Bijlage 2 - concept Gebiedsvisie 't Vrijveld Noord en voormalig Philipsterrein

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein Roermond April 2021

ARCADIS Architectuur, Stedenbouw, Landschap, Ruimte & Erfgoed

2 Noord, kijkend richting de binnenstad 1. ‘t Vrijveld

2 ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND Gebiedsvisie

3

Titel: Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein Opdrachtgever: Reel BV, dochtermaatschappij van Matzinger Holding BV, Roermond Jesuïtenstraat 9, 6041 ED Roermond

Opdrachtnemer:

ARCADIS Nederland BV Arcadis Architectuur, Stedenbouw, Landschap, Ruimte & Erfgoed Postbus 220, 3800 AE Amersfoort contactpersoon: luc.veeger@arcadis.com Projectteam en auteurs: Liza van Alphen, BNSP, junior stedenbouwkundige Jitse de Hoogh, BNA, architect en restauratiespecialist, 3D model & visuals Julia Cramwinckel, GIS specialist en RO adviseur Ferry Streng, landschapsarchitect & visuals Jarno Tobben, Stagiair Nynke Telgenhof, Omgevingsmanager Dietske Bedeaux, projectmanager, omgevingsmanager en adviseur erfgoed Hans Smolenaers, BNA, BNSP, stedenbouwkundige en landschapsarchitect Luc Veeger, BNA, projectarchitect & stedenbouwkundige Projectnummer: C05022.214211 Ons kenmerk: 9486345 Opgesteld door: Liza van Alphen Gecontroleerd door 2e lezer: Hans Smolenaers Vrijgegeven door: Luc Veeger / Dietske Bedeaux Uitgave: definitief Datum: 7 April 2021

© Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, daaronder begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van werk zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ARCADIS.

INHOUD 1. Aanleiding & Opgave & Samenwerkingsproces

7

1.1 Inleiding 1.2 Opgave gebiedstransformatie, ambitie en centrale doelen 1.3 Integraal en innovatief opdrachtgeversschap 1.4 Samenwerkingsproces: hoe deze visie tot stand gekomen is

7 7 9 11

2. Omgevingsscan ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein

13

3. Omgevingsparticipatie

27

4. Gebiedsvisie

39

5. Proces Transformatie

55

2.1 Inleiding 2.2 Places - de geschiedenis van de plek 2.3 Planet- toekomstige plek 2.4 Profit - bereikbaar en waardevol 2.5 People - fijne en gezonde plek

3.1 Het proces 3.1.1 Omgevingslabs 3.1.2 Stakeholderoverleg 3.1.3 Werksessie college en Commissie Ruimte 3.1.4 Digitale Storymap 3.2 Omgevingslabs 3.3 De verhaallijnen 4.1 Adaptieve stedenbouw 4.2 Slow urbanism 4.3 Parels van de plek 4.4 Groen, biodiversiteit, natuurinclusief 4.5 Duurzaamheid en circulariteit 4.6 Klimaatadaptatie 4.7 Energie 4.8 Slimme en groene mobiliteit 4.9 Ontmoetingsplek in Gezonde en Vitale Stad 4.10 Veelkleurige stedelijke duurzame functies en programmas 4.11 Creatieve Culturele Hotspot & Belevenis 4.12 Stedenbouwkundig raamwerk

5.1 Proces van visie naar plan 5.2 PLACEMAKING door tijdelijke gebruik 5.2.1 Transformatiestrategie 5.3 Stedebouwkundige visie ‘t Vrijveld Noord en voorbereiding bestemmingsplan 5.4 Deelgebieden en kavels fasering 5.5 Kwaliteitborging & Beeldkwaliteit & Groen & Openbare ruimte 5.6 Communicatie & Branding

Bijlagen

1. overzicht beleidsvisies gemeente 2. omgevingsscan ‘t Vrijveld Noord 3. verslag omgevingslabs 4. kader en programma tijdelijk gebruik ‘t Vrijveld Noord

13 19 20 21 25 27 27 27 27 27 28 32 41 41 43 45 45 46 47 49 49 51 51 53 55 57 59 61 63 65 65

2. Context van ‘t Vrijveld Noord

6

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

1. AANLEIDING & OPGAVE 1.1 Inleiding ‘t Vrijveld Noord & voomalig Philipsterrein: uniek stedelijk gebied ‘t Vrijveld Noord ligt als een ‘ruwe diamant’ tussen de binnenstad en Oostelijk Roermond, gescheiden door de spoorbundel. In de historie was het vrije veld buiten de stadsmuren Roermond al van ruimtelijk en economisch belang voor de stad. Sinds de oorlog was dit stadsdeel een van de belangrijke economische pijlers waarop Roermond verder gegroeid is. Veel inwoners van Roermond hebben hier, sinds Philips in1946 de fabriek opende hun brood verdiend. Sinds 2005 heeft Yageo als opvolger van Philips haar bedrijfsactiviteiten hier gestopt en daarmee is het hart van ‘t Vrijveld Noord letterlijk in onbruik geraakt. De geslepen diamant verweerde en dit stasdeel verloor haar glans. De ruimtelijke ontwikkelingen in de directe omgeving zijn hierdoor niet gestimuleerd en hebben zich zonder duidelijk stedenbouwkundig kader voltrokken. In het afgelopen decennium zijn diverse initiatieven door de omgeving en door verschillende marktpartijnen genomen om voor ’t Vrijveld en specifiek voor het Yageo/ Philipsterrein plannen te maken. Mede door het ontbreken van een integrale visie op de identiteit van dit stedelijke gebied was er weinig houvast voor nieuwe ideeën.

Aan de toekomstige eigenaar van het voormalige Philipsterrein is door de gemeente gevraagd een visie, met participatieproces te ontwikkelen voor dit gebied en de directe omgeving in ‘t Vrijveld. Dit naar aanleiding van de wens dit centrale binnenstedelijke gebied in Roermond te transformeren tot een levendig stadsdeel met gemengd stedelijk programma, waaronder de noodzakelijke maatschappelijke voorzieningen en hoogwaardig stedelijk groen. De huidige kwaliteiten vormen samen met de belangen van de stakeholders (omwonenden, toekomstige bewoners en andere belanghebbenden) de basis om deze unieke stedelijke plek te transformeren tot een nieuw, verrassend en beeldbepalend stedelijk woonen leefgebied.

1.2 Opgave gebiedstransformatie, ambitie en centrale doelen Het doel is een samenhangende visie te ontwikkelen, met breed draagvlak in de omgeving en de stad. Een visie waar bewoners, gemeenteraad en bestuurders geïnspireerd door raken, enthousiast van worden en waarmee Roermond versterkt kan worden. De huidige ruimtelijke, economische en sociale kwaliteiten van ‘t Vrijveld samen met het onbenutte industrieel erfgoed van het voormalige Philipsterrein kunnen tot stedelijke kruisbestuiving leiden. Hierin kan het transformeren van een doods en ongebruikt stedelijk terrein een stimulans worden voor het gehele omliggende gebied en de stad Roermond. Een helder identiteitskader met stedenbouwkundige en ruimtelijke ambities opstellen is het hoofddoel van deze visie. Deze gebiedsvisie beschrijft op hoofdlijnen hoe de transformatie op gang kan komen mede op basis van het bestaande gemeentelijke en provinciale beleid en overige relevante kaders. Toekomstige ruimtelijke en sociale initiatieven kunnen getoetst worden aan deze visie.

Hierin is de ambitie de gebiedstransformatie zo organisch mogelijk aan te laten sluiten bij de direct aangrenzende omgeving met onder andere de wijken ‘t Vrijveld, Maasniel, Roermondse Veld en de gehele stad. In dit proces worden de bewoners en ondernemers in het ‘t Vrijveld Noord en in aangrenzende wijken en rondom het huidige Yageo-terrein, de belangenorganisaties en de gemeente structureel betrokken. Dit om een zo breed mogelijk draagvlak voor deze belangrijke ruimtelijke transformatie te creëren.

