20220421- Notulen van de raadsvergadering van 21 april 2022.pdf

Notulen raadsvergadering

Notulen van de raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen van de raadsvergadering van 21 april 2022 (ochtendzitting) Voor de agenda wordt verwezen naar volgnummer 6 Voorzitter: de heer ing. A. Aboutaleb, met dien verstande dat het voorzitterschap van 11.40 tot 12.00 uur is waargenomen door mevrouw N.D.Z.R. Mohamed-Hoesein Tegenwoordig zijn 45 leden, namelijk: mevrouw I. Elfilali, mevrouw P.J.H.D. Verkoelen, de heer R.G.C. Segers-Hoogendoorn, mevrouw M.S. Abrahamse, de heer M. Verhoef, de heer A.R. Oostdijk, de heer T.S.J. Coşkun, mevrouw M.M. Vlasblom, de heer B. van Drunen, mevrouw V.A. Bruin, de heer G.J.M. Vreugdenhil, mevrouw I. Coenradie, mevrouw M.S.S. de Jong, de heer S. Ceulemans, de heer R.A.C.J. Simons, de heer S.J.C. Becker, mevrouw S. van de Peppel, de heer D.J. van Dommelen, de heer R. Moti, de heer T.J. Vonk, de heer R.T.J. van der Velden, de heer E. Yigit, mevrouw C.M. Zeegers, de heer T. de Haan, de heer S. Leewis, mevrouw L.S. Vlieger, mevrouw M.Y. Morkoç, de heer M.H. Biljoen, mevrouw A. Kockelkoren, de heer F. Achbar, mevrouw I. van Wifferen, mevrouw A.J.A. Maassen, de heer P.J.P. Lansink-Bastemeijer, de heer N. Balwantsingh, de heer G.J. Engberts, de heer T. Kind, mevrouw T.C. Hoogwerf, mevrouw D.A. van Groningen, mevrouw J.M. Nunnely, mevrouw S. Reitema, de heer T. Kuzu, de heer B. van Schaik, de heer J.M.D. de Waard, mevrouw N.D.Z.R. Mohamed-Hoesein en de heer V.P.G.

Karremans (vanaf 14.30 uur) Griffier: mevrouw I.C.M. Broeders 1.

Opening en mededelingen

De VOORZITTER. Goedemorgen. Ik heet u hartelijk welkom bij deze raadsvergadering. Ook welkom aan de mensen die van een afstand deze raadsvergadering volgen, de vertegenwoordigers van de media en onze medewerkers. Ik heb een bericht van verhindering ontvangen van wethouder Van Gils. Die is mogelijk vanmiddag vanaf ongeveer 14.00 uur uit huis. 2.

Vaststelling van de agenda van de raadsvergadering van 21 april 2022

De VOORZITTER. Agendapunt 2, de vaststelling van de agenda voor de raadsvergadering van vandaag, 21 april. Ik zal de agenda met u doornemen en daarna zal ik u in de gelegenheid stellen eventuele aanvullende opmerkingen te maken bij of over de agenda, wat u wilt. Er is één verzoek ingediend voor een tweeminutendebat van de zijde van de PvdA onder de titel 'We laten niemand in de kou staan'. Als er verder geen opmerkingen over zijn stel ik u voor dit punt aan de agenda toe te voegen. Dat is het geval. Het wordt agendapunt 13.1. Bij agendapunt 6, duiding verkiezingsuitslag, spreken de fracties in de volgorde van groot naar klein en het is aan u om te bepalen of aan dit debat wilt deelnemen. Het streven is dat de beëdiging van een aantal burgerleden in de commissies na de lunch zal plaatsvinden, rond 14.00 uur. Zijn er nog leden die over de agenda nog opmerkingen willen maken? Mijnheer Vonk.

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

457

De heer VONK (cu). Nou, misschien niet zozeer over de agenda maar over de spreektijd. Is dat nu ook gelijk aan de orde? Want ik zat de agenda voor te bereiden en vooral de duiding van de verkiezingsuitslag en toen dacht ik eigenlijk: we gaan het ongetwijfeld vooral hebben over die 60% die niet gestemd heeft. Zou het dan ook niet heel logisch zijn dat de spreektijd die we daaraan koppelen niet gekoppeld is aan de verkiezingsuitslag, maar dat alle partijen een gelijke hoeveelheid tijd daarvoor hebben? Ik stel u bijvoorbeeld voor om iedereen daarvoor acht minuten te geven en dan de rest van de vergadering gewoon op één uur spreektijd te zetten, zodat we eigenlijk niet verder uitlopen. Dat is mijn voorstel. De VOORZITTER. Het ordevoorstel is alle fracties acht minuten spreektijd te gunnen bij agendapunt 6 en dan voor de rest van de vergadering één uur op de klok te zetten. Dat is het voorstel. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Ja, eigenlijk, als ik het goed begrijp, wilt u nu al de uitslag van de verkiezingen tenietdoen en daarmee de Rotterdammer niet serieus nemen? Ik denk dat het gewoon heel redelijk is dat we gewoon de spreektijd hanteren naar grootte van de partij. De VOORZITTER. Anderen? Mevrouw Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50+). Ja, daar gaan we het nog vaak over hebben mijnheer Simons, met uw ene restzetel met het halen van 9,03 zetels.

Wat dat betreft heeft u uw zetel al binnen dus dat zit goed. Ik ben zeer gecharmeerd van het voorstel, dus ik zou dat graag willen steunen. De VOORZITTER. De heer Engberts. De heer ENGBERTS (pvda). Een sympathiek voorstel. De VOORZITTER. Mevrouw Zeegers. Mevrouw ZEEGERS (d66). Nou, voor deze ene keer. Wij vonden het eigenlijk wel creatief bedacht, dus voor deze ene keer willen we er wel in meegaan, maar het is zeker geen precedent. De VOORZITTER. De heer Lansink. Sst, niet buiten de vergadering graag. De heer LANSINK-BASTEMEIJER (vvd). Ja voorzitter, wij hebben inderdaad met elkaar op een boot gezeten. Wij vonden het fijn als wij met elkaar een beetje efficiënt onze tijd zouden benutten. Nou, we zijn voor de eerste keer echt bij elkaar en wat gaan we doen? Ongebreideld over één onderwerp het woord laten voeren? Dat lijkt mij geen goed voorstel, hoe sympathiek de indiener ook is. De VOORZITTER. Helder. De heer Coşkun. De heer COŞKUN (sp). Ja voorzitter, de heer – hoe heet hij ook alweer – Pascal, maar dat mag je hier niet zeggen hè? De VOORZITTER. Lansink-Bastemeijer. De heer COŞKUN (sp). De heer Lansink overdrijft meteen weer ongebreideld. Het voorstel van de heer Vonk is niet ongebreideld, maar iedereen acht minuten. Dat is redelijk beperkt in de tijd. Nu heb ik zelf iets voorbereid voor slechts twee of drie minuten, dus ik zal mijn tijd

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

458

niet opsouperen, maar ik vind het vanuit democratisch oogpunt een hartstikke goed voorstel van de heer Vonk. De VOORZITTER. Helder. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Een voorstel van grote klasse. De VOORZITTER. Dan gaan we stemmen over het voorstel. Wellicht dat de techniek mij kan helpen om het voorstel op de klok te zetten zodat we kunnen gaan stemmen. Het voorstel luidt 'acht minuten bij agendapunt 6'. Mevrouw ZEEGERS (d66). Volgens mij was het voorstel acht minuten bij dat agendapunt, maar dan voor de rest een uur. De VOORZITTER. Dat heb ik zo samengevat, ja. Mevrouw ZEEGERS (d66). Zodat we in totaliteit niet uit de tijd lopen. Dat was het voorstel. De VOORZITTER. Ja, maar we gaan eerst spreken over acht minuten. U kunt gaan stemmen. Er is een meerderheid voor het ordevoorstel Vonk. Sst, mevrouw Verkoelen graag. Het ordevoorstel van mijnheer Vonk kan op een meerderheid rekenen van 26 stemmen. Dat betekent dus dat wij voor agendapunt 6 acht minuten hebben. Die gaan we apart klokken. En voor de rest van de vergadering hebben we één uur. De vergadering gaat er op deze manier uitzien. Dank. Andere punten bij de agenda? Niet? Ik ga u wat huishoudelijke mededelingen meegeven. Rond lunchtijd is er een lunch beschikbaar. Vanwege de beschikbare ruimte wordt deze op twee plekken geserveerd.

