Bijlage_1-5_Beheerplan_Riolering_2023-2032
Tekst van het document
Beheerplan Riolering 2023 – 2032
Gemeente Roermond Postbus 900 6040AX Roermond
Verantwoording
Titel
Datum
:
Beheerplan riolering
:
Gemeente Roermond
:
Maart 2023
Pagina 2 van 30
Samenvatting
Inhoudsopgave Samenvatting ................................................................................................................................3 1 Inleiding.........................................................................................................................4 1.1 Aanleiding en doelstellingen.........................................................................................................4 1.2 Leeswijzer ....................................................................................................................................5 2 Areaal............................................................................................................................6 2.1 Omvang areaal.............................................................................................................................6 3 Specifiek beleid en wetgeving.......................................................................................7 3.1 Waterketenplan Waterpanel Noord ..............................................................................................7 3.2 Wet milieubeheer .........................................................................................................................7 3.3 Waterwet
......................................................................................................................................7 3.4 Wet bodembescherming ..............................................................................................................8 3.5 Gemeentewet ...............................................................................................................................8 3.6 Drinkwaterwet...............................................................................................................................8 3.7 Kaderrichtlijn water.......................................................................................................................8 3.8 Toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot beleid en wetgeving..........................................8 3.9 Regulering gebruik .......................................................................................................................9 4 Kwaliteit.......................................................................................................................10 4.1 Beoordeling technische kwaliteit ................................................................................................10 4.2 Aspecten functionele aanpassing...............................................................................................11 5 Huidige situatie en
toekomstige ontwikkelingen ........................................................12 5.1 Toelichting kwaliteitsmeting huidige situatie...............................................................................12 5.2 Huidige kwaliteit .........................................................................................................................12 5.3 Databeheer.................................................................................................................................14 5.4 Huidige budgetten ......................................................................................................................14 5.5 Toekomstige ontwikkelingen ......................................................................................................14 5.5.1 Klimaatadaptatie.........................................................................................................................14 5.5.2 Uitvoering maatregelen Kaderrichtlijn Water..............................................................................15 5.5.3 Gegevensbeheer en meten en monitoren..................................................................................15 5.6 Raakvlakken met overige beheerders........................................................................................16 5.6.1 Interne beheerders
.....................................................................................................................16 5.6.2 Externe beheerders....................................................................................................................17 6 Onderhoudsscenario...................................................................................................18 6.1 Werkpakketten ...........................................................................................................................18 6.1.1 Vrijvervalriolering........................................................................................................................18 6.1.2 Gemalen, bergbezinkbassins en IBA’s.......................................................................................19 6.1.3 Pers- en drukleidingen ...............................................................................................................19 6.1.4 Huis- en kolkaansluitingen .........................................................................................................19 6.1.5 Schuiven.....................................................................................................................................19 6.1.6 Overstortputten...........................................................................................................................20 7
Organisatie beheer .....................................................................................................21 7.1 Huidige werkprocessen ..............................................................................................................21 7.1.1 Planmatige beheertaken ............................................................................................................21 7.1.2 Operationele beheertaken..........................................................................................................22 7.2 Gewenste werkprocessen ..........................................................................................................22 7.2.1 Planmatige beheertaken ............................................................................................................22 7.2.2 Operationele beheertaken..........................................................................................................23 7.3 Eigen buitendienst......................................................................................................................24 7.4 Contracten..................................................................................................................................24 8 Verschillen voorgaand beheerplan .............................................................................26 Bijlage 1: Functionele eisen,
maatstaven en meetmethoden........................................................1 Bijlage 2: Lozingsvoorwaarden IBA’s ............................................................................................4
Pagina 1 van 30
Samenvatting
Samenvatting
In dit beheerplan staan verwijzingen naar het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) en het Waterketenplan (WKP). Deze plannen zijn leidend voor de ambities en de benodigde middelen. Gegevens uit deze rapporten zijn in voorliggend beheerplan benoemd. Het verschil tussen dit beheerplan en het GRP en WKP is dat in het beheerplan een uitwerking van het beleid is zoals genoemd in het GRP en WKP. Areaal De objecten en hoeveelheden van het areaal Riolering zijn weergegeven in onderstaande tabel. Het areaal binnen de beheergroep riolering is opgenomen in het beheerssysteem van de gemeente. Tabel 1: Areaal riolering Object
Hoeveelheid
Vrijvervalriolering, waarvan Gemengd Droog Weer Afvoer (DWA) Hemel Water Afvoer (HWA) Overig (drainage) Loze leiding* Druk- / Persleiding Bergbezinkvoorzieningen** IBA’s** Gemalen** Drukrioleringunits*** Rioolputten Huisaansluitingen Lijngoten Kolkaansluitingen
Eenheid
400 276 47,8 67,2 8,7 8,7 34,7 15 28 35 108 9181 31.000 23500 2080
km Km Km Km Km km Km Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks km Stuks
* Leidingen worden niet meer beheerd, maar liggen nog wel in de grond. Hoeveelheden moeten bekend zijn i.v.m. WION. ** In beheer van gemeente, maar onderhoud uitbesteed aan WBL ***In beheer bij gemeente, onderhoud deels uitbesteed aan WBL
Huidige situatie Op het moment van het verschijnen van dit beheerplan is het GRP 2017-2021 het van kracht zijnde GRP. Planning is een nieuw plan in 2024 vast te laten stellen zodat er vanaf 2025 een nieuw plan van kracht is. Het GRP is het leidende document met betrekking tot de rioleringszorg inclusief financiering. In 2012 t/m 2022 is 48% van de vrijvervalriolering geïnspecteerd. Daarnaast bestaan knelpunten ten aanzien van het hemelwater (water op straat). Deze locaties zijn onder de aandacht bij de gemeente. Beheerproces Op dit moment is de staat van de riolering nog niet overal in beeld. De komende planperiode gaat men verder om dit in beeld te brengen. De afgelopen jaren en ook de komende jaren wordt het inzicht in het areaal steeds beter. Op basis hiervan kunnen de cyclussen beter worden afgestemd op de onderhoudsbehoefte (doelmatig en/of risico gestuurd beheer). Kleine onderhