Bijlage 2 - Actie agenda nieuwkomers (1)

Bijlage 2

ACTIE AGENDA NIEUWKOMERS 2024-2026

1. Inleiding Om uitvoering te geven aan de visie Opvang Nieuwkomers is een actieagenda gemaakt voor de periode januari 2024 tot en met 2026. In deze agenda wordt naast onze wettelijke taken ingegaan op concrete acties die een bijdrage leveren aan de visie en ambitie van de gemeente Roermond. Eind 2025 volgt een evaluatie en indien nodig bijsturing van de visie en aanpassing van de agenda. In deze actieagenda maken wij onderscheid tussen de volgende thema’s: WONEN GEZONDHEID LEREN INKOMEN JEUGD

2. Acties per thema Wonen Huidige situatie De gemeente Roermond vangt al geruime tijd nieuwkomers op. In het Fletcher hotel in Asenray worden 100 asielzoekers en statushouders gekoppeld aan gemeente Roermond of in de regio tijdelijk opgevangen. In La Tour (Wilhelminasingel 5 Roermond), Het Oude Klooster (Heinsbergerweg 190 Roermond) en Hotel Asselt (Oude baan 6 Swalmen) worden in totaal 350 Oekraïense ontheemden opgevangen die onder de tijdelijke Europese richtlijn Tijdelijke bescherming (RTB) vallen. Daarnaast huisvest de gemeente statushouders. Vanuit de huisvestingswet 2014 heeft de gemeente Roermond zoals andere gemeenten in Nederland deze verplichting. De taakstelling (aantallen) wordt twee jaarlijks toegewezen. De afgelopen jaren is gebleken dat de gemeenten waaronder ook Roermond steeds meer grote statushoudersgezinnen gekoppeld krijgen. Dit zijn 7 of meer personen in een gezin.

Gewenste situatie De gemeente streeft ernaar om persoonlijke en professionele ontwikkeling mogelijk te maken in het kader van zelfredzaamheid voor bewoners in een opvanglocatie. Wij vinden het van cruciaal belang om deze mensen wegwijs te maken in Nederland en de gemeente Roermond, zodat ze als nieuwkomer snel hun plek kunnen vinden in de samenleving. De opvang en huisvesting van nieuwkomers dient in dienst te staan van het stimuleren van zelfredzaamheid. Qua voorzieningenniveau van huisvesting wordt zo veel mogelijk ingezet op eigen kookgelegenheid, eigen sanitaire voorzieningen, een wasgelegenheid voor kleding en beddengoed en studeergelegenheden. Wettelijke taakstelling De gemeente heeft een wettelijke taakstelling gekregen voor opvang en huisvesting van de verschillende nieuwkomers. Zonder het treffen van instroommaatregelen is de verwachting dat het aantal benodigde opvangplekken de komende jaren gaat stijgen. De cijfers zien er op peildatum 1 mei 2024 als volgt uit.

(Indicatieve) taakstelling Nieuwkomers Oekraïense ontheemden 2024-2025

Asielzoekers 2025-2026

Statushouders 2de helft 2024

423

290 (waarvan 25 opvangplekken voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’ers)

57

Door het aflopen van enkele contracten van opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden en het nog niet geheel voldoen aan de wettelijke taakstelling ligt er een uitdaging voor de opvang van 223 opvangplekken eind 2024 en 2025. Tevens is er onduidelijkheid of en in welke vorm de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) na 4 maart 2025 doorloopt. De verwachting is dat de gemeentelijke taak voor opvang voor Oekraïense ontheemden echter ook na 4 maart 2025 nodig zal blijven. Ten aanzien van de nieuwe spreidingswet ligt er vooralsnog een nieuwe wettelijke indicatieve taakstelling om de komende 2 jaar 290 opvangplekken te creëren voor asielzoekers. Noodopvanglocaties zoals Hotel Fletcher worden niet meegenomen in de aantallen gelet op de korte termijn van de opvanglocatie. Omdat de gemeente Roermond echter al geruime tijd 100 asielzoekers en statushouders opvangt gaan we ervan uit dat deze aantallen wel meewegen indien de locatie open blijft. De taakstelling voor de huisvesting van statushouders in de 1ste helft van 2024 bedroeg 63 personen. De taakstelling wordt ieder half opnieuw vastgesteld. De taakstelling voor de 2de helft van 2024 bedraagt 57 vergunninghouders. Momenteel heeft de gemeente voor de 1ste helft van 2024 zes grote statushoudersgezinnen gekoppeld gekregen.

