REKENKAMER rapport Burgerparticipatie - Roosendaal

Ten aanzien van andere domeinen moet hier nog een slag worden gemaakt. Bijvoorbeeld het ruimtelijke domein, de adviesraad wordt voor onderwerpen die in dat domein spelen nog niet vooraf in stelling gebracht. Een voorbeeld is de ‘Parkenvisie’; hier is vooraf geen afstemming over geweest. Om vooraf goed in positie te komen is het voor de adviesraad belangrijk om zicht te krijgen op wat de gemeente de komende periode wil ontwikkelen. Recent zijn hierover afspraken gemaakt met de portefeuillehouder. Er is afgesproken dat de adviesraad drie keer per jaar overleg heeft met de portefeuillehouder om de agenda voor de komende periode te bespreken. De adviesraad heeft een netwerk van zo’n 300 inwoners en organiseert regelmatig incidenteel thematische informatiebijeenkomsten. De gemeente kan hier ook zijn voordeel mee doen door via de adviescommissie bijeenkomsten te organiseren. Een voorbeeld is een informatiebijeenkomst over het onderwerp ‘financiële kwetsbaarheid’, die de adviesraad voornemens is te organiseren. Samenvattend wil de adviesraad bijdragen aan de inhoud (zoveel als mogelijk aan de voorkant) als aan het participatieproces met inwoners (organiseren en betrekken van doelgroepen).

2.3 Borging van participatie in het beleids- en uitvoeringsproces Beleidsproces De gemeente wil dat participatie nadrukkelijk onderdeel uitmaakt van het beleids- en besluitvormingsproces van de gemeente. Hiertoe heeft de raad met het college de afspraak gemaakt dat ieder raadsvoorstel een participatieparagraaf bevat. De inrichting van participatie- processen maakt daarmee transparant deel uit van beleid en de besluitvorming en heeft een minder vrijblijvend karakter. Het stimuleert de raad, het college en de ambtelijke organisatie vooraf na te denken hoe op maat het participatieproces, voor een bepaald vraagstuk dat voorligt, in te richten. De raad en het college geven verder aan dat het niet voor iedere opgave of project, of onderdelen daarvan, nodig is om een participatieproces in te richten. Niet alle besluiten lenen zich voor participatie. Ook in het geval besloten zal worden dat participatie niet zal worden ingezet is het de bedoeling dit in de participatieparagraaf van een raadsbesluit Pagina 47 helder te vermelden met een motivatie. Daarmee worden de keuzes die de raad en het college maken transparant. Uitvoering Er wordt in Roosendaal door het college en binnen de ambtelijke organisatie allerlei inspanningen verricht om inwonersparticipatie vorm te geven.

Om de kwaliteit van inwonersparticipatie te bewaken en te verhogen zijn participatieadviseurs aangesteld om met projectleiders mee te denken en hen te adviseren en te ondersteunen in de uitvoering als dat nodig is. Daarbij is veelal maatwerk nodig want er is geen blauwdruk van een participatieplan: iedere situatie is weer anders. Inwonersparticipatie is echter nog versnipperd georganiseerd in de organisatie. Om hier meer eenheid van werken in te krijgen is het plan om een zogeheten ‘participatie eiland’ in te richten als digitaal platform. Doel is participatietrajecten zichtbaar te maken voor iedereen, ervaringen en lessen met elkaar te delen, en vooral ook een gedeelde taal te ontwikkelen (tussen raad, college en ambtelijke organisatie) over participatie. Dit is ook essentieel om stelselmatig trajecten van inwonersparticipatie te evalueren en goede voorbeelden en effectieve instrumenten en -werkwijzen te verankeren door kennisverspreiding binnen de ambtelijke organisatie. Dit was een van de aanbevelingen uit eerder onderzoek van de rekenkamer in 2012. Verder is voor de uitvoering ook een toolkit met participatieve instrumenten in ontwikkeling. De toolkit moet ambtenaren ondersteunen bij het vormgeven en inrichten van het participatieproces. Met betrekking tot overheidsparticipatie spelen binnen de ambtelijke organisatie de zogeheten ‘verbinders’ een belangrijke rol.

Dit zijn ambtelijk functionarissen die voortdurend relaties opbouwen in wijken en buurten. Deze rol is ontstaan uit het programma vitale wijken en dorpen (voorheen: wijkgericht werken). De ‘verbinders’ zijn de ogen en oren in de wijk of het dorp en zijn namens de gemeente het eerste aanspreekpunt voor alle inwoners en organisaties. Zij helpen initiatiefnemers uit de lokale samenleving om hun initiatieven te realiseren en vormen de schakel tussen de initiatiefnemer en verschillende afdelingen binnen de ambtelijke organisatie. 2.4 Rol van de raad en het college bij participatie In de enquêtes voor inwonersparticipatie is aan de ambtelijk projectleiders gevraagd of een participatieplan is vastgesteld door de raad, of de raad betrokken was als procesbewaker en een korte toelichting hierop te geven. Voor het traject Bulkenaar heeft de raad een participatieplan vastgesteld, voor de twee andere trajecten Cloetta en Schaalsprong/Het Gesprek niet. Casus Was de raad betrokken als procesbewaker? Is een participatieplan vastgesteld door de raad? Toelichting De Bulkenaar Ja Ja Er is een raadbegeleidingsgroep ingesteld om de raad goed te informeren en aan te laten haken bij de ontwikkelingen in het gebied. Cloetta Ja Nee De raad was waarnemer en heeft tijdens het traject een groot aantal raadsvragen gesteld.

Schaalsprong/ Het Gesprek Nee Nee De raad was waarnemer, onderzoeker en discussiedeelnemer. Tabel: rol van de raad (bron: enquête). Pagina 48 Soms wordt dus een participatieplan vastgesteld door de raad, soms ook niet. Dit wisselende beeld is ook te zien in de enquêtes voor andere trajecten (die in dit onderzoek niet nader zijn verdiept). Voor het traject ‘Omgevingsvisie de verbonden stad’ heeft de raad ook een participatieplan vastgesteld. Voor andere trajecten heeft de raad geen participatieplan vastgesteld, zoals voor het traject Gebiedsvisie Westrand, De Hoogt 2 Wouw, Jeugdagenda, Hart voor Langdonk en het Roosendaals Isolatieprogramma. Uit een gesprek met een afvaardiging van de raad blijkt dat de raad met het college de afspraak heeft gemaakt dat een raadsvoorstel, indien relevant, een participatieparagraaf bevat. Ook is afgesproken dat het college niet voor ieder project een participatieplan opstelt. De ‘checklist grote projecten’ van de gemeente geeft hiertoe een afwegingskader. Deze checklist biedt echter nog geen handreiking wat de rol van de raad precies is in het geval een participatieplan is opgesteld. Hier wordt in de raadswerkgroep Participatie nog over gesproken.16 16 Bron: interview Pagina 49 3 Resultaten van participatie: realisatiekracht en democratie In dit hoofdstuk staan de deelvragen 8 en 9 centraal.

Dit hoofdstuk biedt een verdieping aan de hand van de bestudeerde casussen die voor dit onderzoek zijn geselecteerd. 3.1 Algemeen beeld Voor een oordeel over de resultaten zijn de kwaliteitsmaatstaven ‘Realisatiekracht’ en ‘Democratie’ belangrijk. We werken deze in de navolgende paragrafen verder uit. In deze paragraaf beperken we ons tot het algemene totaaloordeel van respondenten. Dat zijn: • Inwoners die hebben deelgenomen aan trajecten voor inwonersparticipatie (De Bulkenaar, Cloetta en De Schaalsprong/Het Gesprek) en de ambtelijk projectleiders van deze trajecten. • Initiatiefnemers van de trajecten (inwoners) voor overheidsparticipatie (DE-Toltuin en Bloesembos) en de ambtelijk betrokkenen bij deze trajecten. INWONERSPARTICIPATIE Voor het participatietraject Bulkenaar beoordelen zowel de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘voldoende’, met respectievelijk een cijfer 7 en een 6. Qua algemeen oordeel zitten de ambtelijke organisatie en respondenten van de enquête nagenoeg op één lijn. Voor het participatietraject Cloetta beoordelen zowel de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘zeer onvoldoende’, met respectievelijk een cijfer 4 en een 3. Qua algemeen oordeel zitten de ambtelijke organisatie en participanten nagenoeg op één lijn.

