Tongerlohuys plan 2020 A4 versie 20 nov (1).pdf

NOVEMBER 2020

2

3

Binnenkant St. Jan Anno mei 1960. (Foto: Wikimedia Commons, RCE, 1960).

De Sint Jan, een prachtig rijksmonument in het midden van Roosendaal. Samen met het oude raadhuis vormt de kerk het hart van de stad. Het iconische kerkgebouw is van grote cultuurhistorische waarde voor Roosendaal.

De ontwikkeling van dit concept werd mede mogelijk gemaakt door ErfgoedLab Brabant.

De geschiedenis van de stad en van de kerk gaan terug tot de dertiende eeuw. De bewoners van Hulsdonk, Langdonk en Kalsdonk vroegen toen toestemming aan de heer van Breda om een kapel te bouwen op de plek waar nu de Sint Jan staat. De toestemming kregen ze in een akte uit 1268, waarin de heer van Breda spreekt over een kapel ‘in loco dicto Rosendale’. Deze akte is de oudste bron waarin de naam Roosendaal genoemd wordt.

De Sint Jan is weer leeg komen te staan en is, in alle eerlijkheid, in erbarmelijke staat. Een belangrijk stuk Roosendaals erfgoed vormt een leeg gat in het centrum van de stad en dreigt verloren te gaan. Daar willen wij, als Cultuurcluster, iets aan doen. De kerk moet weer openbaar toegankelijk worden dankzij een inspirerende functionele invulling, die De kapel werd een zelfstandige parochiekerk past bij de historie van de kerk en tegelijkertijd in 1510. In en om het gebouw vonden vele getuigt van een frisse blik op de toekomst. historische ontwikkelingen plaats. Van de Tachtigjarige Oorlog tot Napoleon en van In dit plan presenteren wij onze visie op de verwoesting tot wederopbouw, de tijd heeft er toekomst van de Sint Jan, en laten we zien niet stilgestaan. Ook de afgelopen decennia is hoe behoud door gebruik mogelijk is in er veel beweging geweest rond de Sint Jan. Roosendaal. Wij staan te popelen om aan de slag te gaan en hopen dat u na het lezen van In 2003 werd de kerk aan de eredienst de plannen net zo enthousiast bent als wij. onttrokken. Sint Jan cultuur, een organisatie die culturele activiteiten organiseerde, betrok de kerk. Ze werd opgevolgd door cateringbedrijf Bob Hutten. Deze partij organiseerde grote feesten en partijen in de kerk, maar zegde afgelopen jaar het huurcontract op.

6

7

INVULLING

Roosendaal: Markt 2. voorgevel gemeentetoren (toren van de Sint-Janskerk). (Foto: West Barbants Archief, De Ghulden Roos, 1905).

EEN ZIELVOLLE HERBESTEMMING De Sint Jan kent een lange religieuze geschiedenis. Toen de Nederlandse samenleving vanaf de jaren ’60 van de vorige eeuw steeds verder seculariseerde nam het aantal kerkgangers drastisch af. Een flink aantal kerken werd aan de eredienst onttrokken, zo ook de Sint Jan. Ondanks deze secularisering blijven bepaalde kerkelijke gebruiken relevant voor de hedendaagse samenleving, ook al is dat buiten het instituut van de kerk. Voorbeelden zijn naastenliefde, contemplatie, zingeving en samenkomst. Ook in de 21e eeuw zijn dit thema’s waar mensen over nadenken of waarden waar ze naar streven. Wij willen deze thema’s dan ook gebruiken als leidraad in de invulling van de Sint Jan. Zo zetten we een historische lijn door in de herbestemming: thema’s uit het verleden, die iets vertellen over het heden en de toekomst helpen vorm te geven. Ze vormen een drieluik van tijd.

8

Hierin speelt niet alleen de Sint Jan als gebouwd erfgoed een belangrijke rol. Ook de herinneringen aan en persoonlijke verhalen over de Sint Jan van de Roosendalers krijgen in deze herbestemming een plek. Zo koesteren we het materiële en immateriële verleden van de stad, terwijl we het hier en nu én de toekomst omarmen.

gebouw worden verwijderd, zonder dat het rijksmonument beschadiging oploopt. Een verbouwing als deze is een groot project, Uit de ervaringen van vorige huurders van maar ook een duurzame manier om de kerk de kerk blijkt dat het niet makkelijk is om een functioneel te maken zonder afbreuk te doen rendabele invulling aan het pand te geven. aan haar erfgoed. Het voortzetten van een bedrijfsvoering op basis van enkel en alleen horeca en grote Met de verbouwing creëren we drie feesten is niet mogelijk. Ten eerste omdat verdiepingen in de Sint Jan, die bestaan uit het grote afbreuk doet aan het gebouw zelf, meerdere glazen units. Deze zijn te huur voor daarnaast omdat het in strijd is met het organisaties en personen met een sociaalkettingbeding van het Bisdom van Breda dat maatschappelijke of culturele doelstelling. van toepassing is op de Sint Jan. Het middenstuk van het schip blijft één grote In dit kettingbeding staan enkele eisen beschreven aan de invulling van de kerk, welke niet in strijd mag zijn met de katholieke leer (zie bijlage 1). Samen met het bisdom zoeken we naar oplossingen om de Sint Jan succesvol te herbestemmen binnen de kaders van dit kettingbeding. Wij denken dit te kunnen realiseren door in te steken op multifunctioneel gebruik van de ruimte. We brengen meerdere sociaalmaatschappelijke en culturele initiatieven samen onder één dak.

Dit kan gerealiseerd worden door een semipermanente verbouwing. Hiermee wordt bedoeld dat alle aanpassingen aan het gebouw tijdelijk zijn. Mocht er over honderd jaar besloten worden de kerk weer in haar originele staat terug te brengen kunnen alle aanpassingen aan het

Samenwerken

Deze betrokkenheid en ook samenwerking moeten leidend zijn in de relatie tussen de huurders. We willen niet dat huurders concurrenten van elkaar zijn, maar juist dat ze partners van elkaar worden. Partners die kunnen profiteren van elkaars expertise en personeelsbeleid, elkaar ondersteunen in projecten en samen werken aan een gedeelde bedrijfscultuur. We zullen dan ook werken met een sociale huurprijs. Huurders met een relatief klein budget kunnen de ruimte. keuze maken hun huur deels te betalen in de vorm van wederkerigheid, waar andere Het inrichten van meerdere verdiepingen in huurders of het management van de Sint de kerk is de enige manier om de verhuurbare Jan van kunnen profiteren. Denk aan een units betaalbaar te maken. Door de kunstenaar die workshops verzorgt voor toevoeging van twee verdiepingen wordt het medebewoners, koren die in ruil voor verhuurbare oppervlak in de kerk groter en repetitieruimte een optreden geven bij een de huurprijs daardoor lager. Laatstgenoemde van de evenementen of een bedrijf dat in is belangrijk voor de huurders die wij voor ruil voor een deel huurkosten een aantal ogen hebben, aangezien die vaak niet dagdelen suppoost in de expositieruimte. beschikken over grote budgetten. Het maken van transparante units heeft twee grote De verschillende bewoners van het pand voordelen.

