Bijlage Parkenvisie.pdf
Tekst van het document
PARKENVISIE ROOSENDAAL
mei 2024
Opdrachtgever Gemeente Roosendaal
Opsteller visie Karres en Brands Mussenstraat 21 1223 RB Hilversum Nederland telefoon 0031 (0)35 642 29 62 e-mail parkenvisie@karresenbrands.nl website www.karresenbrands.nl 2
Inhoudsopgave
6
1. Inleiding 1.1 Ambitie en opgaven
7
1.2 Locatie parken
8
2. Visie op stadsniveau
10
2.1 Parkenatlas
11
2.2 Analyse
12
2.3 Conclusie
40
2.4 Visie
44
3. Visie per park
48
3.1 Westrandpark
50
3.2 Burgemeester Coenenpark
58
3.3 Begraafplaats Bredaseweg
68
3.4 Luitenpark
76
3.5 Begraafplaats Bachlaan
86
3.6 Godwaldtpark
94
3.7 Emile van Loonpark
106
3.8 Paterstuin
118
3.9 Vrouwenhof
126
3.10 Tolbergpark
140
3.11 Burgemeester Marijnenpark
146
3.12 De Wielewaal
152
3.13 Catharinapark
160
3.14 Landeweel
166
3
4
5
1. Inleiding 1.1 Ambitie en opgave 1.2 Locatie parken
6
1.1 Ambitie en opgave Roosendaal kiest ervoor om te groeien. De keuze brengt met zich mee dat de lijn van de complete en compacte stad wordt losgelaten. Naast bouwen en ontwikkelen in de bestaande stad wordt ook gekeken naar uitbreidingen in de stadsrandzones en het inpassen van kleinschalige woon- zorg- en recreactiefuncties. Roosendaal kent in 2030 meer groen in de stad en meer stad in het groen. Naast het inspelen op groei, zet de gemeente Roosendaal bovendien in op klimaatmaatregelen, positieve gezondheid en het ontwikkelen van een inclusieve stad.
Het eerste deel van deze visie bevat een analyse van de aanwezige parken en groenstructuren op stadsniveau in relatie tot het omringende landschap, de zogenoemde Parkenatlas. Naar aanleiding van terreinbezoek en onderzoek worden in dit hoofdstuk tevens de overkoepelende kwaliteiten, knelpunten en kansen benoemd. Het tweede deel van de visie bevat een beschrijving van ligging, ontwikkeling, kwaliteiten, knelpunten en kansen van een veertiental parken. Elf in Roosendaal, twee in Wouw en een in Nispen. De kansen van de parken zijn vertaald in concrete inrichtings- en beheersmaatregelen en voor een aantal parken verbeeld in collages.
De aanwezige parken en groenstructuren spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van deze toekomstige, gezonde stad. Parken zijn spiegels van de samenleving. Ze verbeelden de heersende opvattingen ten aanzien van vormgeving en natuur en de maatschappelijke behoeften aan ontmoeting, sport en beweging. De inrichting van parken is niet statisch maar dynamisch. Bomen en andere beplantingen groeien, veranderen van vorm en gaan uiteindelijk weer dood. Behoeften van gebruikers en financiële mogelijkheden van beheerders veranderen in de tijd en hebben hun weerslag op de verschijningsvorm van parken. Om bestaande kwaliteiten van de parken te behouden, nieuwe kwaliteiten te ontwikkelen en om gemeentegelden efficiënt te benutten heeft de gemeente Roosendaal aan Karres en Brands de opdracht gegeven voor het ontwikkelen van een zogenoemde Parkenvisie. Deze visie doet uitspraken over aanwezige kwaliteiten en knelpunten ten aanzien van parken en grotere groenstructuren en benoemt kansen en maatregelen om deze te verbeteren. De visie is bedoeld om richting te geven aan beheerplannen en om zicht te krijgen op eventuele kansen en bijbehorende herinrichtingsopgaven.
7
1. Opgave
1.2 Locatie parken De gemeente Roosendaal heeft 14 parken aangewezen die onderdeel zijn van de parkenvisie. Van deze 14 parken liggen er 12 in de stad Roosendaal, twee in Wouw en 1 in Nispen.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal Bebouwing 1. Begraafplaats Bachlaan 2. Begraafplaats Bredaseweg 3. Burgemeester Coenenpark 4. Burgemeester Marijnenpark 5. Catharinapark 6. Emile van Loonpark 7. Godwaldtpark 8. Landeweel 9. Luitenpark 10. Paterstuin 11. Tolbergpark 12. Westrandpark 13. De Wielewaal 14. Vrouwenhofpark
8
9. 12.
3. 6.
2.
1. 7.
10. 14.
8. 5.
4.
11.
13.
N
1:55.000 Op basis van Open Data portaal Gemeente Roosendaal
9
0
1
2
3
4
5
6
a a a .1h 2 .4h .8h a 5 a 4 h k 0 h . .1 a g a ha ar a .8 -1 ar k - 1 r k - 2 onp we .6h 3.8h 3.9 .8h aan p l e 3 0 n a s o a a l L rk pa hl ne nee a r k r g pa an re d lew rina oe tu i . B a c p w v e B s i C e n a r il e W a th te egr gr. rg nd ite lb e To Pa De Be La C Lu B Em Bu
7
ha
2. Visie op stadsniveau 2.1 Parkenatlas 2.2 Analyse 2.3 Conclusie 2.4 Visie
10
s We
t
d r an
pa
rk
7.2 k-
8
9
10
ha
Go
al d dw
tp
ar
9.3 k-
11
12
ha
o Vr
2.1 Parkenatlas Op basis van verschillende datasets in het programma GIS (Geografisch Informatie Systeem) is informatie verzameld over de parken in relatie tot het omringende landschap, klimaataspecten, wandel- en fietsroutes, ruimtelijke verdeling en relatie met overige groenstructuren en ontwikkellocaties. Datasets weergegeven in GIS geven informatie over onder meer de aanwezigheid van de verschillende bomen, boomsoorten en vitaliteit binnen de gemeente Roosendaal. De informatie is gebruikt om inzicht te geven in de specifieke condities in- en om de parken.
11
en uw
f ho
h 1.5 -1
13
a
Bu
M rg .