Voor de leden van de raad is dat op de gang hier bij de koffiekamer en voor de ondersteunende medewerkers is dat voorzien in de Suze Groenewegzaal. Let op, daar is ook het voedsel exact hetzelfde. De VOORZITTER. De heer Coşkun. De heer COŞKUN (sp). Voorzitter, nu we toch in de huishoudelijke mededelingen zitten. Ik begreep dat de FNV om 12.30 uur ons verwacht in de hal of op de trappen van het stadhuis. Ze willen ons iets aanbieden. De VOORZITTER. Dat is niet de afspraak. De afspraak die ik gemaakt heb als voorzitter van uw raad is dat ik in de lunchpauze in de gelegenheid ben om in de hal beneden een petitie van de FNV aan te nemen. Dat wil ik straks even doen. En u bent van harte welkom om daarbij aanwezig te zijn. De heer COŞKUN (sp). Oké. De VOORZITTER. Maar het gebeurt in de lunchpauze en wanneer de lunchpauze valt, hebben we een beetje zelf in de hand. 3. 3.1 3.2

Vaststelling van de notulen van de raadsvergadering van 28 maart 2022 30 maart 2022

De VOORZITTER. De vaststelling van de notulen van de vergadering van 28 maart en 30 maart 2022. Kunnen we die notulen vaststellen? Dat is het geval.

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

459

4.

Mededeling van ingekomen stukken aan de raad en de commissies, zoals genoemd op de digitale doorlopende lijst 2022 weken 13 t/m 15

De VOORZITTER. Mededeling van ingekomen stukken, zoals genoemd op de digitale doorlopende lijst van het lopende jaar, de weken 13 t/m 15. Kunt u akkoord gaan met de voorgestelde wijze van afdoening? Dat is het geval. 5. 5.1

Bekrachtiging van de geheimhouding overeenkomstig artikel 25 van de Gemeentewet De bijlagen behorende bij de brief van burgemeester en wethouders met betrekking tot voortgang Warmtebedrijf Rotterdam, maart 2022

De VOORZITTER. Bekrachtiging van de geheimhouding. De bijlagen behorende bij de brief van burgemeester en wethouders met betrekking tot de voortgang Warmtebedrijf Rotterdam, maart 2022. Ik check nog even. Mevrouw Verkoelen? Mevrouw VERKOELEN (50+). Ja hoor, voorzitter. Dit gaat ook weer vier jaar komen. 50PLUS wordt geacht tegen te hebben gestemd. De VOORZITTER. De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Ja, dank u voorzitter. De Partij voor de Dieren stemt ook tegen. De VOORZITTER. De heer Coşkun. De heer COŞKUN (sp). Ja voorzitter, de bijlage zat er ook niet bij, zo geheim is die blijkbaar. Ik kan dus niet beoordelen of die geheim moet blijven. Ik ben er voor dat democratie transparant is, dus wat mij betreft moet die openbaar. De VOORZITTER. Helder. Met de stemmen van de Partij voor de Dieren, 50PLUS en SP tegen, is de geheimhouding zoals gevraagd onder 5.1 bekrachtigd. 6.

Duiding van de uitslag van de verkiezing voor de leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER. Dan gaan we nu naar het eerste inhoudelijke onderwerp voor vandaag, de duiding van de uitslag van de verkiezingen voor de leden van de gemeenteraad. Ik begin bij de heer Simons. De heer SIMONS (lr). Ja, dank u voorzitter. Ik zal geen acht minuten nodig hebben. Ik heb net in de metro erover nagedacht wat ik hier zou gaan zeggen. Ik heb nog opgezocht wat het opkomstpercentage landelijk was. Dat was 5% lager. In Rotterdam was het 8% lager. Niet dat dat het minder erg maakt in Rotterdam, maar we kunnen wel vaststellen dat er een grote landelijke component in zit. Dus daar zou je een voorzichtige conclusie uit kunnen trekken dat het iets met het landelijk beleid van de afgelopen jaren te maken heeft. Ik keek gisteravond nog een uurtje naar de tv en toen zag ik dat het huidige kabinet het vertrouwen van 23% van de Nederlanders heeft. Misschien heeft dat er ook nog wat mee te maken. Nu wilde ik nog een ander punt noemen. Corona. Zou er een correlatie zijn tussen de vaccinatiegraad in verschillende wijken en de opkomst bij de verkiezingen? Als ik zo eens kijk, denk ik dat dat best zo zou kunnen zijn. Er is natuurlijk al veel over gezegd, maar er zijn natuurlijk heel veel wijken in Rotterdam waar mensen weinig vertrouwen hadden in de vaccinatie en in het hele coronabeleid van de landelijke overheid.

Daar kunnen we allemaal wat van vinden, maar het zou best kunnen dat de mensen die zich niet wilden laten

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

460

vaccineren zich ook niet gehoord voelden en dat twee jaar lang, en dat dat mogelijk invloed heeft gehad op de lage opkomst. Daarnaast zat ik net ook te denken: onze burgemeester gaat elke week naar Carnisse toe en daar is hij onder het volk aan het werk. Dus de vraag kwam bij me op: is er een correlatie tussen de aanwezigheid van de burgemeester en de opkomst in Carnisse? U zult begrijpen dat dat natuurlijk gelijk aangeeft hoe moeilijk het is om relaties te leggen. Ik heb nog wel even gekeken naar de uitslag van Carnisse. Ik heb hem hier voor me. Ik vroeg net voor de zekerheid of dit de uitslag is van de hele wijk, want Leefbaar Rotterdam heeft 290 stemmen gekregen en daarmee stond ze op 1. Ik dacht: dat kan toch niet kloppen, zo weinig? Nou ja, of er een correlatie is tussen de politieke kleur van onze burgemeester, de Partij van de Arbeid, daar heb ik ook nog even naar gekeken. De PvdA is op de derde plaats geëindigd, dus dat ziet er wel goed uit. Nou goed, alle gekheid op een stokje, we hebben een mooie motie liggen die is opgesteld door de PvdA en volgens mij ondersteund wordt door velen, die vraagt om een onderzoek. Daar stemmen wij van harte mee in, en ook dat de raad dat onderzoek aanstuurt. Ik heb nog wel één mondeling amendement nu, maar daar moet u maar over nadenken.

Dat is dat het mooi zou zijn als wij als raadsleden de interviews doen met de mensen die niet zijn gaan stemmen. Want die onderzoekers gaan met allemaal mooie protocollen vragenlijsten maken, maar laten wij die onderzoekers niet naar die mensen sturen, laat van elke partij, kan ik me voorstellen, één man of vrouw die interviews doen met die Rotterdammers die niet zijn gaan stemmen. We zijn volksvertegenwoordigers. Het zal soms confronterend zijn, maar het leek mij een goed idee, maar dat is ook verder aan de andere leden van de raad. Dat was mijn bijdrage voorzitter. De VOORZITTER. Een vraag van de heer Moti. De heer MOTI (pvda). Ja voorzitter, de motie staat volgens mij nog niet in het iBabssysteem. O, hij staat er al in, mooi, dan kan iedereen hem ook al lezen. Ik vind het eigenlijk een goede suggestie van de heer Simons. Mijn vraag aan de heer Simons zou dan zijn of de heer Simons dan ook bereid zou zijn om in de begeleidingscommissie te zitten, zodat we ook met elkaar die onderzoeksopzet verder vorm kunnen geven en ook kunnen zorgen dat dit soort goede ideeën dan ook in de uitvoering tot stand kunnen komen. Ik probeer gelijk constructief mee te denken. De VOORZITTER. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Zeker. Dat is fijn. En ook de motie van uw collega, dus dat u hem nog niet heeft gezien, dat bevreemdt mij een beetje, maar goed, dat moeten jullie maar onderling regelen.

