Bijlage 16 - Aanvullend onderzoek rioolheffing voorkeursvarianten 1 en 2 waterverbruik BsGW - juli 2023

Aanvullend onderzoek rioolheffing op basis van waterverbruik Gemeente Roermond

ANG, Montfoort, juli 2023 Auteurs: Abel Provily

AANVULLEND ONDERZOEK RIOOLHEFFING OP BASIS VAN WATERVERBRUIK

Inleiding Eerder dit jaar heeft ANG in opdracht van de gemeente Roermond een onderzoek uitgevoerd naar verschillende heffingsmogelijkheden voor de onroerendezaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hiervoor waren twee voornaamste aanleidingen: 1. De BsGW heeft aangegeven de verschillende heffingssystematieken te gaan harmoniseren. Dit houdt in dat er door de BsGW per heffingssoort voorkeursvarianten zijn opgesteld, waaruit gekozen kan worden door de deelnemende gemeenten. Indien een gemeente wenst af te wijken van deze voorkeursvarianten, dan zal de gemeente extra moeten betalen voor het uitvoeren van dit zogenaamde maatwerk. 2. De gemeente Roermond heeft aangegeven geïnteresseerd te zijn naar de mogelijkheden om de gemeentelijke heffingen volgens een andere verdeling te heffen dan dat nu het geval is. Hierbij is men benieuwd of er meer opgeschoven kan worden naar een filosofie van “de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten” en “de vervuiler betaalt”. Gedurende dit onderzoek kwam de wens naar voren dat er voor de rioolheffing gekeken moest worden naar een systeem dat heft op basis van het waterverbruik. Helaas kon de gemeente ten tijde van het onderzoek niet komen aan de waterverbruikgegevens vanuit het waterbedrijf. Een heffing op basis van waterverbruik is destijds dus niet doorgerekend voor het onderzoek. Ondertussen zijn de gegevens m.b.t.

het waterverbruik binnen de gemeente wel beschikbaar gekomen. Dit aanvullende onderzoek zal dus alsnog enkele mogelijke varianten van de rioolheffing beschouwen en doorrekenen. Huidige situatie Momenteel betaalt ieder perceel binnen de gemeente Roermond eenzelfde bedrag van 183,55 euro per jaar voor de rioolheffing. Percelen met een waarde lager dan 40.000 euro (garageboxen etc.) genieten hierop een uitzondering, gezien de minimale druk die zij op het riool uitoefenen. Voor deze percelen geldt een verlaagd tarief van 91,79 euro per jaar. Deze bedragen worden geheven van de eigenaren van het betreffende perceel. Heffing op basis van waterverbruik Waterschaarste is een steeds vaker voorkomend probleem, waardoor steeds meer overheden logischerwijs kijken naar mogelijkheden om onnodig hoog verbruik tegen te gaan. De rioolheffing gebaseerd op het waterverbruik is in dit opzicht, naast de compensatie voor de kosten van het gemeentelijke rioleringsstelsel, een geschikt middel dat de gemeente kan inzetten om inwoners en bedrijven bewust te maken van hun waterverbruik. Waar de huidige systematiek in Roermond gebruik maakt van een eigenarenheffing, is de rioolheffing op basis van waterverbruik juist een typische gebruikersheffing. Indien voor deze systematiek gekozen zou worden, dan zouden de lasten bij de gebruiker van het perceel komen te liggen.

Als deze niet dezelfde is als de eigenaar, ontstaan er enkele gevolgen. Enerzijds zal met een gebruikersheffing de mogelijkheid tot kwijtschelding ontstaan. In de huidige situatie wordt van de eigenaar geheven, welke bijna per definitie (door het bezit van een perceel) niet in aanmerking voor kwijtschelding zal komen. De hoogte van de heffing zal waarschijnlijk wel doorberekend worden in de huurprijs (in het geval van een huurwoning), waardoor de huurder effectief de heffing betaalt zelfs als deze in aanmerking komt voor kwijtschelding. Door over te gaan naar een gebruikersheffing zullen huurders die daarvoor in aanmerking komen dan wel kwijtschelding kunnen krijgen. Het andere gevolg is (tevens voor huurwoningen) dat de heffing dus betaalt moet worden door de gebruiker/huurder. Bij een wijziging van eigenarenheffing naar gebruikersheffing verschuift de last dus van verhuurder naar de huurder. Het is echter niet erg gebruikelijk dat de huurprijzen als gevolg hiervan zakken. Effectief levert dit dus vaak een verhoging van de kosten om te huren op.