7

3. Scope gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord (21 ha) met het voormalige Philipsterrein (9 ha)

4. Herfstbeeld huidige situatie hoofdas voormalig Philipsterrein kijkend in oostelijke richting Bron: Kim Roufs

8

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

In deze gebiedsvisie analyseren we de bestaande condities van het 21 hectare grote plangebied van ‘t Vrijveld Noord (rode contour) en van het daarbinnen gelegen voormalig Philipsterrein (oranje contour). Er is een ruimtelijke analyse en een omgevingsscan uitgevoerd, een inventarisatie van actuele omgevingsprojecten en van beleidsuitgangspunten gedaan (o.a. omgevingswet/visie/Stationsomgeving & spoor/energietransitie). Deze integrale analyse is een van basisuitgangspunten waarmee de visie wordt gevoed, samen met de uitkomsten van het participatieproces en de visie van initiatiefnemer en de architecten. Momenteel staat er een groot hek om het terrein en is het ‘BUITEN GEBRUIK’ en niet te betreden, terwijl het midden in de stad gelegen is. Voor veel omwonenden en eigenlijk voor de gehele stad is dit een doorn in het oog. Zij beschouwen dit terrein als een belangrijk onderdeel van de identiteit van Roermond. Waar ‘het merk’ Philips een structureel stempel heeft gedrukt op ‘t Vrijveld Noord formuleert deze visie de identiteit en kernwaarden van dit gebied. ‘Brandscaping’ van ‘t Vrijveld Noord!

1.3 Integraal en innovatief opdrachtgeversschap Op het loslaten van gebruikelijke werkwijzen is publiek opdrachtgeverschap gewoonlijk niet ingericht. Door hier nadrukkelijk met de gemeente samen te werken

in een privaat-publieke aanpak, kan het vertrouwen ontstaan dat de publieke ruimte en het publieke belang versterkt kunnen worden door individuele initiatieven in ‘t Vrijveld. Win-win situaties. Het private en maatschappelijke initiatief, kan in een periode dat overheidsmiddelen voor ruimtelijke ontwikkeling limitatief zijn, een structurele bijdrage leveren op de momenten dat de kansen er zijn. Een adaptief proces voor een adaptief stadsdeel met een heldere regie. De gemeente heeft de initiatiefnemer gevraagd verder te kijken dan het voormalig Philipsterrein en de visie voor ‘t Vrijveld- Noord te ontwikkelen. Dit in samenwerking met de relevante partners. De visie op en regie over de gebiedstransformatie dient éénduidig te zijn, waar mogelijk in één hand te blijven, maar altijd gedragen door de omgeving. Dit is een vereiste om de ambities van de plannenmakers te kunnen waarmaken. Misschien is het realiseren van een eigen energiecentrale voor ‘t Vrijveld Noord zelfs een optie, die op deze wijze gerealiseerd kan worden. De kern van de gebiedstransformatie ligt in het integrale opdrachtgeverschap van de initiatiefnemer, die in ‘t Vrijveld Noord een groot deel van de gebouwen en de ‘openbare’ ruimte wenst te transformeren met een unieke visie. Een visie ontwikkeld door de jarenlange ervaring met transformatieprojecten.

Projecten waarin de sterke relatie van de opdrachtgever met de stad en haar historie en de samenwerking met de stakeholders, de omgeving en de gemeente medebepalend waren voor een sucesvolle transformatie.

5. Nollikaarten plangebied bestaand en gewenst

9

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND 6. ‘Samen10 Sterk’ van kunstenaar Mathieu Boessen nabij entree voormalig Philipsterrein foto: Kim Roufs

1.4 Samenwerkingsproces en hoe deze visie tot stand gekomen is Participatieproces met de omgeving en Omgevingslabs Uitgangspunt in deze gebiedsvisie is niet alleen een intensieve samenwerking met de gemeente, als hoeder van het algemeen belang, maar ook met de omwonenden en de omgeving. Dit sluit aan bij het gemeentelijk en nationaal beleid om de omgevingsvisie te implementeren en daarbij de omgeving proactief mee te nemen. Door middel van omgevingslabs is vanaf een vroege planfase draagvlak opgebouwd en bestendigd voor de ontwikkeling van deze gebiedsvisie. Er zijn vier sessies georganiseerd met de omgeving en klankbordgroep in de periode van november 2020 tot mei 2021. Daarnaast is er overleg geweest met de belangrijkste stakeholders (o.a. Woonboulevard Sijben, grondeigenaren en toekomstige grondeigenaren). Tijdens deze omgevingslabs is het Rad van de Omgeving de basis voor het gesprek. De deelnemers zijn uitgedaagd hun persoonlijke verhalen en ambities voor het gebied te vertellen. De verhalen en de verbinding hiervan met de kwaliteiten van de plek, zijn gebundeld in het participatieverslag en zijn input voor de visie, naast de grondige ruimtelijke analyse en beleidskaders. De omgevingspartijen die uitgenodigd zijn en hebben deelgenomen en de klankbordgroep zijn in het verslag opgenomen.

In een separate rapportage (bijlage 3) vindt u het verslag van de omgevingslabs; het co-creatie proces tussen de initiatiefnemer, de gemeente Roermond, de omgeving en het Arcadis team. Reel BV heeft Arcadis gevraagd om haar te begeleiden in het participatieproces en de Gebiedsvisie voor ‘t Vrijveld Noord & Philips-terrein op te stellen. Intentieovereenkomst initiatiefnemer-gemeente In november 2020 is een Intentieovereenkomst gesloten tussen gemeente Roermond en Reel BV. De kern van de overeenkomst is dat Reel BV de gebiedsvisie opstelt voor ‘t Vrijveld Noord en het voormalig Philipsterrein in samenwerking met de omgeving en de gemeente. Tevens is hierin de ambtelijke (projectgroep en werkgroep met gemeentelijke experts) en bestuurlijke rolverdeling vastgelegd. De raad zal deze gebiedsvisie uiteindelijk vaststellen. Deze gebiedsvisie met de planologische kaders is de basis voor toekomstige omgevingsplannen. De gemeente Roermond en Provincie zijn het juridisch-planologisch bevoegd gezag. De eigenaren ontwikkelen in het gebied voor eigen rekening en risico.

Het Yageo terrein in Roermond (in deze visie vanaf nu voormalig Philipsterrein genoemd) is vanaf april 2021 in eigendom gekomen van Reel BV, een initiatief van dhr. Matzinger met de intentie om het voormalig Philipsterrein hoogwaardig te transformeren. Parallel uitwerken Gebiedsvisie, stedenbouwkundige verkenning en tijdelijk gebruik Parallel aan de uitwerking van deze concept gebiedsvisie door de initiatiefnemer, omgeving en de gemeente, werken de initiatiefnemer met de stedenbouwkundige en de architect aan een stedenbouwkundige verkenning en een rekenmodel voor het voormalig Philipsterrein. Door deze processen parallel en in onderlinge afstemming uit te werken wordt efficiënt gebruik gemaakt van elkaars inzichten en wordt voorkomen dat tegenstrijdige uitgangspunten gehanteerd worden. Tevens wordt op deze manier duidelijk of de gezamenlijke kaders, die worden geschetst door de samenwerkingspartijen, leiden tot een economisch haalbaar en ruimtelijk uitvoerbaar plan. Vervolgstappen Na het vaststellen van deze concept gebiedsvisie, zal worden gestart met stedenbouwkundige uitwerkingen en de transformatie opgave voor de te behouden gebouwen en de openbare ruimte. Tevens zal in overleg met de omgeving en de gemeente het participatietraject vervolgd worden.

Na vaststelling van stedenbouwkundige plannen, zal het proces om tot aanpassing van het bestemmingsplan te komen opgestart worden. Noodzakelijke bijbehorende onderzoeken daarvoor worden zo snel mogelijk opgestart. Context COVID-19 De wereldwijde maatregelen rondom COVID-19 hebben invloed gehad op het samenwerkingsproces. Door de landelijke maatregelen gedwongen hebben de participatie bijeenkomsten en gemeentelijke overleggen hoofdzakelijk online plaatsgevonden.

