Bijlage 1 Cultuurnota 2025-2040 Cultuur verbindt en kleurt Roosendaal.pdf
Tekst van het document
SAMENVATTING CULTUURNOTA ROOSENDAAL 2025 - 2040
In 2040 is Roosendaal een levendige cultuurgemeente. Creativiteit gaat hand in hand met onze ondernemende en innovatieve aard. Kunst en erfgoed zijn een onmisbaar onderdeel van het straatbeeld. Overal in de stad, wijken en dorpen is cultuur zichtbaar en toegankelijk voor iedereen. Creatieve makers en kunstenaars zorgen voor een uniek cultuuraanbod. Cultuur draagt bij aan verbindingen tussen inwoners onderling en biedt vernieuwende oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen in verschillende domeinen.
Kunstenaars, bewoners, ondernemers en partners dragen samen bij aan een unieke culturele identiteit. In de komende jaren zetten we ons in om cultuur toegankelijk te maken voor iedereen in de stad, wijken en dorpen. We leggen nadruk op samenwerking, stimuleren initiatieven waaronder culturele locaties zoals broedplaatsen, experimenteerruimtes en makersplaatsen en versterken de zichtbaarheid van Roosendaalse cultuur zowel lokaal als regionaal en provinciaal.
Het is ons doel om het bestaande cultuurbeleid verder te versterken en te ontwikkelen, waarbij we een sterke verbinding leggen met andere domeinen zoals het sociaal domein, onderwijs, economie en vrijetijdseconomie, maar ook aan duurzaamheid, circulariteit en stedelijke ontwikkeling. Roosendaal wil een gemeente zijn waar cultuur een wezenlijk onderdeel is van het dagelijks leven, en waar cultuur een belangrijke rol speelt bij het aanpakken van actuele opgaven waaronder de vier majeure opgaven van Roosendaal: de Kwaliteitssprong RSD40, de Spoorzone, Nationaal Programma Roosendaal en de Westrand.
2
3
OVERKOEPELENDE AMBITIE Het is onze ambitie om de culturele, sociale en economische waarde van cultuur voor Roosendaal (stad en dorpen) maximaal te benutten.
4
1
We versterken de culturele basisinfrastructuur, blijven hierin investeren en bouwen aan een aantrekkelijke gemeente.
2
We creëren letterlijk en figuurlijk ruimte voor cultuur in de stad en dorpen.
3
We investeren in cultuur voor iedereen en dragen zo bij aan een inclusieve samenleving.
4
We stimuleren cultuur dichtbij in de wijken, dorpen en stad en dragen dit uit in onze provinciale en landelijke samenwerking.
5
We verbinden met cultuur.
5
VOORWOORD In 2040 is Roosendaal dé stad waar cultuur leeft - op elke hoek van de straat, in elke wijk en elk dorp. We hebben een aantrekkelijk, divers cultuuraanbod dat iedereen raakt, van jong tot oud. De culturele sector in Roosendaal is uniek en vooral gericht op beleving en actieve deelname. Onze identiteit blijft onze kracht en we voegen daarbovenop een aanbod toe dat inspireert, verrast en uitnodigt om mee te doen. Zo vertellen en bouwen we ook via cultuur het verhaal van Roosendaal. Cultuur is vervlochten in de uitwerking van onze plannen voor de Kwaliteitssprong RSD40. Met acties die ervoor zorgen dat we stad en dorpen naar een hoger niveau tillen, nog plezieriger maken om in te wonen. De komende jaren koesteren de inwoners van Roosendaal de evenementen die de gemeente zo speciaal maken. Tegelijkertijd bieden we nieuwe, spannende ervaringen die prikkelen en verbinden en zorgen we voor een sterke culturele binding. Dit versterkt de sociale cohesie en verbetert de leefbaarheid in onze wijken en dorpen. We willen dat iedereen zich hier thuis voelt, de huidige en de toekomstige bewoners. We experimenteren volop met nieuwe kunstvormen en nodigen jongeren en scholen uit om actief mee te denken. Kunst is overal – in de stad, de wijken en de dorpen - en biedt inwoners de kans om hun creativiteit te ontwikkelen.
In 2040 verwelkomen we niet alleen meer lokale bezoekers, maar ook internationale gasten. We hebben tentoonstellingen die de stad op de kaart zetten, van historische verhalen tot hedendaagse kunst, en van iconische evenementen tot spraakmakende urban culture en kunst in de openbare ruimte. Met cultuur geven we kleur aan actuele opgaven zoals gebiedsontwikkeling. Bouwen we woningen of ontwikkelen we de Spoorzone (Spoor C): we betrekken altijd een cultuurmaker of kunstenaar. Samen denken we buiten de gebaande paden en zoeken we naar vernieuwende oplossingen. Er is ruimte voor avontuur en experiment, en dat maakt Roosendaal tot de inspirerende en levendige gemeente die we willen zijn! Paul de Beer, wethouder cultuur
6
7
Cultuur als groot verbinder beweging, beelden, klanken, verhalen, poëzie Een parelhoen die zich de veren poetst zich opmaakt voor ontmoeting met andere vreemde vogels Jong en oud, van alle kleuren van hier en elders, dorp en stad Brabant, Nederland, de grenzen over Cultuur is wereldwijd geheugen dat door verbinding groeit Cultuur heeft niet zoveel met minder Cultuur is altijd meer...
Ivo Weterings Stadsdichter Roosendaal
8
9
INHOUD
5
10
13
14
18
26
INLEIDING
CULTUUR: DE KRACHT VAN ROOSENDAAL
STERKE INFRA-STRUCTUUR = AANTREKKELIJKE STAD
PLEKKEN VOOR CULTUUR IN STAD EN DORPEN
42
48
52
54
CULTUUR VAN DICHTBIJ TOT INTERNATIONAAL
CULTUUR VERBINDT
CULTUUR EN DATA
34
CULTUUR VOOR IEDEREEN
BIJLAGE: CULTUURKAARTEN, BRONNEN & COLOFON
11
1 INLEIDING ONS VERTREKPUNT De voorganger van de Cultuurnota Roosendaal 2025-2040 is de nota uit 2017 die is geschreven met behulp van het culturele veld en cultuurbelevers. Dat beleid heeft veel ontwikkelingen in gang gezet. Daarom kiezen we ervoor dit beleid als uitgangspunt te nemen en te kiezen voor herijken en doorontwikkelen. Dit sluit aan bij de oproep vanuit het veld om voort te bouwen, te versterken en te promoten. Culturele partners, amateurkunstenaars, professionele creatieve makers, culturele instanties, verenigingen, ondernemers, buurthuizen, bewoners en collega’s hebben allemaal een belangrijke rol als het gaat om culturele inzet en beleving. Samen met hen is er nagedacht en een beeld gevormd wat betreft de richting die we met cultuur op willen. Voortvarend, vernieuwend en actueel. We spraken met culturele organisaties en cultuurmakers en hielden we informatiesessies in de dorpen rondom onder meer de Cultuurkaarten. Tijdens de bijeenkomsten en expedities verzamelden we antwoorden op vragen als: wat willen we houden, wat kan anders, wat missen we en wat is het waard om door te ontwikkelen. We namen de podcast Knaldrang op en organiseerden een stadsgesprek. Ook voerden we gesprekken met medewerkers van verschillende gemeentelijke beleidsvelden en diverse stakeholders in en buiten het culturele veld.
Met de gevormde ambities spelen we samen met al onze partners de komende jaren in op maatschappelijke vraagstukken en hebben we oog voor kunst en cultuur in autonome vorm. Cultuur kleurt Roosendaal en brengt haar inwoners en het culturele veld met elkaar in verbinding.
1
Voor je ligt de Cultuurnota Roosendaal 2025-2040. Met deze cultuurnota bouwen we voort op de koers die is ingezet in 2017. Vanuit stads- en dorpsgesprekken met inwoners en andere bijeenkomsten klonk de duidelijke oproep: “Bouw voort op wat er is en versterk dat wat goed gaat! En laat vooral zien wat er allemaal gebeurt in Roosendaal”. In deze nota geven we richting aan het cultuurbeleid voor de komende vijftien jaar. We zien cultuur als een krachtig middel om de stad te verbinden en aantrekkelijk te maken voor huidige en toekomstige inwoners. Niet voor niets positioneert Roosendaal cultuur onder ‘economie’ zoals staat beschreven in de economische visie ‘slimme doeners maken de toekomst’. Met het nieuwe cultuurbeleid sluiten we aan bij het collegeprogramma 2022-2026 ‘Zij aan Zij voor Roosendaal’. Waarin veertien prioriteiten staan benoemd, de helft hiervan heeft raakvlakken met cultuur: • leefbaarheid in buurten en dorpen (2); • een inclusieve samenleving (3); • een goede toekomst voor onze kinderen (5); • het versterken van de sociale (mentale) gezondheid van de inwoners (9); • het blijven stimuleren van kunst en cultuur en evenementen (12+13) waarbij talentontwikkeling en economische stimulans een motor kunnen zijn.