2

AANVULLEND ONDERZOEK RIOOLHEFFING OP BASIS VAN WATERVERBRUIK

De varianten van de gebruikersheffing die in dit document worden doorgerekend zijn de voorkeursvarianten 1 en 2 van de “Rioolheffing op basis van waterverbruik (m3)” zoals aangeleverd door de BsGW1. Gecombineerde heffing Een andere mogelijkheid voor de invulling van de rioolheffing betreft het combineren van een eigenarenheffing en een gebruikersheffing. Hierbij wordt eigenlijk vastgehouden aan de huidige situatie van een vast bedrag per perceel voor de eigenaar, maar komt de gebruikersheffing op basis van waterverbruik erbij. Zo is de lastenverschuiving van eigenaren naar gebruikers een stuk minder groot, maar ontstaat wel de mogelijkheid om groot waterverbruik en de bijbehorende druk op het riool zwaarder te belasten. Aangezien er nu dus inkomsten vanuit de gebruikersheffing zullen komen, kan het vaste bedrag in de eigenarenheffing omlaag. Voor de gemeente Roermond zal het wijzigen van de rioolheffing waarschijnlijk wel resulteren in extra kosten die moeten worden betaald aan de BsGW.

1

Als te zien in het document “Bijlage 3: Te harmoniseren belastingsoorten voorkeursvariant vs. maatwerkvariant” van de BsGW.

3

AANVULLEND ONDERZOEK RIOOLHEFFING OP BASIS VAN WATERVERBRUIK

Berekeningen In totaal worden er in dit onderzoek zes mogelijke varianten doorgerekend. Het betreft tweemaal slechts een gebruikersheffing in de vorm van voorkeursvariant 1 en 2 van de BsGW. De andere vier varianten zijn combinaties van een verlaagde eigenarenheffing met de voorkeursvarianten 1 en 2 van de BsGW. Per variant zijn voor de gebruikersheffing drie mogelijkheden uitgewerkt: 1. Vaste tariefstijging per 100 kubieke meter waterverbruik. 2. Verlaagd onderste tarief met een lichte stijging in tarieven per 100 kubieke meter waterverbruik. 3. Verlaagd onderste tarief met in de lagere staffels kleinere tariefstijgingen. Deze tarieven stijgen vervolgens steeds harder om hiervoor te compenseren. Hierbij is steeds de gemiddelde waarde per staffel gehanteerd als de stijging tussen staffels. Bijvoorbeeld: Staffel 1 - 200 kubieke meter krijgt de waarde van 100 kubieke meter. De volgende staffel 201 - 400 kubieke meter krijgt de waarde van 300 kubieke meter. In het geval van de vaste tariefstijging zal deze tweede staffel dus het starttarief betalen + tweemaal het tarief per 100 kubieke meter. Tarieven 2 en 3 maken gebruik van een factor. Deze bepaalt de snelheid waarmee de tarieven stijgen naarmate het waterverbruik oploopt. De tarieven zijn bepaald door in alle gevallen ruwweg uit te komen op de begrootte opbrengst van de rioolheffing (2023) van €5.683.191,00.

De aantallen binnen de staffels zijn verkregen door de daadwerkelijk geregistreerde hoeveelheden waterverbruik van 2021 en 2022 per perceel te middelen. Dit levert in de marge enkele foutief ingeschatte percelen op, gezien er natuurlijk percelen zijn die niet een volledig jaar water hebben afgenomen. Deze afwijking is in dit onderzoek geaccepteerd om drie redenen: 1. De herleidde hoeveelheden (alle hoeveelheden omgerekend naar als het verbruik gedurende een heel jaar had plaatsgevonden) bevatten ook onrealistische aantallen vanwege piekgebruikers die slechts kort aangesloten waren. Deze percelen hadden niet daadwerkelijk het gehele jaar zoveel water afgenomen. 2. De hoeveelheid percelen die niet het gehele jaar afnemer waren is beperkt. Hun invloed op de uiteindelijke tarieven is dus zeer gering. 3. Ieder jaar zullen er percelen zijn die slechts gedurende een kortere periode water afnemen. Door te rekenen alsof alle percelen het hele jaar water verbruiken zal het totale waterverbruik te hoog worden ingeschat. De gebruikte formules en berekeningen zijn slechts rekenvoorbeelden en zijn uiteindelijk onderhevig aan de exacte wensen van de gemeente Roermond. Om tot een op maat gemaakt besluit te kunnen komen, is het Excel document met de berekeningen apart met dit onderzoek meegestuurd.

De betrokken medewerkers van de gemeente kunnen met dit document zelf nieuwe tarieven en verhoudingen doorrekenen. Tevens zijn in dit document uitgebreidere tabellen terug te vinden welke onder andere ook totale opbrengsten per staffel en per heffing weergeven.

