1700632-E-PROVINCIE NOORD-BRABANT-Jaarplan en jaarverslag Interbestuurlijk toezicht

Overige activiteiten Regiobijeenkomst In samenwerking met Brabantmakers, de Vereniging van Brabantse Gemeenten (VBG) en gemeente Heusden is op 30 juni 2025 voor de eerste keer een bijeenkomst 'Sessie gemeentefinanciën' georganiseerd voor wethouders financiën, hoofden financiën en concerncontrollers. Doel van de bijeenkomst was vooral elkaar ontmoeten en ervaringen te delen rondom het financieel toekomstperspectief, het naderende ravijnjaar en de uitdagingen die op ons afkomen. Het was een inspirerende bijeenkomst die in 2026 een vervolg krijgt. Kader- en voorjaarsnota's Een groot deel van de gemeenten heeft het begrotingsadvies van de VNG gevolgd voor het opstellen van de begroting 2025 en de meerjarenraming. Uit alle begrotingen 2025 bleek een onzekere financiële toekomst. Het overgrote deel van de Brabantse gemeenten liet in de meerjarenraming tekorten zien. In vervolg op ons eerdere onderzoek naar de financiële situatie van Brabantse gemeenten gaven we in aanloop naar de beoordeling van begroting 2026 daarom extra aandacht aan de uitkomsten van de kadernota's of voorjaarsnota's van gemeenten. Dit gaf een indicatie van de uitdagingen waar gemeenten in de begroting voor 2026 en de daaropvolgende jaren mee te maken krijgen, evenals de mogelijke gevolgen voor onze toezichtrol.

In het kader van risicogericht toezicht heeft, waar nodig, met individuele gemeenten aanvullend dialoog plaatsgevonden. Resultaat 2025 Hoewel de kader- en voorjaarsnota's in 2025 een momentopname zijn in aanloop naar de begroting 2026, laten de Brabantse gemeenten oplopende tekorten zien in de meerjarenraming 2026-2029. Gemeenschappelijk Toezichtkader Met het Gemeenschappelijk Toezichtkader (GTK) geven de gezamenlijke provincies de kaders mee voor de gemeentelijke begrotingen. In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv) van november 2023 is de notitie incidenteel/structureel vastgesteld. Deze notitie en de casuïstiek die hieruit voortkomt is input voor een actualisatie van het GTK. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Financieel toezicht - 9

Resultaat 2025 De notitie geeft o.a. richtlijnen voor inzet van reserves als dekkingsmiddel voor structurele lasten om gemeenten daarmee financieel een helpende hand te bieden. In 2025 zijn de voorbereidingen gestart om het bestaande GTK te actualiseren voor onderwerpen als inzet van het surplus van de algemene reserve. Het nieuwe GTK wordt naar verwachting in juni 2026 vastgesteld. Risicogericht financieel toezicht In het beleidskader Toekomstbestendig Bestuur is de ambitie opgenomen om risicogericht toezicht verder uit te werken. In 2023 zijn we voor financieel toezicht gestart met de deelname aan de landelijke werkgroep van het vakberaad Gemeentefinanciën van het IPO. De werkgroep heeft een risicoprofiel opgesteld voor de toetsing van de begroting. We hebben dit voor het eerst toegepast bij de beoordeling van de begrotingen voor 2024 om de diepgang van ons begrotingsonderzoek te bepalen. Bij de beoordeling van begrotingen 2025 en 2026 hebben wij hier verder ervaring mee opgedaan. Resultaat 2025 Naast het toepassen van het risicoprofiel bij de beoordeling van begrotingen, zijn de deelnemende provincies eind 2024 gestart met een evaluatie van het landelijke risicoprofiel. In 2025 heeft een landelijke evaluatie plaatsgevonden in het vakberaad gemeentefinanciën.

Een belangrijke vervolgstap in risicogericht toezicht is het onderzoeken hoe dit kan bijdragen aan de proportionaliteit van het toezicht. Verdere implementatie van de systematiek op landelijk niveau volgt op initiatief van het vakberaad. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Financieel toezicht - 10

4 - T

Elk halfjaar stelt de Rijksoverheid door middel van een | Resultaat 2025 taakstelling vast hoeveel vergunninghouders | De totale taakstelling voor 2025 bedroeg 7.006 vergunninghouders, inclusief gemeenten moeten huisvesten. Het Centraal Orgaan | eerdere achterstanden. In 2025 zijn 4.655 vergunninghouders gehuisvest. Dit resulteert in een restantopgave van 2.351 vergunninghouders, die doorwerkt in Opvang Asielzoekers (COA) publiceert elke maand de | 2026. realisatiecijfers per gemeente. Op basis van deze | Ten opzichte van de tweede helft van 2024 is sprake van een lichte stijging van 2% maandelijkse cijfers monitort IBT de stand van zaken | in het aantal gehuisveste vergunninghouders. Deze stijging hangt samen met een en neemt contact op met de toezichtontvanger als de | proceswijziging bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst, waarbij niet-complexe prestatie hiervoor aanleiding geeft. Het interbestuurlijk | aanvragen voor gezinshereniging versneld zijn afgehandeld. Hierdoor nam het aandeel na-reizigers toe en verbeterde de aansluiting bij het beschikbare toezicht op de huisvesting van vergunninghouders ziet | woningaanbod. er als volgt uit: In eerdere jaren bestond circa 85% van de taakstelling uit alleenstaanden. Deze groep is, gezien het overwegend aanbod van eengezinswoningen, aantoonbaar Systematisch toezicht | lastiger te huisvesten.