11

12C 7. Gebouw

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

2. OMGEVINGSSCAN

‘T VRIJVELD NOORD & VOORMALIG PHILIPSTERREIN ROERMOND

2.1 Inleiding De basis voor onze visie is de plek zelf. Door de gebiedstransformatie te starten met de kwaliteiten van de plek en deze in te zetten voor het participatie traject, creëer je een onderlegger waarin iedere stakeholder zijn of haar belangen kan benoemen. Hiervoor heeft Arcadis het ‘Rad van de Omgeving’ ontwikkeld. Ons Rad is gebaseerd op het principe van People, Planet, Profit (de kernbegrippen voor een duurzame gebiedstransformatie). Wij voegen nog een vierde component toe: Places. De plek is de basis: het zijn de plekken, waar we leven, waar de bedrijven zich vestigen en waar we elkaar ontmoeten. Plekken die een bepaalde sfeer kunnen hebben of kenmerken die van groot belang zijn voor de economische basis van de regio en vaak al eeuwenoud. ‘t Vrijveld Noord met het voormalig Philipsterrein als duidelijke marker is zo’n belangrijk gebied voor Roermond. De industriële uitstraling van de historische en recente gebouwen, maar ook de ruimte en het groen, geven dit 21 hectare groot gebied tussen spoor en Bredeweg een bijzondere sfeer, die voor de hele wijk en voor de stad Roermond een meerwaarde kan bieden. Uitgangspunt van dit concept van waardevermeerdering is dat het niet alleen uitgaat van de harde waarden, zoals bodem, of economische haalbaarheid, maar ook van zachte waarden zoals de geschiedenis en de identiteit of het DNA van de plek.

Het ‘Rad van de Omgeving’ zal gaan werken als een draaischijf, een driver voor het gebied. Door te starten met een omgevingsscan, die tevens de basis vormt voor de eerste participatie, het ophalen van de verhalen bij de mensen, wordt in feite een ‘betekenislaag’ aan het rad toegevoegd. Door vragen te stellen op de verschillende inhoudelijke onderdelen, kunnen mensen meedenken, maar ook hun eigen ‘waarde’ toevoegen aan het gesprek en het proces van visievorming. Waarom geeft een bepaalde plek een positieve lading aan het gebied? Wat is de behoefte van de mensen in de wijk? Welke

elementen missen er nog? Wat kan deze transformatie toevoegen? Door de inhoud te gebruiken als basis, creëren we een veilige omgeving om in gesprek te gaan over mogelijkheden. Maar ook om de belangen van de verschillende stakeholders in beeld te krijgen en met elkaar te verbinden. Zoals de ambities van de gemeente op duurzaamheid en energietransitie en de relatie tot de economische haalbaarheid van het plan. Wellicht zijn er een aantal taartpunten, die meer aandacht zullen krijgen, waar de visie een invulling aan zal geven. De belangrijkste verhalen van de verschillende stakeholders worden gebundeld tot een aantal essentiële verhaallijnen voor het gebied. Deze verhaallijnen vormen mede de basis voor de Gebiedsvisie ’t Vrijveld Noord en het voormalig Philipsterrein.

8. Participatieproces in stappen ( zie hfst 3.3)

13

9. Roermond in 1560

10. Roermond in 1811

11. Roermond in 1930

12. Roermond in 1950

13. Roermond in 1990

14. Roermond in 2020

14

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

2.2 Places - de geschiedenis van de plek ‘t Vrijveld Noord en het voormalig Philips-terrein worden gekenmerkt door de aanwezigheid van het industriële Philips erfgoed. Het begon allemaal met de linnenweverij Elias, waar badlakens werden geproduceerd. In het begin van de twintigste eeuw werd dit als eerste bedrijf op ‘t Vrijveld gebouwd, aan de weg die later de naam Dr. Philipslaan kreeg. In 1946 nam Philips de fabriek over, omdat het bedrijf na de oorlog snel groeide en naar uitbreidingslocaties buiten Eindhoven zocht. In de eerste jaren produceerde Philips met name fietsdynamo’s, maar al snel volgden er verschillende uitbreidingen representatief voor de systeemarchitectuur van Philips van de jaren ’50. De Philipsfabriek is lange tijd een van de belangrijkste werkgevers van de stad Roermond geweest. Dit maakt, dat niet enkel de gebouwen, maar ook het immateriële erfgoed een rol speelt. De wijze waarop deze werkgever zorgde voor het personeel, maar ook de zorg voor de tuinen en het sgrafitto kunstwerk ‘Samen Sterk’ uit de jaren ’50 van kunstenaar Mathieu Boessen bij de ingang, geven hier een bijzondere kijk in het verleden.1 Dat de geschiedenis van Roermond veel verder terug gaat dan Philips, blijkt ook uit de hoge archeologische waarde die dit gebied kent.

Het raakt aan een van de historische kernen van Roermond, waarbij de Bredeweg zelf waarschijnlijk onderdeel was van de Romeinse noord-zuid verbinding en ten noorden van het plangebied zijn in het verleden crematiegraven aangetroffen behorend tot een Romeins Grafveld. De vondst van de pronkbijl, zuidelijk van ‘t Vrijveld getuigt zelfs van prehistorische aanwezigheid in ’t Vrijveld.2

De naam ’t Vrijveld zou kunnen zijn ontstaan doordat deze wijk in de Middeleeuwen ontheven was van het betalen van tienden, de belasting in die tijd. Sinds de komst van Karel de Grote rond 800 werden tienden geheven op oogst. Een tiende deel van de oogst moest afgedragen worden. De naam Vrijveld verwijst er mogelijk naar dat dit veld tiendenvrij was.3 Een andere optie is, dat de naam het Vrijveld te danken is aan het feit dat het lange tijd heeft bestaan uit onbebouwde velden. Vanuit militair-strategisch oogpunt was het belangrijk om een vrij schootsveld buiten de stadsmuren van Roermond te behouden. Hier mocht niet te veel worden gebouwd zodat men de vijand kon zien naderen en zodat deze beschoten kon worden. In de 16de en 17de eeuw is Roermond verschillende keren belegerd waarbij het Vrijveld werd gebruikt door belegeraars.4 Het huidige stratenpatroon in het plangebied met de Maasnielderweg, de Bredeweg en de Doctor Philipslaan komt nog steeds overeen met de kaart van Jacob van Deventer uit de 16de eeuw. Met de ingebruikname van het station en het spoor in Roermond in 1865 ontstond een nieuwe fysieke barrière tussen het Vrijveld en het historische centrum. In de twintigste eeuw worden om het plangebied steeds meer wegen aangelegd als onderdeel van nieuwe woonwijken. Een grote verandering betreft de aanleg van de Venloseweg ten noorden van het plangebied.

Zo zien we dat ’t Vrijveld zich ontwikkelt van een open terrein buiten de stadsmuren, het “vrije schootsveld”, naar een steeds levendiger stadsdeel.5

14. Elias Stoomlinnenfabriek in ‘t Vrijveld

15. Prehistorische pronkbijl 1, 4, 5 Bron: Buurtvereniging ’t Vrijveld, 2016 2 Bron: De erfenis van Philips in Roermond 3 Bron: Limburgs Museum

16. Landschap & Natuur in Roermond

15

Historische verwachtingen Historische kern Industerieel erfgoed

17. Cultuurhistorische kwaliteiten

Gras Heesters Bomen

18. Groene structuren

70 dB en meer 60-70 dB 50-60 dB minder dan 50 dB

19. Geluid en luchtkwaliteit

16

20. Tuinmannen van het Philipsterrein

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

Landschap De geschiedenis van ‘t Vrijveld Noord en het voormalig Philipsterrein hebben deze omgeving gemaakt tot wat het nu is. Het plangebied is onderdeel van het Maasterassenlandschap, waarbij de Maas zich ingesneden heeft in het landschap en terrassen heeft gevormd. Dit landschap is ontstaan in de laatste ijstijd, toen een gebied met verwilderde smeltwater rivieren zich een weg baande van zuid naar noord Nederland (dat toen uiteraard nog niet bestond). Deze rivieren hebben een grof pakket van hoofdzakelijk zand en grind achter gelaten in de bodem. Tegen het einde van de ijstijd, kregen de rivieren een veel rustiger meanderend karakter en werd er een sterk siltige laag gevormd in de bodem, die Limburg op veel plaatsen kenmerkt. Door de koude en laatste periode van de ijstijd waaiden uit de nu droog gelegen rivierbeddingen zand op, dat over een groot gebied een laag dekzand of löss heeft gevormd. In de bodem van deze omgeving hebben we te maken met kalkhoudende ooivaaggronden of fijn zandige siltige lichte zavel, maar op veel plekken is de bodem door menselijk handelen in latere eeuwen ook vermengd geraakt. Groen Op het voormalig Philipsterrein is altijd ruimte geweest voor recreatieve en groene zones. Daar zijn niet enkel de gebouwen, maar ook de bijzondere open en groene ruimte het resultaat van.