Allereerst wordt de ruimtelijkheid kunnen grofweg ingedeeld worden in drie van het pand behouden. Daarnaast creëert categorieën. In de praktijk lopen deze het de mogelijkheid voor organisaties om in categorieën in elkaar over en ondersteunen een eigen ruimte te werken en tegelijkertijd ze elkaar. actief betrokken te worden bij de buren.

9

VERHUUR

Doordat de ruimtes multifunctioneel worden ingericht zijn de mogelijkheden eindeloos. De units in het gebouw kunnen aan Vereiste is wel dat de huurder en zijn/haar verschillende partijen verhuurd worden. Ze activiteit stroken met het concept achter de zijn multifunctioneel en van verschillende Sint Jan. Incidentele huur is op te delen in grootte, waardoor er voor uiteenlopende meerdere soorten: huurders ruimtes beschikbaar zijn. Om huurders genoeg faciliteiten te kunnen bieden • Het huren van een glazen unit voor groepen richten we daarnaast ondersteunende horeca voor één of meerdere dagdelen voor kleinere, in de kerk in. We maken we een onderscheid (zakelijke) bijeenkomsten tussen incidentele en vaste verhuur. • Onder de gewelven van de Sint Jan Vaste verhuur komen, op grote hoogte, enkele kamers die ingericht worden als Bed and Breakfast. De Een groep vaste huurders zorgt voor een kamers worden ingericht als zogenaamde gezonde (financiële) basis in de Sint Jan. ‘kunstkamers’. De inrichting wordt bepaald Deze huren voor langere tijd een ruimte, door de kunstenaars die in de Sint Jan bijvoorbeeld als kantoorruimte, atelier, werken of door de tentoonstellingen in het dansstudio of stadsbrouwerij. Op het moment Tongerlohuys.

zijn we al met enkele partners in gesprek die interesse hebben om een ruimte voor langere • Het middenstuk van de kerk kan verhuurd tijd te huren (zie hoofdstuk Partners). worden voor grotere evenementen zoals de jaarlijkse Nieuwjaarsreceptie van de gemeente, Incidentele verhuur de Lintjesregen, inzamelingsacties voor goede doelen, een concert of een bruiloft. Met het Naast de vaste huurders bieden we ook bisdom onderzoeken we mogelijkheden om ruimtes aan voor incidentele verhuur aan ook felicitatie of condoleance bijeenkomsten te in- en externe partijen. Bijvoorbeeld voor organiseren. Verhuur voor grote dancefeesten vergaderingen, heidagen, verenigingsdagen of de volledige carnaval is te belastend en of andere activiteiten van één of meerdere zal daarom niet meer plaatsvinden. Kleinere dagdelen. carnavalsevenementen zoals het Oppasbal en de Paplepel zouden wel mogelijk zijn.

10

Naast verhuur voor deze grotere evenementen willen we het middenschip ook gebruiken om maandelijks een pop-up markt te organiseren. Deze markt kan steeds anders worden ingestoken, een kerstmarkt, boekenmarkt of informatiemarkt van onderwijsinstellingen zijn voorbeelden van een dergelijke pop-up markt. In de Sint Jan moeten ook horecafaciliteiten zijn voor de verzorging van de verhuur. Deze horeca zal dan ook ondersteunend zijn voor de activiteiten die in de kerk plaatsvinden en geen doel op zichzelf. Tijdens evenementen en vergaderingen verzorgt de horeca een hapje en een drankje maar er zal niet dagelijks diner vanuit een eigen keuken worden geserveerd. De Sint Jan moet geen concurrentie zijn voor de horecaondernemers in Roosendaal, maar juist als etalage voor hun aanbod fungeren. Dit willen we op meerdere manieren bereiken: • Restaurant take-overs waarbij een andere horecaondernemer tijdelijk de faciliteiten van de horeca in de kerk over kan nemen voor een specifiek evenement. • Een delivery-restaurant waar geproefd kan worden van alle menukaarten van Roosendaal. Bezoekers kunnen meerdere kaarten uit de omgeving inzien en bij een extern restaurant een bestelling doen.

Roosendaal: Houtgravure Sint-Janskerk en Markt (achterzijde) gezien vanuit de Vught, door J.C. Greive, 1866. (Foto: West Brabants Archief, Gemeente Archief Roosendaal, 1866).

Deze wordt vervolgens in de kerk bezorgd en opgediend. Zo kunnen bezoekers kennis maken met meerdere restaurants uit de omgeving in één. Bovendien wordt de horeca in de Sint Jan daarmee no waste.

van Roosendaal en omgeving. Er wordt naar gestreefd om naast tentoonstellingen over historische onderwerpen ook aandacht te besteden aan hedendaagse kunst. Helaas gebeurt dit door ruimtegebrek minder vaak dan gewenst en kan het museum niet verder doorgroeien. De historische tentoonstelling neemt namelijk het overgrote deel van de tentoonstellingsruimten in het Tongerlohuys in.

Dit probleem kan worden opgelost door een expositieruimte in te richten in de Sint Jan waar tentoonstellingen over hedendaagse kunst ingericht kunnen worden. Hier kunnen we hedendaagse kunst uit Roosendaal en KUNST omgeving op de kaart zetten en bezoekers aanmoedigen op een frisse manier te In de Sint Jan moet kunst op zowel traditionele kijken naar hedendaagse kunst in een als niet-traditionele manier ervaren kunnen historisch decor. Ook kunnen hier tijdelijke worden. Mensen moeten in de Sint Jan kunnen tentoonstellingen van andere Roosendaalse kijken naar kunst, er kunst kunnen maken en organisaties plaatsvinden, zoals bijvoorbeeld er kunst kunnen ervaren. De Sint Jan kan een tentoonstelling van STOEP rond carnaval. dienen als inspiratiebron of decor voor deze projecten. We willen dit bereiken aan de hand Tentoonstellingsruimte Bisdom Breda van de volgende invullingen: Naast een expositieruimte voor hedendaagse Expositieruimte hedendaagse kunst kunst lopen er gesprekken met het Bisdom Breda om samen een ruimte in te richten waar Naast de Sint Jan is, in het voormalige de geschiedenis van katholiek West-Brabant parochiehuis, Erfgoedcentrum Tongerlohuys in het algemeen en de geschiedenis van de gevestigd. Hier worden tentoonstellingen en Sint Jan specifiek tentoongesteld worden. activiteiten georganiseerd over het erfgoed

