Bijlage 1 - concept rapport Gebiedsprofiel Swalmen Centrum

3. Landschapsrelatie versterken Het dorpse hart heeft zich grotendeels naar binnen gekeerd waardoor de landschapsbeleving het dorpshart niet bereikt. Het visueel aantrekkelijk maken van bestaande zichtlijnen en routes richting de Swalm, kan de landschappelijke beleving meer het dorp in halen. Denk hierbij aan ruimte geven aan wandelpaden, begeleidende boomstructuren en beplanting en zichtlijnen. Daarnaast zijn er 4 kansrijke ontwikkelingen die het dorp een gezicht kunnen geven aan de Swalm. Met name de ontwikkelingen Lambertustuin en Brugstraat schetsen een beeld waarbij door een nieuwe ruimtelijke inrichting en het toevoegen van programma, de levendigheid van zowel het dorp als de Swalm wordt verhoogd. De kansrijke ontwikkelingen liggen op strategische plaatsen waar nu voetpaden langs de Swalm ontbreken. Extra groene ruimtes worden ingericht op deze schakellocaties en verbinden zowel de Swalmzone als het dorp sterker met elkaar. Het resultaat is een omvangrijker en beleefbaarder dorpspark. Het ‘Swalmpark’ met een nieuw dorpsgezicht versterkt de landschappelijke beleving voor bewoners, ondernemers, bezoekers en Pieterpadters.

Conclusie Transformatie van het dorpshart

4. Vergroenen van leefomgeving Over het algemeen kampt Swalmen met toenemende hittestress door grote versteende oppervlaktes en weinig bomen in het dorpscentrum. Klimaatverandering betekend alsmaar warmer en droger wordende zomers. Belangrijke verblijfsplekken en winkelgebieden zoals de Markt en Sint Jansplein kampen het meeste met hittestress. Dit heeft nadelige gevolgen voor de gezondheid van gebruikers, met namen die van oudere mensen.

5. Dorp in balans Het dorpshart vervult een belangrijke maatschappelijke functie en voorziet voor haar 9.000 inwoners en bezoekers in hun basisbehoeften, doelgerichte aankopen en recreatie. Zij voelen zich fijn in een prettige, gastvrije, leefbare omgeving die ruimte biedt voor ondernemerschap. Een veilig gevoel en veel sociale evenementen geven het dorp een sterke sociale cohesie. Het enige aandachtspunt voor het dorp is een beperkt aanbod aan retail.

Het vergroenen van de kern door het planten van bomen en planten helpen hierbij het meest. Bomen helpen bij klimaatadaptatie doordat ze schaduw genereren, verkoeling bieden door water afstoot en verhard oppervlakte verminderen. Daarnaast zou je het verhard oppervlakte nog verder kunnen verminderen door ruimte te geven aan vaste plantenvakken, halfverharding op parkeerplaatsen en een uitbreiding van het dorpspark aan de Swalm. Het toevoegen van waterelementen op pleinen kan verder helpen bij verkoelen en daarnaast aanleiding geven tot spelen/bewegen. Een groener dorpshart draagt bij aan een aangenaam leefklimaat, bevorderd de gezondheid en zet aan tot bewegen.

Door de verplaatsing en uitbreiding van de supermarkt verschuift het economische gewicht van het Sint Jansplein naar het Dr. Crasbornplein. Deze nieuwe supermarkt met moderne omvang is een positieve ontwikkeling voor de retailfunctie van het dorp en geeft een forse impuls in koopkrachtbinding. Door de moderne supermarkt met groot assortiment hoeven klanten nu minder snel naar buitengelegen grote supermarkten voor hun boodschappen. Een punt van zorg is wel dat het vertrek van de supermarkt leegstand genereert aan Sint Jansplein. Er moet opnieuw worden nagedacht over een economisch evenwicht tussen de drie pleinen: Markt, Dr. Crasbornplein en Sint Jansplein. Een mogelijke

Ziegler | Branderhorst

112

oplossing zou zijn om ondernemerschap en speciaalzaken te stimuleren die complementair zijn aan de nieuwe supermarkt, zoals een slijterij, streekproducten, verswinkel, etc. Door in te zetten op een aantrekkelijke omgeving met levendige plinten, groene openbare ruimtes en een vergroot verblijfsgebied wordt lokaal ondernemerschap gestimuleerd en wordt zowel een nieuwe balans gevonden als een nieuwe identiteit toegevoegd aan het Sint Jansplein.

6. Leegstand revitaliseren In het centrum zijn veel leegstaande plinten te vinden op pleinen en straten en deze dragen niet bij aan een levendig dorpsbeeld. Leegstand biedt een kans om de regie te pakken en te sturen op een passende invulling die ten goede komen van een toekomstbestendig dorpshart. Wat precies de juiste invulling is voor leegstand verschilt per locatie. Door de afname van aantal winkels is het voorstelbaar dat voorzieningen meer geconcentreerd en gekoppeld worden aan een plek. Hierdoor komt er meer ruimte vrij voor wonen en werken in de dorpskern. Op het Sint Jansplein kan worden ingezet op retail, zoals speciaalzaken. Bij de Markt ligt het voor de hand om meer op wonen, horeca en maatschappelijk programma te focussen. De Brugstraat kent veel leegstand in voormalige winkelpanden die getransformeerd kunnen worden naar woningen. Hoekpanden zoals het voormalige Chinese restaurant op de Burgstraat, spelen ruimtelijke een belangrijke rol en zouden met een bijzonder programma in de plint kunnen bijdragen aan een aantrekkelijk overgang naar het dorpshart.

