36-2021 Programma duurzaamheid - verduursamen.pdf

- -./=

-T

Gemeente

Roosendaal

Raadsmededeling

-\ Datum:

1 juni2021

Van:

het college van burgemeester en wethouders, portefeuillehouder Wethouder Koenraad

Aan:

de raad van de gemeente Roosendaal

Steller:

S.G.M. van de Beek

Zaaknummerl. 414114

Kopie aan:

Ondenrerp:

Programma duuzaamheid - verduursamen

Bijlage:

Programma duuzaamheid

Kennisnemen van Het nieuwe programma duuzaamheid voor de gemeente Roosendaal - verduursamen.

lnleiding Naar aanleiding van het aflopen en evalueren van het programma FutureProof was er behoefte aan een opvolger. Om ruimte te bieden aan het opvolgend college loopt het nieuwe programma verduursamen tot en

met2022, maar biedt deze wel een doorkijk voor de periode erna.

I

nformatie/kern boodschap

Het programma duuzaamheid gaat in op een aantal hoofdpijlers, te weten draagvlak, samenwerking en communicatie (1), energietransitie (2), natuur & klimaatadaptatie (3) en ten slotte circulair leven (4). Het stelt

voor projecten binnen deze hoofdpijlers te continueren danwel op te starten om verduuzaming binnen Roosendaal te versnellen.

Gonsequenties Binnen de hoofdpijlers draagvlak, samenwerking en communicatie (1), energietransitie (2), natuur & klimaatadaptatie (3) en ten slotte circulair leven (4) continueren of starten wij nieuwe projecten. Dit varieert van het aanbieden van gebouwverduuzamingssubsidie via de RREW tot het ontwikkelen van een

duuzaamheidskader voor nieuwe (her)ontwikkelingen. Dekking voor projecten waarvoor momenteel geen financiering voor is wordt bij de Voorjaarsbrief 2021 en de Kadernota 2022 aan de raad voorgelegd.

Vervolg(procedure) Voortgang van de in het programma benoemde acties en projecten wordt op projectniveau gedeeld met college en raad. lnformatie over icoonproject EKP delen wij op korte termijn met uw raad.

Bijlagen

1.

Programma duuzaamheid - verduursarnen.

Afsluiting en onderteken ing \Mj vertrouwen erop U hiermede voldoende te hebben geïnformeerd Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van De

secretaris,

De

Beste inwoners, Voor u ligt ‘Verduursamen’, het hoofdlijnenprogramma duurzaamheid van de gemeente Roosendaal. U kunt dit programma lezen als een reisgids voor onze Expeditie Duurzaam Roosendaal. De Expeditie Duurzaam Roosendaal zal een ontdekkingstocht worden waarvan we niet precies weten hoe de eindbestemming eruitziet. Wat we wel weten is dat de reis ons naar duurzame ontwikkelingsdoelen voert. Een reis die een succes wordt als we die samen met u en alle actieve bedrijven en organisaties kunnen ondernemen. Vandaar ‘Verduursamen’. Onze eindbestemming is ongewis. Maar ook de tocht zelf. Er komen zoveel veranderingen tegelijk op ons af dat we de gebaande paadjes regelmatig zullen moeten verlaten. Energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie, duurzame mobiliteit en vergroening zijn noodzakelijke en grote veranderingen die onze omgeving er in 2030 al totaal anders uit laten zien. We krijgen er in ons dagelijks leven allemaal mee te maken. We willen daarom dat de transities eerlijk, transparant en haalbaar zijn. Met een goede afweging van het collectieve én individuele belang. Bovendien hebben we een sociale transitie nodig waarin bestuur en inwoners meer en beter gaan samenwerken. Het gaat niet alleen maar gemakkelijk worden. Want hoezeer we ook werken aan draagvlak, er zal altijd op momenten en locaties weerstand kunnen ontstaan. Veranderen geeft ook groeipijn.

Een expeditie met ongewisse bestemming. Ga er maar aan staan. Ik denk dat u dit zelf ook herkent. De tijd waarin we precies konden plannen hoe we van A naar Z konden komen en daar ook meestal zonder al te grote kleerscheuren uitkwamen is definitief voorbij. Maar onze Expeditie is ook spannend en boeiend en leidt ons naar een groener, schoner, eerlijker, meer met elkaar verbonden en leuker leven. Gaat u met ons mee op Expeditie? Ik hoop het van harte. Klaar Koenraad Wethouder duurzaamheid 2

3

Inleiding In 2015 hebben de Verenigde Naties een ontwikkelingsagenda 2015-2030 vastgesteld, met als doel een einde te maken aan klimaatverandering, armoede en ongelijkheid. De duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals of SDG’s) die hieraan gekoppeld zijn, vormen ook een leidraad voor Roosendaal als SDG-gemeente. Ook in 2015 sloten 196 landen een historische overeenkomst: het klimaatakkoord van Parijs. Hierin werd besloten de wereldwijde opwarming t.o.v. het pre-industriële tijdperk te beperken tot maximaal 2 graden Celsius, met een voorkeur voor 1,5 graad. Door fossiele brandstoffen en toepassingen uit te faseren worden broeikasgassen verminderd, waardoor gevaarlijke gevolgen van klimaatverandering zo veel als mogelijk worden voorkomen. Het internationale akkoord leidde in Nederland tot het nationale klimaatakkoord (2019). Voor de uitvoer werd een grote rol toebedeeld aan gemeenten. De energietransitie – van huizen op schone energie tot vervoer zonder uitstoot - speelt daarom een centrale rol in dit nieuwe programma duurzaamheid. De afgelopen jaren werd bovendien steeds vaker de nadruk gelegd op positieve samenwerking met burgers om de transitie mogelijk en gedragen te maken. Draagvlak, samenwerking en communicatie is daardoor herkenbaar teruggebracht in het programma.