Ateliers In Roosendaal is er een flink aantal getalenteerde kunstenaars aan het werk. Voor het realiseren van hun kunst hebben zij een werkruimte of atelier nodig. Deze zijn vaak duur, tijdelijk of zijn beperkt in voorzieningen. Een aantal van de glazen units wordt ingericht als verhuurbare atelierruimte waar kunstenaars kunnen werken, workshops kunnen geven en klanten kunnen ontvangen. Waar in de expositieruimte vooral nadruk ligt op het tentoonstellen van kunst, ligt in de ateliers juist de nadruk op het maakproces van kunst. Door het combineren van deze verschillende uitingen kunnen inspirerende en vernieuwende cross-overs plaatsvinden. Een aantal kunstenaars zou een vaste atelierruimte kunnen huren, daarnaast kan een atelier beschikbaar gesteld worden voor een artist in residence of wisselende (educatieve) kunstprojecten. SOCIAAL In de kerk krijgen sociaal-maatschappelijke en culturele initiatieven een eigen plek. Met enkele partners lopen al gesprekken over het huren van een ruimte. We hopen en gaan stimuleren dat ook andere organisaties met voorstellen of wensen komen voor een plek in de Sint Jan.

Dagbesteding

Daarnaast kunnen cliënten ondersteunen bij het schoonhouden van het gebouw, zoals bijvoorbeeld het vegen van de vloeren en het schoonmaken van het koffiezetapparaat.

Sfeerbeeld 1 * Bron: Urban Breezz

* Zie voor de locatie de plattegrond op blz. 16.

Partner S&L Zorg (zie hoofdstuk partners) heeft als wens meer dagbestedingsruimtenen -programma’s buiten de bestaande zorgwijken aan te bieden. In samenwerking met hen willen we deze wens realiseren in de Sint Jan op meerdere werkterreinen. Zo wordt er een kunstzinnig werkatelier voor cliënten van S&L Zorg ingericht, vergelijkbaar met KUNST&ZO, waar samengewerkt kan worden met de andere kunstenaars in het gebouw. Daarnaast kunnen cliënten ondersteunende werkzaamheden verrichten in het hele gebouw. Zo kunnen cliënten de verschillende doelgroepen en passanten in de Sint Jan voorzien van koffie of thee, waarbij het ook hun taak is om de lege kopjes op te ruimen.

Ook kunnen cliënten de functie vervullen van gastheer of gastvrouw, waarbij jassen worden aangenomen en mensen welkom worden geheten in de Sint Jan. Hierbij wordt uitgegaan van een zo groot mogelijk rol van de cliënt, waarbij rekening wordt gehouden met zijn of haar mogelijkheden.

Deze werkzaamheden worden low-profile uitgevoerd, waarbij cliënten gemakkelijk verbinding maken met de andere doelgroepen in het gebouw. Deze vorm van externe dagbesteding biedt veel kansen voor zowel de cliënten (inclusie) als voor de andere doelgroepen en activiteiten (bindende factor) in de Sint Jan.

Startup-kantoor

Roosendaal is een stad van ondernemers, ook hen willen we ruimte bieden in de kerk. Een van de multifunctionele ruimtes kan worden ingericht als startup kantoor. Jonge ondernemers zonder eigen ruimte kunnen hier tegen gereduceerd tarief tijdelijk een eigen werkruimte inrichten. Zo krijgen ze de Koren kans zichzelf of hun bedrijf te ontwikkelen en creëren we tegelijkertijd een levendige, Op het moment ontbreekt het kerkkoren in ondernemende werkcultuur in de Sint Jan. de omgeving aan oefenruimte met geschikte akoestiek. Mariakapel Een van de ruimtes onder de gewelven van de kerk kan zo ingericht worden dat deze geschikt is voor kerkmuziek. Deze kan in gebruik worden genomen door kerkkoren voor repetities of concerten en uitvoeringen.

In de kerk bevindt zich een kleine Mariakapel. Deze is gesloten, maar werd toen hij nog openbaar toegankelijk was vaak bezocht door gelovigen uit Roosendaal en omgeving. Wij willen de Mariakapel weer openstellen als gebeds- en stilteruimte. Het Bisdom Orgel Breda is hierin een belangrijke partner (zie hoofdstuk partners). Deze openstelling De Sint Jan beschikt over een prachtig biedt religieuzen een plek om hun geloof te orgel. Op het moment is het door belijden en kan tegelijkertijd iets laten zien achterstallig onderhoud in verval. Het orgel van de vroegere functie van de Sint Jan. is een belangrijk stukje Roosendaals erfgoed waar op het moment niet op gespeeld kan worden. Het orgel moet een grondige restauratiebeurt krijgen zodat plaatselijke beiaardiers en orgelverenigingen op het orgel kunnen spelen. In de kerk kunnen zij dan ook concerten geven.

Sfeerbeeld 3* Bron: Urban Breezz

* Zie voor de locatie de plattegrond op blz. 16.

Sfeerbeeld 2* Bron: Urban Breezz

* Zie voor de locatie de plattegrond op blz. 16.

Doorsnede.

15

Zie voor een visueel beeld sfeerbeeld 1.

2 1

5 Onder de trappen bevindt zich opslagruimte voor meubilair of de horeca.

3 4

6 Personenlift.

5

7 Biechtstoelen (eigendom van het Bisdom Breda) 8 Trap naar eerste en tweede verdieping

3

9 Toiletblokken in de huidige situatie. Deze zouden we graag 90 graden draaien en tegen de westmuur plaatsen om meer (verhuurbare) ruimte te creëren.

6

6

7

8

8

9

9

Verhuurbare ruimten schetsontwerp St. Jan, Eerste verdieping.

4 Originele preekstoel (eigendom van het Bisdom Breda)

Verhuurbare ruimten schetsontwerp St. Jan Begane grond.

2 Zitruimte voor voorstellingen of concerten in het schip 3 Balkon met orgel, dat na de verbouwing qua hoogte valt tussen de eerste en tweede verdieping

2 Altaar (eigendom van het Bisdom Breda) 3 Ruimtes aan deze lijn kunnen worden afgescheiden van de aangrenzende ruimtes d.m.v. gordijnen. Zo kunnen deze ook los verhuurd worden.

7

EERSTE VERDIEPING 1 Looproute naar begane grond via de trappen

BEGANE GROND 1 Mogelijk tweede entree van de Sint Jan voor meer openheid richting het Tongerloplein. In een volgende fase kan deze mogelijkheid worden uitgewerkt.

1

2

2

2

2

2

2

2

2

3

3 1

Zie voor een visueel beeld sfeerbeeld 3.