Voor het participatietraject De Schaalsprong/Het Gesprek beoordelen zowel de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘ruim voldoende’, met allebei een cijfer 7. Qua algemeen oordeel zitten de ambtelijke organisatie en participanten op één lijn. OVERHEIDSPARTICIPATIE Voor het participatietraject DE-Toltuin beoordelen de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘zeer voldoende tot zeer goed’, met respectievelijk een cijfer 7,5 en een 9. De initiatiefnemers beoordelen dit traject dus positiever dan de Onderzoeksvragen 8 In hoeverre is het beleid en de uitvoering van de gemeente ten aanzien van inwoners- en overheidsparticipatie doeltreffend? > Zijn of worden de beoogde doelen gerealiseerd? > Welke opbrengsten heeft inwoners- en overheidsparticipatie voor het beleid, de besluitvorming en uitvoering van de gemeente: in hoeverre is beleid en/of de uitvoering aangepast en bijgesteld als gevolg van participatie, worden inwonersinitiatieven daadwerkelijk gerealiseerd? > Zijn inwoners en de gemeente tevreden met inwoners- en overheidsparticipatie? Dit met betrekking tot het proces en de resultaten.

> In het bijzonder de wijkraden en jongerenraad: zijn zij tevreden en wat zijn nog wensen? > Wat zijn daarbij goede en minder goede voorbeelden? 9 Worden participatietrajecten tussentijds en achteraf geëvalueerd en zo ja wat zijn de uitkomsten en wat is daarmee gedaan? Pagina 50 ambtelijk projectleider. Voor het participatietraject Bloesembos beoordelen de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘voldoende tot goed’, met respectievelijk een cijfer 6 en een 8. De initiatiefnemers beoordelen dit traject dus positiever dan de ambtelijk projectleider. 3.2 Resultaten inwonersparticipatie De onderstaande tabel geeft weer wat de gemiddelde score is geweest van respondenten die de enquête hebben ingevuld rondom de drie geselecteerde casussen. De volledige rapportage (trajectrapporten) van de drie casussen zijn te vinden in bijlage 2 van dit rapport. REALISATIEKRACHT : Inwonersparticipatie Traject I betreft De Bulkenaar, traject II Cloetta en traject III De Schaalsprong/Het Gesprek Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal (0) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Volgens de projectleider Volgens de deelnemers Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… I II III I II III a. nieuwe/betere ideeën, inzichten, oplossingen ++ - ++ + -- ++ b. meer ambitie of kwaliteit + - ++ + -- ++ c. snellere realisatie van de opgave 0 -- + - -- + d.

het delen van verantwoordelijkheid 0 -- ++ 0 0 ++ e. zichtbaarheid van inbreng van deelnemers nvt nvt ++ 0 - ++ DEMOCRATIE : Inwonersparticipatie Traject I betreft De Bulkenaar, traject II Cloetta en traject III De Schaalsprong/Het Gesprek Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal (0) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Volgens de projectleider Volgens de deelnemers Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… I II III I II III a. steun voor inhoud van het plan/project/initiatief + 0 + 0 -- + b. tevredenheid over het proces ongeacht de inhoud nvt nvt nvt 0 -- ++ c. meer invloed op de besluitvorming + ++ + 0 -- ++ d. grotere betrokkenheid en deelname nvt nvt nvt + - + e. wederzijds begrip en vertrouwen 0 - 0 0 -- ++ f. een zorgvuldige afweging van alle belangen + + ++ 0 -- 0 g. alle deelnemers hebben invloed kunnen uitoefenen + - ++ nvt nvt nvt h. het duidelijk maken van hoe belangen zijn meegewogen nvt nvt nvt 0 - + i. duidelijk maken hoe inbreng is behandeld nvt nvt nvt 0 - 0 Tabel: beoordeling kwaliteitsmaatstaf door projectleider en de deelnemers. Voor de grijze vlakken is de vraag niet gesteld aan de projectleider of de deelnemers. Pagina 51 DE BULKENAAR Rondom het oordeel over de realisatiekracht en democratie richten we ons hieronder verder op de inpassing van het ziekenhuis in de omgeving en de inrichting van het landschapspark.

De locatiekeuze laten we verder buiten beschouwing, aangezien uit het vorige hoofdstuk is gebleken dat met betrekking tot dit onderdeel er geen sprake was van een op maat gesneden participatietraject. Uiteraard is er wel sprake van de reguliere ‘Inspraak en Rechtsbescherming’ voor besluiten op grond van de Omgevingswet, die verlopen conform de procedures van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), denk aan een zienswijze-, bezwaar- en beroepsprocedure. De enquête laat zien dat zowel de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘voldoende’, met respectievelijk een cijfer 7 en een 6 beoordelen. Dit beeld is in verdiepende gesprekken genuanceerder. De meningen van verschillende bewonersgroepen lopen namelijk sterk uiteen en is sterk afhankelijk van de gekozen strategie van een bewonersgroep. Een bewonersgroep die mordicus tegen de locatiekeuze is, beoordeelt ook de resultaten van participatie met betrekking tot de inpassing van het ziekenhuis en de inrichting van het landschapspark als negatief. De bewonersgroep die als strategie ‘agree tot disagree’ heeft gekozen beoordeelt dit positiever. Deze groep geeft aan daadwerkelijk invloed te hebben gehad op de inpassing en de inrichting van het landschapspark. Voorbeelden zijn: > De plek van de parkeergarage van het ziekenhuis, de hoogte van het ziekenhuis en de routes van en naar het ziekenhuis.

Er is volgens deze groep zoveel als mogelijk gevolg gegeven aan het ‘niet zien en niet horen’ principe; > Ideeën en wensen omtrent de inrichting van het landschapspark zijn in verschillende dialoogsessies besproken en door de landschapsarchitect meegenomen in het ontwerp van het park. Er is ruimte gegeven voor de invulling van het park als zorglandschap en het behouden van het karakter van het buitengebied. CLOETTA Voor het participatietraject Cloetta beoordelen zowel de ambtelijk projectleider als de respondenten (participanten) het traject als ‘zeer onvoldoende’, met respectievelijk een cijfer 4 en een 3. Zoals in het voorgaande hoofdstuk besproken is hier geen sprake van participatie, anders dan de reguliere ‘Inspraak en Rechtsbescherming’ voor besluiten op grond van de Omgevingswet. Van resultaten als gevolg van participatie kunnen we dan ook niet spreken. Wel geven deelnemers aan de enquête aan zij hun rechten hebben benut en dat dit ook resultaat heeft opgeleverd.

Enkele voorbeelden die zij aangeven: > Door het indienen van zienswijzen is zichtbaar gemaakt dat niet met een omgevings- vergunning beperkte milieutoets (vormvrije MER) gewerkt kan worden; > Door inspraak is zichtbaar gemaakt dat een tweetal vergunningen (milieuvergunning en vergunning lozing oppervlaktewater) niet zijn aangevraagd door Cloetta en dat er mogelijk vervuild proceswater in een open wateropslagbekken wordt opgeslagen; > Er zal geen onnodige ontsluitingen en kap van bomen plaatsvinden en het bedrijf ziet af van gasgestookte productie. DE SCHAALSPRONG/HET GESPREK Er is sprake van een hoge mate van betrokkenheid. In totaal hebben circa 2.400 inwoners deelgenomen, waarvan sommige deelnemers alleen aan de eerste dialoog hebben meegedaan en anderen aan alle drie. De doorwerking op het afwegen van belangen door de gemeente en de toekomstige besluitvorming over allerlei onderwerpen moet nog blijken. Verschillende zienswijzen op en meningen van inwoners over verschillende onderwerpen zijn wel al wel zichtbaar geworden. Dat was ook een belangrijk doel van het traject De Schaalsprong/Het Gesprek. Zo bleek de ambitie van de gemeente om naar 100.000 inwoners te groeien een terugkerend punt van discussie. Daar zijn de meningen over verdeeld. Tegelijkertijd is er behoefte aan meer woningen voor jong en oud en een groene en schone leefomgeving met een hoge leefkwaliteit.