Naast het uitfaseren van fossiele toepassingen (en dit zoveel mogelijk samen met burgers doen) liggen er op meer terreinen noodzaak voor duurzaamheidsbeleid. Zo is een deel van de klimaateffecten niet meer terug te draaien en zal Nederland te maken krijgen met enerzijds meer droogte en anderzijds meer wateroverlast. Ons aanpassen aan de gevolgen in de vorm van klimaatadaptief handelen is daarom noodzakelijk. Natuur- en klimaatadaptatie is om die reden ook een onderdeel van het programma. Ten slotte moeten we ons realiseren dat ongelimiteerd produceren op een wereld met gelimiteerde grondstoffen geen begaanbare weg is. Daarom omarmen we de circulaire economie. Het Roosendaalse bestuursakkoord (2018) liep vooruit op het nationale klimaatakkoord en benoemde duurzaamheid als één van de pijlers. Met onderliggende visie en programma verduursamen presenteren we een opvolger van Roosendaal FutureProof.

4

Programmastructuur Per inhoudelijk onderdeel beantwoordt dit programma de volgende 4 vragen. 1. Waar gaat dit onderdeel over? Biedt een korte introductie op het onderdeel.

2. Welke projecten startten we reeds? Laat zien welke projecten we binnen dit onderdeel reeds startten. Een deel van de projecten is reeds afgerond, een deel is opgestart.

3. Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? Een meer visionair onderdeel die laat zien waar het programma duurzaamheid op langere termijn naartoe groeit.

4. Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? Toont op welke onderdelen we nieuwe acties starten of intensiveren ten opzichte van de periode hiervoor.

5

Index

Hoofdpijler

Thema

Bladzijde

Samenwerking, draagvlak en communicatie

Algemeen

7

Bewonersinitiatieven Duurzame elektriciteit Duurzame warmte Subsidies en fondsen

Schone mobiliteit Gebieds- en gebouwontwikkeling Natuurstad

8 11 14 17 18 22 25

Circulair Leven Ondersteunend beleid

29 32

Bijlage Actie-agenda

33

Energietransitie

6

Samenwerking, draagvlak en communicatie Programma-overstijgend Waar gaat dit onderdeel over? In toenemende mate wordt er binnen de klimaat- en duurzaamheidstransitie aandacht gevraagd voor draagvlak bij, samenwerking met en proactieve communicatie richting burgers en andere belanghebbenden. Dit uitte zich binnen het nationale Klimaatakkoord (2019) bijvoorbeeld in de afspraak dat voor nieuwe grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit op land gestreefd wordt naar 50% eigendom van de lokale omgeving. Het groeiende belang van samenwerking, draagvlak en communicatie is de leidraad voor dit programma. Verduursamen is daarom de titel. Welke projecten startten we reeds? •

Communicatie Sinds december 2020 communiceren we minimaal tweewekelijks op onze sociale mediakanalen over lopende duurzaamheidsprojecten.

•

Stichting Energietransitie Roosendaal (StER) De StER werd opgericht. Meer informatie onder het kopje ‘acties korte termijn’.

•

Milieu Educatief Centrum (MEC) Het MEC Roosendaal richt zich op onze inwoners. Geïnteresseerden worden in de gelegenheid gesteld kennis te maken met natuur, milieu en duurzaamheid. Om dat te bereiken worden educatieve en recreatieve activiteiten georganiseerd voor jong en oud. Zo is er een vaste tentoonstelling over Landgoed Visdonk en een wisseltentoonstelling. Ook worden workshops, lezingen, cursussen en excursies verzorgd en kan gebruik gemaakt worden van diverse soorten leskisten.

•

Milieu AdviesRaad (MAR) De milieu-adviesraad fungeert als klankbord op het gebied van duurzame ontwikkelingen in relatie tot milieu, natuur en landschap. De milieuadviesraad wordt uitgenodigd om een adviserende bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van deze beleidsthema’s. Recent adviseerden zij bijvoorbeeld bij de vorming van de omgevingsvisie.

7

Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? Hoe dichter op 2030, hoe sterker de samenwerking tussen de gemeente en Roosendaalse inwoners en bedrijven, en tussen Roosendalers onderling. Hoewel we bij iedere ontwikkeling en elk project werken aan zo groot mogelijk draagvlak onder inwoners realiseren we ons terdege dat niet ieder project met volledig draagvlak gerealiseerd kan worden. Als projecten tot uitvoer komen kan er nu eenmaal weerstand ontstaan bij omwonenden. De omwonenden willen we informeel en formeel informeren en faciliteren. Maar het is niet uit te sluiten dat projecten ondanks weerstanden toch doorgaan omdat zij aan een collectieve doelstelling bijdragen. Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? A) Algemeen • Communicatie opwaarderen We bouwen onze communicatie verder uit. Bijvoorbeeld door inwoners met moderne middelen de voortgang van projecten te tonen. Denk hierbij aan meer focus op (korte) video’s, visuele explainers en actieve social media. •

Duurzaamheidspeiling Eens per jaar peilen we hoe de Roosendaler de transitie ervaart en waar hij of zij meer aandacht voor wil zien. Mede op basis van de input passen we ons programma voor het jaar erop aan.

B) Bewonersinitiatieven • Stichting Energietransitie Roosendaal (StER) De Stichting Energietransitie Roosendaal (StER) tekende begin 2021 een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Roosendaal. Met de overeenkomst wordt het wederzijds belang erkend van een goede samenwerking bij de energietransitie. StER zal in de komende jaren inwoners actief adviseren en helpen bij het verduurzamen van hun woningen. Tegelijkertijd zal de stichting namens inwoners van Roosendaal een klankbord zijn voor de gemeente bij haar duurzaamheidbeleid, o.a. bij de TVW. •

Nispens Energie Collectief Het Nispens Energie Collectief is een initiatief van, door en voor bewoners en sluit daarmee goed aan op verduursamen. Dit initiatief heeft als doel bewoners te activeren om samen de regie te pakken naar een duurzame warmtevoorziening in Nispen, en mogelijk ook in bredere zin naar een duurzamer Nispen. Het Nispens Energie Collectief is van grote waarde om te leren hoe we initiatieven van onderop faciliteren en hoe we de kracht

8

van de gemeenschap kunnen benutten. O.a. de Provincie Noord-Brabant, Alwel en Enpuls steunen en volgen dit initiatief met grote interesse.