De woningcorporaties hebben aangegeven dat het regulier huisvesten van deze doelgroep niet lukt, omdat de woningen in de sociale huursector hier niet geschikt voor zijn.

Er zijn verschillende acties ondernomen om de doorstroom te bevorderen. De gemeente heeft twee subsidieaanvragen ingediend bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) voor het verbouwen van woningen. Daarnaast is er een convenant in de maak met de woningcorporaties die verschillende scenario's schetst om de doorstroom te versnellen. Om deze reden is 100.000,- euro opgevoerd in de kadernota om woningen te kunnen verbouwen waar nodig om alsnog grote gezinnen te kunnen huisvesten. Daarnaast vindt er zes wekelijks een ambtelijk overleg plaats met de woningcorporaties. De gemeente wisselt ook regionaal (gezinnen) uit om woningen die vrijkomen niet verloren te laten gaan als de gemeente op dat moment geen passend gezin heeft voor de desbetreffende woning. Er wordt fors ingezet voor het behalen van de taakstelling door de gemeente Roermond. Vastgoedbeleid De gemeente Roermond kent momenteel een faciliterend vastgoedbeleid. Dit houdt in dat vastgoed een faciliterend middel is om beleidsdoelen en/of strategische doelen te bereiken. Vastgoed dat niet (meer) bijdraagt aan één van deze twee doelen worden afgestoten (verkocht). Het in eigendom hebben van vastgoed is dus geen doel op zich. Als er voor de opvang van nieuwkomers vastgoed nodig is en de gemeente hier zelf niet het beschikkingsrecht van heeft, is het mogelijk om binnen de huidige beleidskaders vastgoed te verwerven.

Bij elke verwervingsbeslissing wordt de noodzaak en de wenselijkheid van de betreffende verwerving beoordeeld aan de hand van de volgende factoren: belang, termijn, risico en prijs. Wat de prijs betreft is het in verband met de geldende staatsteunregels noodzakelijk om een externe onafhankelijke taxatie te laten uitvoeren. Binnen de huidige beleidskaders zijn er de volgende opties voor nieuwe locaties mogelijk: Vastgoed verwerven: net name het (tijdelijk) huren van vastgoed van derden; Eigen bestaand vastgoed (verbouw/transformatie) inzetten. Waar binnen het huidige beleid de mogelijkheden ontoereikend blijken, kan worden overwogen om bij het opstellen van nieuw vastgoedbeleid meer ruimte te geven voor: Nieuwbouw in eigen beheer. Leefbaarheid/Wijkregie De gemeente Roermond werkt met wijkregisseurs. Naast woningbouwcorporaties fungeert deze als adviseur voor de gemeente op het gebied van het thema leefbaarheid en bewonersbetrokkenheid. Bij bestaande locaties voor nieuwkomers koppelt de wijkregisseur signalen uit het wijkteamoverleg met betrekking tot leefbaarheid en overlast terug bij de gemeente en andersom is dit ook de werkwijze. Bij mogelijke nieuwe locaties voor de opvang van nieuwkomers adviseert de wijkregisseur en levert input om aantasting van het woon- en leefklimaat te voorkomen.