Pagina 52 3.3 Resultaten overheidsparticipatie De onderstaande tabel geeft weer wat de gemiddelde score is geweest van respondenten die de enquête hebben ingevuld rondom de twee casussen. De volledige rapportage (trajectrapporten) van de drie casussen zijn te vinden in bijlage 2 van dit rapport. REALISATIEKRACHT : Overheidsparticipatie Traject I betreft DE-Toltuin, traject II Bloesembos Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal (0) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Volgens de projectleider Volgens de deelnemers Tijdens het traject is er sprake van… I II I II a. De doelen van het initiatief zijn gerealiseerd ++ + ++ + b. Door samenwerking met de gemeente zijn de doelen sneller gerealiseerd nvt nvt + + c. Door samenwerking met de gemeente heeft het initiatief meer doelen bereikt nvt nvt ++ ++ d. De gemeente heeft slagvaardig gehandeld nvt nvt + 0 e. De gemeente heeft flexibel gehandeld: de regels waren/zijn niet knellend nvt nvt + + e. De gemeente heeft een goede bijdrage geleverd aan het initiatief + 0 nvt nvt f. De initiatiefnemer heeft voldoende realisatiekracht om doelen te realiseren ++ + nvt nvt DEMOCRATIE : Overheidsparticipatie Traject I betreft DE-Toltuin, traject II Bloesembos Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal (0) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Volgens de projectleider Volgens de deelnemers Tijdens het traject is er sprake van… I II I II a.

De initiatiefnemers hebben zicht op de belangen van anderen die geraakt worden door of te maken hebben met het initiatief + ++ + nvt b. De initiatiefnemer heeft inzet gepleegd om tegengestelde belangen te overbruggen, bijv. door compromissen te sluiten ++ ++ + nvt c. Het is de initiatiefnemer gelukt om de tegengestelde belangen te overbruggen + ++ + nvt d. De gemeente helpt het initiatief bij het overbruggen van eventuele tegengestelde belangen 0 + 0 nvt e. De gemeente legt goed uit hoe de eventuele besluitvorming loopt en hoe tot haar besluiten komt + + + nvt f. De gemeente weegt bij besluiten de inbreng en belangen zorgvuldig af + 0 + + g. De betrokkenheid van inwoners bij onze stad, dorp of wijk is door dit initiatief toegenomen ++ ++ ++ + Tabel: beoordeling kwaliteitsmaatstaf door projectleider en de deelnemers. Voor de grijze vlakken is de vraag niet gesteld aan de projectleider of de deelnemers. Pagina 53 DE-TOLTUIN De doelen van de initiatiefnemers rondom DE-Toltuin zijn ruimschoots gerealiseerd: het is een ontmoetingsplek voor inwoners, er is een natuurlijke speeltuin en een moestuin. De oogst van de moestuin gaat naar organisaties die dat uitdelen aan mensen die dat nodig hebben. Alle omwonenden zijn positief over het initiatief. Er waren geen tegengestelde belangen die moesten worden overbrugd of die tegen elkaar afgewogen moesten worden.

Het team vrijwilligers bestaat uit omwonenden inwoners uit de wijk Tolberg. De betrokkenheid en sociale cohesie is groot, individuele belangen spelen nagenoeg geen rol. BLOESEMBOS Rondom het initiatief Bloesembos is hetzelfde beeld te zien als bij DE-Toltuin. 3.4 Evalueren en leren van participatietrajecten De informatie uit participatietrajecten is versnipperd over de ambtelijke organisatie en er is ook sprake van personele wisselingen en inhuur. Dat hebben de onderzoekers van dit onderzoek ook gemerkt. Het duurde erg lang voordat relevante informatie beschikbaar was. Als redenen werden genoemd de versnippering van informatie, het niet documenteren van relevante informatie, informatie en kennis die was verdwenen omdat de desbetreffende medewerker niet meer werkzaam was voor de gemeente et cetera. De optelsom van dit alles belemmert de organisatie om te leren van trajecten en staat goede gezamenlijke evaluaties in de weg. Zo zijn er binnen de ambtelijke organisatie geen ervaringen en lessen gedeeld tussen de trajecten Cloetta en De Bulkenaar. Er is wel een beweging gaande om informatie meer centraal toegankelijk te maken, als voorwaarde om te leren van verschillende trajecten. Zo is er een plan om een zogeheten ‘participatie eiland’ in te richten als digitaal platform.

Doel is participatietrajecten zichtbaar te maken voor iedereen, ervaringen en lessen met elkaar te delen, en vooral ook een gedeelde taal te ontwikkelen over participatie tussen raad, college en ambtelijke organisatie.17 17 Bron: Interviews.

Pagina 54 4 Rol van de raad In dit hoofdstuk staat de deelvraag 10 centraal. Deelvraag 10 Hoe vult de raad zijn kaderstellende en controlerende rol in? > Welke rol heeft de raad gehad bij het tot stand komen van het beleid ten aanzien van participatie en heeft de raad daarbij kaders gesteld? > Welke rol heeft de raad een rol bij het ontwerp en inrichting van participatietrajecten? > Welke informatie krijgt de raad over de stand van zaken van de voortgang en de resultaten? > Is deze informatie toereikend om de raad zijn controlerende rol in te laten vullen? 4.1 Kaderstellende rol De raad heeft de wens om meer aan de voorkant te worden betrokken om zijn kaderstellende rol in te kunnen vullen, dus op het moment dat een participatieplan voor een bepaald traject of project is opgesteld en voordat het wordt uitgevoerd. De raad wil dan meer zicht op vraagstukken die spelen zoals: waar hebben participanten wel of geen invloed op, welke doelgroepen willen we bereiken, welke vormen van participatie zijn dan geschikt, hoe koppelen we terug aan participanten en wat is gedaan met hun inbreng? Dit omdat ieder participatie- traject maatwerk is. Afhankelijk van de maatschappelijke opgave en vraagstukken die spelen moet een passend traject worden ingericht.18 Er is een raadswerkgroep Participatie.

De werkgroep is door het college en de ambtelijke organisatie betrokken in de ontwikkeling van de ‘Roosendaalse visie op Participatie’ en de ‘Roosendaalse Participatiebrug’. Deze documenten vormen nu de kern van het beleid en de werkwijze van de gemeente als het gaat om participatie. De documenten zijn vastgesteld door de raad in december 2023.19 Verder heeft de raad met het college de afspraak gemaakt dat een raadsvoorstel een participatieparagraaf bevat. Dit om de raad al aan de voorkant beter in positie te brengen om zijn kaderstellende rol in te vullen, niet alleen beleidsmatig maar ook voor specifieke opgaven, projecten en vraagstukken. Dit jaar 2024 zijn daartoe de eerste stappen gemaakt. De inrichting van participatieprocessen maakt daarmee transparant deel uit van de besluitvorming en heeft een minder vrijblijvend karakter. Het stimuleert de raad, het college en de ambtelijke organisatie vooraf na te denken hoe op maat het participatieproces, voor een bepaald vraagstuk dat voorligt, in te richten.20 De raad en het college geven verder aan dat het niet voor iedere opgave of project, of onderdelen daarvan, nodig is om participatie in te richten. Niet alle besluiten lenen zich voor participatie.