De gewijzigde samenstelling van de doelgroep heeft daarom positief doorgewerkt in de realisatiecijfers. Twee keer per jaar, namelijk per 1 januari en 1 juli, wordt gecontroleerd of de Brabantse gemeenten hun taakstelling voor de huisvesting van vergunninghouders | De stijging moet daarmee vooral worden gezien als het effect van een veranderde hebben gehaald. In 2025 zijn de volgende toezichtinstrumenten ingezet: | instroomsamenstelling en minder als structurele verbetering in uitvoeringscapaciteit. * | Systematisch toezicht per 1 januari en 1 juli | Onze beoordeling over de tweede helft van 2025 geeft het volgende beeld: * | Maandelijkse monitoring op basis van COA-cijfers * | 22 ambtelijke dialooggesprekken | Toezichtoordeel | Gemeenten (56) * | 2 bestuurlijke overleggen (3 doorgeschoven naar 2026) | Voldoet | 16 * | 1 kennisbijeenkomst | Voldoet gedeeltelijk | 2 Voldoet niet | 29 De toezichtinzet was gericht op tijdige signalering, ondersteuning en waar nodig | Verschoonbaar | 9 opschaling via de interventieladder. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 | Huisvesting vergunninghouders - 12 Toezichtintensiteit en opschaling interventieladder | Hierdoor ontstaat een spanningsveld: gemeenten behouden hun wettelijke In 2025 is het toezicht op meerdere gemeenten geïntensiveerd vanwege | taakstelling, maar dreigen een belangrijk uitvoeringsinstrument te verliezen.

Door aanhoudende achterstanden bij de realisatie van de huisvestingstaakstelling. | de lange wachttijden in de sociale huursector vergroot dit het risico op stagnatie in de uitstroom uit asielopvang en verdere druk op de asielketen. Daarnaast is een Interventieladder 3a - Ambtelijk toezicht | eenmalige financiële bijdrage aangekondigd om versnelde huisvesting te Aan het begin van 2025 stonden 9 gemeenten onder toezichtniveau 3a. In de | stimuleren. Deze bijdrage dekt geen structurele lasten en biedt beperkte zekerheid loop van het jaar zijn 2 gemeenten opgeschaald naar dit niveau vanwege | voor gemeenten. onvoldoende voortgang. Voor provincies betekent dit dat toezicht plaatsvindt in een context waarin Eind 2025 stonden daarmee 11 gemeenten onder ambtelijk toezicht (fase 3a). | beleidsdoelen mogelijk haaks op elkaar staan. Dit vergroot de uitvoeringsrisico's en kan leiden tot verdere ophoping van achterstanden. Deze opschaling vond plaats na systematische monitoring en ambtelijke gesprekken waarin onvoldoende herstel zichtbaar was. | Provincies hebben aangegeven zich niet te kunnen verenigen met de voorgestelde beleidswijzigingen, in lijn met de standpunten van de Vereniging van Nederlandse Interventieladder 3b - Bestuurlijk toezicht | Gemeenten en Aedes. Aan het begin van 2025 stonden 2 gemeenten onder bestuurlijk toezicht (fase 3b).

Conclusie en vooruitblik 2026 In 2025 zijn 3 gemeenten verder opgeschaald naar bestuurlijk niveau vanwege | De taakstelling voor 2025 is niet gerealiseerd. Dit resulteert in een restantopgave structurele achterstanden en onvoldoende resultaat na ambtelijke interventies. Met | van 954 vergunninghouders, die doorwerkt in 2026. deze 3 gemeenten zijn bestuurlijke gesprekken voorbereid. Deze gesprekken worden in 2026 gevoerd. Eind 2025 stonden daarmee 5 gemeenten onder | Voor 2026 zijn de volgende aandachtspunten richtinggevend: bestuurlijk toezicht. 1. | Oplopende opgave Beleidsontwikkelingen en impact op toezicht In 2025 kondigde het kabinet maatregelen aan die directe gevolgen hebben voor | De restantopgave uit 2025 vergroot de druk op de nieuwe taakstelling. Zonder de uitvoerbaarheid van de huisvestingstaak. | versnelling bestaat het risico op verdere cumulatie van achterstanden. Het kabinet onderzoekt een verbod op voorrang voor vergunninghouders bij | 2. | Structurele woningkrapte woningtoewijzing. Tegelijkertijd blijft de gemeentelijke taakstelling vooralsnog bestaan zolang de Huisvestingswet 2014 niet is gewijzigd. | De beperkte beschikbaarheid van passende woonruimte blijft een bepalende factor voor realisatie. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 | Huisvesting vergunninghouders - 13 3.