ari
n jn e
14
pa
rk
h 3.3 1 -
a
2. Visie op stadsniveau
2.2 Analyse Hoogteligging Binnen de gemeente Roosendaal loopt het buitengebied in noordelijke richting af, vanuit het relatief hooggelegen bosgebied van de Wouwse Plantage (tot 13 meter + NAP) naar het lagergelegen zand en kleigebied in het noorden (tot 0 meter -NAP). De hoogteligging van de parken varieert per park en is medebepalend voor het karakter van de vegetatie in het park.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal
12
N
1:55.000 Op basis van AHN en Gemeente Roosendaal
13
2. Visie op stadsniveau
Geomorfologie Het landschap van Roosendaal wordt in hoge mate bepaald door hoogteligging, bodemsoort en waterhuishouding. Kenmerkend is het systeem van beekdalen en waterlopen van zuid naar noord. Een aantal parken wordt direct beïnvloed door de aanwezigheid van deze blauwe en groene structuren. Niet alleen nu, zoals het Burgemeester Marijnenpark, maar ook in het verleden zoals de aanwezigheid van de Turfvaarten (Staaltjes/ Rucphense Vaart) bij het Godtwaldpark en de oorspronkelijke Kra(m)penloop (nu Dijkwetering. Oude bekenstructuren zijn vaak omgevormd tot eigentijdse waterpartijen en beïnvloeden ook nu nog de waterhuishouding ter plekke. Zo zorgt de gedempte arm van de Molenbeek bij de Paterstuin nog steeds voor wateroverlast ter plekke. De geomorfologische structuur binnen de gemeente Roosendaal biedt grote kansen voor nieuwe ontwikkelingen, als het versterken van het groenblauwe netwerk. Een systeem van groenstructuren en waterlopen die zorgt voor het versterken van ecologische en recreatieve netwerken en kwaliteiten.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal Bebouwd gebied Beek- en droogdalhellingen Beekdalbodems Terrasafzettingen Dekzandruggen Dekzandvlakten Kreekruggen Kwelders
14
N
1:55.000 Op basis van PDOK en Gemeente Roosendaal
15
2. Visie op stadsniveau
Natuurgebieden (NNB) Roosendaal kent een relatief klein oppervlak natuurgebied (6% van het grondgebied, landelijk 12%) en relatief weinig grote natuurgebieden. De belangrijkste natuurwaarden zijn te vinden in de Wouwse Plantage, op het landgoed Visdonk en in de beekdalen. Door het intensieve gebruik van het buitengebied met o.a. schaalvergroting, toenemende verharding, grondwaterbeheersing, gebruik van bemesting en gewasbeschermingsmiddelen, is de biodiversiteit de afgelopen decennia achteruitgegaan. De grootste ruimtelijke en landschappelijke kwaliteiten liggen aan de zuidzijde van de stad: de Molenbeek en het tot binnen de komgrenzen doorlopende Molenbeekpark, de soms nog zeer herkenbare turfvaarten en het bos- en wandelgebied Landgoed Visdonk. Verdroging vormt ook voor de gemeente Roosendaal een grote uitdaging, zowel op de hogere zandgronden als in het stedelijk gebied. Op de hogere zandgronden en in de binnenstad is het behouden van de biodiversiteit een van de uitdagingen. Die is in het geding vanwege toenemende verdroging. Deze kaart maakt inzichtelijk waar vanuit de parken aangesloten kan worden op aanwezige natuurgebieden. Het meest kansrijk is hierbij natuurlijk het Burgemeester Marijnenpark, dat in feite één samenhangend systeem vormt met de groenblauwe structuur langs de Molenbeek.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal Bebouwd gebied Buitengebied NNB-gebieden Parken 16
N
1:55.000 Op basis van Rijksoverheid en Gemeente Roosendaal
17
2. Visie op stadsniveau
Hoogste grondwaterstand Roosendaal ligt op de grens van klei en zand. In de huidige situatie is in de klei- en (voormalige) veengebieden de waterhuishouding het belangrijkste uitgangspunt. Op de zandgronden zijn met name verdroging en uitputting van voedingsstoffen aandachtspunt. Een groot deel van het buitengebied van Roosendaal is infiltratiegebied en gevoelig voor verdroging. De grondwateroverlast en de overlast van langdurige neerslag vormen tezamen een aanzienlijk risico voor zowel wonen als werken. De structurele wateroverlastlocaties bevinden zich in Kalsdonk, Westrand, Burgerhout, Centrum, Kroeven, Kortendijk en in Wouw.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal
18
N
1:55.000 Op basis van Klimaatatlas en Gemeente Roosendaal
19
2. Visie op stadsniveau
Kwel en infiltratie Het noordelijke deel van het buitengebied van de gemeente Roosendaal en de beekdalen zijn kwelgebieden, gebieden waar grondwater naar boven komt en uittreedt. Sterke kwel treedt vooral op in het Burgemeester Marijnenpark, het Tolbergpark en de Paterstuin. Enige kwel treedt op in het Vrouwenhofpark, het Emile van Loonpark en het noordelijke deel van het Westrandpark. Voor de overige parken is sprake van enige tot sterke wegzijging van water.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal
20
N
1:55.000 Op basis van Klimaatatlas en Gemeente Roosendaal
21
2. Visie op stadsniveau
Hittestress Door de verstening heeft de stad Roosendaal last van toenemende hitte in de bebouwde kom. De jarenlange stadsinbreidingen maken dat klimaatadaptatie een belangrijk onderdeel is geworden van de recente bouwopgave. Ook de stedelijke transformatie en de mogelijke verdichting van de bebouwing vragen om adequate hittestressmaatregelen. Verhitting is ook aan de orde op de bedrijventerreinen. Op de kaart van hittestress is te zien dat de aanwezigheid van parken en substantiële groenstructuren een positieve bijdrage levert aan het voorkomen van hittestress.
Legenda
22
N
1:30.000 Op basis van Klimaatatlas en Gemeente Roosendaal
23
2. Visie op stadsniveau
Wateroverlast Wateroverlast bij hevige bui (140 mm/2 uur) Deze kaart laat zien waar binnen de gemeente Roosendaal de grootste wateroverlast optreedt bij hevige buien (140mm/2uur) en welke parken een rol zouden kunnen spelen bij het voorkomen van wateroverlast door het vergroten van het waterbergend vermogen.
Legenda
Waterdiepte bij hevige bui (140 mm/2 uur)
24
N
1:30.000 Op basis van Klimaatatlas en Gemeente Roosendaal
25
2. Visie op stadsniveau
Regionale fiets- en wandelnetwerken In de afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in het uitnodigen van ‘gezond gedrag’ in de openbare ruimte, zoals fietsverbindingen en sport- en speelvoorzieningen en de aanleg van de snelfietsroute F58. Maar er rest nog een flinke opgave ten aanzien van de fietsverbindingen in de oudere wijken en over de gehele gemeente zijn er onvoldoende sport- en spelvoorzieningen voor volwassenen en ouderen. Deze kaart laat de aansluiting van parken op de regionale fiets- en wandelnetwerken zien, of juist het ontbreken daarvan zoals noordzijde Westrandpark, zuidzijde Vrouwenhofpark en de route door het Luitenpark.
Legenda Parken Regionale wandelroutes Regionale fietsroutes ROOS (Roosendaal Ontwikkelprogramma voor Onze Stad) Snelfietsroute F58
26
N
1:55.000 Op basis van Rijksoverheid en Gemeente Roosendaal
27
2. Visie op stadsniveau
Strava Strava is een verbeelding van het feitelijk gebruik van hardlopers en fietsers. De kaart laat zien dat veel hardloop- en fietsroutes wel langs de parken lopen, maar er weinig activiteit is binnen de parken zelf, zoals bij het Godwaldtpark, Vrouwenhofpark en Westrandpark. Het Marijnenpark wordt juist heel goed gebruikt en ook door het Tolbergpark loopt een belangrijke route.
Legenda Parken Intensieve beweging
Extensieve beweging
28
N
1:30.000 Op basis van Strava en Gemeente Roosendaal
29
2. Visie op stadsniveau
Groenstructuur Op de kaart van de groenstructuur van Roosendaal is goed te zien dat Roosendaal niet alleen veel parken heeft, maar ook veel ander groen. De parken zijn meestal geen op zichzelf staande entiteiten maar deel van grotere groene structuren.
Legenda Gemeentegrens Roosendaal Bebouwd gebied Groenstructuur stad Sportvelden NNB-gebieden Buitengebied Parken
30
N
1:30.000 Op basis van Rijksoverheid en Gemeente Roosendaal
31
2. Visie op stadsniveau
Woningbouwagenda 2023 De kaart op de rechter pagina geeft de locaties aan waar de gemeente belangrijke woningbouw ontwikkelingen heeft voorzien. Actuele (bouw) opgaven zijn onder meer: • Bouw regionaal Bravis-ziekenhuis in een groen landschap op de Bulkenaar. Verbeteren ontsluiting Tolberg en ontwikkeling zuidwestRoosendaal. • Stadsoevers, een woningbouwproject aan de noordwestzijde van Roosendaal. • Reconstructie Josephbuurt. Verbeteren sociale woningbouw, aanjager verduurzaming en aardgasvrij maken.
•
•
ROOS (Roosendaal Ontwikkelprogramma voor Onze Stad): optimaal verbinden binnenstad ontwikkelingen. Bouw van 75 ha zonneweides in het buitengebied.
Een aantal ontwikkelingen liggen buiten 300 meter van een bestaand park of buitengebied. Het is belangrijk dat ook voor deze woningen voldoende groen wordt geboden, door goede verbindingen met bestaande parken of de ontwikkeling van nieuwe parken.
Concept ROOS (Roosendaal Ontwikkelprogramma voor Onze Stad) Gemeente Roosendaal, Provincie Noord-Brabant (2021)
32
Op basis van Woningbouwprogrammering 2023 Gemeente Roosendaal
Legenda Ontwikkeling Woningbouwagenda gemeente Roosendaal 2023
0-25
26-50
51-100
Aantal woningen
Woningbouw ontwikkeling buiten 300 m van park of buitengebied Ontwikkeling ziekenhuis en landschapspark de Bulkenaar
33
101-250
251-500
+ 500
2. Visie op stadsniveau
Parken voor kinderen Parken zijn belangrijk als mogelijkheid voor schoolkinderen om buiten te spelen, te sporten of natuureducatie te krijgen. Veel scholen liggen in de directe omgeving van een park. Bij het Burgemeester Coenenpark, Godwaldtpark, Tolbergpark, Catharinapark en De Wielewaal liggen de scholen zelfs direct aan het park. Een aantal scholen liggen buiten 300 meter afstand van een park, met name in de wijk Langdonk. Belangrijk is dat de parken goed bereikbaar zijn voor schoolkinderen en dat de inrichting van de parken is afgestemd op de behoeften van scholen.