Ook in het geval besloten wordt dat participatie niet wordt ingezet, is het de bedoeling dit in de participatieparagraaf van een raadsbesluit helder te vermelden met een motivatie. Daarmee worden de keuzes die de raad en het college maken transparant. Verder lopen dit jaar 2024 gesprekken met de raadswerkgroep met als doel om de rol van de raad te verkennen in participatietrajecten. De gedachte is dat door de raad onderdeel uit te laten maken van participatieprocessen het democratische proces sterker zal worden. De vraag die voorligt is: hoe kunnen de representatieve democratie en participatieve democratie elkaar versterken? 18 Bron: interviews 19 Bron: raadsvoorstel 21 december 2023 20 Bronnen: interviews en toelichting op het raadsvoorstel 21 december 2023 Pagina 55 4.2 Controlerende rol De raad ontvangt verslagen en opbrengsten van participatiemomenten rondom specifieke trajecten of projecten. Ook wordt in het raadsvoorstel, onder de paragraaf participatie, verslag gedaan van de stand van zaken. Daarnaast krijgt de raad een beeld van de kwaliteit en opbrengst van participatie, doordat inwoners inspreken tijdens de raadsvergaderingen. Ook doen raadsleden eigen onderzoek door met inwoners te spreken. Uit gesprekken in het kader van dit onderzoek blijkt dat verschillende fracties en raadsleden met een verschillende bril kijken naar de kwaliteit van een participatietraject.

Er is binnen de raad nog geen gedeeld beoordelingskader waarmee de raad een eenduidig en consistent oordeel kan vormen over de kwaliteit van een participatietraject. Iedere fractie en/of raadslid beoordeelt dit aan de hand van eigen criteria. Dit staat een uniforme wijze van evalueren van trajecten voor inwonersparticipatie in de weg, wat een van de aanbevelingen was uit eerder onderzoek van de rekenkamer in 2012. Pagina 56 Bijlage 1 Trajectrapporten Toelichting Met een online vragenlijst zijn aan de projectleider én deelnemers vragen gesteld die aansluiten bij vier kwaliteitsmaatstaven. De vier kwaliteitsmaatstaven zijn: realisatiekracht, democratie, kwaliteit van samenwerking en professionele vormgeving. Daarbij zijn de kwaliteit van samenwerking en professionele omgeving op te vatten als voorwaarden die moeten worden ingevuld om goede resultaten te realiseren. Realisatiekracht en democratie zijn de uiteindelijke resultaten van invulling van deze voorwaarden. In het geval er sprake is van goede invulling van de voorwaarden, is er sprake van voldoende realisatiekracht en een sterke democratie. In deze bijlage presenteren we de trajectrapporten van de geselecteerde participatietrajecten voor een nadere verdieping.

Waarderingen van projectleiders en deelnemers voor deze onderwerpen zijn op de eerste pagina van ieder trajectrapport weergegeven met de symbolen -- (zeer negatief), - (negatief), 0 (neutraal), + (positief) of ++ (zeer positief). Naast gesloten vragen worden ook open vragen gesteld, waarbij respondenten in daarvoor bestemde tekstvelden hun antwoord kunnen geven. Wij hebben deze antwoorden een-op-een overgenomen. Pagina 57 TRAJECT Snoepfabriek Cloetta GEMEENTE ROOSENDAAL Leeswijzer bij dit trajectrapport Dit trajectrapport geeft de uitkomsten van de zelfevaluatie door de projectleider van de gemeente én de online enquête deelnemers uit de samenleving. Legenda Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal ( 0 ) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Niet van toepassing Wat was de opgave? Om welke maatschappelijk vraagstuk of probleem ging het? Cloetta wil een nieuwe duurzame fabriek bouwen voor snoepwaren. Er is maar één bedrijventerrein in Roosendaal beschikbaar waar deze beoogde vestiging kan gerealiseerd worden, namelijk De Meeten 2. Het college heeft besloten om hieraan medewerking te verlenen, geeft Cloetta een optie tot aankoop van het terrein en bereidt een bestemmingsplanwijziging voor die gecoördineerd wordt met de omgevingsvergunning (zgn. een-op-een inpassing).

De Meeten 2 was nog niet uitgegeven en wordt doorsneden door de Kemweg, met op het terrein oplopende milieuzoneringen. Doel van het proces is een aaneengesloten terrein van ongeveer 9 ha aan Cloetta beschikbaar te stellen waar een fabriek kan worden gerealiseerd die geen extra overlast voor de omgeving veroorzaakt t.o.v. wat reeds te verwachten viel op deze locatie. Waar was de particpatie op gericht? Informeren van omwonenden over het proces dat doorlopen zou worden. Dit proces was niet anders dan een reguliere bestemmingsplanwijziging, echter aangezien het een een-op-een inpassing betrof en er gelijk ook een omgevingsvergunning wordt ingediend, wilden zowel Cloetta als de gemeente de omwonenden betrekken bij het ontwerp van de fabriek.

Hoe waarderen de projectleider en de deelnemers het traject? De projectleider geeft dit traject een rapportcijfer: 4 Deelnemers geven dit traject een gemiddeld rapportcijfer: 3 I REALISATIEKRACHT De opgave zo slagvaardig, slim, snel en/of efficiënt mogelijk realiseren II DEMOCRATIE De stem van de samenleving is vertegenwoordigd en klinkt door Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… Volgens de projectleider Volgens deelnemers Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… Volgens de projectleider Volgens deelnemers nieuwe/betere ideeën en inzichten - 8 -- steun voor inhoud plan/project/initiatief 0 -- meer ambitie of kwaliteit - -- tevredenheid over proces ongeacht inhoud nvt -- snellere realisatie van de opgave -- -- meer invloed op besluitvorming ++ -- het delen van verantwoordelijkheid -- 0 grotere betrokkenheid en deelname nvt - zichtbaarheid inbreng deelnemers nvt - wederzijds begrip en vertrouwen - -- een zorgvuldige afweging van alle belangen + -- alle deelnemers hebben invloed kunnen uitoefenen - nvt duidelijk maken hoe belangen zijn gewogen nvt - het duidelijk maken hoe inbreng is behandeld nvt - III KWALITEIT VAN SAMENWERKING Goed teamspel: constructieve interactie en duidelijkheid voor iedereen IV PROFESSIONELE VORMGEVING Een goede voorbereiding en een goed werkende aanpak in de praktijk Tijdens het traject is er sprake van… Volgens de projectleider Volgens

deelnemers Tijdens het traject is er sprake van… Volgens de projectleider Volgens deelnemers duidelijke spelregels voor de samenwerking - 8 0 zicht op de relevante spelers en hun belangen -- nvt juiste verwachtingen over en weer 0 8 0 zicht op geldend beleid, kaders en regels + nvt een open houding bij de gemeente 0 - professionele begeleiding van het traject 0 nvt een open houding bij de andere deelnemers -- 0 maatwerk in werkvormen en communicatie -- 0 open en constructieve interactie -- -- ondersteuning met informatie, geld, expertise of capaciteit - - op elkaar voortbouwen -- - prettige omgang en bejegening + 0 een plan van aanpak voor participatie -- nvt tijdige en relevante informatie + 8 0 heldere procedure over besluitvormings- momenten abtenaren, college of raad nvt 0 gericht op afwegen van belangen + -- het gevoel serieus genomen te worden nvt - Pagina 58 Wat is de feedback van de projectleider en de deelnemers over het traject Snoepfabriek Cloetta? Wat zijn volgens deelnemers de belangrijkste resultaten van het traject? • Door het indienen van zienswijzen heb ik zichtbaar gemaakt dat niet met een omgevingsvergunning beperkte milieutoets (vormvrije MER) gewerkt kan worden. • Door inspraak bij de commissie R.O.

heb ik zichtbaar gemaakt dat een tweetal vergunningen (milieuvergunning en vergunning lozing • oppervlaktewater) niet zijn aangevraagd door Cloetta en dat er mogelijk vervuild proceswater in een open wateropslagbekken wordt opgeslagen. • Door een aansprakelijkstelling heb ik vermoedelijk de levering van het perceel grond voor de geplande fabriek vooralsnog kunnen uitstellen. De koop is echter wel gesloten. • Er vinden geen onnodige ontsluitingen en kap van bomen plaats, en het bedrijf afziet van gasgestookte productie. • Het niet door laten gaan van Cloetta! • Een aantal voorstellen zijn doorgevoerd in herziende plannen. Welke tips en feedback voor de toekomst geven deelnemers? • Inwonersparticipatie dient in een voorfase plaats te vinden, waarbij raad en omwonenden tijdig en eerlijk worden voorgelicht. De overheid dient daarbij als verantwoordelijke bestuurder te handelen en niet een plan te willen doordrukken. • Wees eerlijk en transparant over alles. • Meer aandacht en tijd voor de belangen van omwonenden; ook voor de belangen die later aan het proces worden toegevoegd. • Betere communicatie met bewoners; koppel terug na vragen en opmerkingen. • Meer luisteren naar de betrokkenen. • Participatie werkt alleen als je bereid bent om echt in gesprek te gaan en alle belangen transparant worden afgewogen.