Hiertoe raadpleegt de wijkregisseur het betreffende wijkteam (een multidisciplinair wijkoverleg). Woonbegeleiding Op alle huidige opvanglocaties is woonbegeleiding aanwezig. Vanuit Sociale zaken zijn er twee medewerkers fulltime werkzaam bij La tour. Naast de woonbegeleiding van de bewoners in La Tour verzorgen deze medewerkers de coördinatie in de uitvoering richting de Veiligheidsregio en externe partijen die woonbegeleiding verzorgen op de andere gemeentelijke opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden. In het kader van de veiligheid is op alle opvanglocaties 24/7 beveiliging aanwezig. Op een van de gemeentelijke opvanglocaties is een psycholoog aanwezig die Oekraïense ontheemden psychologisch kan bijstaan. In het kader van zelfredzaamheid zal de woonbegeleiding stapsgewijs afgebouwd worden, zodat de Oekraïense ontheemden gebruik kunnen maken van de sociale basis net zoals alle andere inwoners van Roermond.

Voor de asielzoekers geldt een andere regeling. Zij vallen onder de verantwoordelijkheid van het Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA). De begeleiding in het Fletcher hotel wordt in opdracht van het COA verzorgd door het Rode Kruis. Maatwerkvoorzieningen Ontheemden uit Oekraïne komen in aanmerking voor maatwerkvoorzieningen uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit betekent dat de Oekraïense ontheemden recht hebben op begeleiding van partijen zoals VIJF, AMW, CJG, MEE, Wel.kom en andere gecontracteerde partijen in Roermond. De asielzoekers krijgen begeleiding vanuit het COA aangeboden. Bij het verkrijgen van een vergunningenstatus en koppeling aan Roermond wordt Vluchtelingenwerk ingeschakeld om maatschappelijke begeleiding te bieden. Als er na die periode langer en intensievere begeleiding nodig is, kan er een beroep worden gedaan op de sociale basis in Roermond. Dan kan bijvoorbeeld VIJF ingeschakeld worden. Extra personele capaciteit Voor het realiseren, coördineren van de nieuw te realiseren opvanglocaties is capaciteit nodig. Hiervoor is een projectleider en een coördinator nodig.

Waarbij de projectleider verantwoordelijk is voor de realisatie van het strategisch en tactisch huisvestingsbeleid voor de opvang van nieuwkomers en de coördinator zich hierdoor meer kan richten op uitvoerende en aansturende taken, denk bijvoorbeeld aan het vertalen van landelijke richtlijnen naar de dagelijkse praktijk of het opstellen van uniforme huisregels.

Nr.

Actie

Periode

1,

Realisatie opvanglocatie(s) met zelfstandige woonruimte Oekraïense ontheemden (223 opvangplekken) Omdat de status van Oekraïense ontheemden in de toekomst zal wijzigen betreffen dit tijdelijke opvanglocaties.

2024-2025

2.

Realisatie langdurige opvanglocaties(s) met zelfstandige woonruimten voor asielzoekers (290 opvangplekken) Structurele opvanglocaties met zelfstandige woonruimten voor asielzoekers gelet op blijvende instroom van asielzoekers.

2025-2027

3.

Convenant en verbouwingen woningen statushouders.

2024-2025

4.

Aanstellen Coördinator Nieuwkomers

Q3 2024

Gezondheid Gezondheid Ontheemden uit Oekraïne met een burgerservicenummer vallen vanaf 1 juli 2022 onder de Regeling Medische zorg Ontheemden (RMO). Zij krijgen medisch noodzakelijke zorg uit het basispakket en hoeven geen premie te betalen. De organisatie en financiering van de medische zorg voor asielzoekers ligt bij het COA. Het COA heeft de taak om asielzoekers te informeren over hoe de zorg in Nederland is georganiseerd. Ook het signaleren van sociaal-medische problemen en het begeleiden van minder redzame bewoners behoren tot de taken van het COA. Voor statushouders is de zorg zoals voor alle andere inwoners ingeregeld vanuit de zorgverzekering. Gezondheidsbevordering Door voorlichting kunnen wij de kennis en vaardigheden van de bewoners te vergroten, zodat zij zoveel mogelijk in staat zijn om gezonde keuzes te maken in het leven en meer zelfredzaam te zijn Voorlichting De GGD geeft voorlichting of coördineert voorlichtingsactiviteiten in de opvanglocaties van het COA, bijvoorbeeld over: Hoe werkt de gezondheidszorg in Nederland en preventie; Opvoeden en cultuurverschillen Hygiëne en infectieziekten Psychische klachten Seksuele gezondheid Voor asielzoekers en statushouders die in de gemeente in opvanglocaties wonen, kan de GGD Limburg Noord voorlichting op aanvraag verzorgen. De GGD inventariseert of er behoefte is aan voorlichting.