4

AANVULLEND ONDERZOEK RIOOLHEFFING OP BASIS VAN WATERVERBRUIK

Gebruikersheffingen De varianten met alleen gebruikersheffingen kunnen iets zakken t.o.v. de huidige situatie voor de lagere staffel. Deze daling kan niet te groot zijn gezien de veel grotere aantallen in de lagere staffels. Variant 1 Starttarief

€ 180,00

€ 170,00

€ 170,00

Stijging per 100 m3

€ 40,00

€ 40,00

€ 20,00

-

Factor

1,05

1,131

Staffel in m3

Aantal Tarief 1

Tarief 2

Tarief 3

1 - 200

26534 € 180,00

€ 170,00

€ 170,00

201 - 400

1438

€ 260,00

€ 274,27

€ 250,07

401 - 800

247

€ 380,00

€ 442,88

€ 395,72

801 - 2000

131

€ 700,00

€ 914,22

€ 835,12

2001 - 5000

54

€ 1.540,00

€ 2.212,27

€ 2.143,03

5001 - 10000

16

€ 3.140,00

€ 4.791,18

€ 4.924,79

10001 - 20001

8

€ 6.140,00

€ 9.806,19

€ 10.663,10

20001 - 30000

2

€ 10.140,00 € 16.692,25 € 18.925,62

> 30000

9

€ 16.140,00 € 27.277,00 € 32.139,09

Tabel 1. Tarieven van rioolheffing variant 1, gebaseerd op de staffels van voorkeursvariant 1 rioolheffing BsGW.

Variant 2 Starttarief

€ 180,00

€ 170,00

€ 170,00

Stijging per 100 m3

€ 52,50

€ 52,50

€ 25,00

Factor

-

1,046

1,127

Staffel in m3

Aantal Tarief 1

Tarief 2

Tarief 3

1 - 400

27972 € 180,00

€ 170,00

€ 170,00

401 - 800

247

€ 390,00

€ 446,64

€ 384,02

801 - 2000

131

€ 810,00

€ 1.042,94

€ 908,21

2001 - 5000

54

€ 1.912,50

€ 2.684,92

€ 2.478,37

5001 - 10000

16

€ 4.012,50

€ 5.940,26

€ 5.818,13

10001 - 20000

8

€ 7.950,00

€ 12.255,18 € 12.696,36

20001 - 30000

2

€ 13.200,00 € 20.907,47 € 22.582,33

> 30000

9

€ 21.075,00 € 34.182,38 € 38.365,15

Tabel 2. Tarieven van rioolheffing variant 2, gebaseerd op de staffels van voorkeursvariant 2 rioolheffing BsGW.

5

AANVULLEND ONDERZOEK RIOOLHEFFING OP BASIS VAN WATERVERBRUIK

Eigenaren- en gebruikersheffingen De varianten met zowel eigenaren- als gebruikersheffingen verzachten de uitdagingen die het invoeren van slechts een gebruikersheffing met zich meebrengt. Variant 3 Gebruikersheffing

Eigenarenheffing

Starttarief

€ 40,00

€ 20,00

€ 20,00

Object

Aantal Tarief

Stijging per 100 m3

€ 34,50

€ 34,50

€ 17,25

Woning

28319 € 130,00

Factor

-

1,055

1,137

Niet-woning

3116

€ 130,00

Staffel in m3

Aantal Tarief 1

Tarief 2

Tarief 3

Garagebox

800

€ 65,00

1 - 200

26534 € 40,00

€ 20,00

€ 20,00

201 - 400

1438

€ 109,00

€ 112,34

€ 91,30

401 - 800

247

€ 212,50

€ 262,79

€ 222,08

801 - 2000

131

€ 488,50

€ 685,32

€ 618,88

2001 - 5000

54

€ 1.213,00

€ 1.854,55

€ 1.806,82

5001 - 10000

16

€ 2.593,00

€ 4.187,34

€ 4.346,19

10001 - 20001

8

€ 5.180,50

€ 8.740,28

€ 9.607,42

20001 - 30000

2

€ 8.630,50

€ 15.010,27

€ 17.209,68

> 30000

9

€ 13.805,50 € 24.671,62

€ 29.402,94

Tabel 3. Tarieven van rioolheffing variant 3, gebaseerd op de staffels van voorkeursvariant 1 rioolheffing BsGW gecombineerd met een eigenarenheffing met lagere tarieven dan de huidige situatie.