• Informeer bewonersplatforms en eventuele andere georganiseerde bewonersgroepen vooraf bij het organiseren van een bewonersavond. • Meer begrip hebben voor de inwoners van Roosendaal. • Betrek bewoners eerder in het proces. • Meer empathisch meedenken en niet verschuilen achter allerlei regelgeving. • Handel eerlijk en betrouwbaar, niet vanuit eigenbelang van de gemeente. • Behandel geen onderwerpen in het traject die vooraf eigenlijk al helemaal vastliggen. • Neem participatie en betrokkenen serieus en geef invulling aan de inbreng van participanten. Wat zijn de belangrijkste resultaten volgens de projectleider? Op een zeer vroeg tijdstip werden actief omwonenden op de hoogte gebracht dat er een proces zou starten. Welke lessen trekt de projectleider zelf? Het bestuurlijke besluit was genomen, het betrof bijgevolg informeren. Verdere vormen van participatie in het proces zouden beperkt blijven tot het reageren op het ontwerp van de fabriek. Dit had veel duidelijker bij het begin van het proces gecommuniceerd moeten worden. De informatiebijeenkomsten werden te vroeg georganiseerd, deze hadden veel beter plaatsgevonden toen het concept ontwerp van de fabriek klaar was. De gemeenteraad heeft ook veel te vroeg in het proces raadsvragen gesteld die betrekking hadden op een proces dat nog doorlopen diende te worden en waar de gemeenteraad nog niet aan zet was.

Achtergrondinformatie over het traject Snoepfabriek Cloetta (ingevuld door de projectleider) Rol van de raad volgens de projectleider? Was de raad betrokken als procesbewaker? Ja Is het participatieplan door de raad vastgesteld? Nee Rollen van de raad? Waarnemer, er zijn tijdens het traject een groot aantal raadsvragen gesteld. College tevreden volgens projectleider? Niet bekend Raad tevreden volgens projectleider? Niet bekend Is er een werkwijze voor aanpak van participatie vastgesteld? Nee Hoe is deze opgesteld? Gezond verstand Werkvormen toegepast Inloop- en informatiebijeenkomsten, online platform/ website. Gesprekken met Aktiecomité De Meeten 2 Meest bepalende werkvormen en communicatiemiddelen Die zijn er niet echt geweest Op welk schaal? Wijk Op welke locatie? Kortendijk – De Landerije Tijdelijk of structureel? Structureel Wat was de looptijd? Twee jaar Participatie vanaf welk moment? Zeer vroeg stadium Budget voor participatie Geen Door wie wordt het onderwerp behandeld? Door de raad Pagina 59 De Participatieladder: welke participatievormen/bestuursstijlen | Respons op de online enquête onder deelnemers waren het meest kenmerkend voor dit participatietraject? Leeswijzer: | de | participatieladder | laat | zeven | mogelijke | rollen | van | Aantal voor de enquête uitgenodigde deelnemers | 95 deelnemers en de gemeente zien.

Hoe hoger op de ladder, hoe groter de | Aantal deelnemers dat de enquête heeft ingevuld | 26 inbreng, | invloed | en | verantwoordelijkheid | van | deelnemers. | De projectleider heeft aangegeven welke treden van de ladder voorkwamen | Uiteindelijke respons | 27% door 20 punten te verdelen. Hieronder is die verdeling in percentages te zien. 0% | Wie waren de deelnemers precies? Totaal in traject Aantal deelnemers aan de enquête 0% | Individuele inwoners | >100 | 15 0% | Namens straat, wijk of buurt | 5 Andere groepen inwoners | 2 | 6 0% | Vanuit maatschappelijke organisaties Vanuit bedrijven | 1 20% | Onafhankelijke deskundigen | 3 80% | Namens andere overheden | 3 0% | Totaal | >109 | 26 Extra informatie over participatie door deelnemer(s): Bekend met visie van de gemeente op | Van de 26 deelnemers zijn 9 deelnemers bekend, en 17 deelnemers niet bekend met de participatie in Roosendaal? | gemeentelijke visie op participatie. In welke hoedanigheid deelgenomen aan | Individueel, namens mijn straat, wijk of buurt of namens andere bewonersgroepen. het participatietraject? Deelname van een of meer informatiebijeenkomsten, via het indienen van een zienswijze en/of Op welke wijze geparticipeerd? | bezwaarschriften, via inspraak bij de raad(scommissie), via actiegroep (De Meeten) of personen volmacht te verstrekken.

Daarnaast heeft een van de deelnemers ook documentatie ter inzage bekeken en correspondentie gevoerd met gemeente en provincie. Vast contactpersoon bij de gemeente? | Het grootste deel van de respondenten (23) beantwoordt deze vraag met Nee. Welke extra informatie is van belang? Toelichting op aanpak van het participatietraject: Toelichting op het aantal deelnemers van het participatietraject: In de eerste ronde zijn o.b.v. door de ambtelijke organisatie verstrekte gegevens twee participanten uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen. De vragenlijst is door beide respondenten ingevuld. Op verzoek is aanvullend een mailbestand verstrekt. In een tweede ronde zijn o.b.v. een mailbestand 93 participanten uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen. Hiervan hebben 35 deelnemers de vragenlijst ingevuld, waar van 25 deelnemers de vragenlijst ook volledig hebben afgerond. Daarmee komt het response op totaal 26 deelnemers die de vragenlijst volledig hebben ingevuld. Om tot een gemiddelde score op een Likertschaal te komen, hebben onderzoekers aan elk punt van de Likertschaal een numerieke waarde toegewezen van ‘zeer oneens (1)’ tot ‘zeer mee eens (5)’. Om het gemiddelde te berekenen zijn alle scores (numerieke waarden) bij elkaar opgeteld en vervolgens gedeeld door het aantal antwoorden. Formule ziet er als volgt uit: gemeen = som van de scores / aantal reacties.

Opvallende punten volgens de onderzoeker: Pagina 60 TRAJECT Ontwikkeling locatie Bulkenaar GEMEENTE ROOSENDAAL Leeswijzer bij dit trajectrapport Dit trajectrapport geeft de uitkomsten van de zelfevaluatie door de projectleider van de gemeente én de korte online enquête deelnemers uit de samenleving. Legenda Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal ( 0 ) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Niet van toepassing Het betreft de ontwikkeling van een landschapspark, met daarin het nieuwe ziekenhuis aan de rand van de stad. Middels participatie worden inwoners geïnformeerd over de ontwikkelingen en in de gelegenheid gesteld om hun zorg, suggesties en ideeën voor de ontwikkeling in te brengen. Dit met het doel om goede inbedding van het ziekenhuis in het park en een park dat invulling geeft aan de wensen van de omwonenden. Waar was de particpatie op gericht? Omwonenden en belanghebbenden te informeren over de inpassing van het ziekenhuisgebouw in het landschapspark. Tevens suggesties en ideeën op te halen voor verdere uitwerking en invulling van het landschapspark.

