenschappers en integriteitsfunctionarissen in publieke organisaties denken steeds na over wat integer is en hoe dit in de praktijk gebracht kan worden. Het is belangrijk om deze ontwikkelingen te volgen, met elkaar te bediscussiëren en aan te jagen, zowel met lokale partners, nationaal als met een blik over de grens. • Begin 2021 start de bijzonder hoogleraar ‘Integriteit van het lokaal bestuur’. • De gemeenteraad kan in een bijeenkomst kennismaken met de hoogleraar. • De bijzondere leerstoel is de start van een diepgaande samenwerking met de EUR op het gebied van integriteit. Samen met een promovendus en studenten zal de hoogleraar onderzoek doen naar integriteit van lokaal bestuur, op onderwerpen die maatschappelijk ter discussie staan of die een specifiek vraagstuk vormen binnen de gemeente Rotterdam. • Ook vragen we de hoogleraar een cursus voor integriteitsprofessionals te ontwikkelen, zal hij/zij gevraagd en ongevraagd advies geven aan de gemeente en gaan we gezamenlijk kennisbijeenkomsten organiseren. • Net als voorgaande jaren zetten we in op kennisdeling en het onderhouden van een landelijk netwerk van partners in de wetenschap en publieke sector op het gebied van bestuurlijke integriteit.

• De Nacht van de Integriteit, die in 2020 wegens de coronacrisis verviel, zal in samenwerking met onder andere de VNG op het Stadhuis van Rotterdam georganiseerd worden in 2021. • Met ambtelijke deelname aan een dialoogtafel van Europese steden georganiseerd door Transparency International zet Rotterdam ook haar eerste stappen in het opbouwen van een netwerk en kennisdeling in internationaal verband.

1.3.5

Pijler blik naar binnen De pijler blik naar binnen is een nieuw te ontwikkelen pijler die in 2021 vorm zal krijgen. Doelstelling van de pijler is dat er op structurele basis gereflecteerd wordt op de werkwijze

Blad: 5/7 Datum: 4 december 2020

binnen bestuurlijke integriteit. Door deze structurele blik naar binnen, wordt er geleerd van afwegingen en keuzes bij ethische dilemma’s, worden de afwegingskaders steeds degelijker, wordt inzicht verworven in kwetsbaarheden en groeit het lerend vermogen. • In 2021 selecteren we twee thema’s die tegen het licht gehouden worden. Hierbij denken we aan adviezen op veelvoorkomende vragen en de trainingen aan de gebiedscommissies.

1.4

Planning en fasering acties bestuurlijke integriteit voor 2021 Regelgeving Naar verwachting 2021-2022 In voorkomende gevallen Q4 2021 – Q2 2022 Q3-Q4 Q3-Q4

Q3 Q1

Bewustwording Q1 Q1-Q3 Q3-Q4 Q2 Q2-Q3 Q2 Q4 Q2-3

Twee of drie keer per jaar Q1-Q3

Implementeren ‘Wetsvoorstel bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur’, waaronder basisscan integriteit kandidaatwethouders. Aanpassen lokale regelgeving op nieuwe landelijke wetgeving, zoals wijzigingen op rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers Behoefte inventariseren en actualiseren Gedragscode bestuur en gemeenteraad, volgend op de nieuwe modelgedragscode van de VNG die in 2021 verschijnt Actualiseren Regeling integriteit Rotterdamse bestuurders 2016 Actualiseren Protocol behandeling vermoedens niet integer handelen raadsleden 2015 en ontwikkelen onderzoeksprotocol gebiedscommissies Actualiseren Handboek college Afronden afwegingskader nevenfuncties politiek assistenten

Organiseren van webinar over oneigenlijke druk aan gebiedsvertegenwoordigers. Ontwikkelen vierjarige trainingscyclus gebiedscommissies die na de verkiezingen in 2022 van start gaat Ontwikkelen e-learning voor gebiedscommissieleden Aanbieden van integriteitsdialoog aan de gemeenteraad Onderzoeken van mogelijkheden voor een trainingsaanbod voor fractiemedewerkers samen met de griffie Organiseren van training en dialoog aan medewerkers van de griffie Organiseren van dialoog over integriteit en ethisch leiderschap in het college Agenderen van integriteit tijdens het clustergesprek tussen enerzijds de burgemeester, wethouder Organisatie en gemeentesecretaris met anderzijds de afzonderlijke concerndirecteuren. Bespreken van integriteitsthema’s in de concerndirectie door coördinator bestuurlijke integriteit Organiseren van training en dialoog aan directe ondersteuning college over de gedragscode, handboek college en signaleren van risico’s

Blad: 6/7 Datum: 4 december 2020

Q1-Q4

Implementeren en monitoren aanbevelingen onderzoek oneigenlijke druk

Op verzoek

Organiseren van maatwerktraining bestuurlijke integriteit

Coördinatie en toetsing Q4 Opstellen jaarplan bestuurlijke integriteit 2022 met terugblik op voorgaand jaar en activiteiten voor komend jaar Doorlopend Coördineren vaste procedures, zoals opgave neveninkomsten (Q2-3), publicatie nevenfuncties college, publicatie declaraties college Doorlopend Toetsen ordentelijke archivering bestuurlijke stukken, waaronder correspondentie van collegeleden, ontwikkeling van archivering van berichten-apps. Doorlopend Adviseren op alle voorkomende integriteitsvragen van het gemeentebestuur Doorlopend Analyseren en indien nodig onderzoeken van meldingen van vermoedens van integriteitsschendingen Regulier en Afstemmen over beleid en incidenten (ambtelijke/bestuurlijke integriteit) indien nodig tussen burgemeester, wethouder Organisatie, gemeentesecretaris en zo nodig vakwethouder 2021-2022 Ontwikkelen training voor publieke integriteitsprofessionals ism leerstoel

Blik naar buiten Q1-Q4 Q2 Q4 of Q1 2022 2021-2025

Q1-Q4 Doorlopend Doorlopend Q2-Q4 Q3 Q1

Inrichten leerstoel ‘Integriteit van het lokaal bestuur’ bij de EUR Bijeenkomst bijzonder hoogleraar in de gemeenteraad Oratie (inaugurele rede) bijzonder hoogleraar – minisymposium gezamenlijk met EUR Ontplooien van activiteiten in samenwerking met de leerstoel, bijvoorbeeld op het terrein van onderwijs (professionalisering medewerkers), onderzoek, ontwikkelen van praktische instrumenten, kennis-bijeenkomsten en gezamenlijke publicaties Begeleiden stagiairs van de EUR Volgen van wetenschappelijke ontwikkelingen op het terrein van bestuurlijke integriteit Onderhouden en kennisdeling binnen relevant netwerk van partners in de wetenschap en publieke sector. Gastcolleges verzorgen Organiseren landelijke Nacht van de Integriteit (ism CAOP, VNG, IPO, UvW) Deelnemen aan Europese dialoogtafel Transparency International

Blad: 7/7 Datum: 4 december 2020

Blik naar binnen Q1

Q2-4

Vormgeven van pijler ‘blik naar binnen’, benoemen van jaarthema’s voor de periode 2021-2025 en uitvoeringsplan maken. Thema’s kunnen zijn: - Trainingen - Onderzoeksmethode - Leerpunten uit gedane onderzoeken - Integriteitsrisico’s en kwetsbaarheden - Adviezen op veelvoorkomende vragen - Resultaten MTO over oneigenlijke druk Onderzoeken van één of twee jaarthema’s, leerpunten destilleren en verbeterslagen in de werkwijze doorvoeren.