Legenda Gebied buiten 300 m van park of buitengebied Gebied binnen 300 m van park of buitengebied Schoolgebouwen (basisschool en voortgezet onderwijs) Parken dichtbij een school Scholen buiten 300 m van park of buitengebied
34
N
1:55.000 Op basis van Open Data portaal Gemeente Roosendaal
35
2. Visie op stadsniveau
Bomen, aantallen en diversiteit De gemeente Roosendaal heeft een indrukwekkend bomenbestand, zowel in aantallen, diversiteit en vitaliteit. Niet alleen in de parken, maar ook daarbuiten. De bomen zijn in veel parken beeldbepalend voor de sfeer, klimatologische omstandigheden en ecologische betekenis van de parken.
Kwaliteit De gemeente Roosendaal heeft over het algemeen een vitaal bomenbestand. Vanuit Open Data blijkt de volgende kwaliteit: Goed Matig Slecht Dood
64% 33% 2% <1%
36
N
1:55.000 Op basis van Open Data portaal Gemeente Roosendaal
37
2. Visie op stadsniveau
Bomen, diversiteit per park De diversiteit van de bomen verschilt per park, maar is over het algemeen vrij groot. Dit heeft voordelen ten aanzien van ecologische kwaliteiten zoals biodiversiteit, maar ook wat betreft kwetsbaarheid bij ziekten en klimaatveranderingen.
Emile van Loonpark - 2.1ha 62 verschillende soorten 29.0 soorten per ha
Begr. Bredaseweg - 5.4ha 73 verschillende soorten 13.5 soorten per ha
Catharinapark - 2.1ha 24 verschillende soorten 11.6 soorten per ha
Westrandpark - 7,2ha 58 verschillende soorten 8.1 soorten per ha
Tolbergpark - 3.9ha 29 verschillende soorten 7.3 soorten per ha
38
Begr. Bachlaan - 1.0ha 22 verschillende soorten 21.5 soorten per ha
Paterstuin - 0.8ha 15 verschillende soorten 17.7 soorten per ha
Burg. Coenenpark - 4.7ha 70 verschillende soorten 14.6 soorten per ha
Luitenpark - 3.9ha 39 verschillende soorten 10.1 soorten per ha
Godwaldtpark - 9.3ha 90 verschillende soorten 9.6 soorten per ha
Vrouwenhof - 11.5ha 95 verschillende soorten 8.3 soorten per ha
Burg. Marijnenpark - 13.3ha 80 verschillende soorten 6.0 soorten per ha
Landeweel - 3.6ha 16 verschillende soorten 4.4 soorten per ha
De Wielewaal - 1.9ha 8 verschillende soorten 4.3 soorten per ha (data klopt overduidelijk niet)
Op basis van Open Data portaal Gemeente Roosendaal
39
2. Visie op stadsniveau
2.3 Conclusie Roosendaal, Nispen en Wouw liggen in een bijzonder interessant landschap op de helling van hoog naar laag, op de overgang van zand naar klei en gestructureerd door een aantal zuid-noord lopende beekdalen. Dit onderliggende landschap vormt de basis voor de diversiteit in verschijningsvorm en groeiomstandigheden van een groot aantal parken en groenstructuren. De veertien parken zijn slechts een deel van het aanwezige groenareaal binnen de gemeentegrenzen. In werkelijkheid zijn er meer gebieden die een parkachtig karakter kennen maar niet als zodanig zijn bestempeld en dus ook niet afzonderlijk zijn beschouwd in deze visie. Deze zijn benoemd in de kaart. Daarnaast zijn er betekenisvolle groenstructuren die wellicht ook als park kunnen worden beschouwd. Twee van de 14 parken zijn (nog) geen park maar een, weliswaar gesloten, begraafplaats. De Katholieke begraafplaats aan de Bredaseweg wordt nu wel min of meer als park gebruikt. Beide hebben een belangrijke ecologische functie in het verstedelijkte gebied. Op basis van GIS informatie en terreinbezoek zijn in dit hoofdstuk algemene kwaliteiten, knelpunten en kansen voor de veertien parken geformuleerd.
Legenda Groenstructuur Roosendaal Veertien parken Overige parken
40
10.
3.
1.
9.
2.
8.
5.
4.
6.
7.
11.
1. Mariadal 2. Kloostertuin Engelselaan 3. Voormalige St. Jozefschool/RK kerk 4. Dijkwetering 5. Segersdreef 6. Langdonk 7. Tolbergvijverpark 8. Westrand Weihoek 9. Turfvaart / de Staaltjes 10. Urban Sports Park Roosendaal 11. Visdonk
N
1:30.000 Op basis van Open Data portaal Gemeente Roosendaal
41
2. Visie op stadsniveau
Kwaliteiten • •
• •
•
• •
•
•
Roosendaal heeft relatief veel parken, maar daarnaast ook nog eens heel veel groen én een prachtig uitloopgebied in het landschap. Op een aantal plekken zijn de parken onderdeel van grotere groen- en waterstructuren binnen en buiten de bebouwde kom en hebben daarmee een grotere betekenis dan alleen de parken zelf. De diversiteit aan parken is groot, zowel wat betreft karakter als wat betreft leeftijd. Opvallend is de rol van de bekende landschapsarchitect J.T.P. Bijhouwer. Hij werkte als adviseur en ontwerper openbaar groen voor de gemeente Roosendaal, in de periode 1933 -1940. Hij was onder meer betrokken bij ontwerpen voor het Burgemeester Coenenpark, het Emile van Loonpark, het Vrouwenhofpark en de Katholieke begraafplaats aan de Bredaseweg. Roosendaal heeft veel grotere groengebieden en -structuren die niet als park benoemd zijn, maar wel als park functioneren. Voorbeelden zijn Mariadal, Kloostertuin Engelselaan, voormalige St. Jozefschool/RK kerk, water/groenstructuur Dijkwetering, Segersdreef, groene ruimten Langdonk, Tolbergvijver, westrand Weihoek, Turfvaart/ Staaltjes, Urban Sportspark Stadsoevers en Landgoed Visdonk. De meeste inwoners van Roosendaal hebben een park of groter groengebied op loopafstand (300 meter). Het onderhoudsniveau van de parken is vrij redelijk, hier en daar is zwerfafval aangetroffen.
Wel is het onderhoud erg gemiddeld: nooit echt goed, maar ook nooit echt slecht. De parken hebben over het algemeen een prachtig bomenbestand met grote en gezonde bomen. Dit geldt niet alleen voor de parken, maar voor de gehele gemeente Roosendaal. (50.000 bomen in de gemeente Roosendaal) Bij een aantal parken, maar ook in andere groenvoorzieningen, blijkt een grote betrokkenheid van inwoners bij specifieke onderdelen van het park. Zij zijn niet alleen betrokken bij ontwerp en aanleg, maar ook bij het beheer van deze onderdelen. Voorbeelden zijn Jeu des Boules banen, hondenuitlaatplekken, groentetuinen etc.
42
Knelpunten •
•
• •
• • • •
De diversiteit aan parken is groot, maar door de jaren heen worden de verschillen kleiner door gelijk beheer en onderhoud. Het onderhoudsniveau is erg gemiddeld en versterkt de nivellering van de parkkarakteristieken. Daarnaast worden er soms vreemde keuzes gemaakt zoals bijvoorbeeld het toevoegen van een nieuw rozenperk aan het Burgemeester Coenenpark, maar het niet optimaal onderhouden ervan. Er is veel ‘sleetsheid’ in de parken ten aanzien van de oorspronkelijke ontwerpen. Dit geldt vooral voor de ruimtelijke structuur en zichtlijnen, maar ook ten aanzien van de padenstructuren en functies in de parken. Daardoor verwatert het specifieke karakter van de parken en ontstaat een soort middelmatigheid. De paden zijn in veel parken erg smal en er is weinig aandacht voor belijningen en detaillering van de paden. Nieuwe toevoegingen in de parken zijn vrijwel allemaal bijzonder lelijk en met weinig kennis van het specifieke karakter van de parken en met weinig ontwerpvaardigheid ontworpen. Bijvoorbeeld het waterelement in het Burgemeester van Coenenpark, de waterval en het muziekpaviljoen in het Emile van Loonpark, de nieuwe muren en bruggen nabij het hoofdgebouw van het Vrouwenhofpark en de architectonische inpassing van het openluchttheater aldaar.
In beheer en onderhoud, maar ook bij vervangingsopgaven en/of nieuwe toevoegingen, is sprake van pragmatisme en weinig aandacht voor het detail. Er lijkt weinig regie en controle te zijn op de ruimtelijke kwaliteit van de parken en deskundigheid op het gebied van vormgeving lijkt te ontbreken. In de parken is over het algemeen weinig aandacht voor duurzaamheidsthema’s zoals het vergroten van de biodiversiteit en waterberging. In de parken is een overkill aan afvalbakken. Dit is extra storend vanwege het oranje kleurgebruik en de diversiteit aan type bakken.