Hoe waarderen de projectleider en de deelnemers het traject? De projectleider geeft dit traject een rapportcijfer: 7 Deelnemers geven dit traject een gemiddeld rapportcijfer: 6 I REALISATIEKRACHT De opgave zo slagvaardig, slim, snel en/of efficiënt mogelijk realiseren II DEMOCRATIE De stem van de samenleving is vertegenwoordigd en klinkt door Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… Volgens de projectleider Volgens deelnemers Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… Volgens de projectleider Volgens deelnemers nieuwe/betere ideeën en inzichten ++ 8 + steun voor inhoud plan/project/initiatief + 0 meer ambitie of kwaliteit + + tevredenheid over proces ongeacht inhoud nvt 0 snellere realisatie van de opgave 0 - meer invloed op besluitvorming + 0 het delen van verantwoordelijkheid 0 0 grotere betrokkenheid en deelname nvt + zichtbaarheid inbreng deelnemers nvt 0 wederzijds begrip en vertrouwen 0 0 eigen inbreng in eindresultaat is herkenbaar nvt 0 een zorgvuldige afweging van alle belangen + 0 alle deelnemers hebben invloed kunnen uitoefenen + nvt het duidelijk maken van hoe belangen zijn meegewogen nvt 0 het duidelijk maken hoe inbreng is behandeld nvt 0 III KWALITEIT VAN SAMENWERKING Goed teamspel: constructieve interactie en duidelijkheid voor iedereen IV PROFESSIONELE VORMGEVING Een goede voorbereiding en een goed werkende aanpak in de praktijk Tijdens het traject

is er sprake van… Volgens de projectleider Volgens deelnemers Tijdens het traject is er sprake van… Volgens de projectleider Volgens deelnemers duidelijke spelregels voor de samenwerking - 8 0 zicht op de relevante spelers en hun belangen + nvt juiste verwachtingen over en weer - 8 0 zicht op geldend beleid, kaders en regels + nvt een open houding bij de gemeente ++ 0 professionele begeleiding van het traject 0 nvt een open houding bij de andere deelnemers - 0 maatwerk in werkvormen en communicatie ++ 0 open en constructieve interactie - 0 ondersteuning met goede informatie, geld, expertise of capaciteit + nvt op elkaar voortbouwen - 0 prettige omgang en bejegening + + een plan van aanpak voor participatie 0 nvt tijdige en relevante informatie + 8 0 heldere procedure over besluitvormings- momenten abtenaren, college of raad nvt 0 gericht op afwegen van belangen ++ 0 het gevoel serieus genomen te worden nvt 0 Pagina 61 Wat is de feedback van de projectleider en de deelnemers over locatie Bulkenaar? Wat zijn volgens deelnemers de belangrijkste resultaten van het traject? • Inrichting landschapspark en afsluiten kleine lokale wegen voor sluipverkeer. • Een participatietraject geeft je het gevoel dat je ergens aan bijdraagt. De uiteindelijke uitkomst laat zich raden, kan nu nog geen concrete resultaten opsommen, project loopt nog. • Aanpassingen in het programma.

• Geen! Als bewoner van deze gemeente wordt je niet gehoord en wordt je van het kastje naar de muur gestuurd. Je moet zelf overal achteraan en je wordt letterlijk door de gemeente vergeten en genegeerd. Welke tips en feedback voor de toekomst geven deelnemers? • Veel inwoners verwarren inspraak met het krijgen van hun zin. Zie de vele interventies die worden gedaan door een relatief kleine groep. Zij zullen ook met meer negatieve gevoelens terugkijken want zij krijgen hun zin niet en dan is in hun ogen de inspraak mislukt. Meeste stemmen gelden werkt echter alleen eens per vier jaar bij de gemeenteraad verkiezingen en dat hoort ook zo. • Vanuit de gemeente was sprake van meer zenden dan ontvangen. Aspecten als hoe wordt omgegaan met de bestaande infra en de vrees voor parkeeroverlast in de wijk vanwege betaald parkeren bij het ziekenhuis, kwamen niet aan de orde in het participatieproces. • Informatie over het traject zou wel beter kunnen door regelmatige updates te plaatsen in de Roosendaalse Bode. De informatiebijeenkomst was een goed initiatief, maar de keuze voor locatie kan beter. Ook jammer dat bijeenkomst in één weekend werd georganiseerd. • Bij de start van het project is onvoldoende toegelicht waarom de Bulkenaar de juiste locatie is, en waarom de locatie geen onderdeel uitmaakte van de het participatieproces.

De locatiekeuze is verder met teveel doelredenaties onderbouwd terwijl cruciale informatie bij WOB-verzoeken niet meer te traceren was. Goede participatie vereist ook een zorgvuldige governance. De participatie rondom andere aspecten was uitstekend en professioneel georganiseerd: inrichting landschapspark, discussie over niet horen en zien van het concept m.b.t. verbindingsweg, aandacht voor woon-leefklimaat aspecten voor omwonenden t.a.v. onder meer het ontwerp ziekenhuis. Wat zijn de belangrijkste resultaten volgens de projectleider? • Zeggenschap van direct omwonenden op de inrichting van het landschapspark. • Draagvlak voor de totale ontwikkeling. • Onderdelen en activiteiten in het park die aansluiten bij de vragen en wensen va de inwoners. Welke lessen trekt de projectleider zelf? Duidelijk uitleggen van rollen, verantwoordelijkheden en mate van inbreng aan het begin van het proces is van groot balang voor een goed participatieproces, naar zowel inwoners , college als gemeenteraad. Achtergrondinformatie over het traject locatie Bulkenaar (ingevuld door de projectleider) Rol raad volgens projectleider? Was de raad betrokken als procesbewaker? Ja Is het participatieplan door de raad vastgesteld? Ja Rollen van de raad? Raadsbegeleidingsgroep ingesteld. Het traject van de Bulkenaar is een langjarig traject met zowel in samenleving als in de raad gevoeligheden.

In de vorige bestuursperiode is door de raad in de begeleidingsgroep ingesteld om goed aangehaakt te blijven bij de ontwikkelingen in het gebied. Raad tevreden volgens projectleider? Neutraal Is er een werkwijze voor aanpak van participatie vastgesteld? Na bekendmaking van de locatie is er een plan uitgerold hoe invulling te geven aan participatie. Hoe is deze opgesteld? Gezond verstand, eerdere persoonlijke ervaringen, voorbeeld van collega’s en voorbeelden elders. Werkvormen toegepast Dialoog-/samenwerksessies Inloop-/informatiebijeenkomst Een-op-een gesprekken | huisbezoek Digitale enquête Werk-, klankbordgroep Online platform | website Meest bepalende werkvormen en communicatiemiddelen Dialoog-/samenwerksessies Inloop-/informatiebijeenkomst Een-op-eengesprekken / huisbezoek Op welk schaal? Stadsdeel Op welke locatie? Niet beantwoord Tijdelijk of structureel? Structureel Wat was de looptijd? 2019 - 2027 Participatie vanaf welk moment? Budget voor participatie € 25.000 – 50.000 Door wie wordt het onderwerp behandeld? Ambtelijk en door het college en de raad (high impact) College tevreden volgens projectleider? Tevreden Pagina 62 Hierdoor waren zij uit eerste hand geïnformeerd en konden specifieke vragen via korte lijnen beantwoord krijgen.

De Participatieladder: welke participatievormen/bestuursstijlen waren het meest kenmerkend voor dit participatietraject? Respons op de online enquête onder deelnemers Leeswijzer: de participatieladder laat zeven mogelijke rollen van deelnemers en de gemeente zien. Hoe hoger op de ladder, hoe groter de inbreng, invloed en verantwoordelijkheid van deelnemers. De projectleider heeft aangegeven welke treden van de ladder voorkwamen doo r 20 punten te verdelen. In de kolom hiernaast is die verdeling in percentages te zien. 0% 0% 0% 40% 20% 40% 0% Aantal voor de enquête uitgenodigde deelnemers 60 Aantal deelnemers dat de enquête volledig heeft ingevuld 7 Uiteindelijke respons 12% Wie waren de deelnemers precies? Totaal in traject Aantal deelnemers aan de enquête Individuele inwoners >100 6 Namens straat, wijk of buurt 1 Andere groepen inwoners Vanuit maatschappelijke organisaties Vanuit bedrijven Onafhankelijke deskundigen Namens andere overheden 1 Totaal 7 Extra informatie over participatie door deelnemer(s): Bekend met visie van de gemeente op participatie in Roosendaal? Vijf van de zeven respondenten zijn bekend met de gemeentelijke visie op participatie In welke hoedanigheid deelgenomen aan het participatietraject? Individueel en namens een groep omwonenden Op welke wijze geparticipeerd? Via een bijeenkomst en/of overleg, een vragenlijst, een online platform, vanuit de