Supermarktsafari Een supermarkt safari is bedoeld voor mensen die net in Nederland zijn en die niet bekend zijn met de Nederlandse voedingsproducten en supermarkten. Na deelname weten de nieuwkomers hoe zij bewust gezonde voedingsmiddelen kunnen kiezen, waar ze op moeten letten bij het kopen van producten en hoe een Nederlandse supermarkt is opgezet. Sport Alle nieuwkomers kunnen gebruik maken van het sportaanbod dat in Roermond wordt aangeboden. Ook vanuit de Sportservice van de gemeente Roermond die verschillende sportactiviteiten organiseren is er aanbod Gebleken is dat kinderen van asielzoekers en statushouders vaak geen zwemdiploma hebben en vaak ook niet kunnen zwemmen. Roermond is omringt door water en het is van belang dat we actief gaan inzetten op zwemlessen vanuit de gemeente. Dit aanbod wordt momenteel in samenwerking met Sportservice onderzocht.

Nr.

Actie

Periode

5.

Voorlichting GGD

2025-2026

6.

Onderzoeken supermarktsafari voor Nieuwkomers

2025-2026

3.

Convenant en verbouwingen woningen statushouders.

2025-2026

Leren Inburgering Op 8 april 2021 is het plan van aanpak veranderopgave inburgering vastgesteld door het college. De gemeente heeft vanaf dat moment volledig de regie op de uitvoering van de Wet inburgering 2021 (WI2021). Dit betekent dat door de gemeente Roermond de inburgering wordt verzorgd voor de statushouders. De asielzoekers die volwassen zijn op de opvanglocatie krijgen vanuit het COA voorinburgering aangeboden. Oekraïense ontheemden die niet meer leerplichtig zijn hebben geen inburgeringsplicht. Dit betekent dat het taalonderwijs voor deze groep niet is ingericht. Voor de integratie is het belangrijk dat ze de taal leren en om deze reden wordt voor deze doelgroep vanuit het WEB aanbod taalonderwijs aangeboden vanuit onze gemeente. Echter biedt dit geen structurele oplossing. Vanuit de gemeente wordt nader uitgezocht hoe het taalonderwijs structureel ingericht kan gaan worden. Leerplicht Alle kinderen in Nederland zijn leerplichtig en hebben recht op onderwijs. Dat geldt ook voor kinderen van nieuwkomers. Het onderwijs aan kinderen van nieuwkomers wordt georganiseerd binnen de bestaande structuren van het nieuwkomersonderwijs. Daarbij gaat het in het primair onderwijs om nieuwkomers- en taalklassen en in het voortgezet onderwijs om eerste opvang anderstaligen.

Leerlingenvervoer Leerlingen die in de gemeente Roermond verblijven, komen in aanmerking voor leerlingenvervoer wanneer zij minimaal 6 kilometer afstand moeten overbruggen voor (nieuwkomers)onderwijs. Leerlingen die een afstand minder dan 6 kilometer moeten overbruggen, komen in principe niet in aanmerking voor leerlingenvervoer. Dit geldt voor alle doelgroepen. Hiermee is leerlingenvervoer goed ingeregeld in de bestaande structuren. Kinderopvang Het gebruik maken van kinderopvang is niet verplicht. Ook de organisatie hiervan door de gemeente is geen verplichting. Nieuwkomers die kinderopvang nodig hebben, kunnen zich rechtstreeks melden bij de kinderopvangorganisatie van hun keuze. Voor de asielzoekerskinderen is deze voorziening niet ingeregeld en is dit de verantwoordelijkheid van het COA. In het kader van de integratie van deze kinderen is dit wel wenselijk; de mogelijkheden hiertoe zullen de komende periode nader onderzocht worden.

Nr.

Actie

8.