43
2. Visie op stadsniveau
2.4 Visie
Smalle Beek
Beleid De veertien parken uit deze visie vormen een substantieel deel van het aanwezige groen in Roosendaal en zijn betekenisvol voor de groenbeleving in deze stad. De visie op de toekomstige ontwikkeling van deze parken kan niet los worden gezien van de grotere ambities die verwoord zijn in de beleidsdocumenten en met name de in december 2022 in de gemeenteraad vastgestelde Omgevingsvisie.
Werken aan een inclusieve samenleving: Inwoners in Roosendaal kunnen meedoen op alle terreinen van het leven en ervaren gelijke kansen. Daarvoor scheppen we de juiste randvoorwaarden binnen de verschillende beleidsterreinen. De openbare ruimte en leefomgeving, waar de parken deel van uitmaken, zijn toegankelijk ingericht zodat ontmoeting, verbinding en ontspanning voor inwoners -met en zonder handicap- mogelijk is. We dringen de groeiende tweedeling tussen ‘goede’ en ‘aandachts-’ wijken terug en tussen arm en rijk. We bieden toekomstperspectief aan de jeugd en pakken ondermijning aan zodat een veilige leefomgeving wordt bevorderd. De opgaven in het sociaal, economisch, fysieke en veiligheidsdomein hebben raakvlakken en/of invloed op elkaar. Een goede afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen, opgaven en ambities bevordert het behalen van samenhangende en duurzame resultaten.
De gemeente Roosendaal heeft de ambitie om zich de komende 10 tot 15 jaar verder te ontwikkelen als een ‘verbonden stad’, met stad en dorpen van de menselijke maat, een goede balans tussen mens en natuur en met ruimte voor talent en ondernemerschap. Roosendaal kent in 2030 meer groen in de stad en meer stad in het groen. Wandelaars en fietsers krijgen meer ruimte, er komen meer groene verbindingen binnen de stad en de dorpen en naar het buitengebied. Bodem, oppervlakte en lucht zijn schoon en de leefomgeving kent een grote biodiversiteit. In de toekomst is Roosendaal klimaat adaptief. Er is een goede balans tussen het bebouwde gebied, landbouw, natuur en recreatie. Binnen deze beleidsvisie zijn enkele overkoepelende opgaven onderscheiden:
Roosendaal beschouwt klimaatadaptatie niet alleen als noodzaak maar benut deze uitdaging nadrukkelijk om van Roosendaal een prettigere gemeente te maken om te wonen, te werken, verblijven en te recreëren. De nota Roosendaal Natuurlijk is de Roosendaalse vertaling van de klimaatopgave. Hierin staan maatregelen beschreven met betrekking tot het tegengaan van droogte, hittestress en wateroverlast en het vergroten van de biodiversiteit en luchtkwaliteit. Daarnaast heeft Roosendaal de Nationale Bijenstrategie ondertekend, waarbij de gemeente zich verplicht om bij te dragen aan de biodiversiteit en het vergroten van de leefkwaliteit voor bijen en insecten.
Inspelen op extra groei: Roosendaal kiest ervoor om naast bouwen en ontwikkelen in de bestaande stad ook te kijken naar uitbreidingen in de stadsrandzones en het benutten van ruimte in het buitengebied om kleinschalige woon-, zorg-, en recreatiefuncties in te passen. Inzetten op klimaatmaatregelen en positieve gezondheid: Meer groen in de stad, meer stad in het groen. Roosendaal kiest voor het creëren van meer ruimte in de stad door het autogebruik terug te dringen: hoe dichter bij de binnenstad, hoe minder ruimte voor de auto. Bij nieuwbouw in de stad wordt er vaker gekozen voor hoogbouw, om zo ruimte te scheppen voor ontmoetingsruimtes, groen en blauw. In het buitengebied wordt er gekozen voor duurzame landbouw en voor meer natuur. Belangrijke pijler is de opgave om 650 hectaren extra natuur in Roosendaal te realiseren, en daarmee te groeien naar het landelijke gemiddelde. Belangrijkste doelen hierbij zijn: herkenbare beekdalen in het landschap, realisatie van robuuste natuur, verbetering van de waterkwaliteit, watersysteemherstel en perspectief voor de landbouw.
In de woonzorgvisie is het belang van ontmoetingsmogelijkheden benoemd en het stimuleren van positieve gezondheid door laagdrempelige sport- en bewegingsmogelijkheden in parken en het stimuleren van parkgebruik door ouderen. De gemeente hecht waarde aan veilige en voor iedereen toegankelijke openbare ruimte, waaronder ook parken. Goed begaanbare paden de aanwezigheid van banken, stimuleren ook ouderen om parken te gebruiken.
44
Nieuwe Roosendaalse Vliet
Schipbeek
Spuitendonksebeek
Rucphensevaart Molenbeek
Haiink Beekje
Dijkwetering
Krampenloop
Natte of Elderse Turfvaart Rissebeek
Kleine AA
45
2. Visie op stadsniveau
Parkenvisie De parken kunnen nog meer dan het geval is een bijdrage leveren aan de beleidsdoelen die de gemeente heeft vastgesteld. De visie op het toekomstige beheer en ontwikkeling van de in deze Parkenvisie beschreven parken sluit daarom aan bij het huidige ruimtelijke beleid van de gemeente en bij concrete projecten die nu al in ontwikkeling zijn. Op basis van de analyse van de parken en het gemeentelijk beleid zijn vier pijlers benoemd als basis voor beheer en toekomstige ontwikkeling van de parken in Rosendaal.
zo goed ter been zijn en de inrichting van de parken moet erop gericht zijn om sporten en beweging te stimuleren. Daarnaast kunnen de parken beter benut worden als het gaat duurzaamheidsthema’s zoals behoud en vergroten van biodiversiteit, tegengaan van droogte, waterberging, tegengaan van hittestress, verbeteren van de luchtkwaliteit.
3. Unieke parken met een eigen identiteit De diversiteit aan parken in de gemeente Roosendaal is bijzonder groot. Gericht beheer- en onderhoud kunnen deze diversiteit behouden en soms ook versterken. Ook kunnen de gemeentelijke onderhoudsgelden efficiënter benut worden door meer focus op wat écht belangrijk is. Durf te kiezen voor grotere verschillen per park. Benoem per park in beheerplannen wat de te behouden/herstellen ruimtelijke en functionele karakteristieken zijn en op welke wijze deze beheerd moeten worden. Organiseer daarbij betere regie en deskundigheid ten aanzien van het behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de parken en veranker deze in de organisatie. Dit geldt in algemene zin voor alle parken, maar in het bijzonder voor de historische parken waar het belangrijk is dat er meer aandacht wordt besteed aan belijning en detaillering van padensystemen en andere inrichtingselementen, zoals beschoeiingen, bruggen.
1. Robuust groen-blauw netwerk Bodem en water zijn de basis van het groen-blauwe netwerk dat zowel stad als landschap structureert. De parken kunnen beter dan nu het geval is gebruik maken van, en aansluiten op, beekdalen, turfvaarten en stedelijke groenstructuren. Bij de inrichting en beheer van de parken zou daarbij meer aandacht moeten worden besteed aan het vergroten van de ecologische betekenis en bijdragen aan klimaatadaptatie, tegengaan van wateroverlast en droogte en het vergroten van biodiversiteit. Sluit daarbij aan bij (de in ontwikkeling zijnde) visie om 650 hectare extra bos en open natuur te ontwikkelen, in samenhang met de bestaande beekdalen. Het is belangrijk om parken als onderdeel van een groter geheel te beschouwen waarbij wandel- en fietsroutes doorlopen vanuit de parken in de grotere structuren.
4. Inwoners van Roosendaal De parken zijn er voor de inwoners van de gemeente Roosendaal! Het is daarom van grote betekenis om de inwoners te betrekken bij het beheer en de ontwikkeling van de parken. Betrokkenheid zorgt voor gevoel van eigenaarschap van, en verantwoordelijkheid voor, de eigen leefomgeving. Stimuleer initiatieven van inwoners en faciliteer deze. Zoek verbinding met scholen en buurthuizen en stimuleer kennis en betrokkenheid door educatie en voorlichting en vergroot de mogelijkheden voor het geven van buitenlessen. Betrek bij veranderingen in de parken altijd deskundigen op het gebied van vormgeving en beplantingen.