Natuurlijk zal Leefbaar Rotterdam deelnemen aan die begeleidingscommissie. Dat is vanzelfsprekend. De VOORZITTER. Dank u. Dan gaan we naar de volgende spreker op de lijst. Dat is de heer Karremans, of de heer Lansink. De heer LANSINK-BASTEMEIJER (vvd). Dank u wel voorzitter. Ik heb flink moeten schrappen in mijn betoog want ik wilde veertien minuten nemen maar ik heb er maar acht van u gekregen. Maar goed, daar moeten we het dan maar mee doen in een ingekorte ingedikte versie. Beste voorzitter geachte raad. We leven een anoniem bestaan en hebben geen fanclubs. Die woorden sprak ik tijdens het verantwoordingsdebat en vandaag herhaal ik die woorden als start van de duiding van de opkomst in Rotterdam. Dat duiden begint met afpellen. Is het een Rotterdams probleem of een Nederlands probleem, voor heel Nederland? Is het een probleem van de lokale democratie of juist van de landelijke? Is het een eensoortig of een veelsoortig probleem? Is het een probleem van het hier en nu of is het

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

461

een al langer bestaand probleem? Voorzitter, de brief van de burgemeester geeft veel handvatten voor de discussie van vandaag. We moeten vaststellen dat de opkomst in Nederland bedroevend is. Rotterdam is dan wel de hekkensluiter, iemand moet als laatste eindigen, dat zien we ook bij de marathon, maar staat niet alleen. De dalende trend voor wat betreft de opkomstcijfers is al langer aan de gang. Sinds het afschaffen van de stemplicht is de opkomst al aan het dalen, met uitzondering van de periode Fortuyn. De achtergronden om niet te gaan stemmen zijn veelsoortig. Niet weten op wie je wilt stemmen, geen binding met de stad, desinteresse, geen tijd en soms ook wantrouwen, spelen allemaal een rol. Voorzitter, probeer dit maar eens te duiden. Wat ik de raad en Rotterdam wil meegeven, is dat de oplossing niet gevonden moet worden in een duizenddingendoekje. Geen grijze deken van maatregelen. Want desinteresse heeft een andere aanpak nodig dan het niet weten waarop je moet stemmen. Ik ben ook blij dat we op basis van een motie van de PvdA, die wij ook met veel plezier medeondertekenen, nader onderzoek gaan doen naar de achtergronden in Rotterdam. Niet door onderzoek dat al lang en breed gedaan is nog eens dunnetjes over te doen, maar juist aansluiting erop te vinden en te vragen naar interventies die kunnen bijdragen aan het verhogen van de opkomst.

Ik hoop dat de onderzoekers ons interventies aan de hand doen die op korte, middel- en lange termijn kunnen helpen. Want ik maak mij geen illusies. Zelfs als we vandaag beginnen om de opkomst te vergroten, dan nog zal het een zaak van lange adem zijn om meer Rotterdammers naar de stembus te krijgen. Nog vele relatief anonieme raadsleden na ons zullen met dit bijltje moeten gaan hakken. Dank u wel voorzitter. De VOORZITTER. Dank u zeer. Mevrouw Kockelkoren, u heeft een vraag. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Ja voorzitter, ik heb via u één vraag aan de heer Lansink. Ook GroenLinks deelt helemaal het gevoel van noodzaak om een onderzoek te doen om dit beter te kunnen duiden. Tegelijkertijd is het ook ontzettend belangrijk om als raad als geheel te laten zien dat je het serieus neemt door op een andere manier te gaan werken, meer samen met partijen in de stad, meer onderlinge samenwerking. Mijn vraag aan de heer Lansink is hoe hij de bredere samenwerking hier als raad, die voorbeeldfunctie die wij hebben om die uitgestoken hand te laten zien naar de stad en binnen in de raad naar alle partijen, wil gaan vormgeven. De VOORZITTER. De heer Lansink. De heer LANSINK-BASTEMEIJER (vvd). Dank u wel voorzitter. Ik was eigenlijk niet van plan om daarop vooruit te lopen, want dit is nu precies waar het probleem ligt, denk ik, dat wij wel weer gaan bepalen hoe het voor de stad moet gaan werken.

Ik zie dus graag aanbevelingen vanuit het onderzoek naar mij toe komen, om van daaruit te gaan beredeneren wat de beste aanpak zou zijn. Dank u wel. De VOORZITTER. Dank u. Mevrouw Kockelkoren dan, in uw eerste termijn. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Voorzitter, het feest van de democratie, zo worden verkiezingen vaak gezien. Het moment waarop je als Rotterdammer je stem kunt laten horen over de koers van jouw stad, door een van de vele vakjes rood te kleuren op het ware vouwkunstwerk dat een stembiljet tegenwoordig is. Helaas bleken de verkiezingen van 16 maart 2022 een feest waar maar liefst 60% van de genodigden niet kwam opdagen, daarbij de andere feestgangers op een nagenoeg lege dansvloer en met een kater achterlatend. De grote vraag is: waarom nam 38,9% van de Rotterdammers de moeite om te gaan stemmen? En vervolgens: wat kunnen wij als de gekozen 45 volksvertegenwoordigers van deze mooie stad daaraan doen? Hoe kunnen wij er met elkaar voor zorgen dat de komende vier jaar ook

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

462

de stem van de 60% die niet gestemd heeft wordt meegenomen in de besluitvorming? Voorzitter, tegelijkertijd, na maanden van intensief campagne voeren herhaalde GroenLinks met vijf zetels het beste Rotterdamse verkiezingsresultaat ooit. Sterker nog, we werden de derde partij van de raad, de grootste linkse en progressieve partij. Dit resultaat hebben wij niet bereikt met een groot campagnebudget, maar met heel veel inzet en gesprekken aan de deur, dichtbij mensen te attenderen op verkiezingen. Onze belangrijkste thema’s en de oplossingen zijn van die gesprekken met bewoners afgeleid. De verkiezingen laten ook een progressieve raadsmeerderheid zien. Daarom zien we volop kansen om door te werken aan de grote urgente vraagstukken die niet kunnen wachten, klimaat, armoede, energiearmoede als het gevolg van de oorlog in Oekraïne. De VOORZITTER. Mevrouw Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50+). Ja voorzitter, ik vraag me af of mevrouw Kockelkoren het plaatje heeft gezien in het AD. Wat dacht u dat u was geweest als partij wanneer 80% was gaan stemmen? Uw stemmers zijn er geweest, maar dat is ook het matje. Als er 80% was geweest, was u diep, diep gezakt. Dat is waar we het over moeten hebben. De VOORZITTER. Mevrouw Kockelkoren. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Voorzitter, dat lijkt mij een speculatieve aanname. Natuurlijk heb ik dat plaatje gezien en dat plaatje baart mij enorm grote zorgen.

Want ook wij hebben uitgebreid campagne gevoerd op Rotterdam-Zuid. Sterker nog, gelukkig hebben wij een aantal gekozen wijkraadsleden die de meeste stemmen haalden in wijken op RotterdamZuid. Ontzettend belangrijk, maar absoluut nog niet genoeg. De VOORZITTER. U kunt verdergaan. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Oké voorzitter, in de rondgang langs alle fracties door de verkenner werden ook gedeelde opgaven benoemd, evenals de wens om op een nieuwe manier met elkaar en met de stad samen te werken. We zien nu dat vier partijen de informatiefase zijn ingegaan. Maar voorzitter, democratische legitimiteit voor dit soort grote opgaven vraagt om het zoeken naar breder draagvlak. De VOORZITTER. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Ja, ik heb even naar het eerste deel van uw betoog geluisterd en u klopt uzelf natuurlijk gewoon op de borst als GroenLinks en dat mag u. Dat mogen we allemaal doen. Maar juist in deze discussie zouden wat meer bescheidenheid en zelfreflectie misschien beter op zijn plaats zijn. Want u, uw partij, heeft de afgelopen vier jaar ook mede het bestuur van deze stad gevormd. Heeft u zelf al in uw eigen kring er eens over nagedacht wat daar dan mogelijk fout is gegaan of welke invloed uw bijdrage op het bestuur heeft gehad op de opkomst in deze stad? De VOORZITTER. Mevrouw Kockelkoren. Mevrouw KOCKELKOREN (gl).

Zeker, en wij delen dan ook het grote gevoel van urgentie om te onderzoeken hoe dit beter kan. Tegelijkertijd zien wij dat wij wederom vijf zetels hebben gehaald, dus niet zijn afgestraft voor wat daarin is gebeurd, sterker nog, zijn gegroeid hier in de gemeenteraad. Wat wij willen is samen met bewoners in de stad, samen met partijen in deze raad zorgen dat wij dus al die Rotterdammers die zich niet of onvoldoende gehoord voelen, een stem geven.