Onderzoek inrichten structureel taalonderwijs

9.

Onderzoek kinderopvang asielzoekers

Periode 2024 2025-2026

Inkomen Leefgeld Oekraïense ontheemden van 18 jaar en ouder die geen betaald werk verrichten, hebben recht op leefgeld. Dit geldt ook voor asielzoekers. Het COA verzorgt het leefgeld voor asielzoekers en de gemeente voor Oekraïense ontheemden. Statushouders kunnen een beroep doen op de participatiewet uitkering. In het kader van de zelfredzaamheid van Oekraïense ontheemden is de gemeente voornemens een eigen vrijwillige financiële bijdrage te vragen aan werkende Oekraïense ontheemden voor de opvang. Momenteel werkt het Rijk landelijk aan deze regeling en is de verwachting dat een financiële bijdrage verplicht wordt ingesteld. Kinderbijslag Oekraïense ontheemden die werken, hebben ook recht op kinderbijslag. Hetzelfde geldt voor statushouders. De Centrale Raad van Beroep heeft op 15 juli 2011 uitgesproken dat ook gezinnen met kinderen die vanwege de koppelingswet zijn uitgesloten van voorzieningen toch recht hebben op kinderbijslag. Dat betekent dat ook asielzoekers met minderjarige kinderen die geen andere voorziening hebben hiervoor in aanmerking kunnen komen als zij een zekere periode rechtmatig verblijf hebben gehad. Inrichtingskrediet statushouders Omdat de statushouders hun leven nog moeten opbouwen in Nederland hebben ze recht op een inrichtingskrediet vanuit de bijzondere bijstand.

Met dit geld kunnen ze hun huis inrichten en het aanschaffen van de noodzakelijke middelen zoals een bed. Opgemerkt wordt dat de bedragen die hiervoor gehanteerd worden substantieel te laag zijn. De bedragen zijn in de afgelopen jaren niet geïndexeerd en vanwege inflatie en prijsstijgingen niet meer toereikend om een woning adequaat in te richten. Daarom stellen wij voor om deze bedragen te verhogen. Statushouders die vanuit een inkomenloze situatie in de bijstand stromen, moeten vaak lang wachten op de uitkering omdat deze achteraf wordt uitbetaald. Zij hebben feitelijk geen inkomen en moeten vaak langer dan een maand wachten voordat zij een uitkering krijgen om in hun levensonderhoud te voorzien. Om ervoor te zorgen dat statushouders ook de eerste periode in hun levensonderhoud kunnen voorzien, wordt momenteel uitgezocht om een zogenaamde overbruggingsuitkering beschikbaar te stellen.

Werkgelegenheid Oekraïense ontheemden mogen betaald werk doen in Nederland zonder werkvergunning (officieel: tewerkstellingsvergunning of twv). In Roermond helpt het werkgeversservicepunt Oekraïners richting werk. De begeleiding naar werk is voor statushouders ingeregeld vanuit de WI2021. Inmiddels is gebleken dat een jobhunter voor de MER-gemeenten en de gemeenten Leudal en Roermond niet voldoende is. Gebleken is dat Roermond minimaal 1 fte nodig heeft om statushouders die in hun inburgeringstraject zitten richting duurzaam werk te kunnen begeleiden. Dit is momenteel ingeregeld via het Werkgeversservicepunt Midden- Limburg maar deze financiering stopt per 1 januari 2025. Daarnaast wordt door de persoonlijke begeleiders, regisseurs inburgering en Westrom fors ingezet in samenwerking met Gilde om duale trajecten op te zetten en statushouders duurzaam richting werk te begeleiden. Inmiddels zijn er pilots gestart met o.a. Leefkind, Het Goed, Rockwool. De asielzoekers die in het Fletcher hotel verblijven, vallen onder de regeling van het COA. Het COA helpt deze mensen via de meedoen balies richting (tijdelijk) werk. Het COA draagt in deze ook de verantwoordelijkheid voor het aanvragen van de tewerkstellingsvergunning.

Nr.

Actie

Periode

10.

Vrijwillige bijdrage opvang Oekraïense ontheemden

2024

11.