Er was een park met een vijver en in het noordoosten van het terrein bevond zich een tennisbaan. In de beginjaren werd het onderhoud uitgevoerd door het personeel van Philips. Perkplanten werden door Philips medewerkers gekweekt, opgepot

en geplant. De huidige bomen die zich op het voormalig Philipsterrein bevinden, hebben net als de gebouwen geen monumentale status. Wel zijn ze van cultuurhistorische waarde, omdat zij horen bij het ensemble van fabrieksgebouwen en bijgebouwen van Philips. Ze vormen daarnaast aanknopingspunten voor het verhaal dat verteld kan worden over het beleid van Frits Philips om groen aan te planten en op die manier werknemers een stimulerende werkplek te bieden. Deze groene zones hebben ook het dierenleven aangetrokken, vogels en wellicht ook beschermde diersoorten die zich hier thuis zijn gaan voelen. Dit zegt iets over de kwaliteit van de plek, onderhavige visie is erop gericht om juist die kwaliteiten te versterken. Het is een kansrijk gebied waar meerwaarde voor de omgeving en voor de stad ontwikkeld kan worden. Milieuaspecten Bij een gezonde leefomgeving hoort een goede luchtkwaliteit, maar ook geur en geluid zijn van invloed op de plek. Op dit moment zijn hier met name aandachtspunten vanuit ligging aan het spoor en de Bredeweg, en ook de nabijheid van de papierfabriek van Smurfit Kappa. Doordat het voormalig Philipsterrein bovendien jarenlang in gebruik is geweest als industrieterrein, is er op een aantal punten mogelijk bodemvervuiling aanwezig. In het kader van de transformatie van het gebied zal hier verder onderzoek naar gedaan worden.

De uitgangspunten voor de visie zijn om te streven naar een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving.

21. Overwoekerd voormalig Philipsterrein, Bron: Kim Roufs

17

18 22. ‘Voetstappen’ op voormalig Philipsterrein Bron: Kim Roufs

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

2.3 Planet - toekomstbestendige plek Roermond wil in 2030 een stad zijn waarin elke genomen stap waarde toevoegt aan de aarde voor mens en milieu. Een stad, waar je elkaar ontmoet, verbindt en samenwerkt. Een stad die in balans is met de natuur, met respect voor de historie en met de draagkracht van de aarde als basis. Kortom een stad, waar de huidige en toekomstige generaties zich prettig en veilig voelen. Onderhavige gebiedsvisie omarmt de duurzaamheidsvisie van de gemeente Roermond en wil hier concrete invulling aan geven voor ’t Vrijveld noord en het voormalig Philipsterrein. Reel BV wil met de toekomstige transformatie van het voormalig Philipsterrein voor ‘t Vrijveld Noord hier nu al een stap in zetten. Het bevorderen van de biodiversiteit op stedelijk niveau door een rijke mix aan boomsoorten, robuuste groenelementen met een variatie aan bodembedekkers, kruidenmengels en opgaand groen in de vorm van klimplanten, is voor de gezonde stad een basisbehoefte. Door een veelheid aan verschillende soorten en dus bloeiwijzen stimuleren we de natuurlijke habitat voor insecten, bijen, vogels, kleine zoogdieren en de óók voor de mens. Hierdoor voorkomen we monoculturen waardoor ziektes beter te beheersen zijn.

De doelstellingen van de duurzaamheidsvisie op het gebied van ruimte, wonen en bouwen zijn gericht op het ontwikkelen van bouwplannen die energieneutraal zijn en bij voorkeur Nul op de Meter, waarbij materiaalgebruik en groen in relatie staan tot elkaar. Ook wordt er gewerkt aan de transitie naar een gasloze woningvoorraad en is de ambitie om in 2040 een bestaande woningvoorraad te hebben die is verduurzaamd naar energielabel C of B. De gemeente Roermond zet hierbij in ieder geval in op zonne-energie als variant van duurzame energieopwekking.

De gemeente streeft dan ook naar een energieneutrale ‘t Vrijveld-Noord en Spoorzone. Dit betekent een hoge mate van energiezuinigheid (BENG = Bijna EnergieNeutrale Gebouwen) en een energievoorziening met 100% duurzaam opgewekte energie. Initiatieven zoals ook door het bedrijfsleven op bedrijven- en haventerrein Willem Alexander worden genomen. De gemeente Roermond wil in 2050 klimaatneutraal zijn. In deze visie willen we klimaatadaptieve maatregelen stimuleren door slimme oplossingen te integreren in de planvorming. Zoals de vergroening van panden en (openbare) ruimte om daarmee de hittestress te verminderen of te voorkomen. Tevens wordt gestimuleerd voldoende mogelijkheid tot waterberging voor de stad te creëren in gebouwen en open ruimte om eventuele wateroverlast minimaliseren. De ambitie is om in 2030 de CO2 uitstoot gereduceerd te hebben met 50% (t.o.v. nuljaar 1990). De gemeente Roermond wil met haar duurzaamheidsvisie ook bereiken dat de circulaire en biobased-economy-insteek gemeengoed wordt. Hierbij wil men niet alleen 75% van het huishoudelijk afval gescheiden inzamelen en hergebruiken, maar ook de hoeveelheid restafval per persoon per jaar drastisch verminderen. Hiermee werken we toe naar een samenleving, waarin afval steeds meer een economische waarde vertegenwoordigt.

Deze uitgangspunten zullen de basis vormen voor onderhavige gebiedsvisie en de latere planuitwerking. Het gaat hierbij niet enkel om de afvalstromen tijdens de bouw, maar ook om de inrichting van de afvalstromen van de in te richten gebouwen en omgeving. Dat de transformatie een herontwikkeling van de huidige panden betreft, draagt al in grote mate bij aan de circulaire ambities van de gemeente.

19

Fietspad of -strook Toegankelijk voor de fietsen

Rijweg Parkeren Expeditie

23.Toegankelijkheid fietsers

24.Toegankelijkheid gemotoriseerd verkeer

Retail Industrie Recreatie Wonen Kantoren/bedrijven In ontwikkeling Voormalig gebruik

25. Functiekaart ‘t Vrijveld Noord situatie maart 2021

20

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

2.4 Profit – bereikbaar en waardevol Het kwadrant profit is van groot belang om de beoogde ontwikkeling economisch haalbaar te maken. Hierbij vormen het vestigingsklimaat, bereikbaarheid en de bereidheid om te investeren de basis voor een goede businesscase. In de regio heeft Roermond een aantrekkende werking op bedrijven en ondernemers, daarom heeft Roermond een sterke economische uitgangspositie. Het plangebied ligt midden in het stedelijk gebied en heeft daarmee ook veel potentie voor wonen en bedrijvigheid. De locatie is goed bereikbaar voor zowel fiets, auto, ov en lopend. Weliswaar kunnen de busverbindingen verbeterd worden. Ook is de verbinding tussen ’t Vrijveld noord en het centrum van Roermond een belangrijk aandachtspunt. Het spoor vormt echt een ‘barrière’ tussen beide zones. Het station is op circa 15 minuten lopend te bereiken, bushaltes op circa 10 minuten. Voor de auto is alles goed bereikbaar, echter de toegenomen verkeersdrukte, verkeersonveiligheid en de parkeermogelijkheden zijn een aandachtspunt.

Volgens de structuurvisie en woningmarktonderzoek regio Midden Limburg6 zal de kwantitatieve woningbehoefte in Roermond in ieder geval tot aan 2030 blijven stijgen. De gemeente houdt op basis van recente prognoses rekening met een groei van de woningbehoefte tot 2040. Daarbij wil de regio vooral inzetten op transformatie van vastgoed naar woningen. De stad richt zich op een aantrekkelijk woonen leefklimaat voor jongeren en de middengroepen. Woningmarktonderzoek geeft aan dat er behoefte is aan woningen in het sociaal segment, waaronder sociale huur- en koopwoningen. Vanuit de omgeving is er behoefte aan huur- en koopappartementen met lift en (collectief) grondgebonden seniorenwoningen.