Aanbevelingen Onze aanbevelingen Dit gebiedsprofiel agendeert grote kansen voor het centrum van Swalmen. De verbeeldingen van de kansrijke ontwikkelingen komen voort uit gedegen ruimtelijke analyses. Ze laten zien hoe de strategische aanpak kan resulteren in mogelijke oplossingen voor een toekomstbestendig dorp. Dit gebiedsprofiel vormt tevens het resultaat van participatie met stakeholders en biedt de bewoners en ondernemers van het dorp een blik op de toekomst die vooral moet inspireren. De meerwaarde van het gebiedsprofiel is gelegen in de concrete verbeeldingskracht van het stedenbouwkundig ontwerp. In dialoog met bewoners, ondernemers, experts en het maatschappelijk middenveld zijn wensen en urgente vraagstukken in kaart gebracht. De twee uitgangspunten voor de strategische aanpak in dit gebiedsprofiel worden breed gedeeld en stevig ondersteund: het versterken en vergroenen van de openbare ruimte en het revitaliseren van het dorpscentrum door het stimuleren van functiemenging en ondernemerschap. Hieruit volgen aanbevelingen van het ontwerpteam van het gebiedsprofiel. Dit zijn onze aanbevelingen voor de uitvoering van de kansrijke ontwikkelingen en de implementatie in het beleid: 1. Een groener dorpshart realiseren Alle verbeeldingen van kansrijke ontwikkelingen zetten stevig in op het ‘ontharden’ van de openbare ruimte en het planten van meer bomen in het dorpshart.

Bomenrijen leveren structuur, oriëntatie en hiërarchie in het

Ziegler | Branderhorst

114

dorpshart. Het bladerdak biedt in de zomer schaduw als het warm is en terwijl in de winter het zonder bladeren licht doorlaat. Het is helder dat het planten van bomen niet altijd gemakkelijk gaat; de ondergrond (kabels, leiding of archeologie) zorgt vaak voor conflicterende belangen. Het ‘ontharden’ van pleinen en straten betekent minder tegels en klinkers en deze vervangen door groene bermen, wadi’s en andere klimaatadaptieve maatregelen. Bij een groen en robuust buitenruimte ontwerp zal de verblijfskwaliteit sterk toenemen. Vanuit de opgave ‘transformatie naar een aantrekkelijk dorpshart met meer verblijfskwaliteit’ is er nu een urgente behoefte om invulling te geven aan maatschappelijke vraagstukken (als hittestress en hemelwaterretentie) met als doel te komen tot een toekomstbestendig dorpshart richting 2030. 2. Investeer in de kwaliteit van de verbinding tussen de drie pleinen De verplaatsing en uitbreiding van de nieuwe moderne supermarkt aan het Dr. Crasbornplein is een positieve economische en maatschappelijk ontwikkelingen voor Swalmen. De verplaatsing zorgt echter voor een verschuiving van het economische zwaartepunt naar het Dr. Crasbornplein. Het is nog de vraag wat er voor winkelruimte terugkomt aan het Sint Jansplein. De parkeerdruk op het Dr. Crasbornplein zal in ieder geval toenemen terwijl de parkeerplaatsen op het Sint Jansplein beschikbaar blijven.

De Kerkstraat verbindt het Dr. Crasbornplein met de Markt. De aantrekkelijkheid van deze wandelroute is cruciaal voor het vestigingsklimaat voor horeca en andere

functies in het dorp. De ruimtelijke en functionele verbinding tussen 3 pleinen is daarom van groot belang voor de toekomstbestendigheid van het dorpshart.

zien hoe het dorp opnieuw aan de Swalm komt te liggen. Investeer in wandelroutes tussen het dorpshart en de groene oevers en leg langs de Swalm ook nieuw wandelroutes aan.

3. Reorganiseer de parkeerplaatsen Uit de ruimtelijke analyse van het dorpshart van Swalmen is op te maken dat er overal parkeerplaatsen zijn gemaakt en de auto dominant is in het dorpsbeeld. De verblijfskwaliteit in het dorpshart zou sterk verbeterd kunnen worden als de versnippering van parkeerplekken vervangen kan worden door geconcentreerde parkeerplaatsen die efficiënt ingericht zijn en goed bereikbaar. Vooral rondom de Markt bevinden zich parkeerplaatsen die vrijgespeeld kunnen worden. Het reorganiseren van parkeerplaatsen kan stap voor stap gebeuren. De kwaliteit, de veiligheid en de aantrekkelijkheid van het voetgangersgebied gaat daarmee omhoog en versterkt het verblijfsgebied.