TWEEDE VERDIEPING Looproute naar brouwerij en keuken via de trappen 1 Zitruimte voor voorstellingen op concerten in het schip 2 Dienstlift keuken 3

16

2

2

2

2

2

2

2

2

Verhuurbare ruimten schetsontwerp St. Jan, Tweede verdieping.

Zie voor een visueel beeld sfeerbeeld 2.

17

18

19

Ik lees dat de units te huren zijn, voor een dagje of een paar uur maar ook voor langere tijd.

HOE IK HET VOOR ME ZIE: EEN DAG IN DE SINT JAN

Ik stap uit op het station in Roosendaal en hoor in de verte de klanken van een carillon, die mij lokken naar een bijzonder gebouw in het hart van Roosendaal: de Sint Jan. Volgens de reisgids in mijn hand is dit rijksmonument tegenwoordig een van dé culturele hotspots van Brabant, dus ik besluit een kijkje te gaan nemen. Wat kun je hier beleven, ervaren, meemaken en voelen? Ik loop de trap op en wil de deur openen, als deze plots al voor me open wordt gedaan. Een portier in prachtig pak, met het logo van S&L service, heet me met een vriendelijke lach van harte welkom. ‘Wat kan ik hier allemaal doen?’, vraag ik hem. Waarop hij antwoordt: ‘Meneer, ik wil u er van alles over vertellen maar dat ga ik niet doen. Laat u verassen, u zult niet teleurgesteld worden!’

Ik loop naar het altaar toe en passeer onderweg meerdere glazen ruimten die bol staan van bedrijvigheid. Het gebouw is modern met al deze transparante ruimtes, maar toch kan ik goed zien en voelen wat de historie van de kerk is geweest. In elke ruimte zie ik mensen bezig: ze maken kunst, studeren, bekijken een expositie, volgen een workshop, geven les, bruisen van Na deze vriendelijke woorden stap ik naar binnen energie tijdens een vergadering of zijn op een en word ik getroffen door de grandeur van laptop aan het werk. Er is hier duidelijk van alles het gebouw. Een prachtig altaar met bladgoud gaande, en dat verklaart de gezellige drukte in straalt me tegemoet. de Sint Jan.

20

(Foto: Alexander Goethals Fotografie, 2017)

Jan-Hein Sloesen, directeur CultuurCluster

Een van de units draagt de titel ‘maakplaats’. Hier zitten groepen jongeren die met elkaar aan het werk zijn. Een paar van hen zien mijn vragende blik en vertellen dat ze werken aan een nieuwe theatervoorstelling, hun buren organiseren een rondleiding door de kerk en het laatste groepje werkt aan ideeën voor een nieuwe expositie. Iedereen mag hier werken aan nieuwe projecten en krijgt daarin ondersteuning van het personeel in de Sint Jan en van het Cultuurcluster om het op locatie uit te voeren. Zo worden vraag en aanbod bij elkaar gebracht. Aangekomen bij het altaar zie ik een groot activiteitenbord en lees dat hier vandaag van alles te doen is. Een gecombineerd lezingenprogramma en een expositie van vooraanstaande kunstenaars waarvan de kunst maar eens in het uur naar beneden komt uit het plafond. Koren repeteren hier, orgelconcerten vinden gratis plaats, jongeren organiseren hier bijzondere evenementen zoals debatten en creatieve happenings en eens per maand vind er een pop-up markt plaats, met elke keer een ander thema: van kerstmarkt of boekenmarkt tot de presentatie van de profielwerkstukken van Roosendaalse scholieren.

Verder lees ik dat er morgen een condoleance bijeenkomst in de kerk plaatsvindt, begeleid door een kerkkoor en prachtige muziek uit het gerestaureerde orgel. Blijkbaar gaat dit samen met de bedrijvigheid in de glazen units en kunnen er meerdere functies tegelijkertijd plaatsvinden in het gebouw. Ik zie ook dat de kerk voor andere bijeenkomsten gebruikt wordt: feestelijkheden na een doop of trouw, de Lintjesregen, de start van een schooljaar of juist de diploma-uitreiking. Mijn aandacht wordt getrokken door een kleine deur aan de zijkant van de kerk. Ik ga hier naar binnen en ontdek een serene Mariakapel met een prachtig houten Mariabeeld. Meerdere Roosendalers zitten hier om te bidden of voor een kort momentje van bezinning. De tocht door het gebouw maakt me dorstig. Nabij de preekstoel is een klein terras waar ik aan een tafeltje ga zitten. Ik word alleraardigst bediend door iemand van S&L service, die vraagt of ik wat wil drinken. Ik begin met een kopje koffie met een Sint Janskoekje en besluit een hapje te eten. Tot mijn verbazing bevat de kaart gerechten van restaurants uit heel Roosendaal, ik kan van alles kiezen! De ober neemt mijn bestelling op en tipt me het biertje van de plaatselijke brouwerij, die ook in de Sint Jan gevestigd is. Natuurlijk wil ik dit proeven! Terwijl ik geniet van mijn biertje zie ik een bezorger binnenwandelen met een warme maaltijd.

De bediening van de Sint Jan maakt

deze mooi op op een bordje en serveert deze aan mijn tafel. Na een heerlijke maaltijd is het tijd om weer huiswaarts te keren. Ik reken af en mijn jas wordt al vanuit de garderobe van S&L service aangereikt. De deur wordt weer galant opengehouden door de portier. Hij vraagt of ik een fijne dag gehad heb en of ik inderdaad verrast werd? Terwijl hij me uitzwaait besluit ik dat ik hier zeker vaker ga komen.

Wij willen de Sint Jan als aparte stichting onderbrengen binnen het Cultuurcluster, zoals De Kring, CultuurCompaan en Erfgoedcentrum Tongerlohuys nu samen vormen. Sinds het ontstaan van het cluster werken deze organisaties hecht samen, zowel inhoudelijk als bedrijfsmatig. Het Cultuurcluster wordt overzien door een overkoepelend management, dat met een algemeen directeur-bestuurder ondersteuning biedt op het gebied van beleid, facilitair management, verhuur en controlling. In het gezamenlijke pand aan de Kerkstraat zijn verder mbo dans Goes en Theaterwerkplaats Tiuri gevestigd. Het Cultuurcluster is van alle markten thuis en daarom de geschikte organisatie om de herbestemming te realiseren. Haar werknemers zijn gewend om samen te werken vanuit verschillende achtergronden, van museum tot horeca en van kaartverkoop tot marketing. Dit is in de multifunctionele inrichting van de Sint Jan dan ook een vereiste. Wij hebben ruime ervaring in het combineren van commerciële en nietcommerciële taken

22

Altaar St. Jan. (Foto: Wikimedia Commons, RCE, 1992).