6. Woningmarktonderzoek regio Midden-Limburg 2018-2030, Etil 2018

Hoofdontsluitingswegen Fietspaden

26. Ontsluiting ‘t Vrijveld Noord in stedelijk netwerk Roermond

21

22 hal van gebouw L 27. De grote Bron: Kim Roufs

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

Stedenbouwkundig programma Het bestaande gemengde programma van alle functies in ‘t Vrijveld-Noord bedraagt nu circa 80.000 m2 bebouwd bvo. Het ruimtelijke potentieel voor ‘t Vrijveld Noord en de oostelijke Spoorzone is zodanig van schaal, dat het bestaande oppervlak structureel vergroot kan worden in komende periode tot 2035. Hiermee kan Roermond de keuze maken om een omvangrijk deel van de toekomstige ruimtebehoefte voor het gehele centrum en de stad in de Oostelijke Spoorzone en ‘t Vrijveld-Noord te realiseren. Het potentieel aantal vierkante meters dat door transformatie en nieuwe ontwikkelingen tot kan komen, is substantieel voor de stad. Deze stedelijke ontwikkelingen dienen beoordeeld te worden op de schaal van de stad.

Op het industrieterrrein is het hoogste gebouw gelegen aan het spoor circa 15 meter hoog. Deze hoogte is vergelijkbaar met de drie apartementencomplexen aan de Bredeweg. De bedrijfsbebouwing op het voormalige Philipsterrein is hebben bouwhoogten tot 12 meter.

Bebouwing Rooilijnen

Stedenbouwkundige structuur De huidige stedenbouwkundige structuur van ‘t Vrijveld Noord wordt gekenmerkt door gebouwen en bouwmassa’s met verschillende korrelgrootte. Van de grote logistieke opslaghallen en de woonboulevard aan de spoorzijde, op de Maasnielderweg en op het voormalig Philipsterrein tot de kleine 2 laagse woningen met kap woningen aan Dr. Philipslaan. Deze structuur is overal in het gebied voelbaar en geeft het ‘t Vrijveld een verbrokkeld karakter. Dit schaalverschil is in de wegprofielen, openbare ruimte en groenstructuur ook zichtbaar. De omliggende woonbuurten in ‘t Vrijveld en Maasniel hebben een fijnmaziger netwerk. Wat betreft bouwhoogtes zijn er geen uitschieters in het gebied.

28. massa’s, open ruimten en doorlopende structuren

29. Voormalige Philipsterrein buitengebied aan Bredeweg kijkende richting Noorden Bron: Kim Roufs

23

30. Placemaking: Philipsterrein tijdelijk opengesteld voor buurtevenement

Huur Koop

38%

39%

Koop

woningcorporatie

23%

particuliere huur

Verhouding eigendommen Vrijveld

31. Verhouding eigendommen woningen per wijk.

24

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

2.5 People - fijne en gezonde plek Hoe het landschap zich ontwikkeld heeft en de mens zich er in de loop der tijd gevestigd heeft, zijn ingrediënten voor verhalen die op iedere plek anders zijn en zo de ingrediënten vormen voor de identiteit van een plek. Uiteraard zijn het de mensen die de verhalen invullen. Wat maakt dat dit zo’n bijzondere plek is om te wonen? Waarom voel ik me hier thuis? Behalve de gehechtheid aan een plek spelen voor de mens ook dingen mee als veiligheid en gezondheid en sociale behoefte met bijbehorende sociaal maatschappelijke voorzieningen. Zoals ook de omgevingsvisie van Roermond dit benoemt, is het belangrijk om een stad te vormen, waar de huidige en toekomstige generaties zich prettig en veilig voelen. De doelstelling van de omgevingswet is het bereiken van een zinvolle balans tussen een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en het sociale domein. De participatieplicht, die de omgevingswet met zich meebrengt, heeft hier aandacht voor. Wat betreft externe veiligheid liggen ’t Vrijveld Noord en het voormalige Philipsterrein relatief dicht bij het spoor, maar niet binnen de risicocontouren van gevaarlijk transport. Verder ligt het terrein er momenteel verlaten bij wat een nadelig effect heeft op de sociale veiligheid van de omgeving. De herontwikkeling kan zeker een positieve bijdrage leveren aan een verhoogde sociale veiligheid van de wijk.

Wat betreft gezondheid en toegankelijk groen (lokale ontmoetingsplekken, speeltuinen, parkjes

en sportvoorzieningen) is er duidelijk behoefte aan meer groen in de wijk, ruimte voor ontmoeting, ontspanning en beweegvriendelijke openbare ruimte. Ook aan andere stedelijke functies, waaronder culturele voorzieningen, is behoefte. De buurt kenmerkt zich op dit moment door 38% koopwoningen; 39% huur-coöperatie en 23% huur overig. Hiervan zijn 37% eengezins woningen en 63% meergezins. De leeftijd van de mensen is redelijk verspreid waarbij het grootste deel van de inwoners (37%) in de leeftijdscategorie tussen 25 – 45 jaar valt, de typische starters leeftijd. 40% van het aantal verhuisgeneigde huishoudens in Roermond geeft aan behoefte te hebben aan levensloopbestendige woningen. In de regio Midden Limburg is dit 53%.8 De ontwikkeling van ‘t Vrijveld Noord moet aansluiten op de behoeften van haar gebruikers en relevant zijn. De visie sluit aan bij de belevingswerelden van het ‘SMART-agent’ (nu SAMR van *BSR™) model dat is gebaseerd op sociologische en psychologische dimensies. In de visie houden we rekening met de leefstijl van de beoogde doelgroepen. Hierdoor voelen mensen een sterke persoonlijke affectie voor de plek. Tegelijkertijd draagt dit bij aan de identiteit van een plek Deze sociale gegevens kunnen ons iets vertellen over de mensen in deze omgeving en een aantal mensgerichte thema’s.

De verhalen over de plek, de details en de ideeën die kun je alléén verzamelen door met de mensen in gesprek te gaan. In het volgende hoofdstuk lichten wij het participatieproces toe. 8 Woningmarktonderzoek regio Midden-Limburg 2018-2030, Etil 2018

actief en lekker bezig zijn samen van alles ondernemen

g e z e l l i g h ei d in het park

je eigen ding doen

v e r m a ak en levendige drukte

exclusiviteit ons soort m ensen

rust even los van d a g e l i j k se b e s l o m m e r i n ge n

luxe ontspanning

(streek ) cultuur e n natuur

zorgeloos genieten omgeving v e r k e n nen

g ez e ll i g sa m e n z ii n

bi j zo n de r b el e v en

avontuur

activiteit, sportief bezig zijn

privacy

tot rust komen

32 SMART-agent modellen volgens*BSR™

25

26 van het voormalige Philipsterrein 33. Herfstfoto

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

3. OMGEVINGSPARTICIPATIE Om tot een zo breed mogelijk gedragen visie te komen, heeft een actief participatieproces met de omwonenden, bedrijven en belanghebbenden van het voormalig Philipsterrein en ‘t Vrijveld Noord plaatsgevonden. De gebiedsvisie komt zo niet alleen vóór maar ook dóór de betrokkenen tot stand. Hierbij is bewust gekozen voor een breed participatieveld, om de visie zo organisch mogelijk aan te laten sluiten bij de directe omgeving van de wijken ‘t Vrijveld en Maasniel. Ook is het goed te vermelden, dat we door de maatregelen omtrent COVID-19 vanaf maart 2020 op verschillende momenten creatief hebben moeten zijn in het organiseren van ontmoetingen. Veelal hebben deze online plaatsgevonden met gebruik van verschillende digitale tools. 3.1 Het proces 3.1.1 Omgevingslabs & Klankbord groep Om de bewoners en andere belanghebbenden te betrekken bij de visie, zijn een viertal sessies, de zogenaamde “Omgevingslabs”, georganiseerd. Van die Omgevingslabs vonden er twee met de gehele omgeving en twee met een kleinere klankbordgroep plaats. In het eerste Omgevingslab zijn “ambassadeurs” opgeroepen die de omgeving vertegenwoordigen en plaats nemen in de klankbordgroep. De participatieladder bestaat uit vijf stappen: informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren en (mee)beslissen.

Een belangrijke start voor de gebiedsvisie Vrijveld Noord is om informatie te delen en helder te communiceren voor iedereen (informeren). Vervolgens is het van belang om de verschillende stakeholders te raadplegen, zodat de verschillende belangen in beeld gebracht worden (raadplegen). Het doel van de participatie is om draagvlak te creëren. Ook is het belangrijk om inzicht te krijgen in de belangen die een rol spelen en welke wensen er leven in de buurt. Daarnaast werkt het goed om een kleinere groep van ambassadeurs (klankbordgroep) samen te stellen die intensief meedenkt met het visie proces (adviseren) en meedoet in creatieve ontwerp sessies (coproduceren). De Omgevingslabs zijn zo ingestoken dat de eerste vier treden van de ladder zijn doorlopen.

