Toelichting rvs restauratie kerkorgel St Jan
Tekst van het document
Toelichting raadsvoorstel aan de raad van de gemeente Roosendaal
Aanleiding Op 5 juni 2025 heeft uw Raad de motie 2025-M20 ‘Laat de kerkorgels klinken’ aangenomen. Hiermee is het college opgedragen om, volgens de wens van de gemeenteraad, het Merklin-SchyvenVermeulen-orgel van de Rijksmonumentale Sint-Jan te restaureren en functioneel te maken binnen de nieuwe cultureel-maatschappelijke invulling. Met dit voorstel wordt de motie 2025-M20 ‘Laat de kerkorgels klinken’ beschouwt als afgehandeld. De gemeente is op grond van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) primair verantwoordelijk voor de instandhoudingsplicht. Beoogd effect Het realiseren van een volledige restauratie van het kerkorgel, zodat het duurzaam kan worden ingezet als educatief, liturgisch en concertant instrument binnen de vernieuwde functie van de SintJan. Argumenten 1.1 Het voorstel past binnen het ingezette beleid. Restauratie leidt tot behoud van het kerkorgel als integraal onderdeel binnen de uitgangspunten van de nota's Kerken in Beeld (2025) en Erfgoed in positie (2025). De Sint-Jan krijgt na de verbouw een culturele invulling. Het gebruiken van het kerkorgel voor voorstellingen past binnen deze invulling. 1.2 Door de restauratie van het kerkorgel zorgen we ervoor dat toekomstige generaties de kans behouden om dit historisch waardevolle instrument te gebruiken en nieuwe mogelijkheden te ontdekken.
Met het restaureren van het kerkorgel kan worden ingezet op educatief, liturgisch en concertant gebruik. Ook als de kerk in de toekomst een andere functie krijgt dan de beoogde culturele en maatschappelijke invulling is het kerkorgel verzekerd van een goede toekomst. 1.3 Met dit voorstel wordt uitvoering gegeven aan de door uw Raad aangenomen motie ‘Laat de kerkorgels klinken’ van 5 juni 2025. Met dit voorstel draagt de gemeente bij aan het behoud van het erfgoed. De gemeente spant zich in om het kerkorgel van de Sint-Jan te restaureren, en te laten functioneren als onderdeel van de nieuwe cultuur-maatschappelijke invulling. Uw Raad heeft het college opgedragen hen te informeren bij ontwikkelingen. Met bijgevoegde raadsvoorstel geeft het college hier gehoor aan en beschouwt zij de motie 2025-M20 “Laat de kerkorgels klinken” als afgehandeld. 1.4 Er zijn zes scenario’s voor het restaureren van het kerkorgel. In het rapport “onderzoek orgel Sint-Jan kerk Roosendaal” zijn 6 scenario’s en drie opties opgenomen. De scenario’s variëren van scenario 1: “conservering in onbespeelbare staat” tot en met scenario 6: “terugrestauratie naar schijven mechanisch”. Als we deze scenario’s vertalen naar het toekomstig gewenst gebruik van de kerk dan past scenario 4: “grondig en ambitieus” daar het beste bij.
Scenario 4 kan met beperkte ingrepen en middelen worden uitgebreid met een keuze uit de volgende drie opties: optie 1: “elektronische setter oftewel registratiecomputer”, optie 2: “van beneden af bespeelbaar” en optie 3: “kerkvloerpositief”. Daarom is dit scenario met bijhorende opties (scenario 4 met opties 1,2 en 3) financieel vertaald in de bijlage Financiële consequenties. 1.5 De eigenaar van een Rijksmonument moet (minimaal) voldoen aan de instandhoudingsplicht. Sinds 1 januari 2024 is de instandhoudingsplicht opgenomen in het stelsel van de Omgevingswet, in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). De instandhoudingsplicht verplicht de eigenaar van een rijksmonument om dit zodanig te onderhouden dat instandhouding en de monumentale waarde zijn gewaarborgd. Het kerkorgel maakt onlosmakelijk onderdeel uit van het Rijksmonument. In de monumentenomschrijving zijn de orgeltribune door Rogier (1840) en orgelkas (1852) specifiek opgenomen. Voor het restaureren van het kerkorgel moet een vergunning worden aangevraagd.