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

463

De VOORZITTER. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Ja, eigenlijk is uw conclusie dus dat de lage opkomst in Rotterdam in ieder geval niet te wijten is aan GroenLinks. De VOORZITTER. Mevrouw Kockelkoren. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Nee, geenszins. Dat heeft u mij ook niet horen zeggen. Wat ik heb willen zeggen is dat wij het belang van rondgaan langs de deuren, mensen horen, het feest van de democratie vieren, hoog in het vaandel hebben staan, en dat daarbij het doen van onderzoek maar ook het op een nieuwe manier samenwerken hier in de raad waarbij meer partijen betrokken zijn, belangrijke stappen zijn voor de toekomst. De VOORZITTER. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Ja voorzitter, dank. Ik zou de suggestie willen doen, en ik weet niet wat dat betekent voor de termijnen van anderen partijen, maar om deze duiding van de verkiezingsuitslag weg te houden bij de politieke partij, zeker als je over je eigen partij praat. Het is slechts een suggestie, want anders komen we dus in dit debat terecht waar we nu in terecht dreigen te komen, en dat is volgens mij precies waar burgers op afhaken. Dus laten we het nu alstublieft houden op wat wij hier met zijn vijfenveertigen kunnen doen om die mensen over vier jaar weer allemaal naar de stembus te krijgen. De VOORZITTER. Mevrouw Kockelkoren, u kunt verdergaan. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Dank u wel voorzitter.

Kijk, de grote vraag is hoe er ruimte gegeven gaat worden aan partijen in de stad. Hoe gaat er ruimte gegeven worden aan alle partijen in de raad? Een wens die alle partijen hier met elkaar hebben uitgesproken en die ook benoemd is in het advies aan de verkenner, de energie en creativiteit van alle raadsleden aanboren en benutten. Een coalitie die moet durven loslaten, die andere partijen ruimte geeft. En voorzitter, we hebben de afgelopen periode goede voorbeelden gezien. Met het raadsakkoord Energietransitie toonde onze wethouder Arno Bonte dat er wel degelijk op een nieuwe manier brede samenwerking gezocht kan worden met resultaat. En voorzitter, GroenLinks blijft dan ook altijd bereid om het gesprek te voeren over nieuwe samenwerkingsvormen, bijvoorbeeld met een nieuw raadsakkoord of met een brede progressieve coalitie. En voorzitter, het is onmogelijk om na deze verkiezingen met een kater weer over te gaan tot de orde van de dag. Opkomstbevordering vraagt een continu proces. Daarvoor moeten we weten wat er speelt en GroenLinks ziet daarvoor drie stappen. Als eerste het in opdracht van de raad te onderzoeken waarom Rotterdammers niet naar de stembus gaan. Wij steunen dan ook van harte het voorstel daartoe dat door de PvdA is gedaan. Als tweede het gesprek samen met de stad voeren. Gisteren zijn er 291 wijkraadsleden geïnstalleerd.

Wat GroenLinks betreft is het tijd de Wijk aan Zet aan te grijpen voor een nieuwe start met een open werkwijze van samenwerking met partijen in de stad. En als derde, uit het onderzoek en de gesprekken in opdracht van de raad een programma op te stellen dat leidt tot verbetering en slimme manieren van werken waarbij meer Rotterdammers zich betrokken voelen. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER. Ik dank u zeer. Mevrouw Zeegers. Mevrouw ZEEGERS (d66). Ja, dank u wel voorzitter. In uw brief staat het al omschreven, de opkomst bij deze verkiezingen is een historisch dieptepunt en dat moeten we ons serieus aantrekken. Het fundament onder onze Rotterdamse democratie zakt op deze wijze

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

464

langzaam weg en er is dus echt werk aan de winkel om dit fundament te herstellen. Voor dat herstel is iedereen aan zet. De raad is aan zet, de gemeentelijke organisatie is aan zet en de wijk is aan zet. Zoals gezegd, er is veel te doen. En een onderzoek, zoals daartoe het voorstel zal worden ingediend door de PvdA, is daarbij wat ons betreft een heel goed startpunt. Het is heel erg belangrijk dat wij dat onderzoek in dialoog met de stad gaan uitvoeren. Ik was verrast door het voorstel van de heer Simons van Leefbaar Rotterdam, maar het lijkt ons een ontzettend goed idee om onszelf ook daarbij in te zetten en die interviews te doen, dus dat idee wordt in ieder geval vanuit ons zeer gesteund. Geen beschouwingen en deskresearch maar aan de slag en learning by doing, heb ik hier letterlijk staan. Het is dat wij zelf ook moeten leren en doen. Samen aan de slag. We moeten proberen om bewoners beter te betrekken bij wat er in de stad allemaal gebeurt. Te veel mensen hebben nu nog het gevoel dat de overheid er niet voor hen is, en dat moet echt anders. Om een voorbeeld te noemen, gebiedsontwikkeling. Verandering in de directe leefomgeving van mensen heeft een ontzettende impact op mensen zelf, en dat kan zelfs gebeuren als er een boom omgehakt wordt in jouw buurt.

Daar hebben we het in de vorige periode ook nadrukkelijk vaak over gehad, maar vaak zijn dat soort wijzigingen in de directe leefomgeving voor mensen heel erg impactvol en dus moeten we ook veel meer naast mensen staan om beter te luisteren. Dat wil niet zeggen dat het is: u vraagt, wij draaien. Integendeel, soms moet je gewoon ook helder en duidelijk zijn dat sommige dingen niet kunnen, maar wel altijd met een open houding en luisteren en niet vooringenomen zijn. Dat is de politiek waar wij als D66 voor staan. Dus het gaat wel degelijk over hoe de organisatie ook omgaat met ontwikkelingen in de stad. Het gaat dus over die organisatie maar ook over de menselijke maat en zorgen voor een betere representativiteit van onze bewoners. Daar moeten we dus op allerlei vlakken ook aan werken. We vinden het ook ontzettend belangrijk om die wijkraden goed te betrekken. Dat is door vorige sprekers ook al gezegd. Dat ondersteunen wij volledig. Een ander aandachtspunt dat ik nog kort wil meegeven is de zichtbaarheid van het werk dat wij doen. Dat is ook een heel erg belangrijk punt dat ook in de brief van de burgemeester genoemd stond. Uit reeds gedaan kiezersonderzoek blijkt dat er nog veel onbekendheid is van de rol van de gemeente over de impact van besluiten die we hier nemen over het dagelijks leven van mensen. Maar deze onderzoeksresultaten liggen er dus nu al.

We gaan een nieuw onderzoek starten, maar er is ook al onderzoek gedaan. En wat kunnen we hier nu echt mee doen? Wat kunnen we in de komende vier jaar nu structureel gaan doen om de bekendheid en zichtbaarheid van de gemeente te vergroten? Dat is eigenlijk een vraag aan het college, of daarover al is nagedacht, en specifiek aan de burgemeester, gegeven ook zijn brief. Maar het is ook een vraag aan ons die hier in de raad ligt, dat we echt nadenken over die zichtbaarheid. Daar hebben we het in de boot ook al over gehad, maar dat lijkt me iets wat we nog verder invulling moeten geven. Maar laten we onszelf ook verder uitdagen. Meer democratische vernieuwing, bijvoorbeeld commissievergaderingen in de wijken, of conferenties zoals we dat onlangs ook hebben gedaan voor NPRZ. Toen hebben we met elkaar een conferentie georganiseerd in Rotterdam-Zuid. Die heeft de griffie toen vormgegeven. Maar dat soort dingen kunnen we veel meer doen, dat wij als raad informatie ophalen, niet wachten op informatie van het college maar zelf de stad ingaan, ons laten informeren en zo gevoed ook het debat in de raad te volgen. Dit soort initiatieven zijn wat ons betreft echt navolging waard en daar gaan wij ons ook verder hard voor maken. Dank u wel. De VOORZITTER. Dank u wel. De heer Moti heeft een vraag. De heer MOTI (pvda). Dank u wel voorzitter. Ik zou een vraag aan mevrouw Zeegers willen stellen.