3.1.2 Stakeholder- en belangengroepen overleg Naast de omgevingslabs heeft er overleg met de belangrijkste stakeholders plaatsgevonden. Dit zijn onder meer de bedrijven en (toekomstige) grondeigenaren binnen ‘t Vrijveld Noord. Zij zijn meegenomen in de globale plannen en de visie voor het gebied, waarmee eventuele aanvullende of strijdige belangen in een vroeg stadium in beeld zijn gebracht. 3.1.3 Werksessies college en Commissie Ruimte Om de gebiedsvisie te kunnen vaststellen is het van belang de gemeenteraad en het college B&W mee te nemen in dit proces. Gedurende het participatieproces hebben er een 2-tal werksessies met het college plaatsgevonden. Tevens zijn er 2 werksessies met de Commissie Ruimte gehouden. In deze sessies zijn bestuur, raad en commissie Ruimte inhoudelijk geïnformeerd over de voortgang van de visieontwikkeling en het participatieproces. In deze sessies hebben zij hun mening en ideeën over het ‘t Vrijveld Noord gedeeld. 3.1.4 Digitale Storymap met gebiedsatlas Vrijveld In de Digitale Storymap is een online platform voor de gebiedsvisie voor ‘t Vrijveld Noord gecreëerd. De inhoudelijke input uit het Rad van de Omgeving, is hier op publieksvriendelijke wijze gepresenteerd. De tekst is interactief verbonden aan verschillende themakaarten, zodat het voor iedereen eenvoudig te begrijpen is.

Niet alleen de inhoudelijke informatie, ook het creatieve proces met de verschillende stakeholders, de verhaallijnen, de gebiedsvisie en het proces voor de transformatie zijn op dit platform ontsloten.

27

3.2 Omgevingslabs 3.2.1.Omgevingslab 1 Het eerste Omgevingslab had tot doel om de omgeving te informeren en te raadplegen. Tijdens dit Omgevingslab vormde het Rad van de Omgeving de basis voor het gesprek. De deelnemers zijn uitgenodigd om hun persoonlijke verhalen, kennis en ervaringen te vertellen, en de scan waar nodig aan te vullen. Door de mensen te vragen naar hun persoonlijke beleving van het gebied, de historische verhalen, maar ook de huidige beleving, wordt er een betekenislaag toegevoegd aan het Rad van de Omgeving. De persoonlijke verhalen en de verbinding hiervan met de kwaliteiten van de plek zijn gebundeld. De thema’s uit het Rad van de Omgeving zijn voorgelegd aan de omgeving aan de hand van een aantal vragen. Hieruit zijn kansen en knelpunten per thema naar voren gekomen. De meest genoemde

antwoorden zijn hier weergegeven. Ieder thema roept andere verhalen op bij de mensen. Daaruit zijn de belangrijkste verhaallijnen gedestilleerd, die gecombineerd met de kwaliteiten van de plek, dragers vormen voor het DNA van het gebied.

Veiligheid

Welzijn & gezondheid

Risico’s​ - Verkeersveiligheid (hard rijden, ontbreken fietsstroken, gevaarlijke kruispunten)​ - Verkeersdrukte​ - Overlast door jongeren​ - Leegstand en verlaten plekken​ - Onvoldoende verlichting​ - Parkeren​ - Gevaarlijk transport spoor​

Negatief - Er zijn op dit moment te weinig culturele- en sportvoorzieningen in de wijk​

Kansen​ + Verlichting toevoegen​ + Groen behouden en verbeteren​ + Open en transparant gebied creëren​ + Levendigheid en activiteiten op het Philips-terrein​ + Verkeersveiligheid aanpakken​ + Gezonde mix van bewoners

3.2.2 Omgevingslab 2 In het tweede Omgevingslab zijn deze verhaallijnen besproken en uitgewerkt samen met de klankbordgroep, waarbij zij een adviserende rol hadden. Daaruit zijn een aantal kansen, suggesties en concrete ideeën per verhaallijn naar voren gekomen. Deze zijn in het verslag van Omgevingslab 2 opgenomen. Deze suggesties en ideeën vormen de inspiratie voor de visie en waar mogelijk ook voor het stedenbouwkundig ontwerp en de invulling van het tijdelijke gebruik van het voormalig Philipsterrein (zie Hoofdstuk 5).

Kansen​ + Groenvoorzieningen in de vorm van een park​ + Speelvoorzieningen voor kinderen​ + Wandel- en fietsroutes​ + Autoluwe omgeving​ + Ruimte voor de jeugd​ + Ruimte voor ontmoeting​ + Sportvoorzieningen

Sociale behoefte Kansen​ + Culturele voorzieningen​ + Horeca​ + Speelvoorzieningen​ + Groenvoorzieningen​ + Een plek voor de jeugd​ + Ontmoetingsplek​ + Werkplek voor starters

28

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

3.2.3.Omgevingslab 3 Met de klankbordgroep is in het derde Omgevingslab de concept visie besproken en heeft een creatieve ontwerpsessie plaatsgevonden. In deze sessie hebben de klankbordleden hun visie voor het gebied mogen schetsen, door middel van een online tekentool heeft men in kleinere groepen een vlekkenkaart gemaakt (coproduceren). Ook zijn er tijdens het tekenen veel ideeën met elkaar gedeeld en combinaties van functies besproken. 3.2.4.Omgevingslab 4 In het laatste Omgevingslab is de concept visie aan de bredere omgeving voorgelegd. Hier zijn ook de verschillende belangengroepen voor uitgenodigd. De uitkomsten van dit Omgevingslab zijn terug te vinden in Bijlage 3. 3.2.5.Rondleidingen door plangebied In de afgelopen maanden zijn verschillende rondleidingen op het voormalig Philipsterrein gegeven door de initiatiefnemer dhr Matzinger. De betrokken klankbordgroep en verschillende belangenorganisaties hebben zich hiervoor aangemeld. Allen zijn individueel of in kleinere groepjes rondgeleid, afhankelijk van de op dat moment geldende Covid-19 maatregelen.

Erfgoed

Lucht, geur en geluid

Kansen​ + Industriële architectuur als “het karakter van de stad”​ + Groene open ruimte en waardevolle bomen​ + Het economisch-historische belang van de ambacht​ + Behoud van kunstobjecten zoals het beeld “Samen Sterk”​ + Eventuele aanwezigheid van archeologische restanten​ + Philips als werkgever

Knelpunten​ - Geuroverlast door de papierfabriek​ - Geluidsoverlast door verkeer en het spoor, met name ‘s nachts

Bodem, water en ecologie Knelpunten​ - Biodiversiteit in de wijk is laag​ - De wijk is erg versteend​ Kansen​ + Het creëren van een park​ + Het creëren van een loop- en fietsroute naar het centrum​ + Behouden en versterken van aanwezige bomen​ + Ruimte voor vergroening van de gebouwen​ + Ruimte voor aanwezige dieren (dassen en vogels)​ + Zichtbaarheid van water(structuren) vergroten

29

Bereikbaarheid

Investeringen

Knelpunten​ - Verkeersveiligheid is slecht, met name voor schoolgaande scholieren​ - Oversteekpunt Bredeweg is gevaarlijk​ - Spoor als barrière​ - Verkeersdrukte onder meer op de Venloseweg, Bredeweg en rondom Sijben​ - Onvoldoende parkeervoorzieningen​ - Bereikbaarheid en ontsluiting van het terrein voor auto’s en fietsers​ - Weinig OV-opstappunten​ - Ontbreken van trottoir aan de Dr. Philipslaan​

Kansen​ + Groen stadspark met ruimte voor fietsers en voetgangers​ + Culturele voorzieningen​ + Creatieve en duurzame ondernemers​ + Bescheiden horeca​ + Wonen in combinatie met bedrijvigheid en recreatie​ + Ruimte voor recreatie en ontspanning​ + Speelvoorzieningen​ + Ontmoetingsplek​ + Aandacht voor duurzaamheid (duurzaamheidswinkel, urban farming en connnectie met het Goed)​ + Sportvoorzieningen​ + Evenementen in de buitenluch

