73-2021 bijlagen bij RM anterieure overeenkomst Bulkenaaar.pdf

Landschapskamers

OMSLOTEN KAMERS

Landgoed Twickel, Michael van Gessel

12

PADEN LOPEN DOOR DE KAMER

Belvederes, Drentsche Aa ,Strootman

Zorglandschap

VLAKKEN BINNEN LANDSCHAPPELIJKE LIJNEN

Maxima Ziekenhuis, Utrecht. LIAG/B+B 13

Plantage

MOSAIEK VAN VOLUMES DIE OPWEGEN TEGEN VOLUME ZIEKENHUIS

Meander Medisch Centrum, Amersfoort. AtelierPro

DIVERSITEIT BINNEN STRAK GRID

Park of Pellissier, Atelier Arcadie

WIJKERS EN BLIJVERS

14

PLAN 15

3

3. Plan

VO plankaart

De VO plankaart is een uitwerking van de raamwerkkaart uit de vorige fase. Op basis van meer gedetailleerde informatie over bodem, water, hoogte, grondbalans, bestaande bomen en andere informatie zijn deze schets en de bijbehorende ontwerpprincipes aangescherpt en verder uitgewerkt. De visie, beoogde landschappelijke kwaliteiten en globale indeling staan nog steeds. Ook zijn alle ruimtelijke ambities in 3D getest en op maat gemaakt voor de Bulkenaar. Het resultaat is een divers landschapspark, waar flora, fauna en de mens in een rijke groene omgeving van de natuur kan genieten.

VO plankaart: een preciezere uitwerking van het landschappelijk raamwerk. 16

Kijkje in de keuken: een tussentijds beeld van het 3d model waarmee ontworpen is. 17

3.1 Topografie Het terrein van de Bulkenaar kent een aantal kenmerkende, maar subtiele, hoogteverschillen. Duidelijk te zien op de kaart is de hogere zandrug die door het gebied loopt. Ook is in het noordwesten een lager deel te zien waar vroeger de beek liep. We willen de landschappelijke logica van deze plek in stand houden en versterken om de natuurlijke rijkdom die vroeger in het gebied zat beter leesbaar te maken. De bewerkingen van de topografie die voorgesteld worden zijn: 1. Het terugbrengen van de beekarm die in het gebied lag. 2. De noordwesthoek die al lager ligt, afgraven tot dichter bij het grondwater om een beekdal met natte natuur te realiseren. 3. Op de zandruggen houtwallen ophogen als randen voor de landschapskamers 4. In het gebied wordt gewerkt met een gesloten grondbalans. Eventuele overschot aan grond na het afgraven van de beek, het beekdal of uit andere delen van de gebiedsontwikkeling kan gebruik worden voor het egaliseren van de ziekenhuiskavel of een deel van het bos op te hogen.

HUIDIGE HOOGTES 3-4m 4-5m 5-6m 6-7m

18

BEOOGD GRONDWERK >0,5m ophogen <0,5m ophogen <0,5m afgraven >0,5m afgraven

19

3.2 Watersysteem Integraal met het landschapspark, wordt ook het watersysteem van het park gerealiseerd. Dit watersysteem draagt zijn steentje bij aan de klimaatbestendigheid van de Bulkenaar. De nieuwe beekarm vangt al het regenwater op dat in het gebied valt en voert het af richting de Spuitendonksebeek. Water van verharde oppervlakken overtollig regenwater uit de Tolbergvijver, en eventueel van de daken van het toekomstige ziekenhuis, kan opgevangen worden in de centrale watergang. Zo zal het

HUIDIGE GRONDWATER PEILEN

regenwater niet tot wateroverlast zorgen, maar juist bijdragen aan de natuurontwikkeling van het beekdal. De natte natuur werkt zo als spons voor zijn omgeving, die water op kan nemen bij overschot en water terug kan geven bij droogte. Een stuw bij de onderdoorgang van de snelweg regelt dat er voldoende water is bij zowel piekbuien als droogte. Stroomopwaarts wordt gekeken naar natuurlijke stuwende maatregelen als boomstammen en beplanting in de beek.

TOEKOMSTIG WATERSYSTEEM

Tolbergvijver

Centrale sloot (B watergang) Daken ziekenhuis

Wadi’s/greppels Beekdal Sloten

Beek (A watergang)

Greppels

20

WATERSYSTEEM BIJ PIEKBUIEN

WATERSYSTEEM BIJ DROOGTE

Overstort regenwater Tolbergvijver

Geen overstort regenwater

Eventueel koppeling afvoer daken ziekenhuis Overstort richting Spuitendonkse beek

Natuurlijke stuwmaatregelen vertragen de afvoer

Natuurlijke stuwmaatregelen houden water langer vast

Vasthouden water in beekdal met stuw onder snelweg

Greppels vallen droog Natte natuur zone als buffer Natuurlijke stuwmaatregelen vertragen de afvoer

21

Natuurlijke stuwmaatregelen houden water langer vast

3.3 Ecologie De bodem en het water zorgen samen voor de basisomstandigheden waar de natuur zich ontwikkelt. Met elke verschillende verhouding tussen het maaiveld en het grondwater, ophogen en afgraven, ontstaan kansen voor een ander soort landschap. Door hiermee te ontwerpen, in combinatie met de intensiteit van het natuurbeheer, ontstaat landschappelijke en ecologische rijkdom, en daarmee ook een rijkdom aan landschappelijke belevingen voor omwonenden, bezoekers en patiënten.

Overzicht verschillende landschapstypen die voorkomen uit de samenkomst tussen bodem, water en beheer 22

Verwachte flora en fauna per landschapstype 23

3.4 Gezondheid Behalve een mooi natuurlijk landschap, wordt de Bulkenaar ook een park waar zorg en gezondheid centraal staan. Het doel is om een goede integratie tussen zorg en park, ziekenhuis en landschap te realiseren. Het denken in positieve gezondheid helpt daarbij. Bij positieve gezondheid is gezond zijn meer dan alleen ‘niet ziek’ zijn. Het gaat om een bredere kwaliteit van leven, waar het Bulkenaar park goed aan bij kan dragen. De uitgangspunten van positieve gezondheid zijn vertaald naar ruimtelijke aspecten waaronder bijvoorbeeld de aanwezigheid van ontmoetingsplekken, gezond voedsel, ruimte voor sport en spel, inclusief en voor alle leeftijden ontwerpen en ruimte voor rust. Ook biedt dit mogelijkheden voor synergiën met het ziekenhuis. Het park kan bijvoorbeeld ontspanning bieden aan patiënten en bezoekers van het ziekenhuis, lunchrondjes voor medewerkers of een plek die bij mooi weer ingezet kan worden voor (bewegings)therapie. Al met al een groene omgeving die bijdraagt aan het herstel en preventie. Voor het park wordt bij oplevering, na de afronding van het ziekenhuis en na 5 jaar ingebruikname ambities gesteld ten aanzien van de bijdrage aan de positieve gezondheid. Zo groeit de bijdrage aan gezondheid mee met de groei van het park.

Ambitie positieve gezondheids score na oplevering park (blauw), na oplevering ziekenhuis (groen) en 5 jaar na ingebruikname totaal (geel)

Natuurspelen 24

Plukbos voor en door de wijk

Plek voor sport en ontmoetingen

Samen genieten van het landschap of helpen bij het onderhoud

25

26

PRINCIPES LANDSCHAP 27

4

4. Principes landschap

Aannames grond en water

Elk landschapstype is uitgewerkt in detaildoorsnedes. Deze doorsnedes vormen de principes voor dat specifieke landschappelijke element. Om die principes te ontwikkelen, moesten er soms aannames gedaan worden met betrekking tot het grondwater. In de kaarten hiernaast is te zien welke doorsnede op welke data gebaseerd is. Aangezien de huidige peilbuizen aan de rand van het gebied zijn, zal de werkelijke grondwaterstand in het midden van het gebied kunnen afwijken van de huidige data. Wanneer meer gedetailleerde informatie beschikbaar is, kan het zijn dat deze doorsnedes aangepast worden.

Lokatie doorsnedes en welke grondwaterstanden zijn aangenomen 28

Lokatie doorsnedes en huidig maaiveld

29

Beoogde ingrepen maaiveld

4. Principes landschap

Gebiedsdoorsnedes

a

B West oost doorsnede Bulkenaarsestraat

b a b

30

N-Z doorsnede W-O doorsnede

Singels

Bos

Beek

A Noord zuid doorsnede

snelweg

ontsluitingsweg

Plantage

31

broekbos

Houtwal

natte graslanden

Plantage

Greppel

bos

Landschapskamers

beek

bos

Plantage

Landschapskamers

Houtwal

Zoekgebied voedselbos

Plantage

32

4.1 Beek

Principes

1a

1b 1a Principe profiel - beek door beekdal 1b Principe profiel - beek door bos

33

4.1 Beek 1A BEEK DOOR BEEKDAL • • • • •

1 zijde flauwe ecologische oever en 1 steile oever 2,5m vrij voor beheer Beek 1m onder GLG - altijd water Profiel binnen eisen A-watergang Nieuw maaiveld van beekdal 20cm boven GHG

BEHEER

•

Voorzien van beheerstrook van 2.5m aan beide zijden van de beek; Natuurlijke oever tweejaarlijkse maaicyclus; Stijle oevers, jaarlijkse maaien; Twee tot vierjaarlijks schonen van de watervegetatie en/of baggeren indien de capaciteit van de beek beperkt wordt door beplanting/verlanding; Mogelijkheid om te voormalen (het voortijdig laten zakken van stuw bij de snelweg om ruimte te maken voor komend regenwater).

Huidig mv: 4.40+nap Nieuw mv: 4.00+nap GHG 3.80+nap

1:3

1:8

GLG 2.69+nap

1.00

• • • •

18.48

0.50

Nieuw mv: 5.20+nap

Huidig mv: 4.70+nap GHG 4.70+nap 1:3

34

1.00

GLG 2.86+nap

2.50

6.93

8.52

0.50

8.52

2.50

18.48

0.50

6.93

1B BEEK DOOR BOS Beide zijden beek steile oevers 2.5 m vrij voor beheer Profiel ligt onder GLG, dus altijd water in de beek Profiel ligt onder GHG, bij regen niet buiten oevers treden Profiel binnen eisen A-watergang In principe huidig maaiveld aanhouden, evt deel bos ophogen met 0,5m ivm grondbalans.

BEHEER • •

Voorzien van beheerstrook van 2.5m aan beide zijden van de beek Afstemming met waterschap over minimaal beheer van de watergang voor ecologische doeleinden en als natuurlijke stuwmaatregelen.

1:3 GLG 2.86+nap

2.50

35

Nieuw mv: 5.20+nap

Huidig mv: 4.70+nap GHG 4.70+nap

1.00

• • • • • •

8.52

0.50

8.52

2.50

4.1 Beek De beek kenmerkt zich door een combinatie van zachte, ecologische oevers en steile oevers. De ecologische oevers worden extensief beheert ten opzichte van de steile oevers, ten behoeve van het zo min mogelijk verstoren van het leefgebied van diverse soorten. Door het beheer ontstaan er ook andere omstandigheden voor plantgroei. Langs de beek komen af en toe bomen kenmerkend voor dit natte natuurtype die de beek herkenbaar maken van een afstand. Deze houden minimaal 2.5m afstand tot de insteek beek voor onderhoud.

36

Beplanting en beheer

BOMEN

Salix fragilis

Alnus glutinosa

Betula pendula

Salix cinerea

Myrica gale

Prunus spinosa

Crataegus monogyna

fluctuerende waterpeilen

oeverbeplanting

natte graslanden

begaanbare oeverwallen

ONDERGROND

HEESTERS

Salix alba

37

4.2 Beekdal

Principes

1a

1b

1c

1a Principe profiel - Sloten 1b Principe profiel - Rij wilgen 1c Principe profiel - Singels

38

2.50

1.00

2.50

1A SLOOT • • • •

huidig maaiveld al heel dicht op GHG, niet verder afgraven. Sloot boven GLG, dus niet altijd water, alleen functioneel bij regen Kruidenlaag doorzetten min 3m uit insteek Aangrenzend natte graslanden

•

Greppel en zoom dient jaarlijks gemaaid te worden en maaisel af te voeren.

Huidig mv: 4.60+nap GHG 4.58+nap

0.50

BEHEER

1:3

GLG 2.49+nap

3.00

1.00 1.00 1.00

3.00

0.50

Huidig mv: 5.10+nap 1:3 GHG 4.18+nap GLG 2.65+nap

3.00

39

1.50

1.00

1.50

3.00

4.2 Beekdal 1B RIJ WILGEN ICM SLOOT • • •

Beekdal afgraven tot 20cm boven GHG Profiel tussen GLG en GHG, dus niet altijd water. Ene zijde steile gemaaide randen, andere zijde flauwe ecologische randen

• • •

Knotten op minimaal 1.5 meter hoogte; knotten één maal in de vijf jaar; Greppel/sloot en zoom dient jaarlijks gemaaid te worden en maaisel af te voeren.

Huidig mv:4.30+nap Nieuw mv: 4.00+nap GHG 3.80+nap

1:2.5

1:5

GLG 2.69+nap

1.50

huidig mv: 4.50+nap

40

3.60

1.00

6.50

1.30

BEHEER

GLG 2.49+nap

3.00

huidig mv: 4.50+nap

1C SINGEL NAT • •

Huidig maaiveld al dicht op GHG, niet verder afgraven. Enkel of dubbele rij bomen

BEHEER • •

Singel tussen de 10-12 jaar afzetten (terugsnoeien tot 20cm boven maaiveld) Kleinschalig werken waarbij niet alle singels tegelijk een onderhoudsbeurt krijgen (t.b.v. ecologie en landschappelijk / ruimtelijk karakter)

GHG 4.58+nap

GHG 4.58+nap

Huidig mv: 4.50+nap

Huidig mv: 4.50+nap

GLG 2.49+nap

GLG 2.49+nap

3.00

41

5.00

4.2 Beekdal Het beekdal wordt in principe afgegraven tot 20cm boven GHG tenzij het huidige maaiveld al lager is. Door de kleine afstand tussen maaiveld en grondwater kunnen wilgen en nat grasland ontstaan. Afhankelijk van de functie in het watersysteem worden het beheer wordt oevers en sloten meer ecologisch of strakker bemaaid. Om deze weides geschikt te maken als leefgebied voor diverse soorten weidevogels dient er rekening te houden met mogelijke broedtijden en behoudt van potentieel broedgebied en voedselbronnen, waarbij systemisch beheer in delen wordt uit gevoerd.