Ik heb aandachtig zitten luisteren en ik hoor u vooral een beschouwing geven over de opkomst en wat de raad zou kunnen doen om vertrouwen en de opkomst te vergroten, maar op de agenda staat ook: de duiding van de uitslag van de verkiezingen en daar hoor ik

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

465

u eigenlijk helemaal niet over. Wat is nu volgens D66 de duiding van de uitslag? Wat hebben Rotterdammers nu op 16 maart uitgesproken welke kant het op moet met de stad? Moet dat socialer, linkser, progressiever, meer voor het klimaat? Wat is volgens u de duiding van deze uitslag? De VOORZITTER. Mevrouw Zeegers. Mevrouw ZEEGERS (d66). Ja, ik heb me in mijn betoog vooral gericht op het percentage van 60% dat niet heeft gestemd en hoe wij dat als een democratisch tekort zien. Dat is voor ons ook de belangrijkste duiding die we op dit moment willen geven. Als het gaat om hoe mensen hebben gekozen, dat is de samenstelling van deze raad, dan zien wij uiteraard ook, ik verwijs even naar de vorige spreker, dat mensen echt wel kiezen voor die klimaataanpak, voor echte veranderingen in de stad. Dat progressief, klimaat, energietransitie, steun heeft van de mensen die hebben gekozen. Dat zien we daarin terug. Ik denk dat we ook zien dat we echt moeten werken aan die tweedeling in de samenleving, armoede, eigenlijk ook die brede vertegenwoordiging die nodig is om verder te komen in deze stad. Maar mijn betoog ging echt wel over dat democratisch tekort, omdat wij ook een democratische partij zijn en voor ons democratie staat voor een veilige en een betrokken samenleving. Dus juist dat tekort was voor ons het meest nadrukkelijke dat we hier wilden behandelen. De VOORZITTER. De heer Moti.

De heer MOTI (pvda). Zeker, zeer terecht. Daar moeten we het ook over hebben en dat staat ook op de agenda. We moeten het erover hebben waarom 60% niet gestemd heeft en daarom heb ik ook aandachtig naar u geluisterd. Tegelijkertijd is er ook gewoon een geldige uitslag. De 40% die wel heeft gestemd, daar moeten we ook wat mee en die heeft zich duidelijk uitgesproken – ik hoor het u zeggen – voor een progressiever, meer voor klimaat, meer voor het bestrijden van de ongelijkheid en meer voor het bestrijden van armoede. Maar ik ben benieuwd of zo meteen die duiding die u nu geeft ook zijn recht gaat krijgen de komende vier jaar. De VOORZITTER. Mevrouw Zeegers. Mevrouw ZEEGERS (d66). Dat zullen we inderdaad zien. Ik snap dat u daar een beetje op zit te hinten en mij ook graag daarmee woorden in mijn mond wil leggen. Wat mij betreft is onze inzet heel duidelijk. Wij gaan voor een groenere stad en daar waren we met uw partij ook goed mee bezig in het vorige college. Maar wij zetten ook volop in om daarmee verder te gaan. Punt, eigenlijk. De VOORZITTER. Dank u. De heer Achbar. De heer MOTI (pvda). Volgens mij zou ik nu mogen. De VOORZITTER. Excuses. De heer Moti. Ik ging er gevoeglijk van uit dat de heer Moti zojuist een bijdrage heeft geleverd. De heer MOTI (pvda). Ja, dank u wel voorzitter.

Het is nog even wennen voor mij, weer aan deze kant van de zaal, maar het is een goed uitzicht moet ik zeggen. Voorzitter, het is al eerder gezegd maar verkiezingsdag is toch wel een van de mooiste dagen van het jaar. Het is echt een feestdag, het feest van de democratie. Wat mij betreft zou het zelfs een collectieve feestdag moeten worden die we ook met elkaar vieren. Het is de dag waarop alle inwoners zich erover mogen uitspreken welke kant het op moet met de stad, wie hen vier

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

466

jaar lang mag vertegenwoordigen bij het nemen van allerlei besluiten die betrekking hebben op hen, op hun wijk, op hun stad, en die hen aangaan. Dan is het inderdaad helaas treurig om te constateren dat ruim 60% van de kiesgerechtigde Rotterdammers geen gebruik heeft gemaakt van het stemrecht. Dat is veel, heel veel en veel te veel. En met name in bepaalde wijken is de opkomst echt dramatisch laag, iets wat pijn doet, wat elke democraat pijn doet. De brief van de burgemeester biedt op basis van literatuuronderzoek zeven mogelijke verklaringen en sluit ook af met zeven vragen. Wat de PvdA betreft moeten we als gemeenteraad samen met de stad en samen met onze inwoners deze en nog andere vragen met elkaar beantwoorden. We kunnen deze opkomst niet zomaar negeren en na één raadsbespreking weer overgaan tot de orde van de dag. Daarom wil ik graag de volgende motie indienen voorzitter, ondersteund door heel veel andere partijen. De VOORZITTER. De heer Moti heeft de volgende motie ingediend. Motie 1.

Onderzoek naar de lage opkomst in Rotterdam "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 21 april 2022 ter bespreking van agendapunt 6 duiding van de uitslag van de verkiezingen voor de leden van de gemeenteraad; constaterende dat: - de opkomst van de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen historisch laag is gebleken; - de gemeente Rotterdam met 38,9% de gemeente in Nederland is met de allerlaagste opkomst; overwegende dat: - alle Rotterdamse politieke partijen dit zorgelijk vinden; - allen willen begrijpen waarom de opkomst zo laag is uitgevallen en aan de slag willen om samen ervoor te zorgen dat het opkomstpercentage bij volgende gemeenteraadsverkiezingen hoger is; - er aanzienlijke verschillen waarneembaar zijn tussen verschillende Rotterdamse wijken; - het belangrijk is dat Rotterdammers zich vertegenwoordigd voelen in de gemeenteraad; van mening dat: - het essentieel is om onderliggende verklaringen voor de lage opkomst te kennen en aanbevelingen te krijgen zodat er vervolgens gericht aan verbetering kan worden gewerkt; - dit niet om alleen deskresearch vraagt maar ook om actieve participatie van Rotterdammers, gemeenteraadsleden en wijkraadsleden bij zowel onderzoek als vervolgacties; besluit: - om in opdracht van de raad een onderzoek te laten uitvoeren naar de belangrijkste motivaties voor Rotterdammers om wel of niet te gaan stemmen en aansluiting te zoeken

bij bestaande literatuur; - de griffie de opdracht te geven om samen met de raad tot een onderzoeksvoorstel te komen; - deze onderzoekers de opdracht te geven om aanbevelingen en kansrijke activiteiten te formuleren om duurzame oplossingen te vinden om Rotterdammers meer bij de gemeenteraadsverkiezingen te betrekken; en gaat over tot de orde van de dag.'

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

467

w.g. G.J. Engberts, T.J. Vonk, I. Elfilali, M.M. Vlasblom, R.G.C. Segers-Hoogendoorn, C.M. Zeegers, P.J.P. Lansink-Bastemeijer, F. Achbar, R.T.J. van der Velden, R.A.C.J. Simons en A. Kockelkoren De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER. U kunt verdergaan De heer MOTI (pvda). Voorzitter, de duiding van de uitslag, zoals ik net ook in het interruptiedebat met mevrouw Zeegers zei, gaat over meer dan alleen de opkomst. Het gaat ook over de stem van de 40% die wel naar de stembus is gegaan en daar moeten we het ook over hebben. En hoewel de PvdA jammer genoeg één zetel heeft verloren, is wel duidelijk dat Rotterdam in meerderheid op een linkse progressieve partij heeft gestemd. Mijn verbazing was dan ook heel groot dat al bij de eerste dag van de verkenningen vier partijen meteen hun voorkeur hebben uitgesproken voor de meest conservatieve variant die maar gevormd kan worden als coalitie.

En ook met grote verbazing omdat juist een van die partijen nota bene op pagina 1 van haar verkiezingsprogramma de belofte deed aan alle Rotterdammers om het initiatief te nemen voor een zo progressief mogelijke coalitie, en nog geen week voor de verkiezingen dat zelfs ook heeft herhaald in een paginagroot interview in het AD en daarin zegt dat alleen een coalitie met Leefbaar Rotterdam en de VVD mogelijk is als zij hun verkiezingsprogramma door de shredder gooien. Voorzitter, volgens mij hebben Rotterdammers dus ook het recht om te weten welke partij nu haar programma door de shredder heeft gegooid? Is dat D66 die een progressieve coalitie beloofde? Het lijkt in ieder geval een herhaling te worden van een jaar geleden. De belofte van nieuw leiderschap bleek ook een wassen neus te zijn en eindigde in een deceptie bij veel progressieve kiezers. De VOORZITTER. Mevrouw Zeegers. De heer MOTI (pvda). Het vertrouwen van kiezers in de politiek wordt daar niet groter op. Punt. De VOORZITTER. Ja, daar zocht ik naar. Mevrouw Zeegers. Mevrouw ZEEGERS (d66). Ja, ik zal toch even wat van het feitenvrije betoog van de heer Moti moeten gaan weerleggen. Ten eerste, dat er al op dag één vier partijen bij de verkenner een afspraak hebben gemaakt, kunt u niet herleiden uit het verslag van de verkenner en het is ook niet zoals ik het mij heb herinnerd.