Onderzoek overbruggingsuitkering

2024

12.

Werkgelegenheid jobhunters statushouders

2024

Jeugd Toegang tot jeugdhulp Oekraïners en statushouders kunnen gebruik maken van regulier jeugdhulp en ook van 2e lijn aanbod via een doorverwijzing vanuit het Centrum Jeugd voor Gezin (CJC) Specialistische traumatherapie. Dit kan via verschillende toegangen, huisarts, jeugdarts, bureau jeugdzorg of CJG. Als we ondersteuning willen bieden aan gevluchte kinderen dan is het van belang om te weten dat een ingrijpende gebeurtenis niet automatisch tot trauma gerelateerde problemen leiden. Klachten of somberheid zijn normaal voor kinderen en jongeren die pas gevlucht zijn. Het grootste deel, 80 tot 90%, veert zelf terug, bijvoorbeeld met hulp van een ouder, een familielid of een buddy (Nederlands Jeugdinstituut (NJI), 2023). Gevluchte kinderen en hun gezinnen kunnen gebruik maken van regulier jeugdhulp in het voorliggend veld en van specialistische hulp via een verwijzing vanuit het CJG. Preventief aanbod We zien in de praktijk dat deze kinderen vrij laat in beeld komen bij het CJG met allerlei problemen. NJI adviseert om deze kinderen en jongeren actief te volgen in de eerste weken en maanden nadat ze in Nederland zijn aangekomen. Deze kinderen willen we in beeld houden en ze preventief een aanbod doen. Niet per se vanuit zorg, maar vanuit participatie, zodat ze mee kunnen doen. Tegelijkertijd willen we een achterwacht organiseren waar ze op terug kunnen vallen.

Wat deze kinderen nodig hebben, is een laagdrempelige aanbod, in de vorm van een buddy of een groepsaanbod. Methodes zoals Jim, beschermjassen en centering zijn uitermate geschikt.

Nr.

Actie

13.

Onderzoek continu begeleiding aanbod kinderen

Periode 2025

Middelen en Inzet Het proces van de kadernota loopt op het moment van het opstellen van de actieagenda. Uitvoerbaarheid van enkele opgevoerde beleidswensen zullen vermoedelijk pas later in het proces duidelijk worden.

Nr.

Acties

Financiën

Dekking

1.

Realisatie opvanglocatie(s) met zelfstandige woonruimte Oekraïense ontheemden (223 opvangplekken)

ntb

Bekostingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

2.

Realisatie langdurige opvanglocaties(s) met zelfstandige woonruimten voor asielzoekers (290 opvangplekken)

ntb

Vergoeding vanuit het COA

3.

Huisvesting statushouders

€ 100.000,2 jaar

Bestemmingsreserve Opvang Oekraïense ontheemden

4.

Aanstellen coördinator Nieuwkomers

nvt

5.

Voorlichting GGD

€ 5.000,-1 jaar

Bestemmingsreserve Opvang Oekraïense ontheemden

6.

Onderzoek supermarktsafari voor Nieuwkomers.

€ 5.000,2 jaar

Bestemmingsreserve Opvang Oekraïense ontheemden

7.

Organiseren zwemlessen kinderen

€ 5.000,2 jaar

Bestemmingsreserve Opvang Oekraïense ontheemden

8.

Onderzoek inrichten structureel taalonderwijs

€ 50.000,1 jaar

Budget Oekraïense taalonderwijs biedt hier dekking voor.

9.

Onderzoek kinderopvang asielzoekers

ntb

Reguliere middelen

10.

Vrijwillige bijdrage Oekraïense ontheemden

nvt

11.

Onderzoek overbruggingsuitkering

€ 400.000,2 jaar

Bestemmingsreserve Opvang Oekraïense ontheemden

12.

Werkgelegenheid jobhunters Statushouders

€ 90.000,2 jaar

Bestemmingsreserve Opvang Oekraïense ontheemden

13.

Onderzoek continu begeleiding aanbod kinderen

€ 80.000,2 jaar

Incidentele middelen Jeugd