20210318- Notulen van de raadsvergadering van 18 maart 2021

Echter, ik begrijp ook heel goed de emotie en ook de zorgen die vorige sprekers hebben uitgesproken over ik noem het even een incident, het is meer dan dat, in onder andere Bloemhof en de Afrikaanderwijk. En ik sluit me ook bij die zorgen aan en ik sluit me ook aan bij de vragen van mijnheer Van Baarle van DENK Rotterdam aan de burgemeester. Ik haal voor mezelf nog even drie elementen eruit die ik graag aan het college en aan de burgemeester wil stellen. Eén is de communicatie en de informatie over de Kieswet en over de wijzigingen in de Kieswet, zoals mijnheer Büyükçifci ook

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

487

constateerde, die vanwege corona misschien niet bij iedereen en ook nu nog steeds niet duidelijk zijn. Is daar voor de komende verkiezingen, daar moeten we het nu over hebben, door de gemeente meer aan te doen? En dan wil ik eigenlijk ook even terug naar het gebied waar het zich nu afspeelde, namelijk de wijk Bloemhof onder andere, waar ik enorme waardering uit wil spreken voor de wijkraad aldaar die hier zeer actief, zeer proactief en zeer welwillend is opgekomen voor de stemgerechtigden daar. Ik zou dat ook graag in de toekomst zien, om die communicatie en informatie ook misschien bij de toekomstige ‘Wijken aan zet’ vorm te geven. Een tweede element zijn de signalen die zijn afgegeven in de afgelopen tijd door zowel individuele burgers alsook weer door deze wijkraad. Ik heb het vermoeden dat daar ook nog wat leerpunten zijn. Ik vraag me af of de burgemeester daar iets over kan vertellen, over hoe hij dat ziet voor de toekomst in ieder geval. Een derde element is dat we ook uit de wijk Bloemhof gisteren signalen ontvingen over de handleiding voor de stembureaus, dat daar niet-correcte of niet-volledige informatie in stond, bijvoorbeeld over het tonen van een ID-bewijs. Dat baart onze fractie ook wel zorgen, omdat de informatie die verstrekt wordt aan de stembureaus wel correct moet zijn. Ik vroeg me af of de burgemeester daar ook op kan reageren. Voorzitter, elke stemt telt.

Ik heb persoonlijk ervaren dat ik twee verkiezingen terug op zes stemmen na niet ben gekozen in de gebiedscommissie en dat deed pijn. En echt, het is van het grootste belang dat we bij de toekomstige verkiezingen ook iedere stem die Rotterdammers kunnen uitbrengen kunnen tellen. Dank u voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel. Mijnheer Smet van GroenLinks was dit. Dan gaan we over naar mijnheer Simons van Leefbaar Rotterdam.

De heer SIMONS (lr). Ja, dank u wel voorzitter. Ja, Leefbaar Rotterdam maakt zich natuurlijk ook zorgen als mensen niet kunnen stemmen. Daar zijn al heel veel vragen over gesteld. Dus dat zal ik niet doen. Ik wil wel tegen de burgemeester zeggen dat wij ook signalen hebben dat er in Vreewijk op een aantal adressen geen stempassen zijn ontvangen. Dus daar hoor ik graag een antwoord op van de burgemeester. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mag ik u even interrumperen? Ik zie dat mevrouw Van Wifferen een interruptie heeft. Mevrouw VAN WIFFEREN (d66). Ja, nou, eerlijk gezegd is dat een hele verlate interruptie, want ik moest even bijkomen van wat mijnheer Meeuwissen had gezegd door onze minister te beschuldigen van een soort van kiezersbedrog op D66. Ik vind dat heel schadelijk. Ik wil dat even verre van me werpen, want dit is wel echt een aantasting in het vertrouwen van onze democratie die daarmee echt ver buiten de orde gaat. Dat wil ik toch even genoemd hebben, ondanks dat ik daar vrij laat mee ben. Mijn excuses dat ik het betoog van mijnheer Simons daarmee verstoor. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, dank u wel mevrouw Van Wifferen. Dat is inderdaad nu even ingewikkeld, want daarmee komt natuurlijk mijnheer Meeuwissen weer in beeld die op u wil reageren en dan vind ik het toch ook wel weer terecht dat ik hem even het woord moet geven. Excuus aan mijnheer Simons.

Ik laat dit debatje heel even voorgaan en dan kom ik weer terug bij u. Mijnheer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja voorzitter, dank u wel dat u mij hierop laat reageren. Ja, mevrouw Van Wifferen is de boel weer aan het verdraaien, zoals we dat gewend zijn van D66. Ik denk dat D66 zich beter toch maar bezig kan gaan houden met glühweinwandelingen in coronatijd, maar goed, ik vind het wel heel ernstig. Als

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

488

iets een enorme bedreiging is voor onze democratie dan is het D66 wel en mevrouw Kaag die de islam nog verder gaat bevorderen, maar goed, dat terzijde. We weten allemaal, kijk maar eens op het twitteraccount van mijn collega Martin Bosma van de Tweede Kamer, over de enorme invloed van zowel mevrouw Kaag als freule mevrouw OIlongren op de media. De hele NPO is gewoon puur D66, net zo goed als het COC, de homobelangenvereniging puur D66 is. We worden hier in Nederland allemaal voor de gek gehouden. We krijgen gewoon al maandenlang via de staatsmedia waar we allemaal voor betalen alleen maar D66reclame over ons uitgestort. Ik vind het schandalig dat u nu de boel zit te verdraaien mevrouw Van Wifferen. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Laten we dit debat nu houden over de stempassen. Ik gaf u even het woord. Mevrouw VAN WIFFEREN (d66). Nou, nee.

De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja, voorzitter, mevrouw Van Wifferen van D66 is de boel weer aan het verdraaien. Het is D66 dat de rechtsstaat ondermijnt door diep geïnfiltreerd te zijn in de staatsmedia. Dat is een grote schande en dat moet gewoon gezegd worden. Kijk allemaal op het twitteraccount van mijn collega Martin Bosma van de Tweede Kamer daarvoor. Tot zover. Dank u wel voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Meeuwissen van de PVV. Mijnheer Van Baarle van DENK. De heer VAN BAARLE (denk). Ja voorzitter, ik wil voor de notulen graag opgemerkt hebben dat het gebrek aan niveau, het gebrek aan intellect en ook de platvloersheid van de uitingen van de zijde van mijnheer Meeuwissen geen recht doen aan al die mensen die nu beroofd zijn van hun grondrecht en het verschrikkelijk is dat de PVV hiermee dit debat vervuilt. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Waarvan akte.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Het woord gaat via de voorzitter. Laten we dit debat houden over de stempassen, waar dit debat verder over gaat. Ik geef u nog even de gelegenheid om te reageren, maar dan wil ik dit debatje wel afronden.

De heer MEEUWISSEN (pvv). Voorzitter, mag ik hierop reageren? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). U mag daar nog één keer op reageren.

Mevrouw VAN WIFFEREN (d66). Ja, nou ja, het is allemaal totaal uit de lucht gegrepen. Er is geen enkele onderbouwing van het verhaal van mijnheer Meeuwissen. Ik vind het echt alle perken te buiten gaan wat hij hier doet. Dat is het vertrouwen ondermijnen in dingen die totaal niet bewezen zijn. Dus ik wil dat toch nog even gezegd hebben.

De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja, goed, we hebben de woordvoerder van Erdogan in Rotterdam weer gehoord. Waarvan akte verder voorzitter.

De heer MEEUWISSEN (pvv). Voorzitter?

De heer SIMONS (lr). Ja, dank u voorzitter. Ik raakte een beetje de weg kwijt in het debat, door wat hiervoor was, maar goed, wij proberen natuurlijk ons te focussen op Rotterdam over Bloemhof, het niet ontvangen van stempassen. Dat is ernstig, heb ik gezegd. Wij hebben ook signalen

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Waarvan akte. Ik geef u nog één reactiemogelijkheid en dan ga ik over naar mijnheer Van Baarle die denk ik hier ook een reactie op wil geven. Mijnheer Meeuwissen.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel. Nou, mijnheer Simons, dan heeft u nu de gelegenheid om uw betoog te vervolgen.