buurtvertegenwoordiging en door het indienen van zienswijze/bezwaar Vast contactpersoon bij de gemeente? Twee van de zeven respondenten antwoorden met ja. De andere vijf antwoorden hier met nee Welke extra informatie is van belang? Toelichting op aanpak van het participatietraject: Op meerdere locatie en momenten heeft participatie plaatsgevonden: • In het lokale buurthuis (De Bergspil); • In het EKP (gebouw in het centrum) tijdens een breder event; • Op de locatie zelfs in een tent; • Tijdens corona is middels online bijeenkomsten invulling gegeven aan participatie. Toelichting op de response van de deelnemers: In de eerste ronde zijn drie participanten uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen. Een van de drie deelnemers heeft de vragenlijst ingevuld. In een tweede ronde zijn o.b.v. steekproef uit een mailbestand 57 participanten uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen. Hiervan hebben veertien deelnemers de vragenlijst ingevuld, waar van zes deelnemers de vragenlijst ook volledig hebben afgerond. Daarmee komt het response op totaal zeven deelnemers. Om tot een gemiddelde score op een Likertschaal te komen, hebben onderzoekers aan elk punt van de Likertschaal een numerieke waarde toegewezen van ‘zeer oneens (1) tot ‘zeer mee eens (5). Om het gemiddelde te berekenen zijn alle scores (numerieke waarden) bij elkaar opgeteld en vervolgens gedeeld door het aantal antwoorden.

Formule ziet er als volgt uit: gemeen = som van de scores / aantal reacties. Opvallende punten volgens de onderzoeker: Bij de eerste uitvraag naar emailadressen van deelnemers aan dit participatietraject zijn drie emailadressen aan onderzoekers door de ambtelijke organisatie verstrekt. Uit de response blijkt dat het aantal deelnemers meer dan 100 is. Op verzoek is voor een tweede ronde een mailbestand aangeleverd waaruit op basis van een steekproef 57 emailadressen zijn geselecteerd en uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen.

Pagina 63 TRAJECT Schaalsprong/Het Gesprek GEMEENTE ROOSENDAAL Leeswijzer bij dit trajectrapport Dit trajectrapport geeft de uitkomsten van de zelfevaluatie door de projectleider van de gemeente én de korte online enquête deelnemers uit de samenleving. Legenda Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal ( 0 ) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Niet van toepassing Wat was de opgave? Om welke maatschappelijk vraagstuk of probleem ging het? De toekomst van de gemeente Roosendaal Waar was de particpatie op gericht? Bedoeld om te luisteren naar de meningen en ideeën van onze inwoners, partners en ondernemers over waar de kansen en bedreigingen zitten en hoe die aan te pakken Hoe waarderen de projectleider en de deelnemers het traject? De projectleider geeft dit traject een rapportcijfer: 7 Deelnemers geven dit traject een gemiddeld rapportcijfer: 7 I REALISATIEKRACHT De opgave zo slagvaardig, slim, snel en/of efficiënt mogelijk realiseren II DEMOCRATIE De stem van de samenleving is vertegenwoordigd en klinkt door Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… Volgens de projectleider Volgens deelnemers Participatie draagt (naar verwachting) bij aan… Volgens de projectleider Volgens deelnemers nieuwe/betere ideeën en inzichten ++ 8 ++ steun voor inhoud plan/project/initiatief + + meer ambitie of kwaliteit ++ ++ tevredenheid over proces ongeacht inhoud nvt ++ snellere

realisatie van de opgave + + meer invloed op besluitvorming + ++ het delen van verantwoordelijkheid + ++ grotere betrokkenheid en deelname nvt + zichtbaarheid inbreng deelnemers nvt ++ wederzijds begrip en vertrouwen 0 ++ eigen inbreng is zichtbaar in het resultaat + een zorgvuldige afweging van alle belangen ++ 0 alle deelnemers hebben invloed kunnen uitoefenen ++ het duidelijk maken van hoe belangen zijn meegewogen nvt + het duidelijk maken hoe inbreng is behandeld nvt 0 III KWALITEIT VAN SAMENWERKING Goed teamspel: constructieve interactie en duidelijkheid voor iedereen IV PROFESSIONELE VORMGEVING Een goede voorbereiding en een goed werkende aanpak in de praktijk Tijdens het traject is er sprake van… Volgens de projectleider Volgens deelnemers Tijdens het traject is er sprake van… Volgens de projectleider Volgens deelnemers duidelijke spelregels voor de samenwerking + 8 + zicht op de relevante spelers en hun belangen ++ nvt juiste verwachtingen over en weer + 8 + zicht op geldend beleid, kaders en regels + nvt een open houding bij de gemeente + ++ professionele begeleiding van het traject + nvt een open houding bij de andere deelnemers + ++ maatwerk in werkvormen en communicatie + ++ open en constructieve interactie ++ ++ ondersteuning met informatie geld, expertise of capaciteit + + op elkaar voortbouwen ++ ++ prettige omgang en bejegening ++ ++ een plan van aanpak voor

participatie 0 nvt tijdige en relevante informatie + 8 ++ heldere procedure over besluitvormings- momenten abtenaren, college of raad nvt + gericht op afwegen van belangen ++ + het gevoel serieus genomen te worden nvt ++ Pagina 64 Wat is de feedback van de projectleider en de deelnemers over het traject Schaalsprong/Het Gesprek? Wat zijn volgens deelnemers de belangrijkste resultaten van het traject? • Draagvlak, concrete input per wijk of dorp, meer begrip en inzicht in de te nemen stappen. Verbeterd contact met medewerkers van de gemeente. Meer gezamenlijke realisatiekracht in de uitvoering straks. Grote betrokkenheid. • Contact met bewoners en nuancering. • Kennismaking en met elkaar kunnen aftasten op welke wijze deze vorm van participatie werkbaar is. • Dat er geluisterd wordt naar de inwoners. • Er is richting gegeven aan Roosendaal 2040, hopelijk komen er nog vervolgstappen en wordt uiteindelijk uitvoering gegeven aan de wensen van de Roosendaler zelf! • Ophalen van meningen over groot scala aan onderwerpen bij zo groot mogelijk deel van de inwoners en belanghebbenden. Methode was heel vernieuwend en baanbrekend. Traject loopt nog dus resultaten moeten nog blijken. Tussentijdse rapportages zien er goed uit.

• Bijdragen aan oplossingen en speerpunten gezien vanuit de bewoners en gebruikers zelf; de mensen die echt in gemeente Roosendaal wonen en werken in verschillende leeftijdsgroepen en met verschillende achtergronden. Welke tips en feedback voor de toekomst geven deelnemers? • Zorg dat de gehele organisatie, inclusief de raad, weet welke langjarige relatie je met inwoners wel of niet wil hebben. Welke onderwerpen een kleine en welke grote participatie traject zijn. Nu nog veel ieder voor zich en wiel steeds opnieuw uitvinden. Ook steviger zijn naar inhuur, jij bepaalt als gemeente de kleuren en de stijl, de continuïteit. • Probeer een meer representatieve groep bij elkaar te laten komen. • Het blijft lastig te zijn om jongeren en mensen met een andere (etnische) achtergrond hier enthousiast te krijgen. Hoe zorg je daarvoor? • Ga ermee door, geef er een vervolg aan zodat het niet voor niets is geweest. • Ga zo door. Hou de belanghebbenden en -stellenden op de hoogte van wat er speelt en wat er gedaan is. • Zorg dat de hele gemeentelijke organisatie (incl. bestuur) weet welke langjarige relatie je met inwoners wel of niet wil hebben. Welke onderwerpen zich voor een klein of groot participatietraject lenen. Nu nog veel ieder voor zich en steeds het wiel opnieuw uitvinden. Ook steviger zijn naar inhuur, als gemeente bepaal jij de kleur, stijl en continuïteit.