•

Thuis energie besparen doe je zo De Ster, de installatiebranche, Enpuls en de gemeente werken in het kader van het provinciale programma Sociale Innovatie Energie-transitie uit op welke manier bestaande woningen zowel comfortabeler als duurzamer kunnen worden gemaakt, en hoe dat kan door aan te sluiten op “natuurlijke momenten” waarop bewoners toch al in hun woningverbetering investeren. Hiervoor wordt een aantal woningen doorgemeten en wordt er een concreet verbeterplan opgesteld, met als doel deze kennis breed te delen onder inwoners. Dit is onderdeel van een provinciale aanpak, zodat ook geleerd wordt van gelijksoortige projecten in andere gemeenten.

•

Energie uit klassieke molen Wouw De molenaar van de molen De Arend en de StER bereiden een plan voor om de klassieke molen in te zetten voor het opwekken van schone energie. De gemeente beoordeelt het Plan van Aanpak en zoekt mee naar middelen om het plan mogelijk te maken.

9

De klassieke molen in Wouw

10

Energietransitie Thema Duurzame Elektriciteit

Waar gaat dit onderdeel over? Als uitvoering van de pijler “duurzaamheid” in ons bestuursakkoord, de in maart 2021 vastgestelde Regionale Energiestrategie 2030 (RES) en in lijn met de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015) en ons nationale klimaatakkoord (2019) verminderen we onze CO2-uitstoot: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Eén van de manieren om dit te doen is door te onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit (wind en zon) opgewekt kan worden. De RES is voor ons de stip op de horizon waar het gaat om het thema opwek. Welke projecten startten we reeds? In de gemeentelijke zonnevisie (2018) is ruimte gemaakt voor een maximum aan 75 hectare zon op land. Deze zonneparken zijn momenteel in ontwikkeling. Daarnaast startten we de uitvoering van de RES West-Brabant, bijvoorbeeld door sturing op de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk en versnelling van zon-op-dak-projecten. Lokaal bevorderden we de ontwikkeling van grotere zonne-installaties op bedrijfspanden door ondernemers te begeleiden met een SDE++ subsidieaanvraag.

Zonneopwek op gebouw van Openbare Werken op de Gewenten

11

Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? De stip op de horizon voor het thema opwek volgt uit de RES West-Brabant. Samengevat willen we in Roosendaal naast de 75 hectare zon op land nog eens ongeveer evenveel zon op grote daken realiseren (bedrijven, overheidsgebouwen). De huidige drie grote windturbines in Roosendaal blijven in elk geval tot 2030 de enige; wel onderzoeken we of het mogelijk is bij agrarische bedrijven kleinere, veel lagere windmolens “voor eigen gebruik” te realiseren. Ook zorgen we ervoor dat de elektriciteits-infrastructuur op orde blijft en wordt uitgebreid, zodat het net de verdergaande elektrificering (denk aan laadpalen, warmtepompen, terugleveren van opgewekte zonne-energie) goed aankan. Tenslotte bieden we ruimte aan experimenten: we willen bedrijven en groepen inwoners die innovatieve duurzaamheidsinitiatieven ontplooien faciliteren. Bij de uitwerking van de energie-strategie hanteren we 4 leidende principes: 1. de stad en regio versterken (duurzaamheidsinitiatieven voegen kwaliteit, waarde en/of een betere concurrentiepositie toe); 2. haalbaar en betaalbaar van en voor iedereen (energietransitie is woonlastenneutraal/ “niet meer dan anders” en we voorkomen energiearmoede); 3. adaptief (als nieuwe ontwikkelingen tot betere oplossingen leiden, bieden we daar ruimte aan en stellen indien nodig ons beleid daarop bij); 4.

zorgvuldig ruimtegebruik (goede landschappelijke inpassing en meervoudig ruimtegebruik).

Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? •

De komende periode blijft de RES de ruggengraat van het opwekbeleid binnen Roosendaal. Participatie & draagvlak hebben hierbinnen onze bijzondere aandacht. Zo bereiden we een revolverend RES-Ontwikkelfonds voor, waarmee we lokale initiatieven in de startfase kunnen worden ondersteund met kennis en middelen. We volgen de uitrol van de zonneparken en communiceren hierover actiever met inwoners en andere stakeholders.

•

We versnellen zonopwek met meervoudig ruimtegebruik, rekening houdend met de beschikbare netcapaciteit. Hierbij valt met name te denken aan dakgebonden installaties. Bij dakgebonden zon is er sprake 12

van dubbelgebruik van ruimte, beperkte esthetische impact en een duidelijke koppeling tussen opwek en gebruik van de elektriciteit. Eind 2019 had naar schatting 11% van de huishoudens in Roosendaal zonnepanelen op zijn of haar dak (CBS). We streven er naar om in 2050 alle realistische dakpotentie te benutten. Dit wordt geschat op 45% van het totale dakoppervlak (OverMorgen). Daarnaast bekijken we innovatieve plekken waar zonnepanelen verwerkt kunnen worden – van geluidswallen tot met zonnepanelen overdekte parkeerplaatsen. We onderzoeken verder de totale realistische potentie van zon op dak in Roosendaal. En bekijken per type gebouw (woning, utiliteitsbouw) de redenen dat er tot op heden nog geen zonopwek gerealiseerd is. In de markt bekende redenen zijn bijvoorbeeld dat de constructie van het dak ongeschikt is of er sprake is van een onmogelijkheid om een brandverzekering af te sluiten. Daarnaast zijn er veel oplosbare drempels, zoals onbekendheid met de wijze van SDE-subsidie aanvragen of BTW terugvragen. Bij mogelijke oplossingsmethoden kan gedacht worden aan een zon-op-dak-campagne, gratis persoonlijke dakscan, collectieve inkoopacties, begeleiding bij aanvragen SDE++ subsidie (voor grote installaties). Daarnaast bekijken we de mogelijkheden om zon op dak te verplichten bij nieuwe projecten – in het bijzonder grootschalige opslaggebouwen.

Om de opwek van duurzame elektriciteit te stimuleren zal er prioritair gekeken worden naar zonnepanelen. Op plekken waar bovengemiddeld wateroverlast verwacht wordt stimuleren we groene daken (sedum). Per locatie beoordelen we welke verduurzamingsmaatregel het beste past. •

Op korte termijn (2021) zetten we meer middelen in om zon op bedrijfsdaken te stimuleren, mits dit past binnen de netcapaciteit. Hierover rapporteren we de voortgang. Verder nemen we actief deel aan het Regionale versnellingsteam zon op bedrijfsdaken binnen de RES.