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

489

over Vreewijk binnengekregen. Kan de burgemeester daarop reageren? Verder wil ik ook nog een ander punt maken. Op maandag en dinsdag konden de wat meer kwetsbare mensen of mensen die bang waren voor drukte stemmen. Daar hebben we wel vrij veel signalen over gekregen, dat mensen voor een dichte deur stonden. Er is ook een aantal signalen in de media verschenen. Dus dat was eigenlijk niet duidelijk voor de mensen waar ze dan op maandag en dinsdag konden stemmen. Kan de burgemeester daar iets over zeggen? Het derde punt dat ik wil maken, zijn de poststemmen. Hoe zit het met de poststemmen in Rotterdam? Er blijken toch heel veel fouten gemaakt te zijn, waardoor dus met name de groep zeventigplussers eigenlijk ernstig benadeeld kan worden bij het uitbrengen van hun stem. In sommige gemeenten hadden we het in eerste instantie zelfs over acht procent ongeldige stemmen. Nou, dat zou redelijk rampzalig zijn. Hoe zit dat in Rotterdam? Wij overwegen ook een motie te gaan indienen om gewoon hier specifiek onderzoek te doen naar de Rotterdamse poststemmen, ook om ervan te leren voor een eventuele volgende keer.

Dan afsluitend voorzitter: burgemeester, hoe kan het nou toch zijn dat onze mooie stad, ik kijk net op het scherm, dat wij in het land ongeveer de laatste gemeente zijn waar de stemmen nog niet zijn geteld? Wat is er aan de hand? Is het niet onder controle? Gaan er dingen fout? Kunt u ons dat even toelichten? Dank u voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel mijnheer Simons van Leefbaar Rotterdam. Dan gaan wij over naar mijnheer Van Zevenbergen. De SP heeft al gesproken, maar ik begrijp dat mijnheer Van Zevenbergen ook nog een bijdrage heeft. De heer VAN ZEVENBERGEN (sp). Ja, we hadden het in de chat al gezegd. Mijnheer

Jonker heeft het goed vertolkt, maar ik had nog ietsje meer. Ik wil ook volledig begrip tonen voor de emoties van NIDA en ook van DENK, want wij hebben het natuurlijk ook meegemaakt, al die mensen die belden en zeiden: hoe kan dat nou? En ik kreeg, en dat wilde ik eigenlijk toevoegen, ook een beetje een déjà-vugevoel. Bij de toeslagenaffaire begon het ook met kritiekloos aan procedures vasthouden. Soms moet je de wijsheid hebben om te zeggen: ja, het is de procedure, maar grondrechten zijn belangrijker en ik weet niet in hoeverre die soepelheid betracht is. Daar wil ik ook nog wel een reflectie op van de burgemeester. Hoe kan het dat we zo vasthoudend zijn terwijl over het algemeen we wat soepeler hadden moeten reageren? En wat mij opvalt is dat het toch wel weer die wijken zijn die zich ook al vaak buitengesloten voelen in de democratie. En volgens mij is het onze grootste opgave op dit moment om de mensen weer meer betrokken te maken. Dit was een leuk gebaar geweest. Tot zover nog mijn aanvullende bijdrage. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel mijnheer Van Zevenbergen van de SP. Dan gaan wij over naar mijnheer Lammering van de PvdA. De heer LAMMERING (pvda). Ja, dank u wel voorzitter. Er is al een hele hoop gezegd door de voorgaande sprekers. Er zijn veel emoties gedeeld. Laten we vooropstellen dat wij als partij die teleurstelling en woede ook begrijpen.

Het stemrecht is ontzettend belangrijk en het recht om je stem te laten horen is zeker in deze tijd heel belangrijk. Dus wij voelen die pijn ook. Ook mooi om te zien dat die emoties gedeeld worden. Mijnheer Büyükçifci en mijnheer Van Baarle, je merkt dat dat hoog bij ze leeft. Er zijn twee punten die ik even wil aantikken. Eén: het is goed om te zien dat de gemeente een aantal stappen heeft ondernomen om op basis van die eerste signalen toch brieven en posters te verspreiden en dat er een onderzoek is

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

490

ingesteld. We vinden het ook echt belangrijk om dat onderzoek bij het postbedrijf af te wachten om in eerste instantie ook te zien: waar is het nou in eerste instantie misgegaan? Want dit mag nooit meer gebeuren.

dat er posters zijn opgehangen. Het is goed dat er brieven zijn verstuurd. Maar tegelijkertijd leven we ook in een digitaal tijdperk. Dat moet en kan volgens mij wel beter. Ik heb nog een aantal vragen openstaan voor het college. Mijn eerste vraag is: wat kan de gemeente in wettelijke zin nou betekenen in deze kwestie? Dat is mij nog niet helemaal duidelijk. Hebben wij zicht op hoeveel mensen uiteindelijk geen stempas hebben ontvangen? Welke digitale mogelijkheden heeft de gemeente om te communiceren in dit soort situaties en wat kunnen wij als gemeente nou doen om dat proces van het aanvragen van een nieuwe stempas zo goed en makkelijk mogelijk te maken? Tot zover mijn bijdrage.

Aan de andere kant vragen we ons ook af: als er zoveel signalen zijn van mensen die uiteindelijk niet zijn bereikt door de gemeentelijke communicatie laat het ook zien dat we daar wellicht een zwakke plek hebben. Ik zie dat ik een interruptie heb. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, u heeft een interruptie inderdaad. Ik wou u net in de rede vallen. Mijnheer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja, dank u wel voorzitter. Ik zou graag aan mijnheer Lammering willen vragen, en eigenlijk zou ik dat aan iedereen willen vragen – hij spreekt nu alleen maar over de betogen van de islampartijen in deze raad – wat hij ervan vindt dat specifiek PVV- en FvDstembiljetten zijn bedreigd? Dus ik vind dat hij daar ook even op moet reageren. Of kan de PvdA dat helemaal niks schelen? Tot zover. De heer LAMMERING (pvda). Nou voorzitter, om daarop te reageren, iedereen die emoties heeft gedeeld, die dit hoog heeft zitten, daar leef ik bij mee. Ik denk dat alle partijen hier in de raad hiervan zijn geschrokken. Daar wil ik het graag bij laten. De heer MEEUWISSEN (pvv). Goed dat te horen voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Gaat u verder mijnheer Lammering. De heer LAMMERING (pvda). Even kijken. Waar was ik gebleven? Bij de gemeentelijke communicatie.

Dat laat dus ook zien dat we wellicht daar een zwakke plek hebben en nog altijd ontzettend afhankelijk zijn van wat traditionele manieren van communiceren. Het is goed

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel. Dat was mijnheer Lammering van de PvdA. Dan gaan we over naar mevrouw Eskes van het CDA. Ik krijg de indruk dat daar wat misgaat en dat de verbinding niet helemaal goed loopt. Misschien is het mogelijk om dan mijnheer Karremans eerst even binnen te laten. De heer KARREMANS (vvd). Ja, dat is altijd mogelijk. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Karremans van de VVD. De heer KARREMANS (vvd). Dank u wel voorzitter. Ja, laat het heel helder zijn: elke stem telt en de situatie die is ontstaan in de Afrikaanderwijk en Bloemhof is natuurlijk een hele vervelende. Stemmen is een grondrecht en dat moet je ook kunnen uitoefenen. Er is een aantal vragen gesteld. Nou, daar sluiten wij ons in principe bij aan. We zijn benieuwd hoe het zit. En we zijn ook benieuwd, het is goed dat er een onderzoek is ingesteld, wanneer we dat onderzoek kunnen verwachten. Ik zou er wel bij willen zeggen dat in zeer uitdagende omstandigheden, en dan heb ik het natuurlijk over de coronapandemie, het de gemeente toch goed gelukt is, ook al is de uitslag nog niet helemaal bekend, die

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

491

verkiezingen goed te organiseren en dat geldt ook natuurlijk voor die hele organisatie die dat gedaan heeft, de burgemeester, alle stemmentellers, de mensen die op de stembureaus hebben gewerkt. Een groot compliment voor hen dat zij dit toch in goede banen hebben geleid. Heel vervelend dat het hier is misgegaan. We kijken naar de beantwoording van de burgemeester. Dank u wel. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel mijnheer Karremans van de VVD. Dan gaan wij denk ik nu wel over naar mevrouw Eskes van het CDA. Ja. Mevrouw ESKES (cda). Ja, dank u wel voorzitter. Ja, het is natuurlijk ongelooflijk vervelend dat dit zo heeft plaatsgevonden, dat er mensen zijn die hun stempas niet hebben ontvangen. Ik denk dat iedereen dat ook deelt, dat het belangrijk is dat iedereen gebruik kan maken van zijn stemrecht. Waardering voor de burgemeester voor de acties die zijn ingezet en ook voor de snelle brief naar de raad over wat de gemeente heeft ondernomen om daarop in te gaan. Ook goed dat er een onderzoek is ingesteld, omdat het belangrijk is dat we zeker voor volgende verkiezingen ervan leren wat hier fout gegaan is en wat eventueel de lessen zijn voor een volgende keer. Ik zou me willen aansluiten bij mijnheer Lammering waar het gaat om welke digitale middelen we hebben. We kunnen bijvoorbeeld meldingen via de telefoon versturen in bepaalde gebieden.