Variant 4 Gebruikersheffing

Eigenarenheffing

Starttarief

€ 40,00

€ 20,00

€ 20,00

Object

Aantal Tarief

Stijging per 100 m3

€ 38,00

€ 38,00

€ 19,00

Woning

28319 € 130,00

Factor

-

1,097

1,172

Niet-woning 3116

€ 130,00

Staffel in m3

Aantal Tarief 1

Tarief 2

Tarief 3

Garagebox 800

€ 65,00

1 - 400

27972 € 40,00

€ 20,00

€ 20,00

401 - 800

247

€ 192,00

€ 291,80

€ 232,99

801 - 2000

131

€ 496,00

€ 927,08

€ 791,89

2001 - 5000

54

€ 1.294,00

€ 2.771,65

€ 2.546,11

5001 - 10000

16

€ 2.814,00

€ 6.594,29

€ 6.425,72

10001 - 20000

8

€ 5.664,00

€ 14.294,49 € 14.685,62

20001 - 30000

2

€ 9.464,00

€ 25.167,63 € 26.876,60

> 30000

9

€ 15.164,00 € 42.272,78 € 46.773,76

Tabel 4. Tarieven van rioolheffing variant 4, gebaseerd op de staffels van voorkeursvariant 2 rioolheffing BsGW gecombineerd met een eigenarenheffing met lagere tarieven dan de huidige situatie.

6

AANVULLEND ONDERZOEK RIOOLHEFFING OP BASIS VAN WATERVERBRUIK

Eigenaren- en gebruikersheffingen met nultarief tot 400 m3 Variant 5 en 6 zijn vergelijkbaar met variant 3 en 4. Hier zijn alleen de objecten met een verbruik tot 400 m3 vrijgesteld van de gebruikersheffingen. Binnen deze staffel(s) vallen in principe zo goed als alle woningen. Op deze manier wordt de uitdaging rondom kwijtscheldingen omzeild. Variant 5 Gebruikersheffing

Eigenarenheffing

Starttarief

€ 400,00

€ 250,00

€ 250,00

Object

Aantal Tarief

Stijging per 100 m3

€ 41,00

€ 41,00

€ 20,50

Woning

28319 € 160,00

Factor

-

1,016

1,09

Niet-woning 3116

€ 160,00

Staffel in m3

Aantal Tarief 1

Tarief 2

Tarief 3

Garagebox 800

€ 80,00

1 - 200

26534 € -

€-

€-

201 - 400

1438

€-

€-

€-

401 - 800

247

€ 400,00

€ 250,00

€ 250,00

801 - 2000

131

€ 933,00

€ 847,79

€ 758,10

2001 - 5000

54

€ 1.794,00

€ 1.837,69

€ 1.698,99

5001 - 10000

16

€ 3.434,00

€ 3.748,83

€ 3.632,33

10001 - 20001

8

€ 6.509,00

€ 7.374,28

€ 7.503,15

20001 - 30000

2

€ 10.609,00 € 12.253,90 € 12.944,37

> 30000

9

€ 16.759,00 € 19.630,83 € 21.473,37

Tabel 5. Tarieven van rioolheffing variant 5, gebaseerd op de staffels van voorkeursvariant 1 rioolheffing BsGW gecombineerd met een eigenarenheffing met lagere tarieven dan de huidige situatie. Staffels 1 en 2 hebben een nultarief.

Variant 6 Gebruikersheffing

Eigenarenheffing

Starttarief

€ 400,00

€ 250,00

€ 250,00

Object

Aantal Tarief

Stijging per 100 m3

€ 42,00

€ 42,00

€ 21,00

Woning

28319 € 160,00

Factor

-

1,016

1,09

Niet-woning 3116

€ 160,00

Staffel in m3

Aantal Tarief 1

Tarief 2

Tarief 3

Garagebox 800

€ 80,00

1 - 400

27972 € -

€-

€-

401 - 800

247

€ 400,00

€ 250,00

€ 250,00

801 - 2000

131

€ 904,00

€ 814,54

€ 727,01

2001 - 5000

54

€ 1.786,00

€ 1.827,83

€ 1.686,81

5001 - 10000

16

€ 3.466,00

€ 3.784,97

€ 3.663,82

10001 - 20000

8

€ 6.616,00

€ 7.498,28

€ 7.625,72

20001 - 30000

2

€ 10.816,00 € 12.496,51 € 13.197,07

> 30000

9

€ 17.116,00 € 20.052,98 € 21.931,63

Tabel 6. Tarieven van rioolheffing variant 6, gebaseerd op de staffels van voorkeursvariant 2 rioolheffing BsGW gecombineerd met een eigenarenheffing met lagere tarieven dan de huidige situatie. Staffel 1 heeft een nultarief.

7