42

Beplanting en beheer

BOMEN

Alnus glutinosa

Betula pubescens

Betula pendula

Salix cinerea

Salix viminalis

Salix caprea

Corylus avellana

rietland & water

watergangen van verschillende afmeting

natte graslanden

hooilanden

ONDERGROND

HEESTERS

Salix alba

43

44

4.3 Bosrand

Principes

1a 1b

1c

1a Principe profiel - Broekbos 1b Principe profiel - Bosrand 1c Principe profiel - Loofbos

45

4.3 Bosrand 1A BROEKBOS • • • •

Als er extra grond nodig is voor bijvoorbeeld het egaliseren van de ziekenhuiskavel, kan een deel van het bosgebied afgegraven worden en als broekbos ontwikkeld worden. Maaiveld afgraven tot 20cm boven GHG Brede bosstroken met smalle sloten Geen ondergroei op ooghoogte (zicht)

BEHEER

• •

Dunning dient plaats te vonden wanneer boomkronen gesloten worden en wijkers de groei van blijvers gaan belemmeren; aanplant van mantel van heesters om het bosgebied; opslag van bomen in deze matelzone verwijderen om uitbreiding van het bos tegen te gaan.

Huidig mv: 4.20+nap Nieuw mv: 4.00+nap GHG 3.80+nap

1:3

GLG 2.69+nap

1.50

46

0.50

•

1.00

1.50

14.00

1B BOSRAND • •

Van afgegraven broekbos (20cm boven GHG) tot bos op huidig maaiveld Flauwe rand zorgt voor brede overgangszone met veel lichtinval en diverse beplanting

BEHEER

• •

Dunning dient plaats te vonden wanneer boomkronen gesloten worden en wijkers de groei van blijvers gaan belemmeren; aanplant van mantel van heesters om het bosgebied; opslag van bomen in deze matelzone verwijderen om uitbreiding van het bos tegen te gaan.

Huidig mv: 5.25+nap 1:5

Nieuw mv: 4.00+nap

1.25

•

GHG 3.80+nap GLG 2.69+nap

6.25

Huidig mv: 5.25+nap GHG 4.70+nap

GLG 286+nap

6.00

47

GLG 2.69+nap

4.3 Bosrand

6.25

1C LOOFBOS • • •

Huidig maaiveld behouden, evt als benodigd vanuit grondbalans kan er een deel van het bosgebied opgehoogd worden. Bomen 6m uit elkaar (2x zo dicht als het parkgrid) geen ondergroei, doorzicht onder bomen

BEHEER • • • • •

48

Selectief snoeien en opkronen van boomvormers en ope n heesters voor een opener structuur; Dunning dient plaats te vinden wanneer boomkronen gesloten worden en wijkers de groei van blijvers gaan belemmeren; Selectief uitmaaien/trekken verstorings heesters en kruiden; aanplant van mantel van heesters om het bosgebied; opslag van bomen in deze matelzone verwijderen om uitbreiding van het bos tegen te gaan.

Huidig mv: 5.25+nap GHG 4.70+nap

GLG 286+nap

6.00

Beplanting en beheer Ook in het bosgebied wordt veel diversiteit nagestreeft: nat en droog bos, met wijkers en blijvers, en een brede en diverse rand op de overgang van hoog naar laag. Ook zou het initiatief van het voedselbos een onderdeel uit kunnen maken van dit gebied. Als de basis van het bos staat, zal het beheer vooral richten op het open houden van de ondergroei om de zichten onder de boomkronen open te houden.

49

4.3 Bosrand

laten groeien

wijker

blijver en wijker bomen bij aanplant

50

dunnen voor natuurlijk beeld

blijver

blijver en wijker bomen na 5-10 jaar

blijver en wijker bomen na 20-25 jaar

na verwijderen wijkers

BOMEN

Betula pubescens

Populus nigra

Quercus robur

Pinus sylvestris

Salix cinerea

Prunus spinosa

Corylus avellana

Sorbus aucuparia

Amelanchier lamarkii

moerasvegetatie

divers milieu door wisseling waterpeil

bosrand

open plek(ken) in bos

droge bos ondergrond

ONDERGROND

HEESTERS

Alnus glutinosa

51

52

53

54

4.4 Plantage

Principes

1b

1c

1a

1a Principe profiel - Parkbos 1b Principe profiel - Overgang open plek 1c Principe profiel - Watergang

55