Kansen​ + Meeste bewoners maken gebruik van de fiets of lopen naar voorzieningen​ + Centrum is per fiets goed bereikbaar

Vestigingsklimaat Kansen + Sport en speelvoorzieningen​ + Culturele voorzieningen en evenementen​ + Markten​ + Ruimte voor Start-ups​ + Wandel- en fietsroutes​ + Ontmoetingscentrum​ + Rent-an-office

30

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

Energietransitie

Klimaatadaptatie

Kansen​ + Zonnepanelen, waaronder collectieve panelen voor de buurt​ + Gebouwen isoleren, bijvoorbeeld met oude jeans​ + Warmte-koude opslag​ + Wateropvang​ + Windenergie​ + Energie uit water​ + Waterbesparing

Knelpunten​ - Hittestress op straat en rondom Sijben​ - Wateroverlast bij de Bernhardlaan​ Kansen​ + Bomen​ + Groenvoorzieningen​ + Vergroening tuinen​ + Groene gevels en (sedum) daken​ + Beter infiltreerbare bodem​ + Ontkoppeling van de gebouwen op het voormalige Philipsterrein van het riool​ + Regentonnen​ + Waterreservoirs

Circulariteit Kansen​ + Hergebruik door transformatie van de gebouwen op het Philps-terrein​ + Hergebruik van materialen​ + Gebruik van zonne- en waterenergie​ + Natuurinclusief bouwen​ + Flexibel bouwen​ + Philips-terrein als circulaire hub, met onder andere een repair café​​​

31

3.3

De verhaallijnen

Uit de reacties van het eerste omgevingslab zijn vervolgens een aantal verhaallijnen gedestilleerd. Deze verhaallijnen vormen het DNA van het Philipsterrein en ’t Vrijveld Noord en zijn daarmee input voor de gebiedsvisie. De vijf verhaallijnen zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Philips, Samen Sterk! Het Philipsterrein als dynamo: levendige bedrijvigheid Groene ondernemers Vrijstaat (klein Berlijn): Culturele en creatieve hotspot Recharge Remunj > Gezonde energie

Rad van de Omgeving als basis voor inventarisatie van de verhaallijnen

32

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

Philips, Samen sterk! De verhaallijn ‘Philips, Samen sterk!’ verwijst naar de sociale functie die het voormalige Philipsterrein heeft gehad en in de toekomst kan gaan bieden. Philips was een belangrijke werkgever voor de wijk ’t Vrijveld en de stad en speelde hierdoor een centrale rol in het leven van veel mensen. Op het terrein werkten arbeiders met verschillende beroepen samen aan producten en de ontwikkeling van deze locatie. Het beeld ‘Samen Sterk’ bij de ingang, gemaakt door de kunstenaar

Mathieu Boessen, getuigt hiervan. Het community gevoel is iets dat bij kan dragen aan een gevoel van veiligheid, maar het is het ook belangrijk dat ze flexibel en dynamisch blijft. Geen gesloten hekken, maar een levendige gemeenschap die een bijdrage levert aan de dynamiek van de wijk en de stad Roermond. Samen met de bewoners en omwonenden kan het terrein worden ontwikkeld tot een centrale plek voor en door de buurt, door bijvoorbeeld de aanleg van een buurt stadstuin.

34. Moodboard: Philips, Samen sterk!

33

Het voormalige Philipsterrein als dynamo: levendige bedrijvigheid Al vanaf de oprichting van het terrein is bedrijvigheid verbonden aan de plek. Op het voormalige Philipsterrein werden onder meer dynamo’s geproduceerd. De industriële geschiedenis werkt als dynamo om de bedrijvigheid van de vorige eeuw te vertalen naar de bedrijvigheid van nu: bedrijvigheid die samengaat met

belevenis en ontmoeting. Het Philips-terrein kan een levendige plek worden waar recreatie en creatieve bedrijvigheid hand in hand gaan. De aangrenzende meubelboulevard, die in levendigheid door versterkt kan worden, is daar ook onderdeel van. Door bijvoorbeeld werkplaatsen en design hub voor nieuwe ontwerpers.

35. Moodboard: Het Philipsterrein als dynamo

34

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

Groene ondernemers De vertaalslag naar een levendige bedrijvigheid vraagt ook om het aantrekken van nieuwe vormen van bedrijvigheid en ondernemerschap. Vanuit de omgeving is er de wens om vooral groene kleinschalige ondernemers aan te trekken. Steeds vaker zien we een ontwikkeling naar maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar ook vormen van ondernemerschap die aandacht

hebben voor duurzaamheid. Hierbij kun je denken aan schone en / of hernieuwbare technologieën, maar ook ondernemers die een bijdrage leveren aan de circulaire economie met als doel een positief beheer van de natuurlijke bronnen en een minimale impact op het milieu. Zo kan er onder meer een koppeling worden gemaakt met de nabijgelegen kringloopwinkel ‘het Goed’.

36. Moodboard: Groene ondernemers

35

Vrijstaat (klein Berlijn): Culturele en creatieve hotspot ’t Vrijveld Noord wordt de ‘Vrijstaat’! De opdracht is niet om het perfecte stuk stad te ontwerpen, waar statige gebouwen en monumentaal groen de orde bepalen en de boventoon voeren, maar juist een “imperfecte stad”, waar ruimte is voor creativiteit en eigen inbreng. De wijk moet een culturele en creatieve hotspot worden,

bruisend van ideeën en initiatieven. Een plek waar mensen graag komen om elkaar te ontmoeten voor een bakje koffie, te genieten van evenementen en zelf ook kunnen bijdragen aan het creëren van hun plek. In de groene inrichting kan dit mede tot uiting komen.

37. Moodboard: Vrijstaat: Culturele creatieve hotspot

36

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

Recharge Remunj -> Gezonde energie De afgelopen 15 jaar heeft het voormalige Philipsterrein leeggestaan. Door de jaren heen heeft de natuur haar plek op het terrein en de gebouwen veroverd. Het terrein en de wijk het Vrijveld Noord moeten weer nieuwe energie krijgen. Duurzaamheid staat hierbij centraal, zowel in de energievoorziening als in de bouw.

Tegelijkertijd moet het terrein ook energie geven aan de bewoners van ’t Vrijveld, het moet een groene plek worden waar men kan bewegen en zich weer op kan laden.

38. Moodboard: Recharge Remunj > Gezonde energie

37

38 C en zichtas op de Heilig Hart van Jezus-kerk Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND 39. Gebouw Foto Arcadis

4. GEBIEDSVISIE ‘t Vrijveld Noord is een unieke locatie en vormt een prachtige basis tot het scheppen van een hernieuwde omgeving voor de bewoners van het hele Vrijveld én voor heel Roermond. Er liggen kansen om het gebied substantieel meer waarde te geven voor de gehele buurt, de stad en regio. Het gebied lijkt nergens bij te horen en is schijnbaar zonder identiteit. De ruimtelijke ontwikkelingen hebben de afgelopen decennia ad hoc plaats gevonden en zonder duidelijke richting. Tegen deze achtergrond schetst deze visie een nieuw perspectief voor een stadsdeel in een Roermondse wijk met een eeuwenlange historie. Door middel van een visie waarin de hernieuwde identiteit wordt verkend samen met ruimtelijke scenario’s voor korte, midden en lange termijn. Scenario’s voor transformatie van een plek in de stad die voortkomen uit de nieuwe wenselijke gebiedsidentiteit.

Een identiteit die bepaald wordt door de hoofdrolspelers, met hun eigen kernwaarden en actuele thema’s. De visie van onder andere de eigenaren, bewoners en gebuikers in het gebied, de gehele buurt en de visie en het beleid van overheden. De sociaal-maatschappelijke, culturele en economische structuren in dit deel van de stad zijn daarin bestaande uitgangspunten. Structuren die bepaald worden door de kwaliteiten van de plek en de wezelijke thema’s zoals gezondheid, klimaat, energie, ruimtelijke kwaliteit en ondernemerschap die samen de gezonde stad maken en voeden. Het gebied bevindt zich in het hart van de stad. Het gebied is ruimtelijk gefragmenteerd door veelsoortige bebouwing met diverse functies. Het leegstaande en ontoegankelijke Philips terrein versterkt dit beeld. Uit de omgevingsscan, de analyse van de huidige situatie is gebleken dat het plangebied goed ontsloten is via het stedelijk wegennet. In mindere mate door het openbaar vervoer. De buslijnen doen het gebied niet meer aan en het treinstation ligt op 800 meter afstand. De spoorbundel scheidt het gebied voor langzaam verkeer van de binnenstad.