Zijn dat opties die overwogen zijn of mogelijk zijn op het moment dat zoiets zich voordoet? Dank u wel. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel mevrouw Eskes van het CDA. Dan gaan we over naar mijnheer Vonk van de ChristenUnie-SGP. De heer VONK (cu-sgp). Dank u wel voorzitter. Ja, de basis voor democratie is vertrouwen. Dan is het belangrijk en het doet er ook toe hoe wij daarover spreken,

ook met elkaar, en hoe we elkaar bejegenen, maar ook dat we mensen in staat stellen om hun stem uit te brengen. En dan gaan er heel veel dingen goed. Ik ben blij dat mijnheer Karremans dat ook al even benadrukte, de ongelooflijke hoeveelheid werk die er verzet is om het in Rotterdam goed te doen en ook coronaproof te doen. Dat had ik ook graag willen benadrukken. Dat doe ik bij dezen dan. Maar er zijn ook fouten gemaakt. Er loopt nog een extern onderzoek. We zijn natuurlijk heel benieuwd naar de resultaten. Ik denk dat als het gaat over de lessen, dat we dan vooral moeten wachten op de uitkomsten van dat onderzoek. Maar toch alvast een vraag voor de burgemeester, hoe hij ernaar kijkt. De spanning tussen datgene wat je eigenlijk in de gemeente constateert en zou willen oplossen en de mogelijkheden die je daar in de wet eigenlijk niet voor hebt, omdat het allemaal landelijk ligt. Is de burgemeester het met me eens dat het goed zou zijn om het gesprek te gaan starten om de gemeente veel meer bevoegdheden te geven om ook als er in de gemeente fouten ontstaan die ook met maatwerk op gemeentelijk niveau op te lossen? Dank u wel. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel mijnheer Vonk van de ChristenUnie-SGP. Ik check het nog heel even voor de zekerheid, maar volgens mij hebben we nu alle bijdragen gehad. Dan gaan we over naar de beantwoording door de burgemeester.

Uw camera is uit. De burgemeester komt eraan. De heer ABOUTALEB. Ja hoor, ik kom eraan. Goed, hartelijk dank voor de inbreng van alle raadsleden over het zorgelijk ontbreken van stempassen in een aantal straten van Rotterdam. Ik wil om te beginnen aangeven dat ikzelf, niet alleen mijn eigen bureau verkiezingen, maar ook ikzelf in persoon met deze kwestie bijna de hele week bezig ben geweest, vanaf ongeveer 8 maart, want ik hoor verschillende mensen spreken over contact zoeken met de gemeente vanaf begin

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

492

maart et cetera, 8 maart was de eerste keer dat ikzelf geconfronteerd werd met mogelijke missers. Een van de signalen kwam inderdaad van de wijkraad, maar ook van mijnheer Van Baarle initieel die mij nogal talrijk heeft gemeld de adressen van mensen waar een en ander niet zou zijn aangekomen. Ik wil ook met u delen dat ik hem heb laten weten dat hij al die adressen heeft nagelopen, laten lopen, en binnen onze administratie bleek ook dat al die adressen inderdaad op de kieslijst stonden, dat al die mensen inderdaad een stempas moeten hebben gehad. Die is namelijk uitgeprint, het besluit daartoe is genomen. En mogelijk is hij bij die mensen niet aangekomen. Ja, dan houdt het een beetje op wat ik aan de kant van de gemeente kan. Ik kan controleren. Het heeft me er wel toe gebracht dat ik inderdaad een aantal acties in gang heb gezet. Ik ga zo meteen ook motiveren waarom ik die acties in gang heb gezet. Ik heb als beperking dat de wetgever mij niet toestaat om zelf eigenhandig mensen van een tweede pas te voorzien. Dat mag ik niet, want dan kan daardoor ook ontstaan dat mensen misschien twee passen in huis hebben, maar in ieder geval is dat niet toegestaan in de wet. En als je de wetsmotivatie erbij bekijkt dan zijn er verschillende argumenten voor. Dus het is mij niet toegestaan.

Wat wel toegestaan is, is dat mensen die van oordeel zijn dat ze geen stempas hebben gekregen zich tot mij kunnen wenden. Dat is toegestaan, die route, op allerlei middelen. Je kunt dat met DigiD doen, maar je kunt ook bellen. 14010 was geïnformeerd. En u kon ook gewoon aan het bureau op het stadhuis verschijnen. Al die opties waren denkbaar. Dus er was niet maar één optie, alleen DidiD, alle drie de opties waren denkbaar en dan konden wij vervolgens in het systeem de reeds verzonden stempas ongeldig verklaren en een tweede stempas alsnog uitgeven. Het is mij niet toegestaan, ik herhaal het nog een keer voorzitter, ik ga zo meteen nog wel iets zeggen over de politieke wens van mijnheer Van Baarle zoals die vervat is in een motie. Daar kom ik graag zo op terug. Maar het is mij niet

toegestaan om dat zelfstandig te doen. Dus dan is de weg, als je zo’n signaal krijgt, flink communiceren. Ik vind dat we dat echt breed hebben gedaan. De gebiedscommissie heeft daar ook aan bijgedragen. Er zijn uit mijn hoofd gezegd zo’n 6.500 brieven verstuurd. Wij hebben overigens breder dan alleen in Bloemhof gecommuniceerd, ook in een aantal straten eromheen. Die treft u in uw brief aan. Dus kortheidshalve verwijs ik ook naar die brief. Wij hebben daar flyers opgehangen. We hebben ook daarnaast zelfstandig actief de media benaderd om hier een bericht over te plaatsen, omdat ik er ook nog rekening mee hield dat misschien niet alleen daar de mensen geen stempas hadden gekregen, maar ook elders in de stad, omdat ook mijnheer Eerdmans mij had benaderd over het ontbreken van passen in Ommoord. Dat was ook de reden waarom we breed de pers hebben benaderd en hebben gezegd: als u uw stempas niet heeft gekregen, mag ik u dan verzoeken contact met ons te zoeken? Wij hebben nog de tijd om dat nog tijdig te doen, tot en met vrijdag 17.00 uur. Waarom vrijdag om 17.00 uur? Mijnheer Büyükçifci vergist zich. De verkiezingen zijn niet woensdag begonnen. De verkiezingen zijn maandag begonnen. Dat heeft natuurlijk met corona te maken, maar het heeft ook te maken met een wetswijziging.

De minister en de Tweede Kamer hebben besloten dat de verkiezingen niet op woensdag begonnen, maar op maandag. Dat is denk de redenatiefout die mijnheer Büyükçifci hier maakt. Je kan niet lopende de verkiezingen, wat hij gevraagd heeft, een raadsdebat of anderszins nog maandag of dinsdag een nieuwe pas uitdraaien. Dat kan niet. Dat zou helemaal niet kunnen. Daarom is vastgelegd, als je de wetsgeschiedenis uitpluist, en we hebben een van de beste mensen van Nederland die zich bezighoudt met wetgeving rondom verkiezingen, lid van de Kiesraad, onze directeur Stembureau. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mag ik u even onderbreken?

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

493

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Een ordepunt voorzitter. Een ordepunt graag.

gekregen en daarin staat: in verband met COVID is er een wijziging opgetreden.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Burgemeester.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mag ik u even onderbreken mijnheer Büyükçifci?

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ik heb een ordepunt voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Rustig ja. Ja, u krijgt zo het woord. Ik wil u namelijk het woord geven. Ik wil ook inderdaad vragen aan de burgemeester als u ziet dat iemand een interruptie wil plaatsen daar even de ruimte voor te geven. Aan u het woord, mijnheer Büyükçifci. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ik heb een ordepunt voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja? Oké. Kijk voorzitter, we hebben een brief ontvangen van de burgemeester. Daarin staan de regels uitgelegd, het artikel. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Büyükçifci, dit is geen ordepunt. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Dit is een ordepunt. Nee voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dit is een inhoudelijk punt. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Nee, dit is een ordepunt voorzitter, want wat de burgemeester hier aangeeft klopt volgens mij niet. Dus ik wil dat graag even helder hebben, want het is vrij juridisch strikte taal, dus ik hoop in ieder geval dat we hier, hopelijk in ieder geval, toch enigszins de tijd voor uittrekken, zodat we weten waar we het over hebben. Dus graag een verzoek, voorzitter, om even in ordetijd helder te hebben: begrijpen we elkaar nu goed waar het gaat om dat artikel in ieder geval? Snappen we dat even met elkaar? Dus ik zou graag even willen oplezen wat we in de brief van de burgemeester hebben

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja voorzitter, maar we moeten het toch gewoon snappen met elkaar, hoop ik? We moeten toch gewoon begrijpen hoe die regels in elkaar zitten? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, dat is zo. Mijnheer Büyükçifci, dat is zo, maar dit is geen ordepunt. Ik wil best coulance geven aan u, want ik zie dat u hier heel erg hard door geraakt wordt, maar dit is geen ordepunt. Wat ik kan doen: ik stel uw vraag aan de burgemeester om heel precies op deze juridische teksten in te gaan. Dan geef ik u daarna de gelegenheid, mocht dat nog niet duidelijk zijn, voor een verhelderende vraag. Dan wil ik dat met u afspreken. Maar ik moet wel de regels van dit debat ook volgen. Dan geef ik nu het woord aan de burgemeester om echt heel specifiek op die juridische zaak in te gaan. De heer ABOUTALEB. Voorzitter, daar valt niet zo heel veel over te zeggen. Het is sprankelend helder dat vrijdag, jongstleden vrijdag om 17.00 uur het ultimo tijdstip was waarop ik op eventuele verzoeken van burgers, niet eigenstandig, maar op verzoeken van burgers kon reageren en stempassen kon uitprinten. Dat is het resultaat van de gewijzigde wetgeving en de verkiezingen zijn dus niet, anders dan mijnheer Büyükçifci vermoedt, op woensdag ingegaan, die zijn op maandag ingegaan. Ik kan het niet anders maken. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, dan geef ik even het woord aan mijnheer Büyükçifci.

Is uw vraag hiermee precies genoeg beantwoord? De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Nou, ik probeer het echt gewoon goed te begrijpen, omdat het best wel ingewikkeld

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

494

is. Ik bedoel: ik ben juridisch in ieder geval niet zo heel goed onderlegd. Dus ik probeer het gewoon te checken. Er staat: het verzoek had uiterlijk op de vijfde dag voor de dag van de stemming om 17.00 uur moeten zijn ontvangen. En de oorspronkelijke regel is zeg maar, dus buiten COVID, dan geldt de regel: verzoekt uiterlijk op de dag voor de stemming. Dus ik haal hieruit dat als de stemmingsdag wordt gekozen: woensdag. En de vijfde dag voor de stemming is dus inderdaad die vrijdag voor 17.00 uur. Maar als de oorspronkelijke regel was: de dag voor de stemming en de stemmingsdag was woensdag, dan betekent dat dat mensen de gelegenheid hadden om de dinsdag ervoor, dus afgelopen dinsdag nog tot 12.00 uur een nieuwe stempas aan te vragen. Klopt dit? Of niet? Dat wilde ik even helder hebben.

De heer ABOUTALEB. Voorzitter? De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). De vijfde dag voor de stemming is dus die vrijdag toch? 17.00 uur. Dus de dag van de stemming is dan dus vrijdag dan toch? Of is dan woensdag toch? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Er is verwarring over de vijfde dag. Voor mij is het niet helemaal duidelijk waar uw verwarring zit. Ik probeer dat nu zelf even te begrijpen. U zegt: in de ene brief staat vijf dagen voor de stemming en in de andere één dag voor de stemming. En u vraagt zich af: waar zit het verschil precies? De heer ABOUTALEB. Voorzitter, dat heb ik net aangegeven. Vijf dagen schriftelijk, één dag van tevoren als je dat mondeling doet. En mijnheer Büyükçifci kan beter de Kieswet opzij duwen en vooral de tijdelijke Kieswet lezen, want die geldt voor deze verkiezingen. Er is maar één duiding voor denkbaar. De verkiezingen zijn op maandag begonnen, niet op woensdag en derhalve was vrijdag 17.00 uur, de laatste werkdag, de vrijdag, het laatste moment waarop het afgegeven kon worden, waarop het aangevraagd kon worden, om 17.00 uur. En niet dinsdag om 17.00 uur. Dat is echt een ernstige vergissing. Mijnheer Büyükçifci leest de wet verkeerd en hij moet niet de Kieswet lezen, maar hij moet de tijdelijke wet lezen.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, oké. Is de vraag voor u duidelijk? Burgemeester, aan u het woord. De heer ABOUTALEB. Ja, heel helder. Maar ik ga mij herhalen voorzitter. De verkiezingen zijn niet woensdag, de verkiezingen zijn maandag begonnen. Dat is het resultaat van de tijdelijke wet, zoals die is ingediend. Dat betekent dus dat de regel tot 17.00 uur geldt als je mondeling een verzoek indient, of telefonisch of anderszins en als je het schriftelijk doet is dat vijf dagen. In dit geval hebben we zo veel mogelijk aangestuurd op bellen of langskomen. Dus was vrijdag de ultimo datum voorzitter. Als mijnheer Büyükçifci dat wil aanvechten dan spijt het mij, maar zijn lezing van de wet is onjuist. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja, maar ik lees het nu hier gewoon. Dus het verzoek had er uiterlijk op de vijfde dag voor de dag van de stemming moeten zijn. De dag van de stemming is dus kennelijk woensdag toch? Of vat ik het nu verkeerd? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). De burgemeester heeft gezegd: de eerste dag

van de stemming is maandag. Maandag was de eerste dag van de stemming.

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Klopt. De tijdelijke wet stelt dus inderdaad: de vijfde dag voor de dag van de stemming. De dag van de stemming is woensdag. De vijfde dag voor de dag van de stemming is dus vrijdag 17.00 uur. Dat klopt. Maar de dag van de stemming is dus woensdag kennelijk. De dag van de stemming is dus kennelijk woensdag. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Büyükçifci.

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

495

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja, maar heel even voorzitter. Kijk, de regel zoals die zou gelden, buiten COVID, was in ieder geval dus: de dag voor de stemming, de dag van de stemming is woensdag, de dag voor de stemming is dus dinsdag, die uitzonderlijke regeling die in het leven is geroepen in verband met COVID, ik begrijp niet waarom dat dan het geval zou zijn, maar de mensen hadden normaal gesproken dus de dag voor de stemming tot die dinsdag de tijd en de vraag aan de burgemeester is: heeft hij alles op alles gezet om alle mogelijkheden te verkennen met de ministerie en alle verantwoordelijkhedenDe VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Büyükçifci. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Dit is een vraag voorzitter. Dit is een vraag voorzitter.

De heer ABOUTALEB. Voorzitter, ik vind het buitengewoon spijtig, maar mijnheer Büyükçifci is waarschijnlijk de enige die vindt dat de verkiezingen op woensdag hebben plaatsgevonden. De verkiezingen hebben op maandag, plaatsgevonden. De reden waarom de verkiezingen vervroegd zijn, heeft te maken met COVID en om schriftelijk stemmen mogelijk te maken en gespreid stemmen mogelijk te maken. Derhalve is dus de eerste kiesdag maandag, niet woensdag. En dus is de laatste optie om mondeling aan te vragen, de laatste werkdag, de vrijdag daarvoor om 17.00 uur. Ik kan er niets beters van maken. Als mijnheer Büyükçifci een andere duiding van de wet heeft, ja dat kan ik niet helpen. Dat kan ik niet helpen. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Dat ga ik uitzoeken. De heer ABOUTALEB. Ja, dat moet u dan maar doen. Maar ik kan het niet helpen.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Maar dit is geen ordepunt.