Uitvoerbaarheid onder landelijke beleidswijzigingen Indien instrumenten zoals voorrang bij huisvesting worden beperkt, terwijl de taakstelling blijft bestaan, ontstaat een spanning tussen verantwoordelijkheid en uitvoeringsmogelijkheden. 4. Toezichtintensiteit Gelet op het aantal gemeenten onder fase 3a en 3b blijft actieve monitoring, tijdige signalering en waar nodig bestuurlijke interventie noodzakelijk. De combinatie van: * Een substantiële restantopgave. * Structurele woningmarktkrapte. * Landelijke beleidsontwikkelingen. maakt dat de opgave in 2026 bestuurlijk en uitvoeringsmatig complex blijft. Het toezicht richt zich daarom niet alleen op normhandhaving, maar ook op realistische uitvoerbaarheid, tijdige escalatie waar nodig en het agenderen van knelpunten richting het Rijk. Dialooggesprekken Het voeren van dialooggesprekken maakt onderdeel uit van het streven om meer impact te hebben op de uitvoeringspraktijk van de toezichtontvangers en draagt bij aan de doelen van het beleidskader. Ook willen we samen met de toezichtontvangers met de dialooggesprekken de relatie versterken, de dagelijkse praktijk beter leren kennen op basis van dilemma's en casuïstiek en best practices delen. Resultaat 2025 Voor het onderdeel Huisvesting vergunninghouders voerden we dit jaar met 22 Brabantse gemeenten (39%) een dialooggesprek.

Kennis- en regiobijeenkomsten Op de kennisbijeenkomst over de huisvesting van vergunninghouders in Brabant, die in november 2025 plaatsvond, kwamen diverse ketenpartners samen om de actualiteit rondom dit thema te bespreken. De bijeenkomst bood niet alleen inzicht in de huidige uitdagingen en oplossingen, maar ook een platform voor kennisdeling en samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties en andere betrokken partijen. De bijeenkomst werd druk bezocht, wat de brede betrokkenheid bij dit vraagstuk onderstreept. Ketenpartners deelden ervaringen, best practices en knelpunten, waardoor een integraal beeld ontstond van de stand van zaken in Brabant. De kennisbijeenkomst heeft opnieuw laten zien dat door samenwerking en kennisuitwisseling stappen gezet kunnen worden in de huisvesting van vergunninghouders, ondanks de onduidelijkheden over de koers van het Rijk. De provincie blijft actief betrokken bij de huisvesting van vergunninghouders door in gesprek te blijven met ketenpartners. Zo zijn we medeorganisator van het halfjaarlijks overleg met het COA en gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant. Deze overleggen bieden een platform om actuele ontwikkelingen te bespreken, knelpunten te signaleren en samen te werken aan oplossingen. In een periode van beleidsveranderingen en onzekerheden blijft deze afstemming cruciaal voor een effectieve en haalbare uitvoering binnen de regio.

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Huisvesting vergunninghouders - 14

Risicogericht en datagericht toezicht Bij het toezichtonderdeel Huisvesting vergunninghouders wordt risicogericht toezicht toegepast om tijdig bij te sturen en risico's te beperken. Gemeenten die de taakstelling niet behalen, moeten een plan van aanpak aanleveren met risicobeperkende maatregelen. Daarnaast zijn wij in 2024 gestart met het opvragen van een voortgangsrapportage zodra de achterstand oploopt tot 33%. Dit biedt vroegtijdig inzicht in de situatie, zodat we mee kunnen denken met de gemeente over passende maatregelen om verdere achterstand te voorkomen. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Huisvesting vergunninghouders - 15

4. Informatie- en archiefbeheer

Het interbestuurlijk toezicht op het informatie- en | van risico te prioriteren. Vervolgens dienen de toezichtontvangers de archiefbeheer (IBT I&A) richt zich op de | aanbevelingen 1-op-1 over te nemen in een verbeterplan en dat maakt onderdeel beheersmaatregelen van risico's ten aanzien van een | uit van het vóór 15 juli in te dienen informatiearrangement. goede, geordende en toegankelijke | Om het informatie- en archiefbeheer te beoordelen, hanteerden wij in 2025 vier informatiehuishouding en het voorkomen van verlies | onderdelen: van overheidsinformatie die nog bewaard moet | 1. | De compleetheid van het informatiearrangement; blijven. | 2. | Het proces van verslaglegging van college/dagelijks bestuur aan raad/ algemeen bestuur (horizontaal) en vervolgens aan Gedeputeerde Staten Daarvoor gebruikten we in 2025 drie instrumenten: | (verticaal); 3. | Het SMART-opgestelde verbeterplan en de voortgang van de verbeteracties 1. | Het uitvoeren van systematisch toezicht. | daarin; 2. | Het voeren van ambtelijke dialooggesprekken. | 4. | De kwalitatieve staat van de informatiehuishouding waarbij we ons onder 3. | Het uitvoeren van een bureauonderzoek (themaonderzoek) naar | andere baseren op het inspectieverslag van de archivaris. risicoprofielen.