De verkenner heeft duidelijk opgeschreven hoe dat proces is gegaan. Wat ons betreft hebben wij nog gepoogd om met GroenLinks een samenwerking te starten. Dat proces heeft denk ik twee weken geduurd als ik het goed heb. En uiteindelijk is dit eruit gekomen. Het is dus niet dag één, het is na afloop van de verkenning en dat heeft enige tijd geduurd en zo gaan die processen nu eenmaal. En wij vinden het ook belangrijk dat deze stad bestuurd wordt, dus daarom doen wij hier ook aan mee. Dat is in ieder geval één ding dat ik graag wil weerleggen uit uw betoog. Maar het tweede is, wat ik heb gezegd dat als het gaat om het klimaatbeleid van die twee partijen, ik zal mezelf nog maar eens citeren, is dat die door de shredder moeten. Dat heb ik inderdaad gezegd. En u kunt nog helemaal niet beoordelen wat er uit deze constellatie verder komt. Dus u bent ook veel te prematuur met uw oordelen. Ik snap dat u teleurgesteld bent, maar het zou u echt sieren als u dat even voor zich houdt en wacht tot er een eventueel coalitieakkoord ligt, want daar zijn we nu nog mee bezig. Dan kunt u uw oordeel vellen, maar nu is dat echt veel te prematuur. De VOORZITTER. De heer Simons.

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

468

De heer SIMONS (lr). Ik zat ook nog even na te denken over de woorden progressief en zo, volgens mij allemaal heel eenzijdig. Maar wat vindt mijnheer Moti nu als je bijvoorbeeld naar Rotterdam-Zuid kijkt? Iemand zei tegen mij: vroeger was dat helemaal rood. En nu staan er twee andere partijen op 1, en dat zijn Leefbaar Rotterdam en DENK. Die waren bij het vorige college in ieder geval niet aanwezig, maar laten dat ook net de wijken zijn waar de opkomst het laagst is. Vindt u het niet belangrijk dat in een nieuw college, hoe dat er ook uit komt te zien, deze twee volkspartijen ook gewoon vertegenwoordigd zijn? Of betekent bij u progressief alleen maar een beetje met de elitaire vrienden en vriendinnen van GroenLinks samen de stad doorwandelen? De VOORZITTER. De heer Moti. De heer MOTI (pvda). Ja voorzitter, uiteindelijk gaat het bij verkiezingen om het sluiten van meerderheden. Het gaat niet zozeer om een meerderheid van gebieden aan elkaar te sluiten. Mensen kiezen op ideeën, niet op basis van de geografische ligging. En mensen hebben gekozen voor sociale progressieve oplossingen, in ruime meerderheid. Ik ben benieuwd, en het is meer een vraag, ik ben gewoon benieuwd of met deze meest conservatieve variant nu die wens van de kiezer die in meerderheid voor progressief sociale politiek en sociale oplossingen heeft gestemd, recht gedaan gaat worden.

Als dat niet het geval is, zal dat natuurlijk weer de volgende teleurstelling zijn van heel veel progressieve kiezers die zich vernaggeld zullen voelen met de beloftes die voor de verkiezingen gedaan zijn en die dan na de verkiezingen niet bewaarheid worden. De VOORZITTER. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Ik kan niets anders concluderen uit het betoog van de heer Moti dan dat de PvdA Rotterdam Rotterdammers op Zuid wegzet als conservatieve stemmers, want dat is de enige conclusie die ik uit uw betoog kan trekken, want in Rotterdam-Zuid, of je het nu leuk vindt of niet, staat Leefbaar Rotterdam of DENK op 1, en om deze hele groep zo weg te zetten als conservatieve stemmers, dan heeft u de afgelopen jaren gewoon niet goed opgelet. De heer MOTI (pvda). Voorzitter, hier maakt Leefbaar Rotterdam een grote denkfout. Het gaat niet om wie de grootste is, het gaat om absolute aantallen. Als je kijkt naar hoe Rotterdam in absolute aantallen gestegen is, heeft ook Zuid in absolute aantallen links en progressief gestemd. 60% van de kiezers, ook op Zuid, heeft op een linkse progressieve partij gestemd. En ja, die linkse progressieve stemmers zijn over verschillende partijen verspreid in tegenstelling tot rechtse stemmers. Die zijn over het algemeen over twee partijen verspreid: Leefbaar Rotterdam en de VVD. En links is over bijna tien partijen verspreid.

Dat maakt inderdaad dat ze niet in de top 2 voorkomen, maar dat neemt niet weg dat al die stemmen bij elkaar opgeteld, nog steeds recht gedaan moeten worden. En ik heb er heel veel vraagtekens bij of dat met deze variant gebeurt. De VOORZITTER. Mevrouw Zeegers. Let op uw spreektijd mijnheer Moti. Mevrouw ZEEGERS (d66). Ja, u gebruikt ook het woord progressief naar het u goeddunkt, evenals het woord links. Want nu begrijp ik dat D66 ook een linkse partij is, terwijl ik u ook heel vaak hoor zeggen, sterker nog, er is ook een opiniestuk verschenen vlak voor de verkiezingen dat D66 een rechtse partij is, dus u shopt een beetje willekeurig in deze begrippen. Ook het woord progressief. Ik vind de PvdA op heel veel terreinen niet progressief, zal ik maar zeggen. Als het bijvoorbeeld gaat om veiligheidsbeleid, dan denk ik: dat vind ik niet zo progressief van de PvdA. Maar goed, we shoppen in al deze termen, totaal

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

469

nutteloos, het gaat erom dat we problemen van mensen in deze stad oplossen, dat we kansen pakken en wij doen dat graag met partijen die dat op die manier ook graag doen. Laten we niet vliegen afvangen met terminologie. Dat leidt tot niks. Dus ik zou zeggen: wacht nu even tot zo’n akkoord er ligt en ga dan op inhoud oordelen wat u daarvan vindt. Maar niet nu al uw teleurstellingen, de PvdA is nota bene ook kleiner geworden, hier op ons projecteren. De VOORZITTER. Mag ik u verzoeken om bij het onderwerp van het debat te blijven: duiding van de verkiezingen. De rest komt allemaal later wel, denk ik zo. Mijnheer Achbar. De heer ACHBAR (denk). Ja voorzitter, ik was even aan het zoeken wat de heer Moti nu precies wil zeggen. Hij plakt een aantal labels op basis van gesprekken die op dit moment gevoerd worden. Maar kan hij nu even concreet maken waar dat aan bijdraagt? Als je het hebt over de meest conservatieve variant, wat betekent dat concreet? Zonder de inhoud te weten, zonder te weten wat er straks qua fantastische plannen misschien wel uitkomen die de Rotterdammer in zijn algemeenheid wel goed kunnen dienen, wat wilt u nu precies doen? Ik krijg heel erg het gevoel, en dan sluit ik me aan bij wat mevrouw Zeegers zegt, dat u uw teleurstelling nu enigszins probeert te projecteren op ons, maar wat nu het werkelijke probleem is wil ik graag van u horen.

Wat wilt u nu precies met deze opmerkingen bereiken, anders dan dat u nu alweer aan het polariseren bent? De VOORZITTER. De heer Moti. De heer MOTI (pvda). Voorzitter, volgens mij voeren we een debat over de duiding van de uitslag. Wat hebben de kiezers op 16 maart uitgesproken? Ik constateer dat als je naar de uitslag kijkt, twee dingen, lage opkomst, daar zijn we allemaal teleurgesteld over. Dat zijn we met elkaar eens. Ik constateer ook dat 60% van de kiezers op een linkse progressieve partij heeft gestemd. En ik constateer dat de vier partijen die nu met elkaar een coalitie willen vormen daar geen recht aan doen. Want de combinatie van deze vier partijen is bijna de meest conservatieve variant die je kunt bedenken, die geen recht doet aan de uitslag. Volgens mij is dat het debat dat we hier met elkaar moeten voeren. De duiding van de uitslag, dat staat op de agenda. De VOORZITTER. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Ja, u heeft het steeds over 60%. Dat is ook 60% van deze raad. U spreekt namens GroenLinks, dat begrijp ik. Maar begrijp ik nu goed dat u ook namens 50PLUS spreekt, dat u namens BIJ1 spreekt, dat u namens Volt spreekt? Ik ben heel erg nieuwsgierig wat hun bijdrage is. De heer MOTI (pvda). Ik spreek namens de PvdA mijnheer Simons. De heer SIMONS (lr).