2. Verbonden en gezonde stad Een gezonde stad heeft niet alleen veel groen, schone lucht en schoon water, maar is ook ingericht op het stimuleren van beweging voor jong en oud en sociale ontmoetingen. De inrichting van het openbaar gebied is gericht op het terugdringen van autoverkeer ten gunste van voetgangers en fietsers. De parken zijn essentiële schakels in wandel- en fietsroutes, waarbij meer aandacht moet worden besteed aan de onderlinge verbindingen en aansluitingen op het buitengebied. De parken moeten ook toegankelijk zijn voor mensen die niet
46
4 pijlers 1. Robuust groen-blauw netwerk • • •
Bodem en water sturend Klimaatadaptatie Natuurontwikkeling en biodiversiteit
2. Verbonden en gezonde stad • • •
Fietsen en wandelen centraal Sport en bewegen Toegankelijkheid
3. Unieke parken • • •
Identiteit en diversiteit Regie en onderhoud Cultuurhistorie
4. Inwoners van Roosendaal • • •
Participatie Initiatieven faciliteren Educatie
47
3. Visie per park
48
49
3. Visie per park
3.1 Westrandpark Omvang: Ontwerper: Aanleg:
7,2 ha onbekend eind jaren ‘60
zuidzijde is er een onderdoorgang bij de Burgemeester Freijterslaan. Aan de noordzijde verbindt een fietspad langs de snelweg het park met de onderdoorgang onder de A17 bij de Nieuwe Roosendaalse Vliet.
Ligging Het Westrandpark ligt tussen de wijk Westrand en de snelweg A17. Het park is via diverse aantakkingen op het stedelijke weefsel goed verbonden met de wijk Westrand. Door de barrière van de A17 is het park slecht aangesloten op het buitengebied. Aan de
Langs de parkrand aan de zuidzijde liggen verschillende voorzieningen zoals SDW-dagcentrum ’t Palet, school voor speciaal onderwijs de Kameleon en sportschool Move On Roosendaal.
Buitengebied Move On
Westrandpark Ontwikkeling Stadsoevers A17
De Kameleon
Dagcentrum 't Palet
De Stok
WESTRAND Burg. Freijterslaan
50
Paterstuin
Historie Het park is in de jaren ’60 aangelegd, tegelijk met de ontwikkeling van de wijk Westrand. Het is aangelegd als brede groenstrook met grasvelden, boomgroepen, wandelpaden, enkele speelvoorzieningen en een rand van dichte heesters langs de snelweg. In de loop der tijd zijn, in samenspraak met de omwonenden, verschillende nieuwe functies aan het park toegevoegd. In 2016 is in het park een ‘Kwiekroute’ aangelegd, een wandelroute die begint bij het buurthuis en eindigt bij St. Elisabeth.
1950 - Open velden en Enge beek
1965 - Aanleg natuurbad de Stok en start uitbreiding Westrand
1970 - Stadsuitbreiding Westrand en aanleg park
2022 - Huidige situatie
51
3. Visie per park
Beschrijving Het Westrandpark is een langgerekt wandelpark met enkele speelvoorzieningen. Kenmerkend zijn de driehoekige ruimtes, die in feite de restranden zijn van de woonwijk Westrand. Langs de snelweg schermt een dichtbegroeid talud met heesters en bomen het park af van het zicht op, en geluid van, de langsrijdende auto’s. Door deze dicht beplante rand en de diagonale paden en dwarsverbindingen naar de wijk, lijkt het park breder dan het in werkelijkheid is.
Aan de noordzijde liggen twee driehoekige vijvers met daaraan rijtjeswoningen. Het park wordt aan de zuidzijde beëindigd door de op- en afritten van de snelweg en aan de noordzijde door een bedrijventerrein.
De volgroeide vegetatie in het park bestaat voornamelijk uit inheemse beplanting van gras, heesters en bomen. Binnen deze structuur liggen verschillende functies, die veelal met betrokkenheid van omwonenden tot stand zijn gekomen. Dit zijn onder meer een omheinde hondenspeelplek, fietscrossbaan, Jeu de Boules baan, een met wilgen omzoomde speelplek en een Tiny Forest. De paden bestaan uit halfverharding.
Het Westrandpark is een belangrijk uitloopgebied voor de wijk Westrand met een grote mate van afwisseling tussen open en gesloten delen. Kenmerkend zijn het eenvoudige karakter van gras en beplanting, de driehoekige ruimtes met daarin de verschillende functies en de inheemse vegetatie. Interessant is het dynamische karakter als het gaat om wisselende - al dan niet tijdelijke – functies, afhankelijk van behoeften van de inwoners.
Karakteristiek
Karakteristiek Eenvoudig karakter en relatie met wijk Westrand
52
53
3. Visie per park
Kwaliteiten • •
• •
Knelpunten
Grote betrokkenheid van inwoners en veel burgerinitiatieven. Interessante ruimtelijke indeling met zicht op de verschillende bijzondere functies en woningen langs de rand. De diagonale zichtlijnen laten het park groter lijken dan het is. Goed verbonden met de aangrenzende woonwijk.
• •
Slecht verbonden met het buitengebied ten westen van de A17. Enigszins ‘sleets’ karakter.
Kwaliteit Betrokken inwoners en veel burgerinitiatieven, zoals hondenuitlaatplek, dierenweide, Tiny Forest school
Kwaliteit Veel ruimte en grote bomen
Knelpunt Smalle paden
Knelpunt Enigszins sleets karakter
54
Kansen Het park biedt kansen om het een grotere betekenis te geven als ecologisch park en als park voor sport en beweging. Ten aanzien van duurzaamheid kan nog meer worden gefocust op het vergroten van de biodiversiteit en het vergroten van het waterbergend vermogen van het park. Het Westrandpark kan niet los gezien worden van ontwikkelingen in de centrale groenstructuur, zoals getekend in de gebiedsvisie Westrand. Dit centrale groengebied biedt optimale kansen voor kortere en langere wandelroutes vanuit de aangrenzende wijk Westrand. Verder biedt de ontwikkeling van de wijk Stadsoevers de mogelijkheid om het park op grotere schaal door middel van een groenblauw netwerk met de omgeving te verbinden.
55
3. Visie per park
Aanbevelingen •
•
• •
Ontwerpopgaven
Park aan noordzijde ruimtelijk en functioneel doortrekken langs het water om de wijk Westrand heen, richting Scherpendeel en Stadsoevers. In het park kunnen meer sportvoorzieningen worden aangelegd/geplaatst met mogelijkheden voor de sportschool (Move On Roosendaal) en anderen, om buiten te sporten. Aandacht voor toegankelijkheid en sportvoorzieningen voor ouderen. Recreatieve verbinding onder de A17 maken, langs de waterloop onder de snelweg door bij de Vloeivelden en de Stok.
• • •
56
Ontwerp parkuitbreiding richting parkvoorzieningen Stadsoevers. Ontwerp visie op vergroten ecologische betekenis van het Westrandpark. Inpassingsplan extra sportvoorzieningen in samenspraak met de buurt.
Park aan noordzijde doortrekken langs het water om Westrand heen richting Scherpendeel en Stadsoevers. Recreatieve verbinding maken
Toevoegen sportvoorzieningen met mogelijkheden voor de sportschool (Move On Roosendaal) om buiten te sporten.
Inpassing sportvoorzieningen.
N
1:4.000 57
3. Visie per park
3.2 Burgemeester Coenenpark Omvang: Ontwerper: Aanleg: Opening:
Historische ontwikkeling
4,8 ha E.J. Bosma en J.T.P. Bijhouwer (1933) 1933 1934
Het Burgemeester Coenenpark is in de jaren dertig aangelegd als werkverschaffingsproject. Roosendaal kampte toen, net als vele andere steden in Nederland, met grote werkloosheid. Bij de aanleg van het Coenenpark werd gebruik gemaakt van subsidies van de Rijksoverheid ter bestrijding van de werkloosheid door middel van aanleg en uitvoering van groenvoorzieningen. J.E. Bosma maakte een schets hiervoor en na toezegging van de rijkssubsidies werkten J.E. Bosma en J.T.P. Bijhouwer de schets verder uit tot een gezamenlijk plan. Basis voor het ontwerp was het uitbreidingsplan van het architectenbureau Schaap. Het ontwerp van het Coenenpark is een bijna letterlijke weerspiegeling van Bijhouwers visie op ‘eigentijdse’ parken, geënt op de Duitse Volksparken.
Ligging Het Burgemeester Coenenpark ligt ten oosten van het station, tussen de Waterstraat en de Brugstraat. Het park wordt begrensd door de fraaie bebouwing en de groene middenberm van de Parklaan. Aan de noordoostzijde grenst het Coenenpark aan de grote tuin van het voormalige moederhuis van de Franciscanessen en aan de zuidzijde van het park ligt het Norbertuscollege. Ten zuidwesten van het park aan de overzijde van de Brugstraat bevindt zich het groengebied Mariadal.