Uiteraard sluit de cultuurnota ook aan bij de ambities en doelstellingen uit de nota Public Art (2022-2025), de nota ‘Erfgoed in positie’ (2025), het leisure- en evenementenbeleid, de Jeugdagenda ‘2024-2027 Samen aan de slag voor de toekomst van onze jeugd’. We zijn als gemeente bovendien op reis naar een toekomst met meer inwoners. Dat vraagt een aantrekkelijk vestigings- en leefklimaat. Daarom maakt Roosendaal in aanloop naar 2040 een Kwaliteitssprong: RSD40: een brede aanpak om stad en dorpen naar een hoger niveau te tillen. Cultuur is als een rode draad verweven met alle te ondernemen acties. Ook dragen we met cultuur bij aan stedelijke ontwikkeling en placemaking zoals in de Spoorzone die de komende de jaren wordt ontwikkeld. Via community art en buurtcultuur verbinden we cultuur aan actuele opgaven vanuit het Nationaal Programma Roosendaal en de Westrand. Periodiek stellen we een uitvoeringsprogramma bij de cultuurnota op, waarin we onze ambities vertalen naar concrete acties. Zo creëren we een cultuurbeleid dat blijft groeien en bloeien, aansluit bij de behoeften in de sector en blijft inspelen op actuele ontwikkelingen.
12
13
2 CULTUUR: DE KRACHT VAN ROOSENDAAL
2.2 CULTUUR ALS BELEIDSTERREIN
2
De drie overheidslagen in Nederland hebben eigen beleidsverantwoordelijkheid op het gebied van cultuur. Het rijk is verantwoordelijk voor de landelijke culturele basisinfrastructuur, inclusief de aansturing van de cultuurfondsen en de financiering van het beheer van de rijkscollectie. De provincies coördineren op regionaal niveau en
2.1 WAT VERSTAAN WE ONDER CULTUUR?
beheren de provinciale collecties. Het provinciaal beleid voor Noord-Brabant ligt vast in het regioprofiel: ‘Beleidskader levendig Brabant’. Het regioprofiel benadrukt het belang
In Roosendaal gebruiken we ‘cultuur’ als overkoepelend begrip voor cultuur en kunst en erfgoed.
van een goed cultureel netwerk om een levendig aanbod voor iedereen te kunnen bieden. Cultuurbeoefening en cultuurbeleving houden niet op bij de gemeentegrens. Samenwerking in de regio, de provincie en landelijk of internationaal biedt kansen voor
Als we het hebben over cultuur, gaat het over mensen: wat mensen geloven, creëren,
inwoners uit Roosendaal om zich te laten stimuleren en inspireren. Dit vormt tevens de
bedenken en samen beleven. We zien dit terug in tradities, leefstijl, talen en ambachten.
basis om iedereen een passend cultureel aanbod te kunnen bieden.
Aan deze elementen geven we uitdrukking via diverse kunstvormen. Vormen ofwel disciplines als beeldende kunst (schilderen, beeldhouwen, fotografie en digitale kunst),
Als lokale overheid hebben we een verantwoordelijkheid om de verbindende werking van
podiumkunst (theater, dans, muziek en performance art), literatuur, film en (nieuwe)
cultuur te beschermen en bovenal te bevorderen.1 De culturele ontmoeting van inwoners
media en architectuur. Deze vormen ontstaan omdat mensen willen ervaren, ontdekken,
is van onschatbare waarde als middel om sociale cohesie te verstevigen, de verbinding
leren en creëren. Denk hierbij aan de ontwikkeling van urban art.
met elkaar aan te gaan en inclusie te waarborgen. Een cultureel aanbod met een stevige basis kan talentontwikkeling stimuleren. Ook kan cultuur van grote waarde zijn bij het
Erfgoed verwijst naar de culturele, historische, en natuurlijke waarden en schatten die van
ontwikkelen van gebieden. En daarnaast speelt de economische meerwaarde van cultuur
generatie op generatie worden doorgegeven. Dit kan materieel erfgoed omvatten zoals
een belangrijke rol. De mogelijkheid om cultuur te ervaren en beleven heeft impact op
gebouwen, monumenten en kunstwerken, maar ook immaterieel erfgoed zoals tradities,
de lokale economie. We zijn verantwoordelijk voor onder meer het erfgoedbeleid en het
talen, en vieren en gedenken. Erfgoed vertegenwoordigt de identiteit en geschiedenis
beheren van lokale collecties. Per 2026 krijgt het bibliotheekwerk er naar verwachting een
van een gemeenschap of samenleving en speelt een belangrijke rol in het behoud van
zorgtaak bij als aanvulling op de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob).
culturele diversiteit en kennis. Het lokale cultuurbeleid sluit aan op het regionale, provinciale en het landelijke beleid. Cultuur brengt verbinding en kleur en blijft altijd in ontwikkeling. Kunst houdt de
Het sluit ook aan op andere beleidsvelden die lokaal ontwikkeld zijn. Het spreekt voor
samenleving een spiegel voor en toont continu nieuwe perspectieven. Erfgoed verankert
zich dat ons beleid erop is gericht het lokale culturele ecosysteem in stand te houden en
onze materiële en immateriële geschiedenis, met telkens veranderende inzichten: wie zijn
verder te versterken. Door interdisciplinaire samenwerkingen op diverse beleidsterreinen
we nu, waar komen we vandaan en welke betekenis en waarde heeft het voor de toekomst?
en met een verscheidenheid aan Roosendaalse partners kunnen we cultuur diep laten wortelen in de samenleving. Met de krachtige creativiteit van Roosendaal kunnen
Cultuur is inzetbaar als doel om te creëren, ervaren en beleven, en om creatieve
we maatschappelijke vraagstukken in goede banen leiden. Als gemeente pakken we
antwoorden te bieden op actuele vraagstukken. Het biedt ontwikkelkansen aan mensen.
verschillende rollen: van regie voeren tot faciliteren of financieren.
Het zorgt voor leefbaarheid van de gemeenschap en voor positieve gezondheid. Cultuur versterkt de economie en is belangrijk voor toerisme en recreatie. Cultuur biedt schoonheid
Roosendaal maakt deel uit van BrabantStad (B7), een samenwerkingsverband tussen de
en troost, een open blik en wederzijds begrip en zorgt voor worteling in de samenleving.
gemeenten Breda, Eindhoven, Helmond, ’s-Hertogenbosch, Oss, Roosendaal, Tilburg en Provincie Noord-Brabant. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft BrabantStad aangewezen als een van de landelijke cultuurregio’s. Hiervoor is een convenant afgesloten met aandacht voor gezamenlijk vastgestelde hoofdthema’s. In
Roosendaal is het best bewaarde geheim van Brabant. Als je kijkt wat er allemaal gebeurt op het gebied van kunst en cultuur, dat is ongelofelijk veel. Jan-Hein Sloesen - directeur CultuurCluster
14
december 2024 is er een nieuw convenant afgesloten voor 2025 tot en met 2028. Vanuit deze cultuurregio werken we programmatisch samen om de regionale infrastructuur te versterken. BrabantStad bundelt de krachten, wisselt kennis uit en is bijvoorbeeld opdrachtgever voor ‘Waarde van Cultuur’, de cultuurmonitor van NoordBrabant.
15
Ook maken we ons sterk voor samenwerking en afstemming met Midstad Brabant: de M5-gemeenten Bergen op Zoom, Maashorst, Meierijstad, Oosterhout en Waalwijk en in
2
regionaal verband met de steden en dorpen uit West-Brabant. Ook maakt Roosendaal onderdeel uit van de stedelijke regio West-Brabant.
OVERKOEPELENDE AMBITIE: Het is onze ambitie om de culturele, sociale en economische waarde van cultuur voor Roosendaal (stad en dorpen) maximaal te benutten.