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Oké. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Nee, de tijd mag lopen. Ja, de tijd mag lopen. Dus de vraag aan de burgemeester is dan: heeft hij echt alles op alles gezet om in ieder geval te kijken of alsnog afgeweken kon worden van deze uitzonderlijke maatregelen in verband met COVID, zodat mensen alsnog op de dag voor de stemming, op die dinsdag nog een stempas konden vragen? Want dan hadden heel veel mensen dat alsnog gedaan, mondeling. Mondeling hadden ze dan nog heel veel stempassen kunnen aanvragen. Heeft de burgemeester in ieder geval gekeken of deze mogelijkheid er was, bij de minister aangeklopt en bij andere verantwoordelijkheden? Dat is mijn vraag voorzitter. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel mijnheer Büyükçifci. Ik ben zeer coulant geweest naar u, dat wil ik wel even genoteerd hebben, als het gaat om uw tijd. De beantwoording door de burgemeester graag.

De heer ABOUTALEB. Ik heb met de minister zelf twee contactmomenten gehad. Om te beginnen was ikzelf niet zo blij, daar kom ik zo nog op terug, de vergelijking die mijnheer Büyükçifci maakt over het tellen van de schriftelijk uitgebrachte stemmen, omdat ik niet zo blij was over het feit dat het enkele feit dat een envelop is overgeslagen bij het terugsturen van de stukken een stem ongeldig zou maken, toen heb ik zelf de minister gebeld en tegen de minister gezegd: dit lijkt mij toch ook uit te leggen, ook binnen de randen van de wet, dat het mogelijk moet zijn. Binnen de wet. De minister heeft mij toen beloofd om met de Kiesraad en met de Raad van State zich te verstaan en daar spoedadvies over uit te vragen en dezelfde avond kreeg ik de uitslag terug. De Kiesraad en de Raad van State waren van oordeel dat een nadere instructie, zoals dat dan heet, van de minister over het tellen van de schriftelijk uitgebrachte stemmen binnen de wet past. Dat zijn twee belangrijke rijksorganen die de minister als

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

496

het ware groen licht gaven om een nadere instructie uit te geven. De minister heeft mij ook gemeld dat zij zowel ambtelijk als persoonlijk de ontwikkelingen in Rotterdam volgt en dat zij volledig staat achter de wijze waarop wij in Rotterdam geprobeerd hebben door middel van stevige communicatie de mensen aan te sporen alsnog een stempas uit te brengen. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Voorzitter, mag ik hierop reageren? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ogenblik mijnheer Büyükçifci.

hebben ontvangen, maar met alleen de kandidatenlijst. Alleen die ene envelop met de kandidatenlijst. Mensen zijn dan ook in de veronderstelling dat daar dan ook hun stempas in zit, dat ze op die manier alsnog op de dag van de stemming gewoon hun stem kunnen uitbrengen. Kunt u zich daar iets bij voorstellen? Heeft de burgemeester werkelijk alles op alles gezet om deze mensen de mogelijkheid te geven om hun stem uit te brengen? Deze mensen zijn gewoon beroofd, ze zijn gewoon werkelijk waar beroofd van hun stemrecht. Is hier echt gewoon alle moeite genomen om die mensen gewoon het stemrecht te geven?

De heer ABOUTALEB. De mogelijkheid van de wet af te wijken is er niet, was er niet en kan niet zomaar. Ik kan dus niet zomaar zeggen: je mag doorgaans niet door rood licht rijden, maar vandaag sta ik het toe om door rood licht te rijden. Dat kan dus niet. En die procedures, voorzitter, zijn niet voor niks uitgedokterd. Die zijn precies ook uitgedokterd om te vermijden dat een burgemeester of iemand anders naar eigen politiek goed dunken de procedures bij kan sturen. Die zijn strak en niet voor niks strak. En ik houd ze ook graag strak. Je kunt met allerlei andere dingen marchanderen, maar ik wil nooit het verwijt hebben dat de burgemeester om hem politiek moverende redenen is afgeweken van de strakke procedures.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Uw vraag is duidelijk mijnheer Büyükçifci. Uw vraag is duidelijk. De burgemeester.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, dank u wel burgemeester. Mijnheer Büyükçifci, uw tijd gaat lopen.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Büyükçifci.

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Voorzitter, is de burgemeester er inderdaad van overtuigd dat de informatie naar die mensen gewoon goed is geweest? Werkelijk waar? Die mensen hebben een dag voor de deadline op die donderdag een brief op de post gekregen. Veel mensen hebben die post pas later geopend. Of ze hebben de brief geïnterpreteerd als: oh, de verkiezingen komen eraan, dit is nog even extra informatie. En heel veel mensen hebben ook aangegeven dat ze wel een envelop

De heer ABOUTALEB. Ja voorzitter, vele sprekers hebben vandaag hun uiting gegeven aan het belang van verkiezingen, dat het een van de belangrijkste vraagstukken is in een samenleving om de samenleving goed te laten functioneren. Maar dat vraagt niet alleen om een actieve overheid voorzitter, dat vraagt ook burgerschap. Het vraagt ook burgerschap van mensen zelf. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja voorzitter, ze hebben hem weggegooid voorzitter. De mensen hebben hem weggegooid.

De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Beweert u dat nu echt voorzitter? Beweert de burgemeester nu echt dat deze mensen lui zijn geweest en hun stem misschien hebben weggegooid? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mijnheer Büyükçifci, ik begrijp dat het u zeer aan het hart gaat, maar ik vraag u evenDe heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Dit is echt een behoorlijk verwijt naar deze mensen toe die echt schreeuwen, omdat ze geen

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

497

stempas hebben ontvangen. En dan komt de burgemeester hier uitleggen dat ze niet aan hun burgerplicht hebben voldaan. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ik wil de burgemeesterDe heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Wil de burgemeester hier nu echt beweren dat ze misschien hun stempas hebben weggegooid? De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ja, mijnheer Büyükçifci, ik ga het woord geven aan de burgemeester. De heer ABOUTALEB. Ik heb niet gezegd dat mensen hun stempas hebben weggegooid. Ik heb alleen gezegd dat democratie vraagt om een actieve overheid en om actief burgerschap. Dat is bijna een klassieker uit het boekje van de democratie voorzitter. Een democratie vraagt om actief burgerschap. Ik heb een oud-raadslid gebeld, omdat hij als raadslid nog mijn nummer had, die zocht contact met mij en toen ik hem vertelde dat hij een brief had gekregen toen zei hij: oh, ja, die brief, die heb ik inderdaad gehad, maar daarvan dacht ik, zei hij tegen mij, dat daar nog een brochure van de gemeente in zat en die gooi ik altijd weg. Ik zei dat tegen een persoon die dat overigens ook in de krant heeft gezegd, met naam en toenaam staat hij ook in de krant. Ja, als dat soort dingen gebeurt, als ik 6.500 brieven verspreid, en ik ga u zo meteen vertellen tot hoeveel respons dat geleid heeft.

6.500 brieven verspreid, persberichten verstuurd, tweets laten uitgaan, ook omdat ik vermoedde dat er misschien ook buiten het gebied, mijnheer Meeuwissen en mijnheer Simons spraken daarover, dingen aan de orde zouden kunnen zijn, dan mag ik verwachten dat er ook een actieve houding is aan de kant van burgers die geïnteresseerd zijn in democratie, daar ga ik van uit, dat zij inderdaad dan ook de post van de gemeente actief lezen. Voorzitter, ik kan niet corrigeren. En ik weet dat dat gebeurt, want als we praten over schulden dan weten we ook dat dat gedrag

voorkomt, dat heel veel post van gemeenten of andere zaken soms maanden bij mensen ongeopend blijft liggen. Dat kan ik niet helpen. Van mij mag u verwachten dat als ik vermoedens heb dat mensen misschien niet goed bediend zijn, dat ik ze dan informatie stuur, dat ik ze daarop aanspreek: komt u maar, ik kan u alsnog helpen. Maar ik kan het niet helpen, voorzitter, als mensen dan hun post drie of vier of vijf dagen later openen. Daar kunt u mij in gemoede niet verantwoordelijk voor houden voorzitter. Dan gaat het verwijt van mijnheer Büyükçifci te ver. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel burgemeester. Ik zie twee mensen van NIDA. Ik wil u er even op wijzen dat u nog vier seconden heeft. Wie kan ik het woord geven? Mijnheer Van Noppen, u kwam binnen. De heer VAN NOPPEN (nida). Ja, ik had één technische vraag, want de burgemeester zegt: het is op maandag begonnen. Als je dan vijf dagen terugrekent dan zou je op die maandag de 8ste uitkomen. Dat vond ik eigenlijk een beetje een vreemde discussie, dat u zegt: mijnheer Büyükçifci heeft geen gelijk met dat het op woensdag is begonnen, maar u rekent zelf ook terug vanaf die woensdag naar die vrijdag, wat dan vijf dagen daarvoor is. Als u zegt: ja, maandag zijn we begonnen, als je dan terugrekent dan zou je dus nog veel eerder uitkomen. Dus dat snapte ik eventjes niet, die opmerking. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel.

Dan is NIDA nu door zijn tijd heen. Nou, wellicht kan de burgemeester nog even die vraag beantwoorden. De heer ABOUTALEB. Ja, ik kan dat nog één keer proberen te doen voorzitter. Voor het schriftelijk aanvragen van een pas geldt de termijn van vijf dagen. En in nood kun je nog een dag voor de verkiezingen, in dit geval de laatste werkdag, de vrijdag, mondeling of anderszins een aanvraag indienen. Ik kan het niet anders maken voorzitter. De Kieswet kent dus inderdaad

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

498

verschillende termijnen: een schriftelijke en een mondelinge en voor schriftelijke aanvragen is vijf dagen de termijn en voor mondeling of telefonisch, dat rekenen wij ook als mondeling, was dus vrijdag de laatste mogelijkheid om dat te kunnen doen. En de verkiezingen begonnen echt op maandag. Ik kan het niet genoeg zeggen. Ze zijn begonnen op maandag. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Helder. De heer ABOUTALEB. En het gaat echt om de tijdelijke wet waar dit allemaal anders in geregeld is. Dus voor deze verkiezingen heeft het geen zin om te kijken naar de gewone Kieswet, want dat is dan niet meer van belang. Voorzitter, naast die communicatie hebben wij ons ook intern ervan vergewist: hebben wij nou zelf nog ergens op een verkeerde knop gedrukt? Hebben wij misschien te weinig passen aan laten maken? Et cetera. Nou, dat is een onderzoek dat wijzelf hebben lopen, maar het vermoeden bestond dat er wellicht gewoon in de bezorging iets niet in orde is geweest. Dat heeft ertoe geleid dat PostNL na interventie van ons besloten heeft in een aantal straten een steekproef uit te voeren. Dat staat ook in de brief. Dat onderzoek heeft opgeleverd dat een postbode om hem moverende redenen een aantal poststukken, niet alleen overigens de stempassen, maar ook andere poststukken, niet heeft bezorgd. Daarvan heb ik aangifte gedaan.

Het Openbaar Ministerie heeft uiteindelijk de verdachte gehoord en heeft aangegeven dat er een sepot aan de orde is. Is daarmee de kous af ten aanzien van de bezorging? Nou, geenszins, want dat is nog steeds een punt van aandacht. Het is zeker niet uit te sluiten dat er nog meer poststukken niet bezorgd zijn bij mensen, maar dat is een punt van nader onderzoek. Daarom heb ik ook besloten tegelijkertijd onderzoek te laten lopen naar dit vraagstuk.

De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Dank u wel. Mevrouw Van Wifferen. Mevrouw VAN WIFFEREN (d66). Ja, ik heb toch nog wel een vraag, want is er ook, gezien de ernst van de situatie, nog overwogen om bij mensen aan te bellen of bijvoorbeeld met een geluidswagen rond te gaan rijden om toch nog nadrukkelijker het onder de aandacht te brengen? De heer ABOUTALEB. Voorzitter, dat is ook gebeurd. Er is ook door PostNL, dat staat ook in de brief, aangebeld bij mensen in verschillende straten. Vervolgens hebben wij gezegd: doe daar nou nog een paar straten bij om te kijken hoe daar door de mensen is gereageerd. Hebben ze een stempas gekregen? Hebben ze hem niet gekregen? Wanneer hebben ze hem gekregen? Et cetera. Dat was ook precies de aanleiding, die steekproef, om massaal die brieven te verspreiden, om tegen de mensen te zeggen: vraagt u alsnog een stempas aan. Het risico dat je namelijk loopt bij aanbellen, en dat staat ook in mijn annotaties, is dat er ook tientallen mensen niet opendeden. Dus dan sla je die mensen over. Maar een brief laat je achter. En dat is dan voldoende informatie naast de social media die in gang gezet zijn en vergeet overigens ook niet de politieke activiteiten van politieke partijen in de buurt die redelijk aanwezig zijn geweest om de mensen te wijzen op het aanvragen van een pas, waar ik overigens waardering voor heb.

Ik vind dat ondersteunend aan het kiesproces. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mevrouw Van Wifferen, is dat een antwoord op uw vraag? Mevrouw VAN WIFFEREN (d66). Nee, want ik bedoelde eigenlijk: niet PostNL, maar of de gemeente wellicht nog meer aandacht had kunnen geven, dat er een nieuwe pas kon worden aangevraagd. Dus niet alleen PostNL, maar ook de gemeente, dat er bijvoorbeeld aangebeld had kunnen worden, of met een geluidswagen of noem maar op.

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

499

De heer ABOUTALEB. Nee, een geluidswagen is niet overwogen voorzitter. Dat doen we doorgaans bij brand en andere calamiteiten of bij stroomuitval. Dat hebben we hier niet overwogen. Ik heb net aangegeven dat er zeker is overwogen om huis-aan-huis te gaan, maar door de vaststelling aan de voorkant dat je wellicht ook te maken krijgt met mensen die niet opendoen, die werken, of dat er niet open wordt gemaakt, is er de voorkeur gegeven aan schriftelijke communicatie. Uit de steekproef van PostNL bleek dat er aan de Hortensiastraat op achttien adressen niemand opendeed, aan de Sneeuwbalstraat uiteindelijk ook tien personen niet opendeden enzovoort, enzovoort. En juist, lerend van het feit dat mensen absent zijn, was de wijsheid: schriftelijke communicatie, ondersteund door mediacommunicatie is het beste. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Mevrouw Van Wifferen, volgens mij is uw vraag beantwoord. Mijnheer Van Baarle van DENK. De heer VAN BAARLE (denk). Ja voorzitter, daarop voortbordurend, dan is de vraag die ik ook eerder heb gesteld: is er daadwerkelijk alles aan gedaan in die communicatie? Ik hoor net: overwogen ze huis-aan-huis te sturen. Dat is niet gedaan, omdat mensen absent zijn.

Waarom niet mensen ’s avonds langs sturen? Waarom niet mensen meerdere malen langs sturen? Waarom niet alles op alles zetten met de ervaring zoals u net aangaf dat mensen die post niet lezen om mensen wel te bereiken met een huis-aan-huisbezoek? De heer ABOUTALEB. Voorzitter, ’s avonds langsgaan is ook geen garantie dat je mensen aantreft. De heer VAN BAARLE (denk). Maar het verhoogt wel de kans. Waarom is dat niet gedaan? Dit is een grondrecht. De heer ABOUTALEB. Ja, daar is niet voor gekozen. Er is gekozen om schriftelijke communicatie te plegen en er

is ook ingezet via social media en via de publiciteit. Drie kanalen. En posters die op verschillende plekken zijn ingezet. Ik weet ook dat de gebiedscommissie ook heel veel mondelinge communicatie heeft gepleegd. En u bent zelf in de buurt heel actief geweest. Mijnheer Büyükçifci is ook heel actief in de buurt geweest. Er is heel veel aandacht geweest voor deze materie. Het kan natuurlijk altijd beter in de communicatie, maar dit is wat wij overwogen hebben en dit is wat wij gedaan hebben voorzitter. De heer VAN BAARLE (denk). Ja voorzitter, mag ik dan uitspreken dat ik het echt een gemiste kans vind dat er niet voor gekozen is dat meer te doen. Ik denk dat hier veel meer uitgehaald had kunnen worden voorzitter. En dat is dan mijn politieke oordeel. Ik kijk ook uit naar de beantwoording op de vraag waarom dit geen onderdeel is van het onderzoek in het handelen, want volgens mij is dit gewoon een flater. Voorzitter, naar aanleiding van het vorige dat besproken is, ik hoorde dat PostNL een steekproef heeft gedaan. Het onderzoek dat nu loopt is ook een steekproef.

Hoe kunnen we nou met elkaar concluderen om hoeveel gevallen het gaat? Zou het niet eigenlijk zo moeten zijn dat in die wijken door PostNL, maar ook met alle adressen die doorgegeven worden gewoon alles door de mangel gehaald moet worden, alles onderzocht moet worden? Omdat we hier nu te maken hebben met indicaties waar we vast en zeker van kunnen zeggen: dit is het topje van de ijsberg. De heer ABOUTALEB. Voorzitter, mijnheer Van Baarle gaat uit van verkeerde veronderstellingen. Dit is geen steekproef die nu gebeurt, het is een dataanalyseonderzoek. Daarin worden alle verzonden stempassen op een bepaalde manier in het systeem onderzocht, inclusief de systemen van PostNL en de systemen van de drukker. Het is geen steekproef die nu gedaan wordt. Ik heb zelf de onderzoeker gesproken en het is een dataanalyse die aan de orde is.

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

500

De heer VAN BAARLE (denk). Nou ja voorzitter, ik heb ook met de onderzoeker gesproken en dat wordt openbaar, dat wordt ook genoemd in het eindrapport en mijn informatie is dat er een steekproef wordt uitgevoerd. En u zei net zelf ook letterlijk dat PostNL een steekproef heeft uitgevoerd. Ik wil vermijden dat we hier alleen maar over het topje van de ijsberg spreken. Dit gaat misschien wel over duizenden gevallen. Waarom nemen we niet alles door de mangel?

het zo, voorzitter, dat bij die postbode een zak is aangetroffen waar 195 passen in zaten. Voor een deel zijn die bezorgd, voor een deel zijn die vervangen en alsnog bezorgd. Dus die passen zijn uiteindelijk toch ontvangen.

De heer ABOUTALEB. Voorzitter, PostNL doet onderzoek via een steekproef als onderdeel van hun eigen kwaliteitscontrole. Degene die onderzoek doet, doet een dataanalyse. Ik kan het niet anders zeggen. En dat rapport krijgt u. De VOORZITTER (mevrouw Zeegers). Ik denk dat u het hier even mee moet doen mijnheer Van Baarle. U ziet het rapport dan zelf. Mocht u gelijk hebben dan heeft u daar dan natuurlijk zeker ook de gelegenheid om daar nog iets over te zeggen, maar hier komen we verder niet uit, dit meningsverschil. Aan u het woord burgemeester. De heer ABOUTALEB. Ja voorzitter, ik heb nog een heleboel vragen. Neem me niet kwalijk. Ik heb aangegeven dat de eerste signalen mij bereikt hebben op de 8ste. De data staan ook in de brief. Op 10 maart hebben we de brieven verstuurd en we hebben de pers 9 maart actief geïnformeerd. En op 11 maart hebben we dezelfde brief gestuurd naar andere adressen. Dus we hebben in z’n totaliteit 5.600 brieven verstuurd. Heeft dat geleid tot enige actie? Jazeker. In Bloemhof zijn er alsnog 391 vervangende stempassen afgegeven. Overigens is in totaal het aantal kiesgerechtigden daar 8.800. Dat is een behoorlijk percentage van 4,43 procent. Dat is relatief hoog, want gemiddeld voor de stad is dat ongeveer een half procent. En in Bloemhof hebben, nadat wij die actie hebben ondernomen op 10 maart, alsnog 267 mensen stempassen gekregen.

Dus het loonde wel degelijk de moeite. Dan is

Ik heb aangegeven dat ik ook van mijnheer Eerdmans signalen had gekregen over Ommoord. In die brief die u heeft gekregen ziet u dat de onderzoeksopdracht ook strekt om verder te kijken dan alleen deze omgeving die we nu hebben. Dat staat ook in de brief. Dus er wordt ook zeker gekeken naar de gebieden die mijnheer Meeuwissen noemde, maar ook het signaal van mijnheer Eerdmans, omdat ik ook niet uitsluit dat ook elders op een aantal plekken, zeker in Ommoord, wellicht ook de post of beperkt of niet is bezorgd en dat zal moeten blijken uit die data-analyse en ook de steekproeven van PostNL. Dus daar willen we graag een en ander van weten. Ik weet over Ommoord één ding zeker: dat daar 110 vervangende stempassen zijn aangevraagd en die zijn ook verstrekt aan de mensen in dat gebied. Ik dank ook mijnheer Eerdmans voor het doorgeven van dat signaal, want dat heeft ons wel geholpen in dat opzicht. Dan, voorzitter, mijnheer Büyükçifci maakte dus de vergelijking met de instructie voor schriftelijk stemmen. Daar heb ik een en ander over gezegd. Ik heb actie ondernomen richting de minister, niet alleen ik overigens, er waren volgens mij meer burgemeesters die daarover spraken. Het was ook een onderwerp in het NOS Journaal. Zij heeft haar instructie voor het tellen van die stemmen bekendgemaakt en de Raad van State en de Kiesraad zijn van oordeel dat dat binnen de wet aan de orde is.

Voorzitter, dat brengt mij bij een vraag die mijnheer Van Baarle heeft gesteld. Zou het wenselijk zijn, en ik heb begrepen dat hij daarover een motie in die richting heeft, om te kijken, en – even kijken wie dat ook alweer was, aan het eind van mijn verhaal – volgens mij was het mijnheer Vonk van

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

501

de ChristenUnie-SGP, of er ook maatwerk geleverd kan worden. Ja, die aansporing vind ik een hele belangrijke. En welke aansporing vind ik zo belangrijk? Zo leg ik hem zelf uit, ik zou graag willen dat ik als burgemeester of dat een burgemeester bij signalen van het niet bezorgd zijn van passen in een bepaald gebied, dat je ambtshalve kunt besluiten om in dat gebied alle passen die verzonden zijn ongeldig te verklaren en een nieuwe ronde te sturen. Maar dat is dus niet gepasseerd op verzoeken van burgers, want mijnheer Büyükçifci en ik hebben er net over gesproken, er zitten tijdsklemmen aan vast, vijf dagen, drie dagen, in de oude wet hadden we ook nog twee termijnen, nu hebben we er maar één, dat is alleen die vrijdag van afgelopen keer. Dat ik zelfstandig zou kunnen besluiten te zeggen: ik maak de passen in een bepaald postcodegebied ongeldig en ik draai nieuwe stempassen uit, die mogelijkheid zou ik graag willen onderzoeken. Dus mijnheer Van Baarle, als uw motie die kant uitgaat dan zal ik die bij de rest van de raad willen aanbevelen om mij rugdekking te verschaffen om dat bij de minister aan te kaarten. Daar ben ik voor.

Termijnen schuiven? Nee, daar ben ik niet voor, omdat ik dan echt denk dat je dan wellicht toch de intrinsieke bedoelingen van verkiezingen zou kunnen bruuskeren, door daar toch wellicht politieke of bestuurlijke afwegingsmomenten in te bouwen om het moment van het verstrekken van stempassen naar eigen inzicht alsnog te doen. Daar ben ik niet voor. Dus als de motie die kant uitgaat dan weet u dat ik dat niet zou willen omarmen. Dan, voorzitter, ik kan me ook voorstellen, want die signalen heb ik opgevangen, dat is niet in de gemeenteraad aan de orde geweest, maar dat er moedwillig door de overheid of door anderen aangestuurd zou zijn om dit gebied of andere gebieden moedwillig te benadelen en daar geen stempassen te bezorgen. Voorzitter, dat zou me nogal wat zijn. Het is niet in de raad gezegd, maar ik heb het wel opgevangen buiten de raad. Dat zou wat

zijn, want dan zijn we in een bananenrepubliek terechtgekomen, dat we selectief mensen wel of niet aan verkiezingen gaan laten deelnemen. Dat zou Kafka zijn. Dat werp ik verre van me, als iemand in Rotterdam met die gedachte rondloopt. Dat onafhankelijke onderzoek, voorzitter, verwacht ik toch ergens begin volgende week. Ik ga ervan uit dat ik het wellicht maandagavond zou kunnen krijgen. Dan krijgt u dat natuurlijk ook van mij. Dan kan dat onderwerp zijn van gesprek. Ik stuur het ook naar de minister, omdat het mogelijk ook gebruikt zou kunnen worden bij de evaluatie van dit uitzonderlijke jaar met corona. En er is de vraag gesteld of het handelen van de gemeente onderdeel is van het onderzoek. Mijnheer Van Baarle, u heeft van mij een brief gekregen. Op pagina 1 staat onderaan, punt 2: geef een weergave in tijd en handelen van de inspanningen van de gemeente vanaf het moment dat de signalen zijn ontvangen. Dus het is onderdeel van de onderzoeksopdracht. Voorzitter, de vraag is: wat zegt dit over de uitslag van de verkiezingen? Ik denk niet zoveel. Uiteindelijk is het aan het Stembureau dat maandagochtend vergadert om een oordeel te vellen over het verloop van de verkiezingen en de uitslag van de verkiezingen, maar ik denk dat dit geen invloed heeft op de uitslag van de verkiezingen, maandag. Dat is maar een verwachting die ik daarover heb.

Maar misschien loop ik op de zaken vooruit, omdat maandag uiteindelijk het Stembureau de uitslag definitief moet vaststellen en doorgeven aan de Kiesraad. Voorzitter, mevrouw Van Wifferen, maar ook mijnheer Smet spraken over de inspanningen van de wijkraad. Ik wil in het bijzonder de voorzitter van de wijkraad hartelijk dankzeggen, mijnheer Van Lent, die met mij persoonlijk contact heeft opgenomen. Op de 8ste maart heeft hij mij een lange mail gestuurd. Hij was overigens

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

502

ook tevreden met het antwoord en ook met de acties die we hebben uitgezet hebben. Die samenwerking, mevrouw Van Wifferen en mijnheer Smet, met de wijkraad was echt heel goed. Nogmaals, het eerste signaal was er op de 8ste en de 9e hebben we geacteerd, mevrouw Van Wifferen. Sneller kon echt niet. Het is niet zo dat ik op 1 of 2 maart al signalen had van deze sterkte, anders overigens dan in het bericht dat in het AD heeft gestaan, maar dat ging over Ommoord. En dat was weer aanleiding voor mijnheer Eerdmans om met mij contact te zoeken. Mijnheer Van der Velden heeft geen specifieke vragen, maar sluit zich aan bij de eerder gestelde vragen. Dat deden mijnheer Jonker en mijnheer Meeuwissen ook. Mijnheer Meeuwissen, wij hebben natuurlijk meegemaakt op een aantal momenten dat een aantal mensen die gevraagd waren op het stembureau te gaan zitten een aantal gedragingen hebben vertoond die wij niet passend vonden en tegen die mensen hebben we opgetreden. En het stuit op walging van landgenoten die zich diskwalificerend uitlaten over het stemgedrag van anderen, want vrije verkiezingen moeten ook vrij zijn. Dat is heel belangrijk. Dat mag nooit inhouden dat iemand om redenen van zijn politieke kleur of zijn stemgedrag of zijn stembiljet dan bedreigd zou kunnen worden. Ik werp het verre van ons. En ik ben het eens met iedereen die daar echt stevig afstand van neemt.

Voorzitter, mijnheer Smet vroeg ook naar de communicatie over corona. Er is heel veel gecommuniceerd. Ik heb zelf filmpjes opgenomen. We hebben de afgelopen periode ook veel gebruikgemaakt van vrije media om aan te geven dat de verkiezingen op maandag zouden beginnen, dat we zo’n veertig stembureaus hebben, we hebben aandacht gevraagd voor early voting, voor schriftelijk stemmen. En ook niet onbelangrijk, mijnheer Simons, als het gaat om het vaststellen van de identiteit, de scholing van voorzitters van de kiesbureaus, die moeten een zeven

halen, anders mogen ze geen voorzitter zijn. En een wezenlijk onderdeel daarvan is het vaststellen van de identiteit van kiezers. Ik heb gisteren een aantal stembureaus bezocht en dan zag je echt dat de voorzitters daar accuraat in zijn. Mensen moeten hun identiteitsbewijs laten zien. Ze moeten hun mondkapje naar beneden doen en dan wordt op die manier de identiteit ook vastgesteld. Overigens over identiteit vaststellen gesproken, ik heb geen enkel signaal gekregen van identiteitsfraude, of iets wat daaraan raakt. Die acht procent foutmarge, mijnheer Simons, waar u van uitgaat rondom schriftelijk stemmen, dat was onze inschatting als er geen nadere instructie zou komen van de minister rondom het tellen. Die nadere instructie is er gekomen. Derhalve, want dat is ook de reden overigens waarom wij de uitslag nog niet bekend hebben gemaakt, omdat we vandaag nog bezig zijn met het tellen van de stemmen van early voting die in de enveloppen hebben gezeten. Ik verwacht overigens die uitslagen zo aan het begin van de avond te hebben. Ik verwacht dat de foutenmarge nu ook aanzienlijk lager zal zijn dan de door mij ingeschatte acht procent toen de oude steminstructie gold. Waarom we ook een beetje uitlopen in de tijd, wij nemen de coronaregels heel serieus.

Ik weet niet wat andere gemeenten hebben gedaan, maar niet al onze stembureaus, en wij hebben er natuurlijk geen twaalf, maar wij hebben zo’n vierhonderd stembureaus, hebben voldoende oppervlak om daar te kunnen stemmen en bovendien hielden wij ook nog rekening met het feit dat er waarnemers zouden kunnen komen. Dat was ook aangekondigd. En als je én stembureauleden hebt die aan het tellen zijn én de waarnemers wilt ontvangen én de pers, dan vallen heel veel stembureaus uit. Het zijn er ongeveer zeventig. Vandaar dat er besloten is, en dat is een hele logistieke operatie, om gisteravond, ik was er getuige van, al die stembussen over te brengen naar Ahoy en ervoor te zorgen dat alleen bevoegde mensen vervolgens die

raadsvergadering van 18 maart 2021

Notulen pagina

503

telvakken binnen mochten treden en vervolgens die enorm grote stembiljetten uit te vouwen en die ook te tellen. Dus er zijn twee redenen waarom de uitslag wat langer op zich laat wachten, maar we gaan voor zeker en we gaan niet voor snel, snel tellen, omdat we het anders bij ons niet in de top 1 zouden kunnen brengen. Nou mijnheer Lammering, ik heb u aangegeven wat de mogelijkheden van de wet zijn en wat de onmogelijkheden van de wet zijn. Ik heb ook aangegeven hoeveel mensen uiteindelijk toch bereikt zijn met die communicatie en alsnog een stempas hebben aangevraagd. Dat zijn er honderden. Dus ik ben daar op zichzelf heel blij mee. Een stempas digitaal versturen, dat kan op dit moment niet. Wellicht dat dit in de toekomst kan, maar we kunnen het dus nu niet doen. Mijnheer Karremans vroeg aandacht voor wanneer het onderzoek komt. Dat heb ik net aangegeven. En ik sluit me aan bij zijn complimenten, want hoewel hier toch een en ander waarschijnlijk in de bezorging niet goed gegaan is, niet intentioneel, wat we graag te weten komen de komende dagen, door de data-analyse die bureau Strated aan het maken is, is er ongelooflijk hard gewerkt door veel mensen. Overigens veel complimenten aan studenten die zich ook de afgelopen dagen gemeld hebben om te helpen met allerlei vraagstukken, omdat er meer dan honderd mensen uiteindelijk uitgevallen zijn door corona.