Parklaan
Luitenpark
Burgemeester Coenenpark
Ontwikkeling Waterstraat
KALSDONK
Station Roosendaal
Norbertuscollege
Begraafplaats Bredaseweg
Mariadal
58
Een echt gebruikspark met verschillende sferen, “met kamers van uiteenlopend karakter, die met ruime doorzichten in elkaar overgaan”. Bosma en Bijhouwer ontwierpen het park als een interpretatie van het Brabantse landschap met een beek en “het gezellig-intieme Brabantse karakter” dat werd weerspiegeld in de beplanting. Centraal in het ontwerp lag het met zuilvormige bomen beplante uitzichtpunt, dat in volle glorie uitzicht bood over het ‘Rozendal’, zoals het project ook werd genoemd. Het ontwerp is in 1933 grotendeels uitgevoerd met uitzondering van de muziekkapel, omdat men vreesde dat de bouw van de muziekkoepel ten koste zou gaan van de kiosk op de Markt. In plaats daarvan is op deze locatie een burgemeesterswoning gebouwd.
In de loop der jaren zijn verschillende kleinere en grotere wijzigingen in het ontwerp aangebracht, zoals de aanplant van een nieuw rosarium, de toevoeging van een nieuw waterelement aan het begin van de ‘beek’ en de aanplant van verschillende grote bomen.
1900 - kleinschalige verkaveling en hagenstructuren
1937 - Aanleg Burgemeester Coenenpark
1975 - Uitbreiding stadscentrum
2022 - Huidige situatie
59
3. Visie per park
Aanzicht muziekkoepel J.P.T. Bijhouwer Grensverleggend Landschapsarchitect (Gerrie Andela, 2011)
Burgemeester Coenenpark J.T.P Bijhouwer Specials Collection (Wageningen University & Research)
60
Aanzicht vijver J.P.T. Bijhouwer Grensverleggend Landschapsarch
hitect (Gerrie Andela, 2011)
Aanzicht heuvel J.P.T. Bijhouwer Grensverleggend Landschapsarchitect (Gerrie Andela, 2011)
61
3. Visie per park
Beschrijving Het Burgemeester Coenenpark is een langgerekt wandelpark met geometrische en landschappelijke elementen. Het meest westelijke deel bestaat uit grasvelden met boomgroepen. Daarnaast ligt een grote landschappelijke vijver die zich versmalt zich tot een slingerende beek, waarna het park eindigt in een smalle parkstrook met speelvoorzieningen. Op de locatie van het voormalige rosarium is onlangs een nieuw rosarium gerealiseerd. Dubbele herenhuizen en de Parklaan met een fraaie groene middenberm begrenzen het park aan de noordwestzijde. De achterzijde van het park aan de zuidoostzijde bestaat uit een grondwal met een dichte en gevarieerde beplanting. Het ontwerp van Bijhouwer betreft een van zijn eerste ontwerpen in Roosendaal. Eenvoud, openheid en veelal inheemse boomsoorten zijn kenmerkend voor zijn ontwerpen.
Karakteristiek Essentieel voor het ontwerp van het park is de ruimtelijke beleving tijdens de wandeling. Grote open ruimten worden afgewisseld door smalle, dicht beplante delen. De beek is een subtiele overgang van vijver naar eindpunt van het park. Wisselende richtingen van de paden en (vaak diagonale) zichtlijnen en hoogteverschillen laten het park groter lijken dan het feitelijk is. Boomgroepen op strategische plekken ondersteunen de ruimtelijke beleving. Hoogtepunt van het park zijn de grote vijver en het hoger gelegen uitkijkpunt.
62
63
3. Visie per park
Kwaliteiten • • • • • •
Grote ruimtelijkheid van het oorspronkelijke ontwerp, gedeeltelijk nog aanwezig. Afwisseling tussen grote vijver en smal beekdal. Interessante topografie met als hoogtepunt de heuvel bij de grote vijver. Mooie boomgroepen met oude bomen. Prachtige parkrand met groene middenberm en statige woningen. Belangrijk parkontwerp in het oeuvre van Prof. J.T.P. Bijhouwer, die een invloedrijke rol heeft gespeeld in de parkenontwikkeling van Roosendaal in de jaren dertig van de vorige eeuw.
• •
•
•
•
Knelpunten •
•
De ruimtelijke samenhang van het oorspronkelijke ontwerp is verstoord door de bouw van de burgemeesterswoning. Het oorspronkelijke ontwerp is verwaterd door de aanleg van het rosarium in een andere (niet passende) vorm en het dichtslibben van karakteristieke open ruimten en zichtlijnen door ongebreidelde aanplant van bomen.
•
Kwaliteit Slingerende paden langs de beek. Grote boomgroepen.
Zichtlijnen zijn dichtgegroeid en boomgroepen zijn verdwenen. De heuvel bij de vijver, wordt als hoogtepunt van het ontwerp, niet meer geaccentueerd. In het oorspronkelijke ontwerp van Bijhouwer was dit punt beplant met karakteristieke, zuilvormige bomen. Onduidelijk is of deze ooit zijn aangeplant en zo ja, met welke soort bomen. Een ander hoogtepunt van het park, het begin van de beek, wordt ontsierd door een lelijk en niet passend waterelement. Het nieuwe rosarium is wat vormgeving betreft niet passend bij het oorspronkelijke ontwerp. Bovendien wordt het slecht onderhouden. Het oorlogsmonument ligt wat verloren in de berm van de Parklaan. De inrichting doet weinig recht aan de locatie als plek van herdenking van de Tweede Wereldoorlog. De aanwezigheid van een groot aantal, in vorm en kleur afwijkende, afvalbakken doet afbreuk aan het subtiele en ruimtelijke karakter van het park.
Knelpunt Niet passend waterelement
64
Kansen Het oorspronkelijke ontwerp is bijzonder in al zijn eenvoud. Het (zo veel mogelijk) terugbrengen van het oorspronkelijke ontwerp en het behouden van het oorspronkelijke karakter zou uitgangspunt moeten zijn. Het vergroten van de biodiversiteit door verruigen van bepaalde gazondelen, zonder de ruimtelijke compositie van het ontwerp aan te tasten. Het park is via de groene middenberm van de Parklaan, Heilig Hartplein en Rector Hellemonsstraat al verbonden met het Luitenpark. De functionaliteit van deze verbinding verdient nog meer aandacht, met name het deel tussen Heilig Hartplein en Luitenpark. Wellicht kan het park in de toekomst ook beter verbonden worden met het Mariadal en de Katholieke begraafplaats aan de Bredaseweg. De herontwikkeling van het voormalige kloostercomplex aan de Waterstraat is een kans om dit complex beter met het Burgemeester Coenenpark te verbinden en daarmee ook met de Katholieke begraafplaats aan de Bredaseweg.
65
3. Visie per park
Aanbevelingen • • • • • • •
•
Neem het oorspronkelijke plan als uitgangspunt voor toekomstig beheer. Herstel zichtlijnen en verwijder bomen die niet passen bij de oorspronkelijke ruimtelijke opzet. Vervang het nieuwe rozenperk volgens het oorspronkelijke ontwerp met een orthogonale opzet. Vervang het huidige waterelement door een nieuw, verfijnd en terughoudend waterelement. Richt de locatie van het oorlogsmonument opnieuw in, met meer aandacht voor het verblijfskarakter ten tijde van herdenking. Verwijder de helft van het aantal afvalbakken en kies bij vervanging voor een bak die qua kleur en uiterlijk beter past bij het ingetogen karakter van het park. Zorg dat de nieuwbouwplannen voor het kloostercomplex aansluiten bij het park en creëer eventueel een nieuwe verbinding hiermee. In het herontwikkelingsplan van Viertien - herontwikkeling van het moederhuis van de Franciscanessen van Charitas aan de Waterstraat 65’ - wordt een aanzet hiervoor gedaan met drie aansluitingspunten op het park. Dit aantal aansluitingen doet echter afbreuk aan het gesloten karakter van de achterzijde van het park. Beter kan het aantal aansluitingen worden beperkt tot een of twee. Onderzoek de mogelijkheden om het Coenenpark aan te wijzen als gemeentelijk of rijksmonument.
Ontwerpopgaven • • •
Onderzoek naar mogelijkheden om Mariadal met het Burgemeester Coenenpark te verbinden. Ontwerp en herinrichting omgeving oorlogsmonument. Ontwerp nieuw waterelement aan de kop van de beek.
66
Halveer het aantal afvalbakken
Vervang het waterelement
Verbinding maken met kloostercomplex.
Herstel het ontwerp Bijhouwer
Vervang het nieuwe rozenperk door het oorspronkelijke ontwerp. Verbinding maken met kloostercomplex.
Verbinding maken met Mariadal N
1:2.000 67
3. Visie per park
3.3 Begraafplaats Bredaseweg Omvang: Ontwerper:
Aanleg:
Historische ontwikkeling
5,4 ha oorspronkelijk ontwerp niet bekend. J.T.P. Bijhouwer (schets uitbreiding 1935) ca.1869, daarna diverse uitbreidingen
Het oudste deel van de begraafplaats was gesitueerd aan de Bredaseweg, met daaraan de hoofdentree. De begraafplaats werd geopend op 1 januari 1870 en is in de loop der tijd herhaaldelijk uitgebreid. In 1883 werd een lijkenhuisje of baarhuisje gebouwd, destijds verplicht vanwege de ‘Wet ter voorkoming van besmettelijke ziekten’. In 1883 werd er een kapel gebouwd op deze locatie, die in 1987 weer werd afgebroken. In 1935 heeft J.T.P. Bijhouwer een ontwerp gemaakt voor een van de omvangrijkste uitbreidingen van de begraafplaats. Bijhouwer ontwierp een nieuwe entree aan de Kalsdonksestraat die via twee structurerende lanen het oude en het nieuwe deel met elkaar verbindt. Vanaf 1978 zijn er geen nieuwe
Ligging De Rooms Katholieke begraafplaats ligt ingeklemd tussen de Kalsdonkseweg, de Van Coothlaan, de Bredaseweg en de Griendweg. De begraafplaats is grotendeels omringd door woonbebouwing. In de noordwesthoek ligt het Regionaal Behandelcentrum Wiekendaal-Groenhuysen en het aangrenzende voormalige moederhuis van de Franciscanessen met daarachter het Burgemeester Coenenpark.
KALSDONK Burgemeester Coenenpark Ontwikkeling Waterstraat
Kalsdonksestraat Behandelcentrum
Begraafplaats Bredaseweg
Bredaseweg
Mariadal
68
graven meer uitgegeven. Het bijbegraven in gereserveerde eigen graven ging nog door tot 1 januari 1990, daarna is de begraafplaats gesloten. In 2040, 50 jaar na de sluiting, zou de begraafplaats geruimd kunnen worden.
Herontwerp J.T.P. Bijhouwer - Andela, G. (2011), J.T.P. Bijhouwer - Grensverleggend Landschapsarchitect
69
3. Visie per park
Beschrijving De begraafplaats bevat veel monumentale graven en graven van bekende Roosendaalers, militaire graven en bijzondere graven. Opvallend element is de Calvarieberg met kruisbeeld aan de oostzijde van de begraafplaats, ingericht voor burgerslachtoffers waarvan de meesten omkwamen op 31 mei 1944. De huidige graven worden tegenwoordig grotendeels door vrijwilligers van de Stichting begraafplaatsen Roosendaal onderhouden.
De fraaie begraafplaats, aangewezen als gemeentelijk monument, bestaat uit een vijfhoekige kavel die gestructureerd wordt door viertal hoofdpaden. De randen grenzen vrijwel overal aan de openbare weg met uitzondering van een klein deel aan de van Coothstraat, waar een rijtje woningen (woonwagens) staat. Het zuidwestelijke deel van de begraafplaats is het oudste deel. Het wordt doorsneden door een assenkruis van paden met aan de kruising de locatie van de voormalige kapel, thans een met hagen omzoomde ruimte. Het lange pad verbindt de oorspronkelijke entree aan de Bredaseweg met de nieuwe entree aan de Kalsdonksestraat. Op het oudste deel van de begraafplaats zijn veel graven geruimd, alleen de monumentale en bijzondere graven zijn behouden. Dit deel heeft daarom een zeer groen en parkachtig karakter. In het noordelijke en oostelijke deel liggen veel jongere graven in een hogere dichtheid, terwijl de graven aan de oostzijde juist een veel lagere dichtheid hebben.
Karakteristiek Cultuurhistorisch waardevolle begraafplaats door de afspiegeling van de begraafcultuur in Roosendaal gedurende de 20e eeuw. Daarnaast is de begraafplaats belangrijk door de betrokkenheid van J.T.P. Bijhouwer bij een van de belangrijkste uitbreidingsplannen. Kenmerkend zijn de structurerende padenstructuur en de groene randen. De begraafplaats is een belangrijk en structurerend parkgebied in het stedelijke weefsel van Roosendaal.
Karakteristiek Cultuurhistorisch waardevolle begraafplaats met lange zichtlijnen en grote monumentale bomen
70
71
3. Visie per park
Kwaliteiten • • •
• • • • •
Knelpunten
Afspiegeling van de begraafcultuur in Roosendaal gedurende de 20e eeuw. Diverse monumentale graven van markante Roosendalers. Militaire begraafplaats van Roosendaalse militairen die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Militaire begraafplaats van Engelse Strijders omgekomen in WOII. Calvarieberg met graven van burgers omgekomen in WOII. Structuurbepalende lanen vormen ruimtelijk raamwerk. Grote diversiteit aan bomen en beplantingen. Grote betrokkenheid van vrijwilligers van de Stichting begraafplaatsen Roosendaal bij het onderhoud van de graven.
•
• •
Niet meer in gebruik als begraafplaats, maar graven moeten (grotendeels) nog tot 2040 in stand gehouden worden. Wateroverlast gebied KalsdonksestraatWaterstraat. Beperkte dichtheid in bomen.
Kwaliteit Goed onderhouden paden met diversiteit aan bomen
Kwaliteit Cultuurhistorische waarde met graven als monument
Knelpunt Besloten in de avonden
Knelpunt Beperkte dichtheid bomen
72
Kansen De begraafplaats vormt een belangrijke schakel in het groene netwerk van Roosendaal. Na eventuele ruimingen in de toekomst zou de begraafplaats als park in stand moeten blijven, met behoud van een diversiteit aan graven die het verhaal van de Roosendaalse samenleving weerspiegelen. Bij de eventuele ontwikkelingen in de toekomst zou nog meer aandacht moeten gaan naar het vergroten van de biodiversiteit en de aanplant van grote bomen (1e soort). Bomen leveren een belangrijke bijdrage aan verkoeling van de stad en het vastleggen van CO2. Ook zou het begraafpark beter moeten worden verbonden met het voormalige klooster aan de Waterstraat en het daarachter gelegen Burgemeester Coenenpark. Het park zou nu en in de toekomst gebruikt kunnen worden voor het organiseren van kleinschalige activiteiten op het gebied van kunst en cultuur zoals kleinschalige concerten, herdenkingsbijeenkomsten, tentoonstellingen etc. Dit alles uiteraard met respect voor de nog aanwezige graven.
73
3. Visie per park
Aanbevelingen • • • •
Betere voetgangersverbinding maken met klooster Waterstraat en Burgemeester Coenenpark. Vergroten biodiversiteit door aanplant en beheer en door aanplant van grote bomen. Behoud en ontwikkeling van robuuste bosstrook aan noord- en oostzijde van de begraafplaats. Waterloop langs westzijde begraafplaats verbreden voor wateropvang van gebied Kalsdonksestraat-Waterstraat.
Ontwerpopgaven • •
Onderzoek mogelijkheden betere voetgangersverbinding klooster Waterstraat en Burgemeester Coenenpark. Ontwerp plan voor vergroten biodiversiteit op de begraafplaats.
74
Mogelijke voetgangersverbinding klooster Waterstraat / Burgermeester Coenenpark
Op termijn aanplanten laanstructuur
Verbreden watergang.
N
1:2.000 75
3. Visie per park
3.4 Luitenpark Omvang: Ontwerper: Aanleg: Opening:
4,8 ha E.J. Bosma en J.T.P. Bijhouwer (1933) 1933 1934
noordelijk gelegen landelijke gebied. Aan de zuidzijde eindigt het park bij de Van Beethovenlaan en is via de onderdoorgang onder de A58 verbonden met het Godwaldtpark. Aan de westzijde is het Luitenpark goed ontsloten vanuit de naastgelegen woonwijk. Vanaf de oostzijde is het park alleen bereikbaar via de Voltastraat, een straat die het park in tweeën deelt.
Ligging Het Luitenpark ligt tussen de woonwijk Kalsdonk en het industrieterrein Majoppenveld-Noord. Via de Zwaanhoefstraat en de daar gelegen spoorwegovergang is het park verbonden met het
Pumptrack Roosendaal
Spoorlijn
Basisschool de Vlinder
Majoppeveld
Parklaan
Luitenpark Buurtcentrum Kalsdonk
KALSDONK 76
Historie Tot ongeveer 1928 bestond dit gebied uit een zeer fijnmazig netwerk van bouwlanden, omringd door houtwallen. Daarna vond schaalvergroting van het gebied plaats en zijn veel hagenstructuren gekapt. Het Luitenpark was oorspronkelijk een sportpark met voetbalstadion en sportvelden dat vanaf 1950 in
gebruik was. Als voorloper op de ontwikkeling van de wijk Kalsdonk die begin jaren ’60 is aangelegd. Met de revitalisering van de wijk Kalsdonk, rond 2009, is het parkareaal ongeveer gehalveerd en zijn op het westelijke deel van het sportpark woningen gebouwd en is het huidige Luitenpark aangelegd.