Wat zijn de belangrijkste resultaten volgens de projectleider? Hoge mate van betrokkenheid, hoge waardering voor deze vorm van participatie (stand 12.03.2023: een 8,3 gemiddeld op 3.000 deelnemers). Welke lessen trekt de projectleider zelf? Verbinding aan de voorkant, gezamenlijk resultaat aan de achterkant. Achtergrondinformatie over het traject Schaalsprong/Het Gesprek (ingevuld door de projectleider) Is er een werkwijze voor aanpak van participatie vastgesteld? Participatieplan Hoe is deze opgesteld? Gezond verstand; Voorbeelden van inwonersparticipatie elders; Oriëntatie (landelijk) van mogelijkheden/initiatieven die passend zouden kunnen zijn bij deze grote opgave. O.b.v. presentatie en pitches is uiteindelijk de keuze gemaakt voor deze aanpak. Werkvormen toegepast Dialoog- en samenwerksessie; Inloop-/informatiebijeenkomsten; Een-op-eengesprekken | huisbezoek Digitale vragenlijst; Werk- /klankbordgroep; Online platform / website; Sociaal media platforms. Meest bepalende werkvormen en communicatiemiddelen Digitale sessies waarbij meningen (1e ronde) worden gewaardeerd (2e ronde).

Zeer waardevol! Op welk schaal? Gemeentebreed Op welke locatie? Digitaal (dialoog) en fysiek in Huis van Roosendaal Tijdelijk of structureel? Tijdelijk Wat was de looptijd? 6 maanden Participatie vanaf welk moment? Zeer vroeg moment Budget voor participatie € 50.000 of meer Door wie wordt het onderwerp behandeld? Ambtelijk en door college en raad College tevreden volgens projectleider? Raad tevreden volgens projectleider? Rol raad volgens projectleider? Was de raad betrokken als procesbewaker? Nee Is het participatieplan door de raad vastgesteld? Nee Rollen van de raad? Waarnemer, onderzoeker en discussiedeelnemer Pagina 65 De Participatieladder: welke participatievormen/bestuursstijlen waren het meest kenmerkend voor dit participatietraject? Respons op de online enquête onder deelnemers Leeswijzer: de participatieladder laat zeven mogelijke rollen van deelnemers en de gemeente zien. Hoe hoger op de ladder, hoe groter de inbreng, invloed en verantwoordelijkheid van deelnemers. De projectleider heeft aangegeven welke treden van de ladder voorkwamen doo r 20 punten te verdelen. In de kolom hiernaast is die verdeling in percentages te zien.

0% 50% 0% 50% 0% 0% 0% Aantal voor de enquête uitgenodigde deelnemers 9 Aantal deelnemers dat de enquête heeft ingevuld 7 Uiteindelijke respons 78% Wie waren de deelnemers precies? Totaal in traject Aantal deelnemers aan de enquête Individuele inwoners >100 5 Namens straat, wijk of buurt Andere groepen inwoners >100 Vanuit maatschappelijke organisaties >30 Vanuit bedrijven >30 1 Onafhankelijke deskundigen 10 Namens andere overheden 10 Anders: ontwerper en uitvoerder van Het Gesprek in opdracht van gemeente Totaal 1 >300 1 7 Extra informatie over participatie door deelnemer(s): Bekend met visie van de gemeente op participatie in Roosendaal? Ja In welke hoedanigheid deelgenomen aan het participatietraject? Een van de respondenten is als ontwerper en uitvoerder van Het Gesprek online en offline betrokken (geweest) in opdracht van de gemeente. Op welke wijze geparticipeerd? Meerdere online vragenrondes en bijeenkomsten (zgn. reflectietafels). Als uitvoerder en ontwerper hebben we input vanuit de online dialoog gebruikt in latere dialogen en in de offline reflectietafels. Wij brachten onderwerpen en thema’s in vanuit de inwoners of vanuit traject Schaalsprong/Het Gesprek waarvoor een verdieping gevraagd werd. Vast contactpersoon bij de gemeente? 5 van de 7 respondenten beantwoorden met ja.

Opvallende punten volgens de onderzoeker: De ambtelijke organisatie had aanvankelijk alleen de contactgegevens van de uitvoerder aan onderzoekers verstrekt. Later zijn op verzoek van de onderzoekers ook de leden van de reflectiegroep benaderd met de vraag om de enquête in te vullen. Hierop hebben vijf leden de vragenlijst alsnog ingevuld.

Pagina 66 Traject Inwonersinitiatief DE-Toltuin Gemeente Roosendaal Leeswijzer bij dit trajectrapport Dit trajectrapport geeft de uitkomsten van de zelfevaluatie door de ambtelijk sleutelfiguur van de gemeente én de korte online enquête deelnemers uit de samenleving. Legenda Positief ( + ) → Zeer positief ( ++ ) Neutraal (0) Negatief ( - )→ Zeer negatief ( -- ) Niet van toepassing Beschrijving van het initiatief Drie hoofdfuncties worden door DE-Toltuin geboden aan de omliggende wijk: 1. Een ontmoetingsplaats (DE-Mast) waar buurtbewoners samen kunnen komen. 2. Een natuurlijke speeltuin (DE-Jungle) waar kinderen avontuurlijk kunnen spelen. 3. Een moestuin met oogst voor minima (DE-Tuin) onderhouden door vrijwilligers maar dus niet voor hen zelf Wat is de centrale opgave / het doel van het initiatief? ▪ Het initiatief is gestart vanuit ergernis over de slechte inrichtings- en onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte. Bewoners hebben eigen doelen geformuleerd: natuurlijk spelen, (moes)tuinieren, recreëren en ontmoeten. ▪ De leefbaarheid van de wijk vergroten op een perceel waar een school stond. Dit perceel werd toegevoegd aan het openbaar gebied.

Waardering voor het initiatief Alles overziend oordeel van ambtelijke begeleider en initiatiefnemer met een rapportcijfer 1 t/m 10 Oordeel van ambtelijke begeleider over tevredenheid bijdrage gemeente: 7,5 Oordeel van initiatiefnemer over het proces: 9 Oordeel van initiatiefnemer over het resultaat: 9 I REALISATIEKRACHT II DEMOCRATIE Het realiseren van het initiatief Volgens de ambtelijke begeleider Volgens deelnemers De stem van de samenleving is vertegenwoordigd en klinkt door Volgens de ambtelijke begeleider Volgens deelnemers De doelen van het initiatief zijn gerealiseerd ++ ++ De initiatiefnemers hebben zicht op de belangen van anderen die geraakt worden door of te maken hebben met het initiatief + + Door samenwerking met de gemeente zijn de doelen sneller gerealiseerd. nvt + De initiatiefnemer heeft inzet gepleegd om tegengestelde belangen te overbruggen, bijv. door compromissen te sluiten ++ + Door samenwerking met de gemeente heeft het initiatief meer doelen bereikt. nvt ++ Het is de initiatiefnemer gelukt om de tegengestelde belangen te overbruggen + + De gemeente heeft slagvaardig gehandeld.

nvt + De gemeente helpt het initiatief bij het overbruggen van eventuele tegengestelde belangen 0 0 De gemeente heeft flexibel gehandeld: de regels waren/zijn niet knellend nvt + De gemeente legt goed uit hoe eventuele besluitvorming loopt en hoe zij tot haar besluiten is gekomen. + + De gemeente heeft een goede bijdrage geleverd aan het initiatief. + nvt De gemeente weegt bij besluiten de inbreng en belangen zorgvuldig af + + Initiatiefnemer heeft voldoende realisatiekracht om doelen te realiseren ++ nvt De betrokkenheid van inwoners bij onze stad, dorp of wijk is door dit initiatief toegenomen. ++ ++ Pagina 67 III KWALITEIT VAN SAMENWERKING IV PROFESSIONELE VORMGEVING Goed teamspel: constructieve interactie en duidelijkheid voor iedereen Volgens de ambtelijke begeleider Volgens deelnemers Een goede voorbereiding en een goed werkende aanpak in de praktijk Volgens de ambtelijke begeleider Volgens deelnemers Er is een goede samenwerking tussen gemeente en initiatiefnemer(s) + ++ De gemeente ondersteunt het initiatief op een professionele manier + + De initiatiefnemer is netjes en respectvol door de gemeente behandeld. nvt ++ De gemeente speelt een passende rol + + De gemeentelijke regels en kaders en de eventuele rol/inzet van de gemeente voor het initiatief zijn duidelijk.