Toelichting raadsvoorstel aan de raad van de gemeente Roosendaal
Met scenario 1: “conservering in onbespeelbare staat” voldoet de gemeente aan het wettelijke instandhoudingplicht van dit Rijksmonument. Hiermee wordt geen invulling gegeven aan de wens van de gemeenteraad om het kerkorgel te repareren en restaureren en onderdeel te laten zijn van het nieuwe culturele invulling van de St Jan. De kosten om het kerkorgel te restaureren naar het wettelijk verplichte niveau (instandhouding, scenario 1) bedraagt € 29.000,=. Dit bedrag is lager dan het niveau van de motie “Laat de kerkorgels klinken” (scenario 3) €333.000 en het voorstel (scenario 4, inclusief optie 1, 2 en 3) €492.000. 1.6 Om het kerkorgel bespeelbaar te krijgen zijn 2 keuzes te maken. De zes scenario’s uit het rapport zijn terug te brengen naar twee keuzes die recht doen aan de motie “Laat de kerkorgels klinken”. Optie 1: hierin wordt uitvoering gegeven aan de oorspronkelijke opzet toen de gemeente nog geen eigenaar was van de St. Jan (scenario 3 uit het rapport) Optie 2: hierin wordt uitvoering gegeven aan het oorspronkelijk plan en wordt gebruik gemaakt van de voordelen (afschrijving in 25 jaar) nu de gemeente eigenaar is van de St. Jan (scenario 4, inclusief opties 1,2 en 3 uit het rapport).
De overige vier scenario’s uit het rapport voldoen niet aan de motie (scenario 1 en 2) of kennen een grote ambitie (scenario 5 en 6) Als we de scenario’s vertalen naar het toekomstig gewenst gebruik van de kerk dan past scenario 4: “grondig en ambitieus” daar het beste bij. Scenario 4 kan met beperkte ingrepen en middelen worden uitgebreid met een keuze uit de volgende drie opties: optie 1: “elektronische setter oftewel registratiecomputer”, optie 2: “van beneden af bespeelbaar” en optie 3: “kerkvloerpositief”. In de bijlage financiële consequenties zijn de kapitaallasten weergegeven van keuze 1 en 2 aangevuld met tussenvarianten. Ook zijn in deze bijlage twee voorbeelden opgenomen wat de financiële gevolgen zijn als blijkt dat de BTW compensabel is of als er bijdragen van derden worden gehaald 2.1 Een krediet is nodig om restauratie mogelijk te maken. De gemeenteraad is bevoegd om een krediet groter dan €250.000 beschikbaar te stellen. 2.2. Er zijn subsidiemogelijkheden voor het restaureren van het kerkorgel. Provincie Noord-Brabant heeft al € 59.792 toegekend vanuit de subsidieregeling cultureel erfgoed. Daarnaast zijn er nog subsidie aan te vragen bij diverse andere stichtingen.
Stichting tot behoud van het Nederlandse Orgel € 5.000 De Mastboom Brosens Stichting € 45.000 Cultuurfonds € 45.208 3.1 Voor de nieuwe exploitatielasten moet financiële dekking zijn binnen de begroting. Door de restauratie van het kerkorgel worden nieuwe lasten opgenomen in de begroting. Voor deze lasten moet financiële dekking zijn binnen de begroting. Dekking wordt gevonden binnen het product E067 Monumenten. 4.1 De begrotingswijziging moet worden vastgesteld. Om de begroting te kunnen wijzigen moet de begrotingswijziging, in dit geval, door de gemeenteraad worden vastgesteld.
Toelichting raadsvoorstel aan de raad van de gemeente Roosendaal
5.1/6.1/7.1 Op grond van de gemeentewet geheimhouding opleggen voor financieel gevoelige documenten. Om het kerkorgel te restaureren moet er een aanbesteding plaatsvinden. De documenten “onderzoek orgel Sint-Jan kerk Roosendaal, 24 januari 2026, het “overzicht scenario’s en kosten” en “bijlage financiële consequenties” zijn openbaar. Deze documenten bevatten detail informatie waar een partij die een offerte gaat maken zijn voordeel mee gaat doen. Hierdoor zou de offerte hoger kunnen uitvallen dan geraamd. Om die reden wordt voorgesteld om geheimhouding op deze documenten te leggen. Om reden van een transparant besluit is de begrotingswijziging wel openbaar. Deze wijziging bevat geen detail informatie en kan dus om deze redenen openbaar zijn. Kanttekeningen 1.1 Complexiteit om een passende begroting te maken. De combinatie van de ingrijpende verbouwing van de Sint-Jan en het monumentale karakter van het kerkorgel maakt het niet eenvoudig om een exacte raming van de kosten te maken. Een kerkorgel als deze bestaat uit heel veel kleine onderdelen die (deels) met de hand worden gemaakt of gerestaureerd. 1.2 Het is nog niet duidelijk welke gevolgen de verbouwing van de Sint-Jan heeft voor de akoestiek De bouwkundige aanpassingen aan de binnenzijde van de Sint-Jan dragen mogelijk niet bij aan een optimale akoestiek van het kerkorgel.