1927 - kleinschalige verkaveling en hagenstructuren
1961 - Sportpark
2009 -Revitalisering Kalsdonk en aanleg Luitenpark
2022 - Huidige situatie
77
3. Visie per park
Beschrijving
Karakteristiek
Het Luitenpark is een lang en smal park met grote open ruimtes en wijd uit elkaar staande, solitaire bomen en boomgroepen. In het park liggen verschillende speel- en sportvoorzieningen. Het park wordt begrensd door hagen met heestergroepen aan de westzijde en een hek met daarlangs een indrukwekkende rij lindes aan de oostzijde. Het park wordt goed gebruikt en is een belangrijke plek voor inwoners. De grote grasvelden bieden ruimte voor verschillende activiteiten, zoals barbecueën en sporten. De historische achtergrond van voetbalstadion en sporters in de wijk, in de vorm van borden met tekst, foto’s en uitleg, geeft betekenis aan het park.
De langgerekte vorm, het omsloten karakter door bebouwing en lindebomen en de duidelijke functie als sport- en speelpark zijn karakteristiek voor het park.
Omvang – 3,8 ha Ontwerper – niet bekend Aanleg – ca. 1961 en ca. 2009
78
Karakteristiek Langgerekt park met smalle paden en speelvoorzieningen
N
79
3. Visie per park
Kwaliteiten • • • •
Veel speel- en sportvoorzieningen Historische achtergrond op het gebied van sport Ruimte voor recreatieve activiteiten en evenementen Omsloten karakter van het park met mooie randen van hagen en bomenrijen. Het zicht vanuit de woningen op het park zorgt voor sociale controle
Knelpunten • • • • • •
Lelijke entrees met verzakte roosters die slecht of niet toegankelijk zijn voor invaliden en rolstoelgebruikers. Het park heeft slechts één doorgaand pad, dat bovendien erg smal is. Rondwandelingen zijn daardoor niet mogelijk. Het Luitenpark oogt wat gedateerd en versleten. Het park aan de noord- en oostzijde is slecht verbonden met de omgeving. Het is een missing link in het LV-netwerk. Bebouwing aan de noordzijde van het park versnippert het park en maakt de entree en de verbinding met het buitengebied onduidelijk. Park wordt in tweeën gedeeld door de Voltastraat.
Kwaliteit Omsloten rand van bomenrijen
Kwaliteit Woningen met zicht op het park
Knelpunt Lelijke en slecht toegankelijke entrees
Knelpunt Smal pad
80
Kansen Het Luitenpark speelt een belangrijke rol binnen het thema bewegen en gezondheid. Het park zou hier nog specifieker op ingericht kunnen worden. Het park oogt nogal braaf, het vrolijke sport- en spelkarakter zou meer tot uitdrukking mogen komen in de materialisatie van de toekomstige inrichting. Daarnaast zou het park een grotere rol moeten krijgen in het vergroten van de biodiversiteit door variatie in aanleg en beheer van inheemse beplanting. Bovendien zou het park een grotere rol kunnen spelen in de ontwikkeling van recreatieve routes en het blauwgroene netwerk, met name door het beter aansluiten van het park op het noordelijk gelegen buitengebied.
81
3. Visie per park
Aanbevelingen • • • • •
Beter aansluiten op hardloop- en fietsrondjes door de stad en buitengebied. Rijbaan deel Voltastraat door Luitenpark verwijderen. Versterken van het karakter als sportpark, door uitbreiding van voorzieningen en sportevenementen. Aanleg running track door verbreden en uitbreiden van padenstructuur. Vervangen of verwijderen roosters bij entrees.
Aansluiten op wandel- en fietsroutes.
Toevoegen sportvoorzieningen.
82
Verwijderen auto onsluiting.
Heraanleg entree
Ontwerpopgaven •
Ontwerp inpassing runningtrack en uitbreiding sport- en spelvoorzieningen.
Aanleg hardloopcircuit.
Aansluiten op wandel- en fietsroutes.
83
N
1:2.000
84
85
3. Visie per park
3.5 Begraafplaats Bachlaan Omvang: Ontwerper: Aanleg: Opening:
Ligging
4,8 ha E.J. Bosma en J.T.P. Bijhouwer (1933) 1933 1934
De Algemene begraafplaats ligt in de hoek Bachlaan, Duke Ellingtonlaan en de daarachter gelegen Van Beethovenlaan. De begraafplaats wordt aan de noordzijde begrensd door een autohandel en aan de oostzijde door achtertuinen van woningen.
Luitenpark
KALSDONK Autohandel
Bredaseweg
Begraafplaats Bachlaan A58
van Beethovenlaan
Turfvaart
BURGERHOUT
Godwaldtpark
86
Historie De begraafplaats is eind jaren ’30 aangelegd langs een landweggetje aan de zuidzijde van de Bredaseweg (nu Bachlaan). De begraafplaats werd destijds vanaf de Bredaseweg ontsloten. De oorspronkelijke kavel was toen groter en liep aan de zuidzijde door tot vlak bij de Rucphense Vaart. Rond
1968 werd de begraafplaats daarvan losgekoppeld door de aanleg van de grootschalige Van Beethovenlaan en de daarlangs gelegen groen- en waterstructuren. Onduidelijk is wanneer de hoofdentree werd verlegd naar de Bachlaan. De begraafplaats is in 1978 gesloten.
1937 - Begraafplaats loopt tot aan de Rucphensevaart
1970 - Uitbreiding Kalsdonk en verkleining begraafplaats
1980 - Begrenzing van Beethovenlaan (aanleg 1965)
2022 - Huidige situatie
87
3. Visie per park
Beschrijving De begraafplaats is een in zichzelf gekeerde ruimte met monumentale bomen. De huidige entree aan de Bachlaan is het restant van de oorspronkelijke entree aan de Bredaseweg. De bomen hieromheen stammen wellicht ook uit de tijd van de oorspronkelijke aanleg. Dit noordelijke deel van de begraafplaats bevat geen graven. Ten zuiden van de entree staat een gebouwtje dat thans eigendom is van Uitvaartverzorging Brabant. De graven liggen in het zuidelijke deel van de begraafplaats en stammen uit verschillende tijdperioden. De oudste graven zijn het mooist, maar ook het meest vervallen. De graven liggen op een open grasveld omzoomd door hagen en met enkele monumentale bomen, met name in de randen. De grafstenen en graven verkeren voor een groot deel in slechte staat. Veel graven zijn verzakt
en de grafmonumenten vaak gebroken. Enkele graven zijn gerenoveerd door vrijwilligers van de Stichting begraafplaatsen Roosendaal. Op de begraafplaats liggen graven van zowel Britse RAFVliegeniers als Nederlandse militairen en burgerslachtoffers van WOII. De militaire graven verkeren in goede staat en worden goed onderhouden.
Karakteristiek Karakteristiek is het besloten, verstilde en ingetogen karakter van de begraafplaats en de grote monumentale bomen.
Karakteristiek Grote monumentale bomen en cultuurhistorische graven
88
Omvang – ca. 1 ha Ontwerp – niet bekend Aanleg – ca.1937
89
3. Visie per park
Knelpunten
Kwaliteiten •
• •
De begraafplaats is een stille plek waar weinig mensen komen. De begraafplaats is aantrekkelijk als nest- en foerageergebied voor vogels en andere dieren vanwege het rustige karakter en de aanwezigheid van veel groen en grote bomen. De aanwezigheid van grote, oude bomen, veelal beuk. Op de begraafplaats liggen enkele cultuurhistorisch waardevolle graven.
•
• •
•
Een groot deel van de graven verkeert in slechte staat, veel graven zijn verzakt en grafmonumenten vaak gebroken. De begraafplaats heeft thans geen functie en wordt ook niet gebruikt als wandelpark. Aan de noordzijde is er een lelijk zicht op de naast gelegen autohandel, inmiddels niet meer actief maar wel bedrijfsbestemming. De bomen in de oostrand zijn enige tijd geleden gekapt i.v.m. bezonning van de daarachter gelegen tuinen. De ontstane open ruimte is niet passend bij de ruimtelijke karakteristiek van een door bomen omzoomde ruimte.
Kwaliteit Kwaliteit bomen
Kwaliteit Karakteristieke en cultuurhistorisch waardevolle graven