Waarde van cultuur De waarde van cultuur kan op verschillende manieren worden beschouwd. Cultuur heeft namelijk een intrinsieke waarde én vervult maatschappelijke en economische functies. Deze drie pijlers, kapitalen genoemd, vormen het fundament van het Roosendaalse cultuurbeleid. Cultureel kapitaal gaat over de eigenstandige waarde en dynamiek van de culturele sector. Dit maakt haar uniek en onmisbaar binnen de samenleving. De waarde overstijgt economische opbrengsten en praktische toepassingen. En in de dynamiek van de culturele sector ligt het vermogen om creatieve expressie, innovatie en sociale verbinding te stimuleren. Sociaal kapitaal gaat over de maatschappelijke betekenis van cultuur: de waarde van kunst en erfgoed voor het individu en de gemeenschap. Cultuur kan mensen helpen om zich te uiten en te ontwikkelen. Het kan een bron van inspiratie en plezier zijn. Het draagt bij aan het geluk en de verbondenheid van mensen. Het kan een belangrijke rol spelen bij het realiseren van maatschappelijke doelen, zoals het bevorderen van sociale cohesie en inclusie. Tevens kan cultuur een rol spelen in de opbouw van een gemeenschappelijke identiteit en het uitdragen daarvan. Economisch kapitaal gaat over de economische dimensie van cultuur. Een goed cultureel klimaat kan bijdragen aan de aantrekkingskracht van een regio als woon-, werk- en toeristische bestemming.
Diverse evenementen en voorzieningen geven een
CULTUREEL KAPITAAL
positieve impuls aan de leefbaarheid en bieden volop kansen voor het bedrijfsleven. SOCIAAL KAPITAAL
1.
16
ECONOMISCH KAPITAAL
De rol van de gemeente in het cultuurbeleid. Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2022)
17
3 STERKE INFRASTRUCTUUR = AANTREKKELIJKE STAD
18
3
19
3 STERKE INFRASTRUCTUUR = AANTREKKELIJKE STAD
3.2 IN DE HAARVATEN VAN DE SAMENLEVING
3
We schreven het al: bij cultuur gaat het over wat mensen geloven, creëren, bedenken en samen beleven. Cultuur is overal. Het stroomt door de haarvaten van onze samenleving, in grote en kleine evenementen, in huis en op de straat. Samen vieren en gedenken hebben een bijzonder plekje in het hart van Roosendaal. Carnaval is een traditioneel kleurrijk volksfeest in alle kernen van Roosendaal. De inwoners
3.1 BASISINFRASTRUCTUUR
vieren Koningsdag, beleven samen de intocht van Sinterklaas en aan Dodenherdenking wordt gepaste aandacht gegeven. Deze tradities houden we in ere en ontwikkelen we
De culturele infrastructuur van Roosendaal is veelzijdig, past bij de stad en is afgestemd
waar nodig verder.
op de omliggende gemeenten. Uit de Brabantbrede monitor ‘Waarde van Cultuur’ blijkt dat Roosendaal relatief veel culturele voorzieningen heeft en dat inwoners er gemiddeld genomen betrekkelijk dichtbij wonen (zie ook paragraaf 8.2). De cultuurlocaties liggen vooral in het centrum van Roosendaal en in de dorpen. Denk bijvoorbeeld aan de iconen: het Tongerlohuys, De Kring, Cultuurhuis Bovendonk en de bibliotheek met verschillende locaties. En in de dorpen onder meer aan het Kasteel van Wouw en Openluchttheater Nispen. Voor een aantrekkelijke stad die een groei doormaakt, is het essentieel dat de
Carnaval gaat over het trots zijn op waar je vandaan komt, het trots zijn op Roosendaal. Steve Breeman - bandlid St. Senilia
basis-infrastructuur op orde is en meegroeit. Het streven is dat iedereen, ongeacht leeftijd, inkomen en afkomst, in Roosendaal zich kan vinden in het aanbod. De gemeente heeft een rijk cultureel verenigingsleven en amateurkunstveld. De talrijke kleinschalige initiatieven in de stad duiden op een creatieve mindset en ondernemersgeest. Ons doel is dit sociale hart te helpen door te ontwikkelen. We willen de zichtbaarheid
Om cultuur dicht bij de inwoners van Roosendaal te brengen, gaan we aan de slag met
van verenigingen en initiatieven vergroten om zo een impuls te geven aan bijvoorbeeld
buurtcultuur en community art. We zetten verschillende proefprojecten op in wijken.
werving van vrijwilligers en bezoekers.
Denk hierbij aan buurtfestivals met als doel verbinding en gemeenschapsgevoel te bevorderen. Of aan een project waarbij een kunstenaar en bewoners van een wijk samen
Ook zetten we in op het vergroten en verbeteren van het huidige aanbod van laagdrempelige
kunst maken. Hiermee kunnen we via cultuur bijdragen aan actuele vraagstukken in
en betaalbare podia en werkruimtes. Er ontstaat nieuw en vernieuwend aanbod in de stad,
bijvoorbeeld de Westrand of wijken die onderdeel uitmaken van het Nationaal Programma
dorpen en wijken. Passend bij een groeiende gemeente.
Roosendaal.
De professionele cultuurorganisaties weten elkaar te vinden en werken samen met elkaar en met partijen met een sociaalmaatschappelijk en welzijnsdoel. Activiteiten
Community art
en evenementen die de cultuursector organiseert, zijn goed vindbaar en gepromoot
Community art heeft de kracht om een positief effect te hebben op hedendaagse
en laagdrempelig toegankelijk voor een breed publiek. Ondanks de actieve promotie
sociale en mentale problemen. Emeritus professor doctor Paul Verhaeghe, heeft
van de initiatiefnemers en de ambitie voor laagdrempelige toegankelijkheid kan
er een scherpe blik op: “Culturele vorming is een belangrijke bouwsteen voor
krachtenbundeling meer mensen bereiken.
onze huidige Westerse maatschappij. Het onbehagen is vandaag de dag groot, de oorzaken en de verschijningsvormen zijn bekend. Als maatschappij hebben we nood
We zien kansen om cultuur in te zetten als bindmiddel in de samenleving. Niet alleen
aan verbondenheid en zinverlening, aan engagement en samenlevingsopbouw.
voor ‘aandachtsgroepen’, maar ook voor de minder goed te bereiken inwoners in (focus)
Community art is daarbij zonder de minste twijfel een ontzettend belangrijk middel.”
wijken. We willen via cultuur aansluiten bij het Nationaal Programma Roosendaal (NPR). En we gaan inzetten op het verbinden van cultuur met andere domeinen zoals het sociaal domein, ruimtelijke ontwikkelingen en bijvoorbeeld de energietransitie. We bouwen aan netwerksamenwerking met organisaties die reeds contact hebben met deze groepen en zoeken actief de samenwerking met hen op.
20
21
3.3 STADSBEIAARDIER EN DICHTER VAN DE STAD
Roosendaal tot leven te brengen, bespeelt hij wekelijks het carillon in de kerktoren van
In Roosendaal mis ik een plek waar we elkaar als kunstenaars kunnen zien en elkaar vinden.
de Sint-Janskerk. Zijn spel draagt bij aan de identiteit en het imago van de gemeente.
Gea-Korpel Beskers - kunstenares
De gemeente heeft een stadsbeiaardier in dienst. Om het historische erfgoed in
3
De beiaardier stemt zijn muziekkeuze af op actuele gebeurtenissen en feestdagen. De bespeling is via een livestream op YouTube te volgen. In de zomerperiode zorgt het carillon voor verbindingen: we nodigen lokale en regionale beiaardiers uit om speciale zomerconcerten te gegeven. We benoemen elke drie jaar een stadsdichter om het culturele klimaat in stad en dorpen te stimuleren. De stadsdichter brengt via poëzie actuele thema’s en belangrijke
Het is essentieel om een toekomstbestendig perspectief te ontwikkelen dat ruimte biedt
gebeurtenissen onder de aandacht. Zo is hij/zij bijvoorbeeld aanwezig bij publieke
aan de cultuursector binnen de bredere stedelijke ontwikkeling van Roosendaal. Dit is
bijeenkomsten als Dodenherdenking.
nodig om de Kwaliteitssprong te maken waar Roosendaal naartoe werkt. Verbindingen in de culturele sector zorgen voor vernieuwing, waarmee stad en dorpen verrassend en
Door ook op verschillende plekken in de gemeente gedichten van de oud-stadsdichters
inspirerend blijven voor bewoners en bezoekers.
te tonen, laten we inwoners en bezoekers op een laagdrempelige wijze kennis maken met poëzie en literatuur in de bredere zin.
Vrije ruimten: waar cultuur mensen samenbrengt De tijdelijke plekken bieden de ruimte voor onder anderen startende makers die een laagdrempelige en betaalbare plek zoeken om te experimenteren. Daarnaast
De beiaard is echt bedoeld als verbinding binnen de gemeente.
bieden we op vaste plekken voldoende mogelijkheden voor makers en culturele
Toni Raats - stadsbeiaardier
het hebben van een vaste plek bouwen makers en culturele ondernemers hun bedrijf
ondernemingen om door te groeien en zich permanent te vestigen. Op deze plekken is er ruimte voor workshops, theaterproducties, expositieruimtes en ateliers. Door verder op en creëren ze naamsbekendheid. Hierdoor binden ze zich aan de stad en wordt de vindbaarheid voor bezoekers en potentiële klanten vergroot.
Bron: Essay geschreven door Henk Vinken van Pyrrhula Research Consultants voor de Waarde van Cultuur Brabant 2024 in opdracht van BrabantStad
3.4 VERNIEUWINGSKRACHT Er is in Roosendaal een grote vraag naar tijdelijke en vaste culturele broedplaatsen, derde plekken en experimenteerruimtes. Daarom zetten we komende vijftien jaar in op het
3.5 FINANCIERING
stimuleren van vernieuwingskracht (zowel qua fysieke ruimte als qua organisatievormen). De broedplaatsen, experimenteerruimtes en makersplaatsen worden gezien als
Voor het realiseren van de ambities voor cultuur is het bieden van passende financiering
ontmoetings- en creatieplekken voor cultuurmakers, ondernemers en inwoners. Deze
van belang. Essentieel hierbij is de juiste balans tussen incidentele en structurele
plekken geven ruimte aan nieuwe ontwikkelingen, vormen een kweekvijver voor nieuwe
financiering. Binnen cultuur hebben we immers te maken met incidentele en structurele
samenwerkingen en sociale ontmoetingen en bieden een opstap om succesvolle initiatieven
activiteiten.
door te ontwikkelen. Daarnaast leveren ze een positieve bijdrage aan placemaking: betekenis geven aan een gebied en daarmee het versterken van de identiteit van het gebied.
Gemeente Roosendaal continueert de basissubsidie aan culturele basisinstellingen.
Een voorbeeld hiervan is het initiatief VOLOP Roosendaal waarbij lokale organisaties en
Voor financiering voor culturele initiatieven, projecten en activiteiten blijven er incidentele
pandeigenaren leegstaande panden ter beschikking stellen aan lokale makers. De kwaliteit
regelingen beschikbaar via Stichting Cultuur Verbindt Roosendaal. Zij ontwikkelen deze
van de openbare ruimte wordt verbeterd en zo ook de leefbaarheid voor de inwoners.
regelingen en voeren ze veelal uit. De regelingen kennen specifieke doelstellingen en sluiten aan op de actuele situatie in het culturele veld. Samen met de uitvoerders monitort Stichting Cultuur Verbindt Roosendaal de ontwikkelingen en behoeften in het culturele veld zodat de incidentele regelingen zo nodig kunnen worden bijgesteld.
22
23
Bij nieuwe aanvragen zoeken we naar de verbinding met andere partijen, om elkaar sterker te maken. Om het samenwerken meer aan te spreken in plaats van iedereen individueel. Het samenwerken, daar kunnen we nog veel meer uithalen.”
1. WE VERSTERKEN DE CULTURELE BASISINFRASTRUCTUUR, BLIJVEN HIERIN INVESTEREN EN BOUWEN AAN EEN AANTREKKELIJKE GEMEENTE.
Aurélie van Sluis - officemanager Stichting Cultuur Verbindt Roosendaal
• Gebiedsontwikkeling Spoorzone (accent: placemaking en innovatie)
3
Met deze ambitie draagt cultuur bij aan de volgende majeure opgaven: • Kwaliteitssprong RSD40 (accent: culturele voorzieningenniveau) • Nationaal Programma Roosendaal (accent: sociale cohesie)
Bij het bereiken van deze ambitie zijn dit onze uitgangspunten: • Passend voorzieningen- en faciliteitenniveau creëren Om cofinanciering vanuit andere overheden en fondsen te stimuleren, willen we de
• Vernieuwingskracht cultuur inzetten
subsidietermijnen parallel laten lopen met de provinciale en landelijke termijnen. Deze
• Ruimte voor experiment faciliteren
termijnen van subsidie en beleid voor cultuur lopen van 2025 tot en met 2028.
• Betekenis geven aan (nieuwe) gebieden door placemaking • Cultuur tot in de haarvaten van gemeente stimuleren
Naar aanleiding van signalen in het veld verkennen we de mogelijkheden voor een
- samen vieren en gedenken
meerjarige incidentele subsidieregeling. Deze regeling heeft als doel doorontwikkeling
- elkaar ontmoeten en leren kennen
en verduurzaming van incidentele initiatieven mogelijk te maken, door een brug te slaan tussen de incidentele en structurele subsidies.
- culturele verbindingen in de stad en dorpen stimuleren • Passende financiering bieden: - structurele financiering continueren
Daarnaast zetten we in op het benutten van mogelijkheden en kansen voor cultuurmakers om (co-)financiering te vinden en realiseren op provinciaal, landelijk of internationaal niveau. Er zijn behalve subsidies van de gemeente ook andere manieren
- kansen voor cofinanciering vanuit andere overheden en fondsen benutten - culturele organisaties uitnodigen om partners uit het bedrijfsleven zich te verbinden aan de cultuursector.
om aan budget te komen voor culturele initiatieven. Voor duurzame culturele initiatieven is het belangrijk dat er meer diversiteit in financieringsbronnen komt. Meestal komt een deel van de inkomsten uit toegangskaartjes. Cultuurmakers maken relatief weinig gebruik van sponsoring. Daarnaast zijn er ook mogelijkheden om crowdfunding te benutten of subsidies aan te vragen bij fondsen, de provincie of landelijk. Daar willen we als Roosendaal meer op inzetten. Stichting Cultuur Verbindt Roosendaal ondersteunt verengingen en culturele makers in het zoeken naar passende financiering.
1. WE VERSTERKEN DE CULTURELE BASISINFRASTRUCTUUR, BLIJVEN HIERIN INVESTEREN EN BOUWEN AAN EEN AANTREKKELIJKE GEMEENTE.
24
25
4 PLEKKEN VOOR CULTUUR IN STAD EN DORPEN
26
4
27
4 PLEKKEN VOOR CULTUUR IN STAD EN DORPEN
4.2 KWALITEITSSPRONG (RSD40) EN CULTUUR
4
Roosendaal staat aan de vooravond van een aanzienlijke groei in zowel inwonersaantal als stedelijke ontwikkeling. De komende jaren gaan nieuwe stadsdelen, woningen en inwoners de gemeente verrijken. Dit vraagt om versterking van onze culturele basis.
4.1 CULTUURLOCATIES
Met cultuur gaan we bijdragen leveren aan dit transitieproces van de gemeente. Cultuur heeft de kracht om verbeelding en verandering te stimuleren, zoals ook benadrukt
We erkennen de culturele en creatieve kracht van onze gemeente en willen dit sterker
wordt door de Raad voor Cultuur. Cultuur faciliteert de dialoog en draagt bij aan sociale
verbinden en inbedden in de stad. Door culturele activiteiten verspreid in de hele
cohesie.
gemeente aan te bieden, kunnen nog meer inwoners dichtbij huis cultuur ervaren, beoefenen en ervan genieten.
De komende vijftien jaar richten we het cultuurprogramma in op de ambities behorende bij de Kwaliteitssprong RSD40 en een gemeente van 100.000+ inwoners.
Er zijn al veel cultuurlocaties. In het centrum van Roosendaal zijn Museum Tongerlohuys
Dat houdt in dat we focussen op een passende culturele infrastructuur en een passend
en Theater De Kring gevestigd. Het Tongerloplein, het cultuurplein, wordt tijdens
voorzieningenniveau. Het toekomstige, uitgebreide culturele aanbod weerspiegelt
evenementen omgetoverd tot cultureel podium. In de wijk Langdonk is het Cultuurhuis
de Roosendaalse identiteit en sluit aan bij de behoeften van huidige en toekomstige
Bovendonk. In Moerstraten, Wouw, Wouwse Plantage, Heerle en Nispen is er
inwoners.
cultuuraanbod te vinden in de dorpshuizen. De afbeelding laat zien welke voorzieningen belangrijk zijn voor een groeiende gemeente Verenigingen en gezelschappen maken ook gebruik van Parrotia Podium en in de
zoals Roosendaal. De gele cirkels geven weer waar Roosendaal op cultureel vlak de
toekomst de Sint Jan. We beschikken over twee openluchtpodia: de openluchttheaters
komende jaren op inzet.
Vrouwenhof en Nispen. En ruimte voor evenementen is te vinden in onder meer het Atik
FILM
Stadion en het Vrouwenhofpark. Theater voor de artistiek waardevolle film
Het is onze ambitie dat culturele activiteiten op nog meer plekken in de stad en dorpen worden aangeboden. Bijvoorbeeld in Spoor C. En ook in de dorpen liggen er kansen op
Theater- en dansgezelschappen
Kleinere filmvertoners
Lokale televisie
EN
N ERE TT LE
POD IUM KU NS TE N
IA ED M
doorontwikkeling.
Orkesten Muziekensembles
Werkplaats/ productiehuis
Schouwburg
We moeten het mensen makkelijker maken om in aanraking te komen met kunst en cultuur. Bart van Eekelen - curator museum Tongerlohuys
Multiculturele accomodatie
Kleine zaal
Incidentele filmvertoning
Concertzaal Danstheater
Jazz/ poppodium
Kernpodium
Uitvoeringen voor de jeugd Lokale radio-omroep openbare bibliotheek
Kamermuziek
Popmuziek
Literaire activiteiten
Beurzen, opdrachten en prijzen voor schrijvers
Oefenruimten
Jazzmuziek
op het station, in de tuin bij mensen of in kerken en monumenten maar ook in buurthuizen. Daar waar zich kansen voordoen, zoals bij stedelijke gebiedsontwikkeling, zetten we in op nieuwe cultuurlocaties. We houden hierbij rekening met het leisure- en evenementenbeleid.
28
Pluriform cultuuraanbod door centra en zzp-ers
Architectuur vormgeving van de openbare ruimte tentoonstellingsruimte
Natuur- of cultuurhistorisch museum
Percentageregeling aankoop fonds
U CA TI E
BE
Broedplaatsen Ateliers Individuele subsidies Opdrachten kunstenaarsinitiatieven
Museum voor moderne kunst
CU LT UR EE
kunnen verrassen door ze op te voeren in een oude boerenschuur, een wachtruimte
Centrum voor kunsteducatie
D TE NS KU
wordt een nieuwe bestemming gezocht. En toneel-, theater-, muziek- en dansproducties
& ST UN URK AMATE
We denken hierbij ook aan bijzondere plekken. Voor een aantal kerken bijvoorbeeld
Immaterieel erfgoed monumenten oudheidkamer archieven archeologie
AK-verenigingen en AK-initiatieven lespunt KE cultuur en school
LE RF GO ED
FESTIVALS
Soms een centrum voor beeldende kunst Architectuurcentrum Kunstuitleen Presentatie instelling
ELD NG END EVI MG E KU R O V NST, BOU KUNST & W
29
4.3 KUNST IN DE BUITENRUIMTE Erfgoed Kunst in de buitenruimte, Public Art, vertelt een deel van het verhaal van Roosendaal,
Erfgoed zorgt voor eigenheid en identiteit van een dorp of stad. Het zijn zaken die we
draagt de identiteit van de gemeente uit en voegt nieuwe verhalen en uitstraling toe. Hoe
willen bewaren en doorgeven aan volgende generaties. Dat kunnen gebouwen zijn,
we de stad als canvas inzetten, is beschreven in de beleidsnota Public Art 2022-2025.
maar ook voorwerpen, verhalen en gebruiken en tradities. De erfgoednota gaat in
Hierin staat onder meer dat voor het artistiek aankleden van de buitenruimte we gebruik
op voorbeelden van Roosendaals erfgoed, hoe we erfgoed in kunnen zetten en hoe
maken van diverse kunstuitingen. Denk aan bijvoorbeeld graffiti, muurschilderingen,
hier rekening mee te houden bij ontwikkelings- en vergunningverleningsprocessen.
nieuwe media en tijdelijke kunstwerken.
En erfgoed is een prima aanleiding voor cultuurprojecten of kunst in de buitenruimte
4
om zo steeds een stukje van het verhaal van Roosendaal te vertellen en de Hier gaan we de komende jaren meer op inzetten. Een openbare kunstcollectie spreekt
betrokkenheid van bezoekers te vergroten.
inwoners en voorbijgangers aan én trekt regionaal, nationaal en internationaal publiek. Dit betekent dat we de bestaande openbare kunst onder de aandacht brengen, digitaal toegankelijk maken en uitbreiden met nieuwe, spraakmakende kunstwerken.
4.5 CULTUUR EN GEBIEDSONTWIKKELING
Probeer in de openbare ruimte meer kunstenaars de mogelijkheid te bieden om hetgeen wat ze maken, aan mensen te laten zien Noortje van Ginneken - kunstliefhebber
Cultuur is van grote waarde bij opgaven op het vlak van ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling. We schreven het al in paragraaf 4.3. In Roosendaal komen de komende tijd veel nieuwe gebieden. In aanloop naar de Kwaliteitssprong RSD40 ontwikkelen we bijvoorbeeld Spoor C en gaan we het Leisure Park doorontwikkelen. Ons streven is kunstenaars en creatieve makers te betrekken bij het proces van de ontwikkeling van de gebieden. Zij kunnen participatietrajecten met inwoners faciliteren, bijdragen aan creatieve oplossingen in de bebouwde ruimte en nieuwe inwoners met elkaar kennis laten maken. Dit alles draagt bij aan de leefbaarheid, sociale cohesie en een eigen uitstraling van een gebied. Ook willen we cultuur een duidelijke plek geven in de nieuw ontwikkelde gebieden. Er
4.4 CULTUUR EN ERFGOED
moet ruimte zijn voor cultuurmakers en -organisaties. En kunstenaars krijgen de kans om kleur en betekenis te geven aan de buitenruimte met openbare kunst (placemaking).
In 2024 en 2025 heeft Roosendaal haar monumentenbeleid geactualiseerd met de
Hiermee vergroten we de aantrekkingskracht van elk gebied, of mensen er nu willen
nota ‘Erfgoed in positie’. In aansluiting op landelijke ontwikkelingen en het invoeren
wonen, werken of recreëren.
van de Omgevingswet per 1 januari 2024 maakten we daarmee een verbreding van monumenten, archeologie en groen (Erfgoedwet 2016) naar een integrale benadering met ruimtelijke ordening en de fysieke leefomgeving. Met de nieuwe erfgoedvisie laten we zien wat de waarde van erfgoed is en hoe erfgoed kan worden ingezet. Erfgoed
4.6 TRAPSGEWIJZE OPBOUW CULTUURLOCATIES
draagt, net zoals kunst, bij aan de waarde van de gemeente en het wordt ingezet bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.
Cultuur verdient ruimte in alle wijken, dorpen en stad. We streven ernaar dat alle cultuurbeoefenaars, cultuurmakers en -organisaties hun plek vinden en zich thuis voelen.
Met erfgoed zijn interessante combinaties te maken met kunst, zoals dans of muziek.
We zetten daarom in op een diversiteit aan ruimtes voor cultuur, ruimtes die aansluiten bij
Ook hier ligt een sterke link naar leisure en gebiedsontwikkeling. Erfgoedlocaties lenen
de uiteenlopende behoeftes. Dit betekent dat het mogelijk moet zijn om als cultuurmaker
zich goed voor wandel- en fietsroutes. Immaterieel erfgoed en de verhalen uit de stad
of -organisatie door te groeien van een tijdelijke experimenteerruimte naar een (semi-)
kunnen op veel manieren visueel gemaakt worden bij gebiedsontwikkeling. We stimuleren
permanente locatie. De komende jaren zetten we in op het bevorderen van een
integrale samenwerking tussen kunst en erfgoed maar gaan er in deze nota niet
trapsgewijze opbouw van ruimtes voor cultuur.
inhoudelijk op in. Daarvoor verwijzen we naar de nota ‘Erfgoed in positie’.
30
31
2. WE CREËREN LETTERLIJK EN FIGUURLIJK RUIMTE VOOR CULTUUR IN DE STAD EN DORPEN.
4
Met deze ambitie draagt cultuur bij aan de volgende majeure opgaven: • Kwaliteitssprong RSD40 (accent: culturele locaties, culturele voorzieningen en divers cultureel aanbod) • Gebiedsontwikkeling Spoorzone (accent: placemaking, innovatie en fysieke ruimte voor kunst en cultluur)
Bij het bereiken van deze ambitie zijn dit onze uitgangspunten: • Culturele infrastructuur doorontwikkelen en mee laten groeien met de ontwikkelingen die voortkomen uit de Kwaliteitssprong (voorzieningen voor huidige en toekomstige inwoners) - diversiteit aan cultuurlocaties in de gemeente realiseren - cultuurlocaties en cultureel aanbod breed verspreiden over de stad en dorpen • Kunst en cultuur inzetten bij gebiedsontwikkelingen: - de kracht van creatieve makers benutten bij gebiedsontwikkelingen - fysieke ruimte voor cultuur creëren bij gebiedsontwikkelingen • Kunst en cultuur inzetten om de Roosendaalse identiteit uit te dragen en te versterken. - Roosendaalse openbare kunstcollectie (Public Art) promoten, digitaal toegankelijk maken en uitbreiden met nieuwe, spraakmakende kunstwerken. - erfgoed inzetten om het Verhaal van Roosendaal te vertellen. - integrale samenwerking tussen cultuur, kunst en erfgoed en andere domeinen stimuleren.
32
33
5 CULTUUR VOOR IEDEREEN
34
5
35
5 CULTUUR VOOR IEDEREEN
In de beleidsperiode 2025-2040 willen we scholen stimuleren gebruik te maken van subsidies die een extra impuls aan het cultuuronderwijs kunnen geven. Zo komt bijvoorbeeld een beperkt aantal scholen in Roosendaal in aanmerking voor een subsidie om een Rijke Schooldag te organiseren. De zogeheten subsidieregeling School en omgeving 2023-2025 ondersteunt scholen bij het aanbieden van buitenschoolse activiteiten die aansluiten bij lokale behoeften, met als doel de talentontwikkeling van
5.1 CULTUUREDUCATIE EN -PARTICIPATIE
leerlingen te stimuleren. Het doel van de regeling is om kansengelijkheid in het onderwijs en deelname aan de maatschappij te bevorderen.
Een gemeente die cultuur voor iedereen toegankelijk wil maken, onderstreept daarmee het belang van cultuureducatie en cultuurparticipatie. Hierin investeren betekent ook het
Cultuureducatie in de vrijetijd
opbouwen van een sterke, betrokken gemeenschap waarin iedereen zich welkom voelt
In de gemeente zijn diverse aanbieders actief die jong en oud cultuureducatie in de vrije
om deel te nemen aan culturele activiteiten, ongeacht achtergrond, leeftijd of ervaring.
tijd aanbieden. Het gaat om cultuurmakers die in hun eigen atelier lessen en cursussen
Roosendalers van jong tot oud kunnen leren over en van cultuur en er actief en passief
aanbieden of in buurthuizen of ontmoetingsplekken als Cultuurhuis Bovendonk, Pand 23/
aan meedoen. Hiermee ontwikkelen ze vaardigheden om mee te doen in de maatschappij
De Suite en The Loods. Waar mogelijk sluiten we aan bij bestaande ontmoetingsplekken
en vergroten ze hun zelfredzaamheid. Cultuureducatie en -participatie spelen dus een
zoals de Stamtafels om cultuur te integreren. Dat zijn plekken waar ouderen elkaar
cruciale rol in het creëren van een bloeiende, inclusieve cultuur waarin alle inwoners
ontmoeten en samen activiteiten ondernemen in de vorm van alternatieve dagbesteding.
zich kunnen herkennen en ontwikkelen. CultuurCompaan is een belangrijke speler in
Met een dekkend netwerk van culturele activiteiten is ontmoeting en participatie voor alle
Roosendaal die zich inzet om cultuureducatie en - participatie te bevorderen.
Roosendalers laagdrempelig bereikbaar. Hierin zoeken we de samenwerking met partijen uit onder meer het sociaal domein.
Cultuureducatie in het onderwijs Cultuureducatie op school zorgt ervoor dat mensen van jongs af aan in aanraking
Bibliotheek
komen met cultuur, kunst en erfgoed. Hierdoor ontwikkelen ze hun creatieve en
De opdracht van de Bibliotheek West-Brabant wordt steeds groter. Naast de wettelijke
expressieve vaardigheden en bouwen ze een breed cultureel bewustzijn op. Ook speelt
taken op het gebied van leesbevordering, taal- en digitale vaardigheden en nieuwe media,
cultuureducatie in op de 21e-eeuwse vaardigheden die nodig zijn voor de toekomst.
geeft de bibliotheek al onderdak aan een van de Informatieloketten Digitale Overheid (IDO)
Dit legt een basis voor inclusie, begrip en waardering voor diversiteit binnen de
in de gemeente. Vanaf 2026 wordt de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen
gemeenschap.
(Wsob) verbreed en krijgt de bibliotheek een wettelijke zorgplicht.
Alle Roosendaalse scholen in het basisonderwijs nemen deel aan de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit 2025-2028 (CmK) of de Brede Regeling Combinatiefuncties. We zien dat de Brede Regeling combinatiefuncties soms overlap
5.2 TALENTONTWIKKELING
heeft met CmK. Daarom gaan we de combinatiefunctionarissen meer inzetten voor cultuur in de aandachtswijken in de vrije tijd. De samenhang met CmK blijft. Dit sluit mooi
Roosendaal gaat verder inzetten op talentontwikkeling, vanuit het vertrekpunt ‘een leven
aan bij doelen van het Nationaal Programma Roosendaal.
lang leren’. Talentontwikkeling heeft zowel plaats via cultuureducatie als via actieve cultuurparticipatie die wordt gestimuleerd door culturele organisaties en instellingen in de gemeente. Met het huidige cultuurbeleid zetten we stappen in talentontwikkeling voor alle inwoners van Roosendaal. Een leven lang leren heeft veel potentie. Zo krijgen jong
De kracht van cultuureducatie op de basisschool is dat je iedereen bereikt, omdat iedereen op school zit.
en oud de mogelijkheid door te groeien op de ladder van zelfontplooiing in de culturele sector.
Cécile Cooijmans - bedrijfsleider CultuurCompaan
Zorg dat talent weer gezien wordt en een podium krijgt. En ook andersom, dat het weer ontdekt kan worden. Robin Brouns - muzikant Fools Dedication
36
37
Roosendaal is een van de partners van Circle of Talent. Dit is een programma dat in
5.4 RUIMTE VOOR JONGEREN
verschillende Brabantse steden wordt ontwikkeld. Het brengt zowel een aansprekend cultuureducatief aanbod voor alle leeftijden als aandacht voor de brede basis tot de
Jongeren zijn in onze visie een belangrijke doelgroep als het gaat om de toegankelijkheid
top. In de deelnemende gemeenten maken ondernemers dit project mede mogelijk.
van cultuur: zij zijn immers de toekomst. Door hen actief bij culturele activiteiten te
In Roosendaal loopt het programma via CultuurCompaan. Met de samenwerking leren
betrekken, voelen zij zich meer verbonden met hun omgeving. Hierdoor versterken de
we van ervaringen van andere gemeenten en ontwikkelen we samen nieuw aanbod dat
sociale banden binnen de gemeenschap.
5
aansluit bij de belangstelling van jongeren. Sluiten jongeren zich aan bij een club of vereniging, dan vinden zij een ondersteunend netwerk van vrienden en mentoren en kunnen zij hun passie ontdekken en talenten verder ontwikkelen. Clubs en verengingen bieden een scala aan activiteiten en kansen
5.3 DIVERSITEIT EN INCLUSIE
voor persoonlijke groei. Jongeren kunnen gebruik maken van het aanbod dat er is in de gemeente. Bij verschillende projecten hebben we echter de ervaring opgedaan dat
Vanuit het idee van een inclusieve samenleving vinden we dat cultuur voor iedereen
jongeren graag eigen regie krijgen over hoe zij hun vrije tijd en culturele activiteiten
toegankelijk moet zijn. Voor alle inwoners, ongeacht hun leeftijd, achtergrond of sociale
invullen. Dit vraagt een andere passende benadering.
status; geboren en getogen of nieuwkomer, maker of liefhebber. Voor alle toeristen en recreanten die in Roosendaal cultuur willen beleven. We willen het culturele aanbod versterken en ook inzetten bij maatschappelijke problemen zoals eenzaamheid en leefbaarheid. Roosendaal is aangesloten bij het programma Gelijke Kansen Alliantie (GKA) van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Vanuit de GKA hebben we samen met onze maatschappelijke partners een programma opgesteld waarin kinderen mee konden
Je wordt hier echt gehoord en serieus genomen en dat is wat het voor mij persoonlijk zo speciaal maakt. Susan Remijn over het jongereninitiatief Familie Demood, onderdeel van het jongerenproject The Clash (CultuurCompaan)
doen aan allerlei activiteiten op het gebied van onder andere cultuur. De activiteiten zijn bedoeld om de kinderen een leuke vrijetijdsbesteding te bieden en hen toe te leiden naar lidmaatschap van bijvoorbeeld een vereniging of club. Het nieuwe kabinet heeft - op het moment van schrijven - nog geen besluit genomen of deze regeling verlengd wordt. In de Jeugdagenda 2024-2027, die in de zomer van 2024 is vastgesteld door de
Er is een grote groep jongeren die zich thuis voelt bij urban- activiteiten. Uit de City Scan
gemeenteraad, is ook aandacht voor cultuur in het kader van deze kansengelijkheid. Zo
(opgesteld in 2024) blijkt dat urban scene van Roosendaal momenteel heel divers is en
investeren we naast de GKA-regeling ook vanuit eigen middelen in onze jeugd.
meer dan tien enthousiaste kartrekkers en ondernemers en zo’n 4.500 beoefenaars heeft..
Via cultuur gaan we bijdragen aan het Nationaal Programma Roosendaal, een van de vier
We omarmen urban culture als een creatieve en krachtige manier voor jongeren om
majeure opgaven waar de gemeente de komende jaren op inzet.
zich uit te drukken en om zichtbaarheid en stem te geven aan ervaringen, verhalen en kwesties die specifiek zijn voor de stedelijke omgeving. Dit biedt kansen vanuit sociaalmaatschappelijk oogpunt en identiteitsvorming.
Nationaal Programma Roosendaal Roosendaal is partner van de alliantie Nationaal programma Roosendaal. Hierin werken we met landelijke overheid, maatschappelijke organisaties en bewoners samen om taaie problemen in wijken en buurten die onder druk staan aan te pakken. Roosendaal mag geen stad worden waar de buurt waar je opgroeit, bepaalt welk toekomstperspectief je hebt. Investeringen in kwetsbare wijken en buurten moeten deze tweedeling opheffen en alle inwoners van Roosendaal bestaanszekerheid, veiligheid en kans op een mooie toekomst bieden.
38
In de ambitie om te groeien als gemeente is urban van groot belang om jongeren hier te houden en het leuk houden van Roosendaal. . Jeroen Klein - eigenaar containerbar SPOT
39
Zowel de urban scene als gemeente Roosendaal heeft wensen voor en ideeën over aanbod en faciliteiten voor de in potentie ruim 7.000 beoefenaars. Evenals voor het
5
nationaal promoten van urbanlocaties en -activiteiten. Vanuit de Kwaliteitssprong zien we kansen om voor de urban scene vanuit een domeinoverstijgende benadering één gezamelijke ambitie te creëren. De ambitie richt zich op het actiever, creatiever en aantrekkelijker maken van de urban scene in Roosendaal. Jonge talenten die wonen, studeren of werken in de gemeente krijgen de ruimte om te groeien, te ontdekken, een eigen plek te vinden en zich te binden aan de stad. Zij vormen als nieuwe generatie kunst en cultuurmakers een belangrijke basis voor de toekomst.
Urban Culture in Roosendaal Urban culture is verweven met de stad. Veel jongeren komen met gelijkgestemden bijeen op zelf gecreëerde creatieve broedplaatsen. In het Urban Sports Park komen jongeren om te skateboarden of gewoon om te chillen, muziek te maken of te luisteren. BMX’ers komen samen op de pumptrack bij WielerExperience Roosendaal. The Loods is een plek voor en door jongeren. De jaarlijkse Graffiti Jam die The Loods organiseert, geniet internationaal grote bekendheid.
3. WE INVESTEREN IN CULTUUR VOOR IEDEREEN EN DRAGEN ZO BIJ AAN EEN INCLUSIEVE SAMENLEVING. Met deze ambitie draagt cultuur bij aan de volgende majeure opgaven: • Kwaliteitssprong RSD40 (accent: aantrekkelijke gemeente voor huidige en nieuwe inwoners) • Nationaal Programma Roosendaal (accent: bevorderen van sociale cohesie en leefbaarheid door community art en buurtcultuur) • Westrand (accent: bevorderen van sociale cohesie en leefbaarheid door community art en buurtcultuur)
Bij het bereiken van deze ambitie zijn dit onze uitgangspunten: • Cultuureducatie en cultuurparticipatie voor jong en oud laagdrempelig en bereikbaar maken. • Cultuuraanbod voor jongeren toegankelijk maken en houden. • Talentontwikkeling stimuleren: alle inwoners van de gemeente kunnen hun talenten ontdekken en ontwikkelen. • Toegankelijkheid en zichtbaarheid van de cultuursector vergroten. • Cultuur inzetten als bindmiddel voor de samenleving (via cultuur sociale cohesie, leefbaarheid en zelfredzaamheid bevorderen).
40
41
6 CULTUUR VAN DICHTBIJ TOT INTERNATIONAAL
42
6
43
6 CULTUUR VAN DICHTBIJ TOT INTERNATIONAAL
6.3 REGIO EN PROVINCIE
6
Een aantal jaren geleden zette de rijksoverheid in op de ontwikkeling van ‘stedelijke cultuurregio’s’. Dit heeft een beweging van betere samenwerking tussen de verschillende overheden onderling en tussen de overheden en de cultuursector in gang gezet. Het regionale cultureel ecosysteem waarin makers, culturele instellingen en overheden nauw
6.1 BUURT EN WIJK
samenwerken is hierdoor verankerd. Door samen te werken, kunnen we beter inspelen op de samenstelling en behoeften van de bevolking en de identiteit en verhalen uit onze regio.
Cultuur dichtbij, in de buurt of wijk, bevordert en vergroot cultuurdeelname. Toegankelijke
Met deze regionalisering wordt (lokaal) beleid en financieringen beter op elkaar afgestemd.
faciliteiten en voorzieningen, zoals culturele ontmoetingsplekken dichtbij huis, kunst in de openbare ruimte, een laagdrempelig cultuuraanbod en de zichtbaarheid daarvan zijn
Roosendaal maakt deel uit van diverse regionale en provinciale samenwerkingsverbanden
belangrijk. We hebben aandacht voor verenigingen voor amateurkunst en hun vrijwilligers,
waaronder de stedelijke regio West-Brabant. Dit bevordert kennisuitwisseling, biedt
zoals koren, muziekkorpsen, orkesten, toneel-, dans-, foto- en filmverenigingen. We
kansen om samen producten te ontwikkelen en gezamenlijk op te trekken richting
erkennen de rol die buurthuizen en andere (culturele) ontmoetingsplekken spelen voor
provincie en ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
de lokale infrastructuur. Zo maken we het mogelijk dat iedereen kennis kan maken met cultuur en zijn of haar talenten kan ontdekken en ontwikkelen.
Als gemeente met het grootste inwonersaantal in de regio West-Brabant, vormt Roosendaal de verbindende schakel tussen de ontwikkelingen regionaal en provinciaal.
We zetten community art in bij uitdagingen van specifieke communities of actuele
Roosendaal is hiermee van betekenis voor de regio en zet er de komende periode op in
vraagstukken in een buurt of wijk. We stimuleren goede samenwerking tussen betrokken
om deze rol verder vorm te geven.
partijen en stemmen af met belangrijke partners. Regionaal draagt Roosendaal eraan bij dat cultuur en vrijetijdseconomie op de agenda staan in de regio West-Brabant. Ook is Roosendaal aangesloten bij de Zuiderwaterlinie en de West-Brabantse Waterlinie waar cultuur en erfgoed samenkomen. Daar waar andere
6.2 STAD EN DORPEN
kansen zich voordoen, bundelen we de krachten op regionaal niveau.
Een bloeiende culturele sector brengt innovatie, verhoogt de aantrekkingskracht van Roosendaal en vertelt het verhaal van de stad en de dorpen. De komende jaren zetten
De waterlinies
we in op het vergroten van een gemeentebreed cultuuraanbod, met speciale aandacht
In 2024 is Wouw met het Kasteel van Wouw onderdeel geworden van de Alliantie
voor de dorpen. We onderzoeken wat er in de dorpen nodig is. We dragen bij aan de
Zuiderwaterlinie en de West-Brabantse Waterlinie. Binnen de alliantie werken 21
Kwaliteitssprong RSD40 en de ontwikkeling van de nieuwe gebieden zoals de Spoorzone.
gemeenten, drie waterschappen en de provincies Noord-Brabant en Zuid-Holland
We zetten in op faciliteiten en voorzieningen passend bij de groeiambitie van Roosendaal.
samen. Met de aansluiting bij de alliantie zetten we in op regionale en provinciale samenwerking en verbinding. Door onderdeel te zijn van de West-Brabantse Waterlinie (samen met Bergen op Zoom, Steenbergen en Tholen) kunnen we
Cultuurkaarten
het erfgoed van Roosendaal en specifiek het Kasteel van Wouw beter promoten,
Om input op te halen voor de cultuurnota is er in elk dorp (Heerle, Moerstraten,
doorontwikkelen en meer nationale en internationale bezoekers trekken.