•

We trekken nauw op met Enexis en buurgemeenten bij het monitoren van de netcapaciteit. Hoe meer grote energie-verbruikers of energieterugleveranties (uit zon of wind) op het net worden aangesloten, hoe groter de belasting. Met goede monitoring willen we nieuwe aanvragers vroegtijdig kunnen informeren over mogelijke knelpunten en zo goed mogelijk sturing geven aan de fasering en planning van duurzame opwekprojecten. Voor kleinschalige installaties (<15 kWp) vormt de netcapaciteit geen probleem. Dat betekent dat zonnepanelen op woningen gewoon kunnen blijven worden aangesloten. We zetten in samenspraak 13

met Enexis en de RES-partners in op tijdige aanleg van nieuwe, extra elektriciteits-infrastructuur. •

Greendeal Majoppeveld In samenwerking met ondernemers van bedrijventerrein Majoppeveld ontwikkelen we een concrete set verduurzamingsmaatregelen (Greendeal). De gemeente schrijft de maatregelen niet voor maar is één van de partijen die bijdraagt aan vorming en uitvoering van het plan.

•

Energieloket De praktijk leert dat inwoners zoeken naar onafhankelijk advies over verduurzamingsmogelijkheden van hun woning. Bij voorkeur is een verkopende partij niet het eerste aanspreekpunt. We bekijken daarom de mogelijkheden om een digitaal energieloket op te zetten of ons aan te sluiten via de RREW-regeling.

Thema Duurzame Warmte Waar gaat dit onderdeel over? Een CO2-besparende, energiezuinige en op termijn aardgasvrije gebouwde omgeving in Roosendaal. Dat is de doelstelling die voortvloeit uit ons bestuursakkoord (2018), het nationale klimaatakkoord (2019), de RES (2020). Hierbij betreft het een duurzame verwarming voor de gebouwen in Roosendaal.

Welke projecten startten we reeds? •

Transitievisie warmte (TVW) Gemeenten zijn volgens het klimaatakkoord de regisseurs van de warmtetransitie voor de gebouwde omgeving. Samen met vastgoedeigenaren, bewoners, netbeheerders en medeoverheden moeten zij eind 2021 een transitievisie warmte (TVW) klaar hebben. Daarin staan voorstellen voor duurzaam aardgasvrij verwarmen en koken. De TVW geeft richting in de aanpak. De vervolgstap is een wijk-voorwijkstappenplan (wijkuitvoeringsplan) die partijen houvast geeft voor de planning. De TVW Roosendaal wordt uiterlijk in het vierde kwartaal 2021 vastgesteld.

•

Duurzaam Energiebedrijf Roosendaal (DER) De gemeente ontwikkelde in 2014 een lage temperatuur warmtenet en bracht deze onder in het bedrijf DER. Het warmtenet is aangelegd vanuit de Suez-centrale naar het Kellebeek College in Stadoevers. De DER heeft de mogelijkheid het warmtenet uit te breiden naar woningen, bedrijven, 14

utiliteitsgebouwen en industrieën in de omgeving. Op basis van de nieuwe warmtewet (verwacht in 2021 of 2022) en de TVW bepalen we de vervolgstappen voor DER. Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? Stap voor stap werken we als gemeente toe naar energiezuinige en uiteindelijk aardgasvrije bestaande bouw. Hierbij is de transitievisie warmte (TVW) leidend. We zoeken nadrukkelijk de samenwerking om het draagvlak van de transitie zo groot mogelijk te maken. Dit uit zich concreet in bijvoorbeeld het betrekken van de stad bij de volgorde van aardgasvrij maken. In het Klimaatakkoord en in een Tweede Kamermotie is opgenomen, dat de overstap naar “aardgasvrij” voor inwoners woonlastenneutraal dient te zijn. Roosendaal onderschrijft daarom dit uitgangspunt. Bijzondere aandacht zal daarom gaan naar de inclusiviteit van de transitie. Kan iedereen mee? Dit vereist continu aandacht. Samengevat zien we drie uitgangspunten: - Verduursamen: betrekken van gebouwgebruikers en proactief communiceren over voorgenomen stappen. - Een eerlijke transitie: aandacht voor het fenomeen energie-armoede en de betaalbaarheid van een transitie naar schone warmte. - Toepassen van geleerde lessen: Roosendaal kijkt actief naar geslaagde voorbeelden in andere gebieden en past deze toe in haar projecten. Daarnaast gebruikt het de opgebouwde kennis, zoals van het landelijke Expertise Centrum Warmte (ECW).

Zo voorkomen we dat het wiel opnieuw wordt uitgevonden.

Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? Op korte termijn voeren we onderstaande projecten uit. Daarnaast continueren of intensiveren we bestaande projecten DER, duurzaamheidsleningen en Nispens Energie Collectief. •

Transitievisie warmte (TVW) 1.0 Dit jaar presenteren we een eerste versie van de transitievisie warmte (TVW). Deze maakt op hoofdlijnen duidelijk hoe Roosendaal komt tot een aardgasvrije gebouwde omgeving. Daarbij hanteren we als uitgangspunt dat we pas grootschalig investeren als er duidelijkheid is rondom de nieuwe warmtewet en de rijksbijdragen aan gemeenten om de warmtetransitie mogelijk te maken. Wel kunnen we al inzetten op “geenspijt-maatregelen”: relatief betaalbare isolerings- en verduurzamingsmaatregelen die zichzelf terugverdienen door de besparing 15

op energie. De vervolgstap na de TVW 1.0 is de ontwikkeling van warmteplannen op wijkniveau (wijkuitvoeringsplan, wup). Deze bieden eigenaren duidelijkheid over wat ze wanneer mogen verwachten aangaande de warmte in hun gebied. •

Kennisnetwerk TNO Roosendaal neemt op uitnodiging van TNO-Delft deel aan een kennisontwikkelings- en kennisdelingsproject rond de warmtetransitie. TNO voert dit uit in samenwerking met DBDH (Danish Board of District Heating) en met 8 koplopergemeenten uit de G40.

16

Subsidies en Fondsen •

Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) Subsidieregeling ten behoeve van energiebesparende maatregelen. Met de RRE zetten gemeenten projecten op om huiseigenaren te stimuleren tot kleine energiebesparende maatregelen in huis. Daarnaast kregen huiseigenaren advies over energiebesparende maatregelen, zoals dak-, raam- of gevelisolatie. Roosendaal ontving €1,1 mln van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RvO) en zette dit door naar inwoners die er energiebesparende maatregelen mee troffen.