Een vorige gebruiker heeft een dempende laag op het plafond laten aanbrengen, waardoor de galm aanzienlijk is verkort. Tijdens de verbouwing wordt dit deels hersteld door het gebruik van hardere materialen, waardoor de nagalm verlengd wordt. De akoestiek zal daarmee verbeteren waardoor het doel van de restauratie om een bij Roosendaal passend gebruik te realiseren wordt bereikt. 1.3 Concerten met gebruik van het kerkorgel opnemen in de culturele programmering van de Sint.-Jan De Stichting St.Jan Roosendaal is momenteel druk bezig met het programmeren van een cultureel programma dat toegankelijk is voor een breed publiek. Na de restauratie van het kerkorgel zullen er ook concerten in het culturele programma worden opgenomen waar het kerkorgel bij wordt gebruikt. 2.1 Welke gevolgen heeft de aankoop van de St. Jan voor de aanbestedingsprocedure. Bij de start voor het restaureren van het kerkorgel was het plan om dit in handen te leggen bij de Stichting St. Jan Roosendaal (optie 1, argumenten 1.6). De gemeente zou een bijdrage (eenmalig geld) doen en het resterende bedrag zou de Stichting St. Jan Roosendaal dekken door het werven van subsidies en crowdfunding. Nu de gemeente eigenaar is van de kerk hebben wij te maken met het inkoopbeleid (optie 2, argumenten 1.6).
Het restaureren van een kerkorgel is een fysieke werkzaamheid aan een onroerend object en behoort dan ook tot een werk, waarvoor een afschrijvingstermijn geldt van 25 jaar. Omdat het aanvragen van subsidies is voorbehouden aan een eigenaar moet de gemeente deze aanvragen. Wel kan de stichting Sint-Jan Roosendaal meedenken in de zoektocht naar subsidie. Zij heeft zich hiertoe bereid verklaard en ook hebben zij toegezegd om mee te blijven denken in het zoeken naar fondsen. Voor de crowdfunding zal de Stichting St Jan Roosendaal het initiatief blijven nemen. De hoogte van de subsidies en de crowdfunding zal in mindering worden gebracht op de nu voorgestelde kapitaallasten, waardoor bij het behalen van de doelstelling de gemeentelijke bijdrage niet hoger zal zijn dan bij de start van het proces is bedacht. Het binnenhalen van gelden via subsidies en crowdfunding is een realistische mogelijkheid. Met een keuze voor optie 2 uit argumenten 1.6 wordt recht gedaan aan onze verantwoordelijkheid als eigenaar van een Rijksmonument en aan ons inkoop- en aanbestedingsbeleid. Met een keuze voor optie 1 uit argumenten 1.6 leggen wij de verantwoordelijkheid bij een externe partij (CultuurCluster) en wijken we af van onze inkoop- en aanbestedingsbeleid.
Toelichting raadsvoorstel aan de raad van de gemeente Roosendaal
Financiën De kapitaallasten kunnen worden gedekt uit de post E067 Monumenten. De inkomsten uit subsidies en crowdfunding worden in mindering gebracht op de kapitaallasten, waardoor de benoemde kapitaallasten uiteindelijk lager zullen worden. Communicatie Er dient nauw samengewerkt te worden met de Stichting St. Jan Roosendaal inzake het gebruik van het kerkorgel en de cofinanciering. De gemeenteraad zal op de hoogte worden gehouden van de voortgang van de restauratie van het kerkorgel. Participatie De Stichting St. Jan Roosendaal en de beiaardier staan positief tegenover een keuze voor scenario 4 inclusief de opties 1, 2 en 3. Participatie vindt plaats door de crowdfunding vanuit de en de Stichting St. Jan Roosendaal. Zij doen dit in afstemming met het Cultuurcluster. Voor beide opties zien zij mogelijkheden om de doelstelling voor crowdfunding te halen. Vervolg Met een positief besluit beschouwt het college van burgemeester en wethouders motie 2025-M20 “Laat de kerkorgels klinken” als afgehandeld.
Bijlagen 1. Onderzoek orgel Sint-Jan Roosendaal, 24 januari 2026 (geheim) 2. Overzicht scenario’s en kosten (geheim) 3. Bijlage Financiële consequenties (geheim) 4. Begrotingswijziging restauratie kerkorgel St-Jan kerk (openbaar)