Nispen, Wouw en Wouwse Plantage) een bijeenkomst georganiseerd met bewoners over de belangrijke culturele- en erfgoedlocaties en activiteiten in het dorp. Tijdens de bijeenkomsten werden antwoorden opgehaald op de vragen: wat willen we
Op provinciaal niveau maakt Roosendaal onderdeel uit van de cultuurregio BrabantStad.
houden, wat kan anders, wat missen we en wat is het waard om door te ontwikkelen?
Dit is het samenwerkingsverband tussen Provincie Noord-Brabant en de B7-gemeenten
De uitkomsten van deze bijeenkomsten zijn verwerkt in cultuurkaarten. Deze
Breda, Eindhoven, Helmond, ‘s-Hertogenbosch, Oss, Roosendaal en Tilburg (zie ook
cultuurkaarten worden ingezet om per dorp en gemeentebreed verbindingen te
paragraaf 2.2). De samenwerking met de M5-gemeenten Bergen op Zoom, Maashorst,
maken op cultureel niveau en om het culturele veld beter zichtbaar te maken.
Meierijstad, Oosterhout en Waalwijk, ook wel Midstad Brabant genoemd, wordt verkend
De cultuurkaarten worden ook als basis gebruikt voor het aanvullen van bestaande
en vormgegeven.
en ontwikkelen van nieuwe toeristische routes. In de bijlage zijn de cultuurkaarten per dorp te vinden.
Wanneer zich regionale of provinciale subsidiemogelijkheden voor het culturele veld voordoen die aansluiten bij onze gemeentelijke ambities, onderzoeken we de mogelijkheid tot cofinanciering.
44
45
6.4 NATIONAAL EN INTERNATIONAAL
mogelijkheden en speelt hier waar mogelijk op in.
4. WE STIMULEREN CULTUUR DICHTBIJ IN DE WIJKEN, DORPEN EN STAD EN DRAGEN DIT UIT IN ONZE PROVINCIALE EN LANDELIJKE SAMENWERKING.
We hanteren de landelijke richtlijnen zoals Governance Code Cultuur, Fair Practice Code
Met deze ambitie draagt cultuur bij aan de volgende majeure opgaven:
en Code Diversiteit en Inclusie. Samen bevorderen deze drie gedragscodes een eerlijke,
• Kwaliteitssprong RSD40 (accent: samenwerking stedelijke regio en BrabantStad/B7)
transparante en inclusieve cultuursector waarin we alle betrokkenen - van makers tot
• Nationaal Programma Roosendaal (accent: leefbaarheid bevorderen en
Roosendaal volgt landelijke en internationale trends, ontwikkelingen en subsidie-
publiek - op een verantwoorde manier behandelen.
kennisuitwisseling NPR-gebieden)
Dit betekent dat de gemeente zich inzet voor verantwoord, eerlijk en inclusief beleid
Bij het bereiken van deze ambitie zijn dit onze uitgangspunten:
binnen de culturele sector. We willen stimuleren dat zoveel mogelijk Roosendaalse
• Door een netwerk van culturele activiteiten/faciliteiten in buurten en wijken te
organisaties de codes hanteren.
6
creëren, bieden we iedereen de kans kennis te maken met cultuur. • Leefbaarheid en de sociale cohesie in de dorpen en stad vergroten met cultuur. • Via cultuur het Verhaal van Roosendaal vertellen.
Landelijke gedragscodes • De Governance Code Cultuur stelt normen voor goed bestuur, transparantie en integriteit binnen culturele organisaties. Overheden en organisaties zorgen hiermee voor duidelijke verantwoordelijkheden en houden toezicht op een ethische bedrijfsvoering en transparantie in de besteding van middelen. • De Fair Practice Code gaat over eerlijke arbeidsvoorwaarden en sociale
• Actief bijdragen aan regionale en provinciale samenwerkingen om het culturele ecosysteem van Brabant te versterken (denk aan de samenwerking Roosendaal/ Bergen op Zoom, samenwerking in de regio West-Brabant en deelname aan BrabantStad/B7). • Nationale en internationale ontwikkelingen volgen om de lokale culturele sector te stimuleren en inspireren.
duurzaamheid in de cultuursector. Door deze code te volgen, zeten overheden en organisaties zich in voor eerlijke beloning, werkzekerheid, en een gezonde werkcultuur voor kunstenaars en culturele werkers. Hiermee bevorderen we een rechtvaardige en duurzame culturele sector. • De Code Diversiteit en Inclusie streeft naar representativiteit en toegankelijkheid in de cultuursector. Door deze te volgen, zetten overheden en organisaties zich in voor diversiteit en inclusie in culturele programma’s, beleid en publiek. Dit betekent dat er aandacht is voor verschillende achtergronden en doelgroepen, zodat iedereen zich gerepresenteerd en welkom voelt.
Enkele faciliteiten in Roosendaal staan stevig op de kaart: het Urban Sports Park, de pumptrack en de graffiti-en street-art hall of fame The Loods hebben niet alleen aantrekkingskracht binnen de regio, maar ook landelijke en internationale bekendheid binnen de urban scene. Met België als goede buur is een samenwerking kansrijk. Op incidentele basis vinden al uitwisselingen plaats tussen culturele organisaties. Zo organiseert museum Het Tongerlohuys regelmatig exposities waarin ook een stukje historie van Vlaanderen naar voren komt. Of kunstenaars uit België exposeren. Dit kan verder worden uitgebouwd. Met de Kwaliteitssprong RSD40 hebben we behoefte aan spraakmakende hedendaagse kunst. Dat kan door samenwerking te zoeken met landelijk bekende kunstenaars, maar ook door over de grens te kijken. Dit gaan we komende jaren verkennen.
46
47
7 CULTUUR VERBINDT
48
7
49
7 CULTUUR VERBINDT
Door cultuur en sociale vakgebieden actief te verbinden, zoals in gezamenlijke programma’s, workshops of evenementen, kunnen gemeenten een inclusieve,
7
ondersteunende omgeving creëren waarin cultuur een tastbare bijdrage levert aan het welzijn en de gezondheid van hun inwoners. Aansprekende voorbeelden daarvan zijn er al
7.1 DOMEINOVERSTIJGEND
in Roosendaal. We noemden er al een aantal in paragraaf 5.3.
In Roosendaal zien we cultuur als een kracht die verder reikt dan alleen het culturele
Zowel vanuit de gezondheidszorg als vanuit de cultuurwereld wordt een dringend
veld. Cultuur zit in ons DNA; het is verweven met wie we zijn en hoe we werken. Cultuur
appèl gedaan op overheden om meer te investeren in culturele interventies die kunnen
helpt om verschillende vakgebieden (domeinen) samen te laten werken. Door cultuur
bijdragen aan welbevinden en (preventie van) zorg. Hier willen we als gemeente graag
in te zetten, kunnen we verbindingen leggen tussen mensen en organisaties, waardoor
aan bijdragen. Roosendaalse makers zijn bijvoorbeeld aangesloten bij het provinciaal
samenwerking mogelijk wordt die verder gaat dan één sector.
netwerk Carefull dat zich richt op kunst op het snijvlak van gezondheid, welzijn en zorg.
Cultuur draagt bij aan maatschappelijke vraagstukken zoals het aantrekkelijk houden van de groeiende stad, duurzaam groeien met respect voor de natuur, leefbaarheid & veiligheid en het versterken van inclusie en sociale samenhang.
7.3 CULTUUR EN CULTUURBELEVING In de huidige beleveniseconomie is de manier waarop cultuur wordt aangeboden van steeds groter belang. Cultuurliefhebbers zoeken unieke en authentieke ervaringen. We kunnen hierop inspelen door onze eigen, unieke culturele kenmerken en evenementen te benadrukken. Dit versterkt de herkenbaarheid van de gemeente en geeft Roosendaal een onderscheidend imago. Culturele ervaringen, waarin bezoekers kunnen beleven, deelnemen en co-creëren, zijn daarin het meest waardevol.
5. WE VERBINDEN MET CULTUUR. Met deze ambitie draagt cultuur bij aan de volgende majeure opgaven: • Kwaliteitssprong RSD40 (accent: integrale aanpak nieuwe ontwikkelingen, aantrekkelijk cultuur- en vrijetijdsprogramma)
7.2 CULTUUR EN SOCIAAL DOMEIN
• Gebiedsontwikkeling Spoorzone (accent: gebied aantrekkelijk maken via