•

Duurzaamheidsleningen Om het financieren van verduurzamingsmaatregelen makkelijker te maken, biedt Roosendaal duurzaamheidsleningen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting. Inwoners kunnen een bedrag van tussen de €2.500 en €35.000 lenen om hun woning te voorzien van betere isolatie, zonnepanelen, een elektrische kookplaat of een aardgasalternatief voor warmte. Vaak zijn aflossing plus rente gelijk, of lager, aan de maandelijkse energiebesparing die wordt gerealiseerd. Zo wordt het verduurzamen van woningen ook haalbaar gemaakt voor inwoners die het benodigde bedrag niet in één keer kunnen of willen investeren.

•

Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) De subsidieregeling RREW is de opvolger van de reeds afgeronde RRE en heeft als voornaamste doel huurders en eigenaar-bewoners te stimuleren om energie te besparen in hun woning. Roosendaal ontving €367.674 van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RvO) en zet deze door naar inwoners om maatregelen mee te treffen.

•

RES Participatie-fonds Binnen de Regionale Energie Strategie (RES) West-Brabant werken we aan het RES-Regiofonds voor het stimuleren en financieren van collectieve energieprojecten door particulieren. Vanuit het fonds willen we zowel deskundige begeleiding bieden, als een subsidie om kansrijke projecten op te starten. Als dat tot een financieel rendabel project voor de inwoners leidt wordt de startsubsidie met terugwerkende kracht omgezet in een lening. Hierdoor wordt het Fonds revolverend. Als het project toch niet levensvatbaar blijkt, blijft de bijdrage een subsidie. Hierdoor lopen particuliere initiatiefnemers geen financieel risico en ontstaat er een gelijker speelveld op de energiemarkt.

17

Schone Mobiliteit Waar gaat dit onderdeel over? Schoner, slimmer en met minder energie vervoeren. In het nationale Klimaatakkoord (2019) werd een visie neergezet voor zorgeloze mobiliteit in 2050. Geen emissies, uitstekende bereikbaarheid. Slimme, duurzame, compacte steden met optimale doorstroming van mensen en goederen. Mooie, leefbare en goed ontsloten gebieden en dorpen waarbij mobiliteit de schakel is tussen wonen, werken en vrije tijd. Om de visie te realiseren wordt ingezet op een integrale benadering van het mobiliteitssysteem, waarbij alle modaliteiten en de infrastructuur optimaal worden ontwikkeld en benut én uiteindelijk alle modaliteiten schoon zijn. Hiermee wordt niet alleen voldaan aan de afspraken van Parijs, maar wordt ook een bijdrage geleverd aan de terugdringing van overige milieuschade. Hieronder beschrijven we welke stappen Roosendaal reeds zette op duurzame mobiliteitsgebied. Daarnaast leggen we onze blik op 2030 en laten we zien welke acties we tot en met 2022 voor ons zien.

Fietsenstalling de Roselaar

18

Welke projecten startten we reeds? •

Laadpalenbeleid We stelden een beleid voor laadpalen op. Deze maakt aanvragen door particulieren mogelijk. Daarnaast plaatsen we laadpunten op strategische locaties.

•

Snelfietsroute De snelfietsroute F58 is opgestart. Het eerste deel, de Wouwseweg, is ingericht als fietsstraat en inmiddels gereed. Overige onderdelen worden fasegewijs opgepakt.

•

Weren van bromfietsen Weren brommers in de binnenstad: naast autoluw is binnenstad ook scootervrij door camerahandhaving.

•

Fietsenstallingen Gratis fietsenstallingen op het station en in het centrum.

Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? Met de blik op 2030 zien we drie lijnen voor schone mobiliteit in Roosendaal, die bijdragen aan de in de voorontwerp Omgevingsvisie opgenomen ambitie “gezonde stad”. Deze drie lijnen bepalen de prioriteit die we geven aan projecten op het snijvlak van duurzaamheid en verkeer in de gemeente. -

Energie- en CO2 besparen Verkeer en vervoer staat in Roosendaal op plek nummer 2 waar het uitstoot van CO2-equivalenten betreft (Klimaatmonitor). Daarmee ligt er veel besparingspotentie op dit onderwerp. De voor een gemeente beïnvloedbare uitstoter is het wegverkeer binnen de bebouwde kom. Daarom verschonen we het vervoer – bijvoorbeeld door deelvervoer te stimuleren en ons laadnetwerk voor elektrische auto’s te versterken. Belangrijker nog is het veranderen van het vervoer: dit door tot en met 2030 een sterke focus te leggen op fietsstimulering. We nodigen mensen uit om te fietsen middels autoluwe en 30-km per uur straten, snelfietsroutes, fietsvriendelijke stoplichten en aantrekkelijk fietsparkeren.

-

Ruimte vrijmaken voor meer bewegen en ontmoeten We houden de parkeernorm voor nieuwe en te herontwikkelen gebieden tegen het licht en onderzoeken andere mogelijkheden om ruimte te scheppen. Deze ruimte biedt vervolgens mogelijkheden voor fietsers en het nemen van groene (klimaatadaptieve) maatregelen en voor het 19

stimuleren van een gezondere leefstijl waarbij mensen meer wandelen en fietsen. -

Experimenteren met goederenvervoer We streven op termijn naar een Zero Emission Zone voor de binnenstad. In een dergelijke zone mag goederenvervoer louter de binnenstad in mits zij zero emissie is. In lijn met het Klimaatakkoord wordt de zone minimaal 4 jaar van tevoren aangekondigd. Dit is zichtbaar en levert lokaal een stillere en schonere stad op. Op de kortere termijn bekijken we de mogelijkheden om schoon goederenvervoer mogelijk te maken voor Borchwerf II (hierna beschreven).

Laadinfrastructuur bij het Bravis ziekenhuis

Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? •

Snelfietsroute F58: realisatie F58 (BoZ en Etten-Leur) - woon-werk verkeer met de fiets stimuleren.

•

Laadinfrastructuur: uitrol netwerk strategische laadpalen: stimuleren en faciliteren elektrisch wagenpark in Roosendaal.