U heeft het steeds over die 60%, maar volgens mij komt u daar bij lange na niet in de buurt, dus namens wie spreekt u daar? U beroept zich elke keer op die 60% kiezers, maar die hebben niet op de PvdA gestemd. Die hebben op heel andere partijen gestemd. Dat is een heel palet en ik ben heel erg nieuwsgierig wat zij gaan vertellen, of dat ze zeggen: Richard Moti is onze nieuwe leider van de oppositie. Wij buigen voor hem en we gaan dat vier jaar doen als nieuwe bestuurscultuur in Rotterdam. De VOORZITTER. Kort graag.

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

470

De heer MOTI (pvda). Ja voorzitter, ik heb volgens mij helemaal niet gezegd dat ik namens andere partijen spreek. Ik spreek hier namens de PvdA, die hier een duiding geeft namens de PvdA over de uitslag. De VOORZITTER. Mevrouw Kockelkoren. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Ja voorzitter, ik hoor hier nu toch een Leefbaar Rotterdam dat een beetje afdrijft van het gevoel van bruggenbouwer waarmee u begon en dat is jammer. U zegt: we willen een brug bouwen tussen noord en zuid. Dat wil GroenLinks ook graag. Overigens is GroenLinks enorm goed in staat om voor zichzelf te praten, zoals u wellicht weet. Wij willen zelfs graag een stap verder gaan in het bruggen bouwen. Niet alleen bruggen slaan tussen noord en zuid, maar ook tussen partijen in de stad, tussen partijen in de raad, met wijkraden. En ik vraag het u nog een keer: op welke manier ziet u voor zich om met meer partijen in de raad, bijvoorbeeld met het instrument van een raadsakkoord, op onderwerpen die ontzettend belangrijk zijn partijen in de raad te betrekken? Wij denken daar graag over mee. De VOORZITTER. De heer Simons. De heer SIMONS (lr). Kijk, als ik u hoor spreken dan moet ik ook gewoon aan de vorige coalitie denken die met de kleinst mogelijke meerderheid vier jaar de stad heeft bestuurd. In ieder geval zijn er een aantal partijen in gesprek.

Stel dat daar een coalitie uit komt, dan vertegenwoordigen ze in ieder geval meer mensen in de stad dan u de afgelopen vier jaar heeft gedaan. Verder gaan we het afwachten en het progressieve en het bruggen bouwen; welke brug heeft u de afgelopen vier jaar naar Rotterdam-Zuid gebouwd? De enige brug die u heeft gebouwd is met de PvdA, dat u alleen nog maar hand in hand met hen loopt, zowel landelijk als hier in Rotterdam. Dat is het enige samengaan of de brug, of de hand geven, die ik bij u zie. Ik heb de afgelopen vier jaar er niets van gemerkt dat u interesse had in Rotterdam-Zuid of andere buitenwijken of de kleine kernen. Enzovoort. De VOORZITTER. Mevrouw Kockelkoren. Mevrouw KOCKELKOREN (gl). Om dan weer even terug te gaan naar de duiding van de verkiezingsuitslag en hoe we daar dan de komende periode in gaan werken, is gewoon uit het advies van de verkenner gekomen dat eigenlijk alle partijen hier in de raad vinden dat we de energie en creativiteit van alle raadsleden moeten aanboren en benutten, ik zeg het nog een keer.

Ik vraag dus aan de partijen die nu met zijn vieren aan tafel zitten, een conservatieve minderheid die een progressieve meerderheid in deze raad gaat vertegenwoordigen: hoe worden we meegenomen, hoe zorgen we ervoor dat we met elkaar de stad zo goed mogelijk dienen? Dat is wat ik als opdracht zie en dat is wat ik ook aan duiding van dit debat wil meegeven. De VOORZITTER. GroenLinks en D66 zijn door hun spreektijd heen. De heer Moti. De heer MOTI (pvda). Ja voorzitter, ik zeg dit echt oprecht positief dus begrijp dat niet verkeerd. Ik vind de combinatie van Leefbaar Rotterdam niet alleen spannend, maar ik vind het ook symbolisch dat het een grote betekenis kan hebben voor de stad. Nogmaals, ik zeg dat op een positieve manier. Want ik vind het moedig dat partijen die elkaar de afgelopen vier jaar toch stevig in de haren zijn gevlogen, elkaar hebben beledigd, elkaar hebben uitgescholden en allerlei verwijten hebben gemaakt, toch met elkaar deze stap willen zetten en daar overheen proberen te stappen. Ik denk dat het goed is voor de stad dat dat gebeurt en dat die poging wordt gewaagd. Die brug kan helend zijn. Maar het is niet de enige brug

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

471

die geslagen moet worden als je kijkt naar de uitslag, voorzitter. Er zal ook een brug geslagen moeten worden naar die progressieve linkse kiezer, die in meerderheid op 16 maart zijn stem heeft laten horen. En ook de oplossingen waarin zij geloven, linkse progressieve oplossingen voor de uitdagingen van de stad, zullen een plek moeten krijgen in de komende vier jaar. De PvdA is dan ook verheugd dat de vier formerende partijen hebben aangegeven in hun opdracht aan de informateur dat er ruimte moet komen voor de hele raad. We zullen vanmiddag zien bij de motie over de energietoeslag of inderdaad die ruimte door de vier toekomstige coalitiepartijen gegeven zal worden, of we dan inderdaad gaan opkomen voor die werkende armen. Voorzitter, tot slot, de PvdA blijft openstaan met een constructieve houding om de wens van de kiezer voor progressieve oplossingen voor de problemen van nu handen en voeten te geven, omdat we van mening zijn dat dit pas echt recht doet aan de uitslag. Dank u wel. De VOORZITTER. Dank u. U bent ook door uw spreektijd heen voor dit onderwerp. Mevrouw Elfilali. Ach, de heer Achbar, sorry, ik sla er steeds eentje over. Mijnheer Achbar. De heer ACHBAR (denk). Voorzitter, slechts 38,9% van de stemgerechtigde Rotterdammers is naar de stembus gegaan bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen.

Rotterdam kent de laagste opkomstcijfers van heel Nederland en in sommige wijken lag de opkomst onder de 30% en soms zelfs onder de 20%. Een historisch lage opkomst waar we onze ogen niet voor mogen sluiten. Een grote groep Rotterdammers voelt zich niet gehoord en is niet of nauwelijks betrokken bij de lokale politiek. Het belang van de volksvertegenwoordiging is ook niet altijd duidelijk. Dit is zorgelijk en verontrustend en vraagt om aandacht en een plan van aanpak. Het is erg belangrijk dat er een goed onderzoek komt naar de historisch lage opkomstcijfers. Voorzitter, de betrokkenheid tussen burgers en politiek is essentieel en dient bevorderd te worden. We mogen als gemeente geen middel onbenut laten om ervoor te zorgen dat de Rotterdammers de betrokkenheid van de raadsleden terug gaan zien in hun eigen wijk. Voorzitter, we moeten als politiek met oplossingen komen om het vertrouwen van de Rotterdammers terug te winnen. Het vertrouwen van vele Rotterdammers is geschaad, mede door ontwikkelingen in de afgelopen jaren. Denk bijvoorbeeld aan de toeslagenaffaire, waarbij relatief veel slachtoffers inwoners zijn van Rotterdam. De aanwezigheid van institutioneel racisme en een gebrek aan het hanteren van de menselijke maat in de politiek hebben het vertrouwen van vele Rotterdammers in de politiek ondermijnd. Wij moeten als politiek onszelf ook een spiegel voorhouden.

Kritische zelfreflectie op ons functioneren in de afgelopen jaren is van groot belang. Ook wij moeten onszelf de vraag stellen wat het belang is van de volksvertegenwoordiging. Voor wie zitten wij hier? Wij moeten als politiek een andere houding aannemen. Het moet niet gaan over ons, of alleen over beleidsstukken en nota’s, maar het moet gaan om de Rotterdammers. De Rotterdammers moeten centraal komen te staan. We moeten ons niet opstellen als baas van de stad, maar als dienaar van de stad. Voor de Rotterdammers. We moeten ook kritisch kijken naar de verschillen in opkomst tussen de wijken. Zo was de opkomst in Carnisse 18% tegenover een opkomst van 56,7% in Hillegersberg. Voorzitter, het is goed om vast te stellen dat de zorgen over de historisch lage opkomst breed gedragen worden in de raad. We moeten gezamenlijk als gemeente en als politiek de komende jaren keihard aan de slag om het vertrouwen van de Rotterdammers terug te winnen. Dergelijke historisch lage opkomstcijfers bij verkiezingen mogen wat ons betreft nooit meer voorkomen. Tot slot voorzitter, we zullen de komende jaren gezamenlijk moeten werken aan oplossingen. De betrokkenheid van de inwoners van Rotterdam bij de lokale politiek is cruciaal en het is belangrijk dat ook het geluid van de nietstemmers vertolkt wordt in de raad.