ORGANISATIE

om een organisatie als geheel tot een hoger niveau te tillen. Daarnaast is het Cultuurcluster sterk verankerd in Roosendaal en weten haar werknemers daardoor waar de gemeente en haar inwoners behoefte aan hebben. HET TONGERLOHUYS ALS AANJAGER Door de nieuwe stichting Sint Jan zal de exploitatie van de kerk verzorgd worden. De beleidsvoering en aansturing van de Sint Jan wordt gedaan vanuit het Tongerlohuys, in ruil voor een management fee. Hier kunnen taken als marketing, coördinatie, verhuur, programmering en het vrijwilligersbeleid worden ondergebracht en daarnaast een inhoudelijke koers worden

uitgezet. Het Tongerlohuys is de aangewezen organisatie om deze taken op zich te nemen. Het beschikt over genoeg inhoudelijke kennis van monumenten en erfgoed om de Sint Jan in optimale staat te behouden en beheren, zoals de stichting al jaren laat zien in het parochiehuis waar het museum gevestigd is. Daarnaast zou het prachtig zijn om de historische lijn tussen parochie en kerk weer in ere te herstellen. Dankzij de betrokkenheid van het Tongerlohuys kunnen we garanderen dat er correct omgegaan wordt met het erfgoed van de Sint Jan, zonder te beknibbelen op functionaliteit. Al sinds het afronden van de renovatie en herinrichting in 2016 bestaat de wens in het Tongerlohuys om het museum naar een hoger niveau te tillen. Beperkte personele capaciteit en ruimtegebrek hebben dit de afgelopen vier jaar tegengehouden. Deze ambitie om te groeien heeft er toe geleid dat het Tongerlohuys het voortouw kan nemen in de herbestemming van de Sint Jan. Er kunnen dan twee vliegen in één klap geslagen worden: de herbestemming van een prachtig Rijksmonument en een groei van het huidige Tongerlohuys door toename van personele capaciteit en expositieruimte. Deze twee ontwikkelingen staan niet los van elkaar, maar versterken elkaar juist door de samenwerking op gebied van beleid en aansturing.

Over Erfgoedcentrum Tongerlohuys

films, kleding en archiefstukken. Verder zijn er jaarlijks diverse wisselexposities te zien en Het Tongerlohuys wil vanuit een verankering worden er activiteiten georganiseerd op het in de Roosendaalse samenleving de historie gebied van educatie en publieksgeschiedenis. van Roosendaal en directe omgeving voor een Zo spreken we diverse doelgroepen aan. zo breed mogelijk publiek toegankelijk maken. Als kenniscentrum is het Tongerlohuys het Het HIP is het kenniscentrum over de geheugen van de stad dat de schakel vormt geschiedenis van Roosendaal en directe tussen heden en verleden. De geschiedenis omgeving. Het is een kenniscentrum in de wordt hier tot leven gebracht, om de lokale breedste zin van het woord. Niet alleen een historie in hedendaags perspectief te plaatsen fysieke plek, maar ook een informatiebron die en te delen met nieuwe generaties. wordt geraadpleegd bij het organiseren van activiteiten voor de hele stad. Als vraagbaak, Door een attractief en kwalitatief aanbod willen bijvoorbeeld voor de gemeente, maar ook we een zo divers mogelijk publiek aanspreken, als vinger aan de historische pols. De verleiden tot bezoek en herhalingsbezoek, studiezaal van HIP is op drie middagen in de niet alleen binnen het gebouw maar ook week toegankelijk voor bezoekers, die gratis op andere locaties. Door de positionering informatie en advies krijgen.

Een uitgebreide binnen het Cultuurcluster zoeken en vinden bibliotheek met alles wat op lokaal gebied aan we inspirerende en onverwachte cross-overs publicaties verschijnt, is vrij raadpleegbaar. met andere kunstvormen en culturele en Op het moment wordt het HIP bezet door maatschappelijke partners. medewerkers van het West Brabants Archief. Er lopen gesprekken om het HIP officieel onder Binnen Erfgoedcentrum Tongerlohuys is naast te brengen bij het Cultuurcluster. het museum ook het Historisch Informatie Punt (HIP) gevestigd. Het museum heeft een vaste (historische presentatie) die in 2016 opnieuw is ingericht. Het vertelt het verhaal van Roosendaal aan de hand van vier personages: de norbertijn, de conducteur, de burgemeester en het Ligameisje. Zij leiden je door het Verhaal van Roosendaal. In de presentatie is gebruik gemaakt van diverse typen collectiestukken: schilderijen, foto’s,

23

Niet voor verdere publicatie vanwege privacy redenen Met diverse organisaties en personen uit Roosendaal en omgeving hebben we gesproken over mogelijke samenwerking. Meerdere van hen zijn daar in geïnteresseerd en hebben actief bijgedragen aan de totstandkoming van deze plannen. Enkele partners hebben al aangegeven een ruimte in de Sint Jan te willen betrekken voor langere tijd. Naast de woonfaciliteiten biedt S&L Zorg ook dagbestedingsactiviteiten. De S&L ZORG dagbestedingsactiviteiten vinden voornamelijk op Sterrebos en Lambertijnenhof plaats, S&L Zorg biedt zorg en begeleiding aan meer dan maar soms ook op een buitenlocatie. Zo is 360 mensen met een verstandelijke beperking, atelier KUNST&ZO bijvoorbeeld gevestigd in waarvan het overgrote deel ook in de woningen het voormalig Kellebeek College (Curio) in van S&L Zorg woont. Naast diverse woningen in Roosendaal. de wijk in de regio heeft S&L Zorg twee unieke zorgwijken. Een mooie vorm van dagbesteding waarbij er meer contact is tussen bewoners en de In Roosendaal is dat Sterrebos, een wijk als elke samenleving, dit is iets wat S&L Zorg in de nabije andere wijk waar mensen met een verstandelijke toekomst meer wil faciliteren. Door het realiseren beperking bij elkaar wonen. In Bergen op Zoom van dagbestedingsruimten en -programma’s in wonen mensen in hun ‘eigen’ Lambertijnenhof.

de Sint Jan kunnen deze ambities gerealiseerd worden.

Beeld van de heilige St. Norbertus, stond voorheen in de St. Jan. (Foto: Wikimedia Commons, RCE, 1993).