20

•

Onderzoek en inrichting HUB station Bravis

•

Deelvervoer: in drie gebieden met beperkte parkeerdruk parkeerplaatsen vervangen voor deelmobiliteitsplekken. Hier ook de mogelijkheden van klimaatadaptatiemaatregelen bekijken. Mensen hechten veel vaker waarde aan ‘beschikbaarheid’ dan aan ‘bezit’, dit wordt ook steeds meer voor de auto het geval. Deelmobiliteit zal de komende jaren vanuit de gemeente gestimuleerd moeten worden om voet aan de grond te krijgen.

•

OV-concessie: nieuwe OV concessie 2025 (transitie gedeelde mobiliteit) in samenwerking met de Provincie Noord-Brabant realiseren.

•

Clean Energy Hub: voorbeeldproject Clean Energy Hub op Borchwerf II. Hierbij staat de verschoning van de mobiliteit en in het bijzonder het goederenvervoer van en naar het bedrijventerrein centraal.

Toepassing van een elektrische wals tijdens het aanbrengen van asfalt bij een van onze projecten

21

Gebieds- en gebouwontwikkeling Duurzame gebiedsontwikkelingen, ruimte en landgebruik Waar gaat dit onderdeel over? Doorvertalen van de Roosendaalse duurzaamheidsambities naar gebieds- en gebouwontwikkelingen in de gemeente. In lijn met deze ambities staat het ontwikkelen geheel in het teken van duurzaam (her)bouwen, de energietransitie, versterking van de biodiversiteit, klimaatadaptatie en de synergie hiertussen. Welke projecten startten we reeds? De gemeente Roosendaal realiseert in samenwerking met ontwikkelaars en andere stakeholders talloze projecten waarbij duurzaamheid reeds een rol speelt. Tot op heden vindt deze afweging op individueel projectenniveau plaats. Bij aanbestedingen door de gemeenten stellen we randvoorwaarden m.b.t. duurzame realisatie van werken. Hieronder een aantal voorbeeldenprojecten die in ontwikkeling zijn. 1. Centrumprojecten (Rondje Roosendaal) Herkenbare adaptatiemaatregelen in de vorm van meer groen en meer blauw. Stimuleren van treingebruik en fietsen. 2. St. Josephbuurt Herstructurering St Josephbuurt: de verdunning en vergroening door het slopen van 229 sociale huurwoningen en terugbouwen van 200 woningen in diverse categorieën. Dit maakt het mogelijk om twee parken midden in de buurt aan te leggen gericht op versterking van de biodiversiteit, vermindering hittestress, versterken sociale ontmoetingen en mogelijkheid tot waterinfiltratie.

De stedenbouwkundige opzet is samen met de bewoners en omwonenden bepaald. Ook de inrichting van de parken wordt samen met de nieuwe huurders en omwonenden vorm gegeven. 3. Groot Mariadal met HUIS van Roosendaal Groot Mariadal wordt de prachtige en duurzame schakel tussen binnenstad en station. Het gebied ligt nu nog verborgen maar wordt bereikbaar voor bewoners en bezoekers van de stad. Alle partijen die samenwerken willen met behoud van het bijzondere rijksmonumentale klooster en haar tuinen een mooi gebied ontwikkelen.

22

Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? In lijn met het klimaatakkoord en nationale wetgeving worden nieuwe ontwikkelingen en grote renovaties aardgasvrij ontwikkeld. Op weg naar 2030 verbreden we onze focus van energiegebruik tijdens de gebruiksduur van projecten naar (ook) energiegebruik tijdens het productie- en vervoersproces. Ook schone mobiliteit komt steeds meer in beeld. In het kader van natuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie gebruiken we ons duurzaamheidskader om minimale ambities concreet in projecten terug te zien.

Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? •

Expeditie Duurzaam Roosendaal – EKP als basiskamp Icoonproject - ontwikkeling van het EKP-gebouw tot een knooppunt van duurzaamheid voor Roosendaal en de regio. In het kader van verduursamen zoeken we naar mogelijkheden om een beweging op gang te brengen van duurzame koplopers en verbinders. Duurzame stakeholders (zoals de StER) wordt de mogelijkheid geboden in het gebouw te werken en elkaar te ontmoeten. De Expeditie vertrekt vanuit een basiskamp. Door het Expeditie Knoop Punt (EKP)-gebouw (het voormalig sorteer- en distributieknooppunt van de PTT) te herontwikkelen als icoon van duurzaamheid voor Roosendaal en de regio, maken we duurzaamheid zichtbaar en geven we het goede voorbeeld aan jong en oud. Het lijkt alsof het zo moest zijn. De naam van het gebouw hoefden we niet eens te veranderen.

•

Verduurzaming gemeentelijke gebouwen Om als overheid het goede voorbeeld te geven, verduurzamen we ons eigen vastgoed. Eind 2020 is reeds een zonnepaneleninstallatie met 660 panelen op het dak van de loods van Openbare Werken (Gewenten 40) in gebruik genomen. Ook voor de overige gebouwen treffen we maatregelen, mits de gebouwen nog minimaal 10 jaar gebruikt worden. Maatregelen betreffen met name isoleren, het toepassen van led-verlichting en plaatsen van zonnepanelen. In het kader van de voorbeeldfunctie oriënteren we ons op het verduurzamen van gebouwen die ‘dicht bij ons staan’ zoals scholen en gemeentelijke parkeergarages. We onderzoeken de mogelijkheden om theater de Kring te verduurzamen.

•

We ontwikkelen een duurzaamheidskader voor nieuwe (her)ontwikkelingen. Hierbij vertalen we de Roosendaalse duurzaamheidsambities naar de minimale ambities die we verwachten binnen gebieds- en gebouwontwikkelingen. Daarnaast creëert het kader 23

meer samenhang en een gelijk speelveld voor de verschillende initiatiefnemers in Roosendaal. Het kader wordt voorgelegd aan de Raad, waardoor de gemeente in gesprek met ontwikkelaars dit document daadwerkelijk kaderstellend kan meegeven. Het kader geeft duidelijkheid, borgt de duurzaamheidsambities en legt een norm neer voor ontwikkelen in Roosendaal. Gezien de relatie tussen locatie specifieke omstandigheden en toepasbare duurzaamheidsoplossingen blijft er ruimte voor maatwerk per project. Het duurzaamheidskader wordt driejaarlijks geactualiseerd op wensen van de Raad en ontwikkelingen in de markt. •

Inpassing duurzaamheid in Omgevingsvisie. Ruimtelijke effecten die volgen uit de RES of andere verduurzamingsacties nemen we op in de Omgevingsvisie.