Resultaat 2025 De beoordeling is samengevat in een zogenaamd toezichtoordeel: Systematisch toezicht Toezichtoordeel | Gemeenten (56) | GR-en (42) | Waterschappen(3) Voor de uitoefening van het systematisch toezicht baseren we ons primair op de verantwoording van het college of het dagelijks bestuur aan de raad of algemeen | Voldoet | 48 | 18 | 3 bestuur.’ Aanvullend daarop vragen wij jaarlijks een SMART-verbeterplan en | Voldoet gedeeltelijk | 7 | 2 | 0 indien beschikbaar, het laatste verslag van de archivaris. | Voldoet niet | 1 | 1 | 0 Vrijstelling | 0 | 21 | 0 Informatie- en archiefbeheer continueert de in 2021 ingevoerde toezichtmethodiek. Er zijn afspraken gemaakt met de Brabantse archivarissen - de horizontale toezichthouders - om de aanbevelingen vanuit hun inspecties naar aard en grootte Hierna wordt alleen de verantwoording/verslaglegging van het college (van B&W) naar de raad beschreven. Hiermee is echter steeds ook de verantwoording/verslaglegging van het dagelijks bestuur aan het algemeen bestuur bedoeld zoals dat bij de waterschappen en de gemeenschappelijke regelingen in de vorm van een openbaar lichaam van toepassing is. Gemeenschappelijke regelingen, die de vorm hebben van een gemeenschappelijk orgaan of bedrijfsvoeringsorganisatie, verantwoorden zich bij de raden of colleges van de betrokken gemeenten, die de GR hebben ingesteld.

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 | Informatie- en archiefbeheer - 17 Niet alle Brabantse organisaties krijgen daarmee in 2025 de kleur 'groen' op het | Bureauonderzoek gedeelde risico's informatie- en Dashboard IBT van Noord-Brabant. | archiefbeheer Daarmee werd niet voldaan aan de doelstelling in de uitvoeringsagenda | De afgelopen jaren ontving IBT informatiebeheer- en archiefbeheer van alle Toekomstbestendig Bestuur 2024-2027 dat geen enkele lokale overheid voor | toezichtontvangers SMART geformuleerde verbeterplannen. De daarin Informatie- en archiefbeheer als 'voldoet niet' beoordeeld werd. | aangekondigde verbeteracties zijn meestal geprioriteerd op risico's voor de informatiehuishouding, zoals vastgesteld door de gemeentearchivaris. Die risico's Ten opzichte van vorig jaar, is zowel bij de gemeenten als bij gemeenschappelijke | vormden in 2025 de basis voor ons bureauonderzoek. Het onderzoek leverde een regelingen een daling te zien in de groene 'voldoet beoordelingen' Er is sprake | 'risico top vijf' op, evenals een viertal beoordelingscategorieën in concept. van een lichte afname van oranje oordelen 'voldoet gedeeltelijk' maar het aantal | Begin 2026 delen we onze bevindingen ter afstemming met de Brabantse organisaties dat als rood dan wel 'voldoet niet' is beoordeeld, is gehalveerd.

Het | gemeentearchivarissen, om in samenspraak te komen tot gedeelde risicoprofielen aantal daalt van vier organisaties in 2024, naar twee in 2025. | en een toezichtpilot op basis daarvan. Doel van die pilot zal zijn om ons toezicht effectief in te richten en in te zetten van ons toezicht: met een stevige focus op Naast het systematisch toezicht hebben we nog andere archiefwettelijke taken. | organisaties die op het gebied van de vastgestelde risico's nog veel te verbeteren Daarover zijn de cijfers als volgt: | hebben en terughoudender naar organisaties die de risico's adequaat weten te beheersen. * | Beoordelen archiefverordeningen: 0 * | Verlenen machtiging opschorting overbrenging: 4 * | Verlengen beperking openbaring: 0 | Risicogericht en datagericht toezicht Bij het toezichtonderdeel Informatie- en archiefbeheer is de focus gelegd op het Dialooggesprekken | gedeelde risico voor het ontbreken van een zogeheten 'overzicht van archiefbescheiden'. Daarmee kunnen overheidsorganisaties laten zien waar de De dialooggesprekken maken onderdeel uit van het grotere streven om meer | informatie in hun organisatie wordt opgeslagen en bij welke proceseigenaren de impact te hebben op de uitvoeringspraktijk van de toezichtontvangers. Ook willen | verantwoordelijkheid voor de betreffende informatieordening ligt.