BENJAMIN SCHELTEMA

Citymarketing heeft in beeld waar Roosendaal behoefte aan heeft, wat bij Roosendaal past en Benjamin Scheltema is een Roosendaalse waar gemeente-breed ingezet op moet worden kunstenaar. Hij is director van galerie om Roosendaal aantrekkelijk te maken voor Benjamin Scheltema in de Molenstraat en bewoners en bezoekers. Met deze kennis in verkoopt eigen werk in binnen- en buitenland. het achterhoofd denken ze mee over onze Scheltema wil naast klanten die bewust kunst plannen voor de Sint Jan en kunnen ze deze komen kopen ook graag spontane bezoekers toetsen aan de Roosendaalse praktijk. in zijn galerie ontvangen. Helaas blijkt dat in de praktijk lastig. Voor veel mensen is de TONI RAATS drempel te hoog om zomaar de galerie binnen te stappen. Toni Raats is als beiaardier en amateur-orgenist verbonden aan de Sint Jan. Hij probeert de Het huren van een unit in de Sint Jan als atelier klanken van de historische instrumenten in of galerieruimte kan hier bij helpen. Doordat er de kerk dicht bij de Roosendalers te brengen. ook veel andere activiteiten in de kerk zullen Dit doet hij bijvoorbeeld door het carillon, zijn zal er veel ‘verkeer’ langs de galerie dat hoorbaar is in het centrum van de stad, lopen. Dankzij de open en transparante sfeer te bespelen. Niet alleen de klassieke stukken in het gebouw zullen mensen eerder geneigd maar ook moderne jazz en popnummers.

In zijn een kijkje te gaan nemen. Scheltema heeft 2015 was Raats betrokken bij de plannen om aangegeven interesse te hebben om als vaste het orgel in de Sint Jan te restaureren en om huurder een unit in de Sint Jan te betrekken. het weer bespeelbaar te maken. In dat jaar is de restauratie niet van de grond gekomen. CITYMARKETING Raats wil als ervaringsexpert en muzikant met ons samenwerken om opnieuw een poging tot Citymarketing zet in op de beeldvorming restauratie te doen. van Roosendaal door te communiceren over én met de stad. Het team draagt op BISDOM BREDA inspirerende en verbindende manier bij aan een ondernemende samenleving waar je de Roosendaal valt onder het Bisdom van Breda. kansen krijgt om je dromen en ambities waar In de Sint Jan staan nog enkele bezittingen te maken. Een plaats waar mensen er voor van het bisdom zoals het altaar, de preekstoel elkaar zijn, waar ze elkaar weten te vinden en en biechtstoelen. Daarnaast speelt het bisdom zo de mooiste dingen bereiken. een rol in de invulling van de kerk vanwege

haar kettingbeding. Hierin staat een aantal eisen waar de nieuwe functie van de Sint Jan aan moet voldoen. Samen met het bisdom verkennen we manieren om de kerk modern in te vullen en tegelijkertijd aan de voorwaarden van het kettingbeding te voldoen, daarnaast ook over hoe er respectvol en correct met de bezittingen van het bisdom (zie bijlage 2) kan worden omgegaan. Ook lopen er gesprekken met het bisdom om samen ook een ruimte in te richten waar de geschiedenis van katholiek West-Brabant in het algemeen en de geschiedenis van de Sint Jan specifiek verteld wordt. EXTRA PARTNER: ROOSENDAALSE JONGEREN We willen extra inzetten op Roosendaalse jongeren als partners. We willen hen niet alleen stimuleren de Sint Jan te bezoeken als toeschouwer maar ook als deelnemer én initiator van activiteiten. Zo kunnen ze deelnemen aan workshops, activiteiten en randprogrammering en nodigen we hen tegelijkertijd actief uit om deze ook zelf te organiseren en op te zetten, met onze hulp en faciliteiten. Voor input hier over spreken we op het moment met JONG Roosendaal en met Bent van Hassel (jonge Roosendaler en eigenaar van BOEI producties, een bureau voor culturele producties).

25

26

27

FINANCIËN

Horeca faciliteiten

Zie bijlage 3 en 4

te realiseren (programmamanagement) maar de uiteindelijke bijdrage aan de businesscase kan Het lukte de vorige huurder niet om een groter zijn. In het berekenen van de inkomsten acceptabele businesscase te realiseren bij een via huur is uitgegaan van eind jaar twee, begin gevraagde huur van €87.000 per jaar met de jaar drie na opening. daarbij gangbare horecaomzet van €900.000 €1 miljoen. De oorspronkelijke huur lag op een INKOMSTEN VASTE VERHUUR hoger niveau (€115.000) en is via een allonge bijgesteld naar €84.000 en 10% boven de omzet In de vaste verhuuropzet zijn we uitgegaan van van €550.000. opbrengsten vanuit meerdere ruimtes. Vanuit de afrekeningen is gebleken dat er per maand door Hutten €7.250 werd betaald aan kale huur (€87.000 per jaar is globaal €75/m2) en er werd €1.975 aan servicekosten betaald (€23.700 per jaar en is €20/m2). Om niet tegen dezelfde financiële problemen aan te lopen als de vorige huurder is het noodzakelijk meer verhuurbare vierkante meters te creëren in de Sint Jan, die brengen immers inkomsten op. Dit doen we door het creëren van meerdere verdiepingen die bestaan uit verhuurbare units, zoals eerder in dit plan beschreven is.

28

In de verhuur zoeken we naar een balans tussen vaste verhuur en incidentele verhuur. Vaste verhuur biedt een basis huurgarantie, vaste inkomsten en continuïteit. Incidentele verhuur is flexibeler, maar minder constant in het leveren van een bijdrage. Voor laatstgenoemde zal ook meer inzet geleverd moeten worden om de omzet

Begane grond: • 4 units van 30m2. Huur basisprijs €22/m2/ mnd (excl €3,50 servicekosten) • Afnemersprijs €790 per maand incl. service en BTW 1e en 2e verdieping: • 8 units van 30m2. Huur basisprijs €20/m2/ mnd. Afnemersprijs €730 per maand incl. service en BTW • 4 units van 48m2. Huur basisprijs €20/m2/ mnd. Afnemersprijs €1165 per maand incl. service en BTW De totale permanente inkomsten aan kale huur per maand (excl. BTW) komen op €11.280,00 hetgeen op jaarbasis +/- €135.000 zal zijn. Tevens komt er €28.000 aan servicekosten binnen.

De bijdrage van horeca aan de huurwaarde kan gezet worden op 10% van de omzet. Hutten haalde een omzet van €550.000 niet (aan feesten en partijen). In de nieuwe setting zijn we er van uitgegaan dat de horeca een omzet moet kunnen halen van €300.000. Dit zal niet direct in het eerste jaar haalbaar zijn, maar daarna redelijk snel gehaald kunnen worden. Met een huuropbrengst van €30.000 is rekening gehouden. De brouwerij In dit model zijn we uitgegaan van een stadsbrouwerij die voor eigen gebruik gaat brouwen. De voorgestelde brouwerij heeft een unieke vorm daar we de lastige brouw werkzaamheden uit het proces (zoals botteling) hebben weggehaald en verplaatst naar een grote brouwerij. De bieren worden opgeslagen voor consumptie in bright beer tanks. In de Sint Jan wordt op basis van een geleverde brewbase het brouwproces afgerond. De bijdrage van een dergelijke brouwerij aan de huur kan zeer positief zijn. We zijn uitgegaan van een €35.000 op jaarbasis binnen 3 jaar. Vanuit de permanente verhuur kunnen we een €200.000 bijschrijven (opgetelde bedragen alle vormen vaste huur).