•

In het kader van verduursamen krijgt het inpassen van verduurzamingsmaatregelen bij een gebied of gebouw nadrukkelijk een rol in de participatie met omwonenden zoals deze in de Omgevingswet is vastgelegd.

•

Bij aanbestedingen geven we invulling aan duurzaam en klimaatadaptief ontwikkelen en uitvoeren.

Artist impression duurzaam EKP 24

Roosendaal Natuurstad Natuur & Klimaatadaptatie

Waar gaat dit onderdeel over? Naast het nemen van maatregelen om verdere klimaatverandering te voorkomen (mitigatie) is een focus op aanpassing aan de gevolgen ervan ook erg belangrijk. Dit wordt klimaatadaptatie genoemd. De belangrijkste gevolgen voor Roosendaal liggen op het vlak van droogte, hittestress, wateroverlast en waterveiligheid. Om de gemeente klimaatbestendig en waterrobuust te maken, ondernemen we een set acties. Daarnaast bieden de maatregelen die passen bij klimaatadaptatie uitstekend bij het bevorderen van natuur en biodiversiteit. Met Natuurstad sluiten we aan op het landelijk Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie: een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Het Deltaplan versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen. Voor de uitvoering van het Deltaplan is de Impulsregeling klimaatadaptatie beschikbaar. Via deze regeling zijn middelen van het Rijk beschikbaar om adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren. Om hier gebruik van te maken, worden uitvoeringsprogramma’s opgesteld.

Stadsbegrazing door schapen op de Diamantdijk

25

Welke projecten startten we reeds? •

Klimaatreis De klimaatreis is in de vorm van dialogen gemaakt om samen met partners de klimaatopgaven in beeld te brengen. Het doel van de dialoog was ten eerste bewustwording creëren van risico’s en kansen op vlak van adaptatie bij een brede doelgroep. De reis is eerst gemaakt met diverse partijen in de gemeente Roosendaal. Daarna is de klimaatreis gemaakt in de bredere regio van de Waterkring West. De klimaatreis is afgerond, op basis van zes speerpunten uit deze reis wordt een nadere uitwerking gemaakt.

•

Implementeren van Roosendaal Natuurstad Roosendaal Natuurstad is de Roosendaalse vertaling van de klimaatopgave. Roosendaal beschouwt klimaatadaptatie niet alleen als noodzaak maar benut deze uitdaging nadrukkelijk om van Roosendaal een prettigere gemeente te maken om te wonen, werken, verblijven en recreëren. Roosendaal Natuurstad richt zich met namen op de thema’s: droogte, hittestress en wateroverlast. Deze investeringen benutten wij tegelijk om de biodiversiteit in woonwijken, buitengebied en op bedrijventerreinen te verbeteren.

Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? De basis voor het thema natuur & klimaatadaptatie is Roosendaal Natuurstad (RN). We handelen inmiddels klimaatadaptief en in 2050 zijn we klimaatadaptief. Met een blik op 2030 richt RN zich op de thema’s conform het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie: droogte, hittestress, wateroverlast en waterveiligheid. De investeringen die hierbij horen worden tegelijkertijd benut om de biodiversiteit (in woonwijken, buitengebied en op bedrijventerreinen) te versterken.

26

Toepassing van waterdoorlatende grasbetontegels op het van Dregtplein. We verkennen de mogelijkheid om dit soort parkeerplaatsen met zonnepanelen te overdekken. Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? •

Duurzaamheidskader Binnen het duurzaamheidskader voor nieuwe (her)ontwikkelingen nemen we de nieuwe kaders uit Roosendaal Natuurstad als leidend mee bij inrichting van de openbare ruimte. Dit doen we ook met de projecten uit de Beheerkalender voor het beheer en onderhoud van het openbare gebied.

•

Stimuleringsregeling Roosendaal Natuurstad De klimaatadaptatie-opgave betekent dat op een andere manier gekeken moet worden naar de inrichting van het openbare gebied. Als gemeente nemen we het voortouw door maatregelen te treffen. Daarnaast willen we onze inwoners stimuleren en verleiden om mee te helpen aan deze opgave. We staan immers voor een sociaal-maatschappelijke opgave die ons allen aangaat. Met dit pakket bieden wij speciaal voor onze inwoners een stimuleringsregeling Roosendaal Natuurstad aan. Met deze regeling willen we inwoners stimuleren om op eigen terrein maatregelen te treffen voor een groenere en klimaatadaptieve woonomgeving. Enkele 27

voorbeelden van deze maatregelen zijn het ontharden van tuinen, het aanschaffen van regentonnen, het plaatsen van nestkasten of insectenhotels en het aanleggen van geveltuinen en groene daken. •

Toepassing binnen gebiedsontwikkelingen Toepassing van natuur- en adaptatiemaatregelen binnen de Greendeal Majoppeveld, Stadoevers, rond het terrein van het Bravis-ziekenhuis, de binnenstad in de omgeving van de oude V&D en met de Ster van Roosendaal.

•

Burgerinitiatieven stimuleren Veel burgerinitiatieven van onze inwoners raken aan de inrichting van de openbare ruimte. Door, aansluitend bij verduursamen, deze initiatieven te stimuleren vanuit de middelen ‘Vitale wijken en dorpen’ worden delen van het openbaar gebied klimaatadaptatief. Daarnaast worden gebieden veelal ook gezelliger door het toevoegen van de ontmoetingsfunctie. Initiatieven als Bloesembos of Gastelseweg zijn hier prachtige voorbeelden van.

Aantal bomen per inwoner in de Roosendaalse wijken (Cobra Groeninzicht, 2018, via Waarstaatjegemeente)

28

Circulair Leven Waar gaat dit onderdeel over? De vraag naar grondstoffen voor bijvoorbeeld voedsel, elektrische apparaten en kleding neemt wereldwijd sterk toe. Daarom werkt de overheid samen met het bedrijfsleven, kennisinstituten en natuur- en milieuorganisaties, overheden, vakbonden, financiële instellingen en andere maatschappelijke organisaties om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan. Het doel: Nederland volledig circulair in 2050. Omdat de invloed van gemeenten op een circulaire manier van leven beperkter is dan bijvoorbeeld op de energietransitie, richten we ons met name op het thema afval en grondstoffen binnen circulair.