5. Stel prioriteiten van kansrijke ontwikkelingen Het is van groot belang om breed draagvlak te vinden voor de uitvoering van de kansrijke ontwikkelingen. Daarin is de volgorde van uitvoering en het stellen van prioriteiten cruciaal. Vanuit stedenbouwkundig perspectief is onze aanbeveling te starten met de transformatie van het Dr. Crasbornplein en het St. Jansplein. Beide kansrijke ontwikkelingen combineren een aantal speerpunten van dit gebiedsprofiel: vergroening, levendige plinten, routing en het opwaarderen van de verblijfskwaliteit met een consequente hoogwaardige inrichting. Deze ingrepen zijn zichtbaar in het centrum en kunnen daarom voorbeeldstellend zijn. Zet de nieuwe supermarkt in als vliegwielfunctie voor de verdere uitwerking van projecten in het dorp. Beide pleinen kunnen goed laten zien hoe de gemeente samenwerkt met betrokken ondernemers en bewoners. In het gebiedsprofiel is reeds een aanzet gedaan met denkrichtingen om met verbeelding de dialoog met betrokkenen te stimuleren. Het definitieve ontwerp moet nog gemaakt worden, maar de basis is gelegd voor een integraal proces met een eigentijdse vorm van ‘co-creatie’. Naast deze twee prioritaire projecten kan de aanpak van de Markt in combinatie met Lambertustuin en In den Häöfkes van start gaan.

4. Geef Swalmen weer een gezicht aan de Swalm Swalmen heeft in de loop der jaren de ruimtelijke relatie met de Swalm verwaarloosd. De Swalm en de lommerrijke groene oevers bieden juist kansen om de identiteit van het dorp te versterken. Een inspirerend voorbeeld hiervoor is het dorp Brüggen aan de Swalm, net over de grens. Dit dorp heeft een ‘gezicht’ aan de Swalm en heeft een aantal verblijfsplekken en functies die profiteren van de ligging aan de beek. In Swalmen laten de verbeeldingen van de kansrijke ontwikkelingen Lambertustuin en Brugstraat goed

Ruimtelijke structuur van Swalmen Centrum Samenhang tussen de kansrijke ontwikkelingen

Ziegler | Branderhorst

116

Ziegler | Branderhorst

118

Disclaimer

Colofon

In het gebiedsprofiel Swalmen Centrum zijn 6 kansrijke ontwikkelingen verbeeld die een denkrichting geven naar een toekomstbestendig dorpshart. Hierbij moet benadrukt worden dat deze zes denkrichtingen geen concrete plannen zijn. De zes verbeeldingen dienen als inspiratie en voeden de dialoog over de ontwikkeling van deze projecten in de toekomst. De kansrijke ontwikkelingen kunnen meegenomen worden in mogelijke planvorming op een later moment. Dit zal zijn wanneer de beslissing wordt genomen door de gemeente om een kansrijke ontwikkelingen uit te voeren. Het belangrijkste van de verbeeldingen is om de belangrijke thema’s van het gebiedsprofiel, zoals vergroening, balans tussen de pleinen, connectie met de Swalm, etc. zichtbaar en bespreekbaar te maken.

Datum Februari 2024 In opdracht van Gemeente Roermond Team Ziegler|Branderhorst Franz Ziegler Lorenzo van Pul Anne van den Berg Sjoukje Vermeer Team GINDER Rien Romijn Delaram Ashtari Team Streetwise Sjaak Vinken Team RGB Media Marcel Hermans Weit Hoogeveen

Ziegler | Branderhorst

120

Contact Ziegler | Branderhorst, stedenbouw en architectuur Coolhaven 96a 3024 AG Rotterdam 010 - 465 2036 info@zieglerbranderhorst.nl www.zieglerbranderhorst.nl GINDER Brugstraat 1a 5211 VS ‘s-Hertogenbosch 088 - 210 0200 info@wijzijnginder.nl https://wijzijnginder.nl/

Economie en leefbaarheid

Economie en leefbaarheid

Bijlage 1: benchmark bevolkingssamenstelling en woningvoorraad

Bijlage 2: Aanbodtrends in Retail en Horeca

De belangrijkste verschillen zijn: • Leeftijdsgroepen vanaf 45 jaar zijn licht oververtegenwoordigd, tot 25 jaar is het beeld gelijk aan Roermond: de lichte mate van vergrijzing gaat niet gepaard met minder kinderen; • Net als in Roermond blijft het inkomen in Swalmen iets achter; • Het aandeel niet-westerse migranten is in Swalmenlaag; • In de woningvoorraad zijn eengezins koopwoningen dominant, er zijn weinig sociale huur- en meergezinswoningen.

Ziegler | Branderhorst

122

Economie en leefbaarheid Bijlage 3: Leefstijlvinder winkel- en horeca-voorkeuren van de dominante leefstijlen Het figuur aan de rechterkant geeft het leefstijlenmodel weer over de assen ‘individueelcollectief’ en ‘extravert-introvert’. In de volgende tabel is weergegeven waar deze typen bezoekers

Ziegler | Branderhorst

124

van houden qua winkels, activiteiten en horeca. Het zijn accentverschillen omdat de overige leefstijlen ook vertegenwoordigd zijn.