INCIDENTELE VERHUUR

culturele partijen en een dagverhuur voor meer zakelijke/commercieel getinte Voor de incidentele verhuur hebben we diverse arrangementen. ruimten beschikbaar: De avond hebben we ingezet op een bijdrage Begane grond: prijs van € €1 per m2 (excl. BTW) voor een • Het middenschip van de kerk met totaal avonddeel. Dat zou inhouden dat het ‘midden 200m2 altaar’ van 100m2 voor 4uur gebruik €140 • Het midden transept van de kerk 90m2 kost, inclusief BTW en koffie/thee/water • Het midden altaar met 100m2 arrangement. • De twee zijaltaren met elk 40m2 • Het transept links van 100m2 Overdag zouden we naar een €2 per m2 per 4 uur gebruik kunnen gaan, hetgeen € €265 zou Op de 1e verdieping: kunnen worden (inclusief BTW en koffie/thee/ • 2 vergaderunits van 11m2 water arrangement). • Het koor van 100m2 Bij een gebruik van twee keer een avond en Op de 2e verdieping: twee keer een dagdeel per week zou deze • 2 vergaderunits van 18m2 ruimte een jaar opbrengst (over 48 weken) van €19.400 kunnen geven. Voor al deze ruimten is het van belang een juiste afweging te maken tussen vraagprijs huur, de Alle vrije verhuurruimten hebben we zo in geboden unieke plek, het arrangement en de beeld gebracht. In totaal is er €190.000 aan eventuele concurrentie. De principes van een opbrengst mogelijk.

Rekening gehouden met co-workingspace zullen we moeten toepassen; relatief lage bezettingsgraden (gemiddeld 2 flexibiliteit, gedeelde services en faciliteiten. bezettingen per hele week in de avond en 4 dagdelen gedurende de dag), lagere verhuur Omdat we ons naast zakelijke en ceremoniële per vierkante meter in de avonduren en 4 bijeenkomsten gaan richten op activiteiten weken dicht per jaar. met een sociaal-maatschappelijke of culturele doelstelling is een puur commerciële Een huuropbrengst ‘permanent en vrij’ prijsvorming niet gewenst. We kunnen een bij elkaar, ligt €390.000 binnen de tweedeling maken in een avondverhuur voor mogelijkheden. meer amateur/sociaal-maatschappelijk/

29

Om deze plannen te kunnen bewerkstelligen is een behoorlijke investering nodig. Niet alleen in inrichting en verbouwing, maar ook in personeel en marketing & communicatie. De Sint Jan als unieke plek moet op een juiste manier onder de aandacht gebracht worden en een bezoek moet de verhalen overtreffen. De bezoekers, gebruikers en huurders moeten blijvend een unieke ervaring hebben, zodat ze gebonden worden aan het concept en de Sint Jan. Bij de keuze van de materialisatie dient ook rekening gehouden te worden met het monumentale karakter van de kerk. Dit zal van invloed zijn op de investeringen die met de verbouwing gemoeid gaan. Wij gaan ervan uit dat we een bedrag van 3 miljoen nodig hebben voor de verbouwing van de kerk. Hieronder vallen zowel de restauratie van de Sint Jan, de restauratie van het historische orgel als de moderne bouwkundige toevoegingen die nodig zijn om tot herbestemming te komen. Aan het genoemde bedrag ligt geen uitgebreide kostencalculatie aan ten grondslag. Het bedrag is samengesteld uit m2/m3 prijzen vanuit eerdere, soortgelijke projecten. Een gedetailleerde doorrekening kan gedaan worden in een volgende fase.

30

We willen de investering aanvullen aan de hand van subsidieaanvragen, sponsoring en fondsenwerving. Enkele voorbeelden van regelingen waar we een beroep op willen doen zijn het restauratiefonds van de Provincie Noord-Brabant, restauratieregeling Klinkend Erfgoed van de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed (RCE), de subsidieregeling Stimulering Herbestemming Monumenten, Prins Bernhard Cultuurfonds, de Plankostenregeling van de RCE, het VSB fonds, de regeling Sociaal Ondernemen en Inclusie van Stichting DOEN, het Bankgiro loterij fonds, de subsidieregeling Instandhouding Rijksmonumenten van de RCE en het landelijk Restauratiefonds. Verder onderzoeken we of er financieringsmogelijkheden mogelijk zijn via de Europese Unie. (Zie bijlage 4)

afgeschreven wordt. Als de gemeente eigenaar is van de Sint Jan kan een andere of langere afschrijvingstermijn gehanteerd worden. Bij een verhuurder – huurdersituatie met een huurcontract van tien jaar komen de investeringen al snel neer op een huurverhoging van € €300.000 per jaar. Bij een afschrijvingstermijn van twintig jaar zou het bedrag gehalveerd kunnen worden, hetgeen een overbrugbaar bestanddeel uit de jaarlijks exploitatie zou kunnen zijn.

EIGENDOM

Alles zal afhangen van een juist beeld van alle kosten en opbrengsten, in de tijd uitgezet.

De vraag of de kerk in eigendom genomen kan worden door de gemeente Roosendaal is bepalend voor de berekeningen. De investeringen die gedaan moeten worden om de plannen te realiseren zijn immers aanzienlijk. Bij een normale huurder – verhuurder situatie kan de eigenaar investeren in de wijzigingen en dit als surplus op de huur in rekening brengen en binnen de huurtermijn verrekend willen zien worden. Een huurtermijn van tien jaar geeft dan een forse druk, omdat alles binnen de huurtermijn

Zaak waar ook rekening mee gehouden moet worden is het achterstallige onderhoud aan de kerk en het orgel, die van invloed zijn op eventuele aankoop. Ook voor het verkrijgen van subsidies kan eigendom voordelen bieden.

De gemeente is aandeelhouder van Erfgoedbeheer Brabant en heeft destijds de aankoop van de kerk mogelijk gemaakt door een achtergestelde lening te verstrekken voor veertig jaar. Een overdracht van de Sint Jan naar de gemeente tegen kwijtschelding van de lening zou een optie kunnen zijn, hiervoor is verder onderzoek noodzakelijk.