Welke projecten startten we reeds? •

Aanleg en in gebruik name grondstoffencentrum In augustus 2019 is de oude milieustraat gesloten en het grondstoffencentrum in gebruik genomen. De afgifte van restafval wordt door inwoners per kg. De afgifte van herbruikbare grondstoffen als hard plastic, hout, gips, matrassen enz. is gratis en ongelimiteerd. Hierdoor worden inwoners gestimuleerd om grof afval goed te scheiden.

•

Restafval Invoering 1x per 4 weken inzamelen van restafval aan huis. Vanaf maart 2020 wordt er nog maar 1x per 4 weken restafval aan huis ingezameld bij 29

laagbouwwoningen. Hierdoor worden bewoners gestimuleerd om minder herbruikbare grondstoffen met het restafval af te voeren.

Welke stip op de horizon zien we (t/m 2030)? We nemen het Rijksbrede programma Nederland Circulair als onze stip op de circulaire horizon. De doelstelling hiervan is ambitieus: in 2030 moet Nederland al 50% minder primaire grondstoffen gebruiken (mineralen, metalen en fossiel). Voor Roosendaal is de doelstelling om nog slechts 25 kg restafval per inwoner per jaar in te zamelen en te verwerken.

Grondstoffencentrum Roosendaal

Welke acties zien we op de korte termijn (t/m 2022)? •

Circulair ambachtscentrum In het circulair ambachtscentrum gaan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt als proef meubels demonteren. Meubels bestaan vaak uit verschillende materialen die samen als grof restafval worden verbrand. Uit de proef zal blijken of dit een efficiënte manier is om de hoeveelheid grof restafval te verkleinen.

30

•

Kringloopwinkels Na de Covid periode bekijken we de mogelijkheden om kringloopwinkels in een positief communicatielicht te stellen. Positieve aandacht voor deze circulaire winkels kan hergebruik binnen de gemeente stimuleren.

•

Gedragsanalyses In 2021 verwachten we (landelijke) uitkomsten van onderzoek naar gedrag rond afval. Gedragswetenschappers onderzoeken waarom sommige bewoners restafval dumpen en niet op de juiste manier afvoeren. Hieruit komen aanbevelingen om dit gedrag gemeentelijk bij te sturen.

31

Ondersteunend beleid – acties 2021-2022 •

Communicatiestrategie We werken een overkoepelende communicatie-strategie uit, met een eenduidige kernboodschap. We zorgen dat communicatie over deelonderwerpen hier op wordt afgestemd.

•

Duurzaamheidsmonitor We evalueren de duurzaamheidsmonitor, passen deze aan en brengen hem opnieuw onder de aandacht.

•

Vouchersysteem uitwerken We willen bewonersinitiatieven ondersteunen met duurzaamheidsvouchers. Hiertoe werken we een toewijzings- of subsidiekader uit.

•

Kennisdelen en netwerken We delen de kennis die we opdoen graag met inwoners, bedrijven en mede-overheden. Andersom zorgen we er voor goed op de hoogte te blijven van actuele ontwikkelingen en onderhouden we contacten met mede-overheden, kennisinstellingen en organisaties. Waar we kansen zien om de verduurzaming in de gemeente verder vorm te geven koppelen we kennis, partijen en/of middelen aan elkaar.

•

Monitoren subsidiemogelijkheden en fondsen vanuit EU, Rijk en provincie

32

Bijlage – actie-agenda – te ondernemen activiteiten in 1 overzicht Onderstaand overzicht vat de opgenoemde acties uit het programma samen, zodat hier tussentijds op gestuurd kan worden en het achteraf mogelijk is te evalueren. Het betreft de jaren 2021 en 2022.

Samenwerking, draagvlak en communicatie • • • • • •

Communicatie opwaarderen Duurzaamheidspeiling onder bevolking organiseren Stichting Energietransitie Roosendaal (StER) inzetten Nispens Energie Collectief ondersteunen Thuis Energiebesparen doe je zo Energie uit klassieke molen Wouw

Energietransitie Thema duurzame elektriciteit • • • • • •

RES continueren Dakgebonden zon stimuleren (drempels bekijken en waar mogelijk wegnemen) Zon op bedrijfsdak Monitor Netcapaciteit met netbeheerder Enexis Greendeal Majoppeveld afronden en starten met uitvoer Aansluiten bij energieloket voor onze inwoners (via RREW)

Thema Warmte • •

Transitievisie warmte (TVW) Deelnemen aan kennisnetwerk TNO

Subsidies en Fondsen • • •

Duurzaamheidsleningen continueren Openstellen Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) RES-Fonds

Schone Mobiliteit • • • • • •

Snelfietsroute F58 realiseren Laadinfrastructuur in Roosendaal vergroten Onderzoeken en inrichten van HUB station Bravis Deelvervoer op 3 plekken stimuleren Nieuwe OV concessie 2025 realiseren Voorbeeldproject Clean Energy Hub op Borchwerf II starten

33

Gebieds- en gebouwontwikkeling • • • • •

EKP-gebouw tot knooppunt van duurzaamheid maken Gemeentelijke gebouwen verduurzamen Duurzaamheidskader voor nieuwe (her)ontwikkelingen verwezenlijken Duurzaamheidsdoelen verwerken in omgevingsvisie Participatie conform Omgevingswet

Natuurstad • • •

Natuurstaddoelen toepassen in beheer openbare ruimte en in gebiedsontwikkeling Stimuleringsregeling Roosendaal Natuurstad Burgerinitiatieven ondersteunen

Circulair leven • • •

Circulair ambachtscentrum starten Kringloopwinkels in zonnetje zetten Gedragsanalyses zwerfafval omzetten in acties

Ondersteunend beleid • • • • •

Communicatiestrategie Duurzaamheidsmonitor aanpassen Vouchersysteem uitwerken Kennisdelen en netwerken Monitoren subsidiemogelijkheden en fondsen

34