In 2025 is een we samen met de toezichtontvangers met de dialooggesprekken de relatie | start gemaakt met het toepassen van een risicoprofiel bij Informatie- en versterken, de dagelijkse praktijk beter leren kennen op basis van dilemma's en | archiefbeheer voor het bepalen van de diepgang van het onderzoek. casuïstiek en best practices delen. Resultaat 2025 In 2025 was het doel om 20 organisaties te bezoeken om een ambtelijk dialooggesprek te voeren. We bezochten in 2025 20 organisaties. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 | Informatie- en archiefbeheer - 18 5. Omgevingsrecht ME3İ jfĩ^^iBrffiiľ^ ļl|BĮ|^^ļž!Sŵa|ď Ep ţi'K' a y V t' j '1Äİ \ wäSİ'Iía į-'' gj ■iļW^t ļ L^ "ïlïiļW-^ íiĮS ļWļ[^^ -ĩ^f^ ř’ -'\:^ŗy . .' J^r ù^Ē É4k

Omgevingsrecht is een verzamelterm voor wet- en regelgeving die gaat over de fysieke leefomgeving zoals milieu, natuur, water, externe veiligheid, cultureel erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling. Hoofddoel is een veilige en gezonde leefomgeving te realiseren en deze op een duurzame en doelmatige wijze te behouden, beheren, gebruiken en ontwikkelen. De lokale overheden spelen daarbij een belangrijke rol door een adequate uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH-taken). Als deze VTH-taken niet naar behoren worden uitgevoerd, kan dat grote invloed hebben op de veiligheid en gezondheid van de leefomgeving. De provincie houdt toezicht op de uitvoering van de VTH-taken door gemeenten en waterschappen. En wel daar waar er sprake is van risico's voor veiligheid en volksgezondheid of kans op onherstelbare schade. Systematisch toezicht Thema Omgevingsrecht Op grond van de Omgevingswet dienen gemeenten en waterschappen periodiek de volgende documenten vast te stellen: * Uitvoerings- & Handhavingsstrategie, gebaseerd op een adequate probleemanalyse, met inzicht in prioriteitenstelling. Deze sluit aan op de gestelde doelen, geeft inzicht in de methodiek om de gestelde beleidsdoelen te bereiken, biedt inzicht in de benodigde en beschikbare financiële middelen en personele capaciteit voor het bereiken van de doelen en het uitvoeren van de activiteiten.

* Jaarlijks programma Uitvoering & Handhaving, met daarin de voorgenomen activiteiten, waarbij rekening wordt gehouden met gestelde doelen en prioriteiten uit het beleidsplan van de gemeente en de verbeterpunten uit het voorgaande evaluatieverslag. * Jaarlijks evaluatierapport, waarin wordt verantwoord in hoeverre de activiteiten uit het programma Uitvoering & Handhaving zijn uitgevoerd, in welke mate dat bijdraagt aan het bereiken van de gestelde beleidsdoelen, en - indien van toepassing - aangevuld met verbeterpunten voor het volgende jaar. De strategie, het programma Uitvoering & Handhaving en het evaluatierapport moeten betrekking hebben op alle VTH-taken die onder de Omgevingswet vallen. Daarom hebben wij in 2025 met prioriteit aandacht besteed aan de beoordelingsvragen (vastgesteld in het Jaarplan IBT 2025) voor gemeenten en waterschappen die direct of indirect voortvloeien uit de wettelijke procescriteria VTH. Resultaat 2025 De beoordelingsvragen met bijbehorende beoordelingscriteria zijn eind 2024 met gelegenheid voor reactie aan contactpersonen van gemeenten en waterschappen toegezonden. De ingekomen reacties en onze reactie daarop zijn vervolgens gemaild aan de contactpersonen en ook geplaatst op brabant.nl/IBT in de SharePoint werkomgeving. In 2025 is een 'knip' aangebracht bij het systematisch toezicht.

Dat wil zeggen dat de beoordeling op tijdigheid niet meer van invloed is op de kwaliteit van de U&H-documenten. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Omgevingsrecht - 20

Ook namen we in 2025 voor gemeenten vragen op met betrekking tot cultureel | De drie waterschappen voldeden wat betreft de kwaliteit wel aan de wettelijke erfgoed en ruimtelijke ordening. Naast dit kwalitatieve oordeel, monitorden wij | procescriteria VTH. separaat of de lokale overheden de uitvoeringsprogramma's en evaluatieverslagen conform de wettelijke voorschriften actueel en tijdig bestuurlijk zijn vastgesteld. | Vanaf 2017 maken wij jaarlijkse overzichten van het toezichtoordeel voor alle Niet alle Brabantse gemeenten krijgen daarmee de kleur groen op het Dashboard | Brabantse gemeenten. Vanaf 2017 tot en met 2021 is er een duidelijke verbetering ĮBT. | te constateren, echter na 2021 is er sprake van een achteruitgang. Uit de dialooggesprekken horen wij dat dit onder andere komt door de hoge werkdruk en Toezichtoordeel 2025 | het moeilijk kunnen invullen van vacatures bij onze toezichtontvangers. Daarnaast (kwaliteit) | Gemeenten (56) | Waterschappen (3) | toetsen wij de laatste jaren ook op de procescriteria 'cultureel erfgoed' en Voldoet | 55 | 3'omgevingsplan' Gemeenten besteden nog onvoldoende aandacht aan die Voldoet gedeeltelijk | 1 | 0onderwerpen, maar daar zien wij wel een positieve ontwikkeling.