EXPLOITATIE De exploitatie van de Sint Jan moet aangestuurd worden vanuit een professionele organisatie, toegerust met kennis en kunde. Omdat de helft van de huurwaarde vanuit incidentele verhuur komt is een uitgekiende marketing- en communicatiestrategie van belang. Samenwerking met andere ‘cultuuraanbieders’ ligt daarbij voor de hand. Zo kan een gebundelde kracht ontstaan om het Cultuurcluster, inclusief de Sint Jan, nationaal onder de aandacht te brengen. Het delen van backoffice, baliewerk, floormanager, horecamanager, ticketing enzovoorts met andere partners zal meerwaarde en efficiëntie opleveren.

Zuidelijke zijbeuk naar het westen. (Foto: Wikimedia Commons, RCE, 1960).

INVESTERINGEN

31

BIJLAGE KETTINGBEDINGBISDOM BISDOMBREDA BREDA BIJLAGE 11 KETTINGBEDING

BIJLAGE 2 BEZIT BISDOM BREDA IN DE SINT JAN

BIJLAGE 3 FINANCIËLE DOORREKENING EXPLOITATIE SINT JAN

BIJLAGE 4 BUDGETRAMING INVESTERING SINT JAN

36

37

BIJLAGE 5 POTENTIËLE SUBSIDIEREGELINGEN EN FONDSEN

De rijksoverheid draagt via de subsidie bij in de volgende kosten: • onderzoek: kosten voor onderzoek naar de haalbaarheid van de herbestemming • wind- en waterdichtmaatregelen: kosten om het bouwwerk in de tussentijd wind- en waterdicht te houden

Instandhouding regeling Rijksmonumenten

Ieder jaar kan van 1 februari tot en met 31 Restauratieregeling landelijk maart de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) aangevraagd worden voor Het ministerie van OCW werkt aan de rijksmonumenten die geen woonhuis zijn. vormgeving van een subsidieregeling voor Zoals een kerk, molen of fabriek. Ook groene en rijksmonumenten, samen met onder meer archeologische monumenten vallen onder deze VNG, het IPO en het NRF. De subsidieregeling subsidieregeling. De instandhoudingssubsidie is bedoeld om grote rijksmonumenten te is bestemd voor reguliere onderhoudskosten restaureren, te verduurzamen en toegankelijker Plankostenregeling op basis van een 6-jarig onderhoudsplan. te maken. Deze regeling wordt in april of Vanaf 2019 bedraagt de subsidie maximaal uiterlijk mei gepubliceerd. De aanvraagperiode Bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 60% van de subsidiabele kosten. Eerder was voor de subsidie sluit op 15 september. kan subsidie aangevraagd worden voor het dat 50%; lopende subsidieaanvragen houden uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek het percentage van 50%. Restauratieregeling Klinkend erfgoed van een herbestemming voor monumentale en karakteristieke panden. Deze subsidie kan VSB Fonds Binnen de landelijke Restauratieregeling ieder jaar worden aangevraagd van 1 oktober wordt 2,5 miljoen euro extra vrijgemaakt tot en met 30 november.

Per aanvraag geldt Subsidieert diverse projecten op het gebied voor de restauratie van orgels, luidklokken, een minimum bedrag aan subsidiabele kosten van kunst&cultuur en mens&maatschappij. beiaarden en uurwerken. Voor deze regeling van € 10.000 en een maximum van € 25.000. Hier zou een bijdrage aan de realisatie van gelden dezelfde voorwaarden als voor de Bij de subsidieverlening wordt bovendien de expositieruimte, dagbestedingsruimte of restauratieregeling landelijk. een subsidiepercentage van 70% gehanteerd. atelierruimtes gevraagd kunnen worden. Hierbij moet gezegd worden dat monumentale Subsidieregeling Stimulering Herbestemming of karakteristieke panden die primair in Regeling Sociaal Ondernemen en Inclusie van Monumenten gebruik zijn voor wonen niet in aanmerking Stichting DOEN komen. Deze subsidie bevordert het duurzaam gebruik Stichting DOEN ondersteunt ondernemen op van monumenten en van gebouwen met Restauratiefonds van de Provincie Noord- een sociale en eerlijke manier voor mens en een cultuurhistorische waarde. De regeling Brabant maatschappij. Deze ondernemers zetten zich voorkomt dat monumenten waarvoor een in voor economische en maatschappelijke nieuwe functie lastig te vinden is, langere tijd Zal op korte termijn worden gestart. participatie van kwetsbare groepen mensen leeg staan en daardoor snel achteruit gaan. in de samenleving.

Zij hebben aandacht voor Aan te vragen van 1 oktober tot en met 30 mensen die moeilijk aan werk komen, zoals november. bijvoorbeeld mensen met een beperking of

nieuwe Nederlanders. Inclusie is nog altijd niet de norm, maar dit is wel het doel van DOEN. Het moet voor iedereen mogelijk zijn actief deel te nemen aan de maatschappij. Maar helaas staan er nog teveel mensen aan de zijlijn. Het ontbreekt hen bijvoorbeeld aan opleiding, kwalificaties of een (sociaal) netwerk. Of mensen ervaren barrières vanwege psychische of lichamelijke beperkingen, waardoor zij niet volwaardig aan de huidige, complexe samenleving kunnen deelnemen. Sociale ondernemingen bieden deze mensen dagbesteding of een leer/ werkplek waardoor zij weer de kans krijgen om mee te doen. Hier zou een bijdragen voor de dagbesteding kunnen worden aangevraagd.

Prins Bernhard Cultuurfonds: Buurtkerkenfonds Noord-Brabant Subsidieregeling om aansprekende herbestemmingen voor kerken koppelen aan buurtparticipatie: kansen benutten voor nieuwe culturele, welzijn- of zorgbestemmingen die de leefbaarheid van de buurt versterken bij her te bestemmen kerken in woongebieden. Aanvragen worden behandeld door het Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Brabant. Lening via het Restauratiefonds

Er zijn verschillende leningen tegen elage rente te verkrijgen voor herbestemmingsprojecten via het Restauratiefonds. Cultuurfondshypotheek: Hiermee kan de restauratie Bankgiro loterij fonds gefinancierd worden. Monumentenhypotheek: Hiermee kan de restauratie, Het BankGiro Loterij Fonds steunt kunst- aankoop of aanvullende kosten gefinancierd en cultuurinitiatieven die midden in de worden. Gecombineerde lening: Hiermee kan maatschappij staan en onze wereld kritisch de restauratie en het energiezuiniger maken bevragen. Initiatieven die samen met mensen van een monument gefinancierd worden. uit alle lagen van de samenleving nieuwe Restauratiefonds-hypotheek: Hiermee kan de perspectieven ontwikkelen en je uitnodigen om restauratie gefinancierd worden de maatschappij op een andere manier vorm te geven. Hier zou een bijdrage aan de realisatie van de expositieruimte, dagbestedingsruimte of atelierruimtes gevraagd kunnen worden.

39

40

41

42