De ambitie is met elkaar een adaptief stadsdeel te ontwikkelen met een krachtige identiteit. In deze gebiedsvisie wordt een toekomstbeeld beschreven van wat ‘t Vrijveld Noord als plek in de stad zou willen zijn. De visie dient als richtinggevend en tegelijkertijd adaptief kader voor verdere organische transformatie van het gebied. Eerst wordt een hernieuwde gebiedsidentiteit verkend met bijbehorend sociaal en functioneel programma. De fysieke openbare ruimte en het gebouwde programma dient deze programma’s steeds weer te faciliteren. ‘t Vrijveld Noord met het Philips terrein staat aan de vooravond van een meerjarige gebiedstransformatie waarin de gehele aanpak en de kwaliteit waartoe deze aanpak leidt staat voor een mentaliteitsverandering in de stad. Vanaf het begin zijn de betrokken initiatiefnemers, ontwikkelaar, grondeigenaren en de omgeving betrokken om samen met de diverse partners, waaronder in het bijzonder gemeente Roermond en de ontwerpers, architect, stedenbouwkundige en landschapsarchitect de plannen te maken onder het motto: ‘Samen maken we een sterk merk van ‘t Vrijveld Noord!’

39

40 L, voormalige kantiine 40. Gebouw Bron: Kim Roufs

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

4.1 Adaptieve stedenbouw

4.2 ‘Slow Urbanism’

Bij elke gebiedstransformatie gaat het om de belangrijke verhouding tussen publieke en private belangen. De opdrachtgever voor deze visie, behalve initiatiefnemer ook grondeigenaar, ontwikkelaar, ontwerper en beheerder heeft het streven om een nieuwe dynamiek in het gebied tot stand te brengen, door permanente tijdelijkheid (of tijdelijke permanentie), wat inhoudt dat alles altijd weer opnieuw kan worden getransformeerd. De historische en huidige materiële en immateriële kwaliteiten van het gebied, bieden een rijke inspiratie voor een volgende stap in de stedelijke transformatie. Steeds weer kan circulair voortgebouwd worden op de erfenis van vorige generaties. Door hergebruik, adaptieve en multifunctionele concepten in het ontwerp- en planproces in te zetten, ontstaat hiervoor letterlijk en figuurlijk de ruimte.

De grote meerderheid van de gebouwen blijft behouden. Vanuit een open houding wordt een deel van de voormalig industriële gebouwen getransformeerd, in sommige gebouwen wordt niet ingegrepen, andere gebouwen worden toegevoegd. Initiatiefnemers, bestaande en nieuwe gebruikers in het gebied, van autohandel en Lampentopper, van kringloopwarenhuis tot woonboulevards dienen de tijd te nemen voor de ontwikkeling van hun eigen plek. De transformatie van de oude bebouwing en de openbare ruimte dient te gaan resulteren in bijzondere en vernieuwende concepten voor een gemengd programma. Nieuwe groene ondernemers, onderwijsfuncties, culturele en recreatieve instellingen kunnen zich hier herpositioneren. De uitdaging is om het gebied geleidelijk te ontwikkelen en huidige, deels (leegstaande) gebouwen en terreinen te transformeren zodra zich kansen daadwerkelijk voordoen. Zo kunnen bijvoorbeeld de kroegbaas in het Ketelhuis, de uitbater van de buurtsupermarkt voor lokaal voedsel en het kringloopwarenhuis zichzelf onderdeel gaan voelen van dit stadsdeel, de hipste wijk van Roermond. Het sterke buurtgevoel van de Vrijvelders kan samen met deze nieuwe aanpak de ‘betrokken ‘community’ versterken.

De ‘vrije ruimte’ die de Vrijvelders in het verleden, maar nu nog altijd aantrekt om in dit gebied van de stad te leven. Deze visie zet in op een transformatie van het ‘t Vrijveld Noord naar een adaptieve stedelijke omgeving met flexibele gebouwen met binnen- én buitenruimten waarin gezond geleefd kan worden.

De ‘trage’ gebiedstransformatie, ‘slow urbanism’, die hierdoor ontstaat kan daadwerkelijk tot een van de leuke plekken van Roermond worden, waar mensen graag leven, wonen, werken en ontmoeten.9 9 Zie ook hiervoor ter vergelijking Strijp S, in: Leren van Stedelijke transformaties. Platform 31, TU Delft. 2019

41

42as Philipsterrein 41. Centrale bron: Kim Roufs

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

4.3 Parels van de plek ‘past-present-future’ Roermond heeft een buitenkans op deze plek in de stad. Het (cultuur)historisch bewustzijn in combinatie met de wens de oude gebouwen en het voormalige fabrieksterrein snel te reanimeren en daarna te transformeren getuigt van ondernemerschap en vertrouwen. In de komende jaren kunnen de parels van dit gebied uitgroeien tot een spannende locatie met een bruisende sfeer en het Philipsterrein kan het gezonde hart van ‘t Vrijveld Noord worden. ‘De ruwe diamant’ wordt weer geslepen. Niet alleen voor de initiatiefnemer

en de gemeente Roermond, maar ook voor de andere stakeholders, is het duidelijk dat het erfgoed in alle facetten een belangrijke rol blijft spelen in de toekomst. Het gaat hier om het fysieke domein, van industrieel gebouw en industrieterrein met de volwassen bomen tot de historische sociaal economische structuren en de geschiedenis van het ‘t Vrijveld. Iedereen heeft ingezien dat grootschalige sloop- en nieuwbouw niet de beste manier is om een gevarieerde stadswijk te ontwikkelen. De historie van de plek blijft dus een prominente en inspirende rol spelen in de nieuwe toekomstige identiteit van ‘t Vrijveld Noord.

42. Kansen voor industriële panden als publieke gebouwen

43. Gebouw C in 1958

Zichtbepalende trots van ‘t Vrijveld zijn de imponerende reeks van rauwe industriële monumenten, uit de Philipsperiode 1946-2015.10 Het Ketelhuis, de bedrijfspanden, hallen en loodsen vormen het inspirerende decor van een ongedwongen wereld waar van alles kan gaan gebeuren. Op te starten door de echte pioniers, kan het erfgoed in ‘t Vrijveld- Noord omgevormd worden tot attractieve broedplaatsen met een mix aan alternatieve horeca,

culturele voorzieningen, urban sports, creatieve werkruimten, vooruitstrevend onderwijs en nonconformistische publieksevenementen. De stad kan hier letterlijk de ruimte geven voor het laten groeien van een nog ongekend innovatiemilieu. Door betaalbaarheid te bieden, ondernemerschap te bevorderen, tijd te geven aan experimenten, en verbindingen te creëren met onderwijs kunnen in deze rauwe broedplaats nieuwe parels groeien door bevlogen initiatiefnemers, buurtbewoners en de gemeente.

10 Zie ook bewoningsgeschiedenis H2.

43

44. Biodiversiteit & Natuurinclusief

44

Gebiedsvisie ‘t Vrijveld Noord & voormalig Philipsterrein ROERMOND

4.4 Groen, biodiversiteit, natuurinclusief

4.5 Duurzaamheid en circulariteit

Het is de ambitie om de reeds aanwezige groen- en boomstructuren in de wijk ‘t Vrijveld-Noord te behouden en te versterken door aanplant van meer bomen. De diversiteit aan soorten die origineel zijn aangeplant in de 50-er jaren of soorten die spontaan zijn opgekomen als pioniersvegetatie dragen nu al bij aan de biodiversiteit en het karakter van de plek. Het versterken van natuur op stadsniveau kan door het leggen van ecologische en groene verbindingen in de laanstructuren van Bredeweg en Dr. Philipslaan in N-Z richting, door de O-W verbinding van Philipslaan over het Philipsterrein naar de Maasnielderbeek en schaatsvijver. De kenmerkende groene kwaliteit van de verschillende deelgebieden zoals het voormalige Philipsterrein en de ponyweide kunnen versterkt worden en een robuuste groene identiteit aan de stad geven.