We staan als stad de komende jaren voor grote uitdagingen en hierbij hebben we wat ons betreft iedereen keihard nodig. Tot zover voorzitter.

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

472

De VOORZITTER. Ik dank u zeer. Dan nu naar mevrouw Elfilali. Het is uw maidenspeech. Mevrouw ELFILALI (volt). Dank u voorzitter. Ik wil inderdaad ook graag gebruikmaken van dit moment om wat woorden te wijden aan dit belangrijke onderwerp. De VOORZITTER. Mevrouw Elfilali, misschien wilt u de microfoon iets naar u buigen. Ja, dank u. Mevrouw ELFILALI (volt). Is het zo beter? Dank ook voor uw brief die heeft gediend als input voor deze discussie. Democratie is geen vanzelfsprekendheid en dat blijkt maar weer. Niet alleen hier maar ook in landen niet zo heel ver van ons vandaan. Het is een grote eer om gekozen te zijn als volksvertegenwoordiger en aan de slag te mogen. Wij zijn ook als Voltfractie ontzettend trots op ons resultaat als nieuwkomer in deze raad. We hebben er hard voor gewerkt en we zijn trots en vereerd met de steun die wij hebben verkregen. We gaan ons dan ook inzetten voor iedereen in onze stad. Tegelijkertijd, iedereen heeft het natuurlijk al gezegd, was de opkomst in onze mooie stad pijnlijk laag en dit is zorgwekkend. Deze discussie vandaag gaat eigenlijk niet alleen maar over deze lage opkomst. Het gaat over onze lokale democratie. Want er is immers een grote groep niet-kiezers. En bij mij gaan alle alarmbellen af, want onze democratie staat onder druk. Democratie betekent ook niet alleen opkomen voor de meerderheid, maar ook voor de minderheid.

Even terug naar de basis. Ik heb net geluisterd naar de sprekers voor mij en ook de interrupties. Ik ga zo ook goed luisteren naar de sprekers na mij, maar ik ben eigenlijk bevestigd en ik constateer één ding en dat is eigenlijk dat wat we tot nu toe gedaan hebben, gewoon niet goed genoeg is. Het moet anders en daarom moeten we allemaal met elkaar aan de slag. De Volt-fractie is in ieder geval positief geladen om als nieuwkomer in deze raad samen met u allen aan de slag te gaan en onze lokale democratie te versterken maar ook weer opnieuw waarde te geven. Dat wordt een proces van een lange adem. Dat is iets waar je, net als in een relatie, elke dag aan moet werken. Dat betekent dus niet alleen maar lieve woordjes, chocolaatjes en bloemen tijdens verkiezingstijd. Nee, het is elke dag investeren en keihard werken en vier jaar lang. En dat moeten we samen doen. We moeten gaan werken vanuit vertrouwen en niet meer vanuit wantrouwen. Dat moet ook blijken uit onze systemen. Ons systeem moet eigenlijk weer menselijk worden. Mensen die kwetsbaar zijn moeten we helpen, niet gaan straffen. En, Volt is natuurlijk een pan-Europese beweging, laten we ook leren van landen om ons heen waar er meer vertrouwen is in de overheid en in de politiek. Daar kunnen we gewoon van leren. Kijk naar Noorwegen, naar Zweden, naar Nieuw-Zeeland, of een land als Estland.

Daarbij moet het ook gewoon makkelijk zijn om te kunnen stemmen en ook je mening te geven over ingrijpende gebeurtenissen in onze stad. Dat moet digitaal maar ook in persoon. Inspraak en het vroeg betrekken van Rotterdammers is belangrijk, maar het moet ook wel op een manier dat er daadwerkelijk iets mee wordt gedaan. Dus geen inspraak als moetje. We moeten mensen in onze stad actief betrekken in een vroeg stadium en dus inspraak makkelijk maken en daar moeten we dus vandaag mee beginnen. Als het gaat om stemmen is de aansluiting met scholen en onderwijs en jongeren belangrijk. Ik ben ook heel blij met een aantal nieuwe jonge leden in deze raad, want dat kan er alleen maar goed aan bijdragen, maar je moet met stemmen ook jong beginnen. Want het is zo dat als je op je achttiende gaat stemmen, het waarschijnlijk is dat je de rest van je leven gaat stemmen. Andersom is dus ook waar, als je dat dus niet doet, dan is de kans heel groot dat je de rest van je leven ook niet gaat doen. Tot slot voorzitter, inzicht in waarom mensen in Rotterdam deze keer hebben gestemd of niet hebben gestemd, dat gaat ons absoluut helpen. Tegelijkertijd moeten we ook vooral heel praktisch met elkaar aan de slag. We moeten aan de bak en dat moeten we met actieve betrokkenheid van Rotterdammers en ook de geïnstalleerde wijkraden. Wij staan als Volt-fractie ook open voor nieuwe bestuursvormen.

Het woord is al gevallen, wij zijn voor een raadsbreed akkoord en bijvoorbeeld ook

raadsvergadering van 21 april 2022

Notulen pagina

473

aanvullend daaraan een akkoord met de stad, een samenlevingsakkoord zodat ook de stad onze agenda bepaalt. Want laten we niet vergeten: wij zitten hier niet voor onszelf, wij zitten hier voor de Rotterdammer. Voor mij begint dat ook met transparantie en actieve communicatie van wat wij hier doen en dat naar buiten brengen. Ik kijk ernaar uit om mijn steentje bij te dragen aan dit proces. Tot slot voorzitter, de Volt-fractie steunt de motie die is ingediend door de PvdA waarbij we ook betrokken waren. Aanvullend ook steun voor het voorstel van de heer Simons om daar zelf als raadsleden een rol in te spelen. Dank u wel. De VOORZITTER. De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Voorzitter, 16 maart 2022 was een feestelijke dag voor de Partij voor de Dieren. Waarom? Vanwege de verkiezingsuitslag. Als enige zittende partij, samen met de VVD, boekten wij zetelwinst. Wij verdubbelden en ging van één naar twee zetels. Een prachtig resultaat voor ons. Maar tegelijkertijd huilde mijn hart als Rotterdammer en waarom? Vanwege het laagste opkomstpercentage ooit in Rotterdam. Maar ja, helaas was het niet alleen in Rotterdam, want landelijk was de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen ook lager dan ooit. En hoe komt dat nu? Ik denk dat kiezers vooral naar de landelijke politiek kijken. Dit staat ook in de brief van de burgemeester.

Er is een gebrek aan vertrouwen in de politiek en haar politici. In de jaren negentig bijvoorbeeld deed de sorry-democratie haar intrede, een uitdrukking van mijnheer Marijnissen. Dit is een term waarmee een beleidscultuur wordt aangeduid waarin bewindspersonen ernstige fouten van zichzelf of van hun ambtenaren waarvoor zij verantwoordelijk zijn, afdoen met een excuus aan het parlement of aan de gemeenteraad, terwijl de ernst van de fouten eigenlijk tot aftreden zou moeten dwingen. Vroeger nam een bewindspersoon gewoon zijn verantwoordelijkheid en trad af, bijvoorbeeld als hij de Kamer of de gemeenteraad verkeerd had geïnformeerd. Nu komt dat bijna niet meer voor. Het werd zelfs nog erger. Wie herinnert zich niet de bonnetjesaffaire in de Tweede Kamer, waar bijvoorbeeld – ik zal geen namen noemen – een oud-burgemeester van Rotterdam bij betrokken was. Of recent nog de toeslagenaffaire en zo zijn er veel meer voorbeelden. Wat ik dan merk op straat en ik denk dat de meeste mensen dat ook wel hebben: de kiezer haakt dan af. Want die denkt: ach, het maakt toch allemaal helemaal niets meer uit wat ik stem. Dat is natuurlijk heel naar, want daarmee verdwijnt ook de interesse in de politiek. De burgemeester noemt dit ook in zijn brief, een gebrek aan interesse.