Voldoet niet | 0 | 0 Thema Erfgoed In het Dashboard IBT is het toezichtoordeel 2025 voor de Brabantse gemeenten en | Erfgoed maakt in Noord-Brabant onderdeel uit van IBT Omgevingsrecht. De waterschappen opgenomen. | gemeenten krijgen jaarlijks een toezichtoordeel op basis van de gehele vragenlijst van het systematisch toezicht op Omgevingsrecht en dus niet specifiek een oordeel Actief toezicht | voor erfgoed. In 2025 hadden vier vragen uit de vragenlijst betrekking op erfgoed. Om te bepalen of een gemeente of waterschap in aanmerking komt voor actief | Daarnaast worden de resultaten uit de Erfgoedmonitor meegewogen - die toezicht wordt gekeken naar het toezichtoordeel en de tijdige bestuurlijke | tweejaarlijks wordt uitgevoerd - waardoor de resultaten uit de Erfgoedmonitor vaststelling van de documenten van het huidige jaar maar ook van de voorgaande | 2023-2024 een verouderd beeld geven. Voor IBT Erfgoed is er landelijk een jaren. Zowel het te laat vaststellen als onvoldoende verbetering, leiden volgens het | minimale toezichtvariant afgesproken. Er zijn vier indicatoren benoemd, die interventieproces tot actief toezicht. Een toezichtoordeel 'voldoet niet' leidt | uitgewerkt zijn in vier vragen. Hierover wordt door alle provincies gezamenlijk automatisch tot actief toezicht. | verslag uitgebracht aan OCW. Dit verslag zal in 2026 voor het eerst opgesteld worden.

Er zijn nu zeven gemeenten en een waterschap die onder actief toezicht (fase 3A) staan. Eén gemeente daarvan staat sinds vorig jaar onder actief toezicht. Deze | Resultaat 2025 gemeente heeft niet alleen onvoldoende verbetering laten zien, met als resultaat | Wanneer de antwoorden op de erfgoedvragen uit het systematisch toezicht een een 'voldoet niet' op kwaliteit; ook heeft de bestuurlijke vaststelling van een of | opvallend beeld schetsen, wordt er een gesprek gevoerd met de betreffende meer U&H-documenten niet tijdig plaatsgevonden waardoor actief toezicht wordt | gemeente voor het verhaal achter de beleidsdocumenten. Daarnaast wordt de gehandhaafd. De andere zes gemeenten en het waterschap zijn nieuw. Overigens | Erfgoedmonitor geanalyseerd. Ook hiervoor geldt dat wanneer de antwoorden is bij vijf gemeenten het actief toezicht (fase 3A) ook weer opgeheven, nadat uit het | een opvallend beeld geven, of wanneer er een opvallende discrepantie bestaat systematisch onderzoek is gebleken dat werd voldaan aan de (meeste) procescriteria. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 | Omgevingsrecht - 21 tussen de resultaten van systematisch toezicht en Erfgoedmonitor, er een gesprek volgt. Er zijn twee gemeenten op deze manier opgevallen, wat geleid heeft tot een constructief gesprek.

Eind 2025 zijn daarnaast in een aparte uitvraag twee vragen gesteld aan de Brabantse gemeenten om de beoordelingsvragen 1 en 2 uit de minimale toezichtvariant beter te kunnen beantwoorden. Dit geldt als een nulmeting en zal niet elk jaar herhaald worden. Uit het toezicht blijkt dat in steeds meer gemeenten erfgoed letterlijk en figuurlijk op de kaart staat wanneer het gaat om de inventarisatie van erfgoed, het opnemen in beleid en implementeren van de Omgevingswet. De beschikbaarheid van voldoende en goed gekwalificeerd personeel is een punt van zorg. IBT Erfgoed wil de komende periode het belang van samenwerking benadrukken en verdere bewustwording over de opgave die er ligt met betrekking tot inventarisatie van erfgoed en de implementatie van de Omgevingswet. Daarnaast wil IBT voor het onderdeel erfgoed actiever naar buiten treden in de geest van de Agenda Toekomst van het Toezicht, naar de gemeenten toe, maar bijvoorbeeld ook via het Monumentenhuis. Er is in oktober 2025 al een webinar georganiseerd via het Monumentenhuis, waaraan medewerkers van ongeveer 15 gemeenten deelnamen. Thema Water Met elk waterschap wordt één keer per jaar in het tweede kwartaal op ambtelijk niveau een dialooggesprek gevoerd. Daarnaast wordt beoordeeld of naar aanleiding van het toezichtoordeel per waterschap een toezichtgesprek noodzakelijk dan wel wenselijk is.

De resultaten van de toezichtgesprekken worden besproken in de vergadering tussen Gedeputeerde Staten en de Noord-Brabantse Waterschapbond. Dialooggesprekken De ambtelijke dialooggesprekken zijn hét instrument om met de toezichtontvangers in gesprek te gaan over de 'zachte kant' van het werkveld. Tijdens deze 'kampvuur-gesprekken' staat de relatie tussen provincie en gemeente dan wel waterschap centraal. Resultaat 2025 In 2025 gingen wij voor de VTH-beleidscyclus het gesprek aan met bijna een kwart van de toezichtontvangers. Daarbij is gesproken over de invoering van de Omgevingswet, de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen en de samenwerking/ communicatie tussen IBT en de toezichtontvangers. Gemeenten hebben aangegeven waar zij zoal tegen aanlopen bij de implementatie van de Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Een belangrijke constatering hierbij is dat (regionale) samenwerking noodzakelijk is. Ook blijkt dat vooral gemeenten te maken hebben met personeelswisselingen. Deze gesprekken hebben een duidelijke meerwaarde om toezichtontvangers inzicht te geven in onze werkwijze en aan te geven wat wij verwachten. Gemeenten, maar ook waterschappen, geven aan dat zij het prettig vinden om via deze gesprekken in contact met ons te zijn.

Kennis- en regiobijeenkomsten Sinds 2017 worden voor de toezichtontvangers binnen het VTH-werkveld regiobijeenkomsten georganiseerd. Tijdens de regiobijeenkomsten delen gemeenten met een goed voorbeeld ('best practice') hun aanpak en ervaringen met andere gemeenten. Doel van deze regiobijeenkomsten is van elkaar leren en ook na deze regiobijeenkomst met elkaar in verbinding te blijven om ervaringen uit te wisselen. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Omgevingsrecht - 22

Resultaat 2025 In 2025 organiseerden wij weer twee regiobijeenkomsten. Dit keer waren wij te gast bij waterschap Brabantse Delta in Breda en bij gemeente Meierijstad in Sint- Oedenrode. Tijdens beide bijeenkomsten is de opbrengst van de systematische toezichtronde 2025 gedeeld en is gesproken over de onderwerpen probleemanalyse/handhavingsstrategie, cultureel erfgoed en de Kwaliteitscriteria 3.0. In Breda namen 35 personen deel (uit zestien gemeenten, een waterschap en twee omgevingsdiensten). In Sint-Oedenrode waren zeventig personen aanwezig (uit dertig gemeenten, twee waterschappen en enkele andere overheidsorganisaties). Wij kijken terug op twee geslaagde regiobijeenkomsten. Daarom willen wij in 2026 één regiobijeenkomst organiseren voor alle gemeenten en waterschappen samen. Het blijft wel een aandachtspunt om gemeenten en waterschappen te blijven stimuleren aanwezig te zijn bij de regiobijeenkomsten. Vanuit het landelijke programma Erfgoed en Overheid, van het ministerie van OCW, werd in juni een provinciale bijeenkomst georganiseerd. Dit met als doel om aandachtspunten en knelpunten bij de uitvoering van erfgoedtaken door gemeentelijke overheden op te halen, zodat vervolgens gezamenlijk oplossingsrichtingen kunnen worden bepaald.

In dit programma is naast het ministerie van OCW en de provincie ook de Stichting Monumentenhuis Brabant betrokken, het Brabantse steunpunt monumentenzorg en archeologie voor gemeenten. Ook zijn de provincies via het IPO in overleg met het ministerie van OCW en de inspectie over hoe de IBT Erfgoed-taak in te vullen, als vervolg op de aanbevelingen uit het landelijke rapport Lappendeken en de onlangs beschikbaar gestelde extra rijksmiddelen. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Omgevingsrecht - 23

6. Meldingen en signalen

Onderdeel van onze wettelijke rol als interbestuurlijk toezichthouder is het behandelen van meldingen en signalen over de uitvoering van de wettelijke medebewindstaken door gemeenten en waterschappen. Daarbij ligt de prioriteit bij klachten over gevaar voor veiligheid en volksgezondheid of gevaar voor onomkeerbare schade. In 2025 hebben wij veertien meldingen ontvangen. Deze meldingen hadden veelal betrekking op strijdig gebruik met het omgevingsplan, niet betrokken zijn bij het verlenen van vergunningen, overlast door werkzaamheden van derden en ongelijke behandeling. De tendens is dat burgers en bedrijven ons steeds beter weten te bereiken. Wat opvalt is dat burgers en bedrijven aangeven niet gehoord te worden door gemeenten en dat men het gevoel heeft dat de geplande ontwikkeling door moet gaan. Meldingen en signalen die gaan over situaties met gevaar voor veiligheid en volksgezondheid of gevaar voor onomkeerbare schade worden door ons opgepakt. Dit betreft veelal problemen bij vergunningverlening, toezicht en handhaving over de onderwerpen ruimtelijke ordening, bouwen, milieu, water en monumenten, maar ook het niet behandelen van klachten of handhavingsverzoeken bij onze toezichtontvangers zijn door ons in behandeling genomen. In enkele kwesties heeft IBT op dit moment geen rol, omdat bijvoorbeeld nog sprake is van lopende vergunningprocedures.

Dit is zo ook aan de melder medegedeeld voorzien van een handelingsperspectief. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 Meldingen en signalen - 25

7. IBT-brede projecten

Klankbordgroep DashboardIBT Met de Klankbordgroep IBT vindt interactie plaats tussen toezichthouder en toezichtontvangers. In de Klankbordgroep IBT worden alle functiedisciplines, toezichtgebieden, typen toezichtontvangers (gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en waterschappen) en alle regio's vertegenwoordigd. Het contact is gericht op: * Gevraagde en ongevraagde feedback om het toezicht passend en impactvoller te laten zijn bij een gezamenlijke aanpak van maatschappelijke opgaven; * Input en draagvlak op de beleidsproducten, die bijdragen aan de modernisering en professionalisering van het interbestuurlijk toezicht; * Inzichten over de wijze en de uitkomsten van beoordelen van het systematisch toezicht. Minimaal eenmaal per jaar vindt een bijeenkomst met de Klankbordgroep IBT plaats. Resultaat 2025 In november 2025 is de Klankbordgroep IBT betrokken bij de invulling van het risicogericht toezicht bij huisvesting vergunninghouders, de vragenlijst omgevingsrecht, kennis- en regiobijeenkomsten, het jaarplan 2026 en zijn in de klankbordgroep actualiteiten gedeeld. Met het beleidskader toekomstbestendig bestuur pasten we het Dashboard IBT aan naar de vier toezichtgebieden. Op het Dashboard IBT worden de prestaties van de Brabantse gemeenten van de laatste vijf jaar per jaar en per toezichtgebied getoond.

De toezichtresultaten worden aan de hand van de Brabantse kleurenkaart gepubliceerd, evenals de toezichtoordelen. Dit past bij de transparantie die de Wet open overheid voorstaat met betrekking tot actieve openbaarmaking van overheidsinformatie. Resultaat 2025 Op het Dashboard IBT zijn voor de vier toezichtgebieden voor alle gemeenten de brieven met het toezichtoordeel opgenomen. Daarnaast zijn de toezichtresultaten in de vorm van een kleurenscore toegevoegd aan de plattegrond van Noord-Brabant. Meer informatie over de toezichtcriteria is opgenomen in de bijlage van de uitvoeringsagenda Toekomstbestendig Bestuur 2024-20^. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 IBT-brede projecten - 27

8. Communicatie ř [Let Op. ďuw Je fletsen- ât^AíIaard dan totdat deze Is vergrendeld.

Bij de uitvoering van het interbestuurlijk toezicht is een | De communicatiemomenten in 2025 waren: goede communicatie met onze toezichtontvangers, | Kwartaal Communicatie zowel op ambtelijk als op bestuurlijk vlak, ontzettend | 1 | » Publicatie van de uitkomsten van het systematisch toezicht over 2024 belangrijk. Dit begint met een duidelijke beschrijving | op het Dashboard IBT in de vorm van de Brabantse kleurenkaart. welke informatie en acties wij op welk moment en in | » Publicatie van het Jaarverslag IBT 2024 in maart 2025. » Toezenden toezichtresultaten huisvesting vergunninghouders over de welke vorm van de toezichtontvangers verwachten om | tweede halfjaar van 2024 aan gemeenten. het systematisch toezicht te kunnen uitoefenen. | » Publicatie van het Jaarplan IBT 2025 op 18 december 2025. Tegelijkertijd geven wij op een transparante manier | 2 | » Jaarlijkse begrotingscirculaire aan de gemeenteraden met aandachtspunten voor de komende begroting verzonden op 10 april aan op welke wijze wij het toezichtgebied beoordelen | 2025 en aangevuld op 23 mei 2025. en op welk moment de toezichtoordelen zijn te | » Provinciale bijeenkomst landelijk programma Erfgoed en Overheid in juni 2025. verwachten. Als het systematisch toezicht is afgerond, | » Provinciale bijeenkomst Brabantmakers Sessie Gemeentefinanciën in publiceren wij op het Dashboard IBT alle | juni 2025.

toezichtoordelen. | » Toezichtgesprekken met waterschappen over waterbeheertaken in mei en juni van 2025. 3 | » Toezenden toezichtresultaten Omgevingsrecht en aan toezichtontvangers. » Toezenden toezichtresultaten huisvesting vergunninghouders voor eerste halfjaar 2025 aan gemeenten. » Publicatie filmpje rechtmatig bestuur op de brabant.nl/IBT. 4 | » Kennisbijeenkomsten op het gebied van huisvesting vergunninghouders in november 2025. » Regiobijeenkomst Best Practices op het gebied van Omgevingsrecht. In oktober zijn twee bijeenkomsten georganiseerd. » Gouden Tips en informatie uit de regiobijeenkomsten zijn gedeeld met de IBT-contactpersonen. » Toezenden toezichtresultaten Financieel toezicht uiterlijk 1 januari aan toezichtontvangers. Alle brieven zijn voor kerst verzonden. » Toezenden toezichtresultaten informatie- en archiefbeheer aan de toezichtontvangers. Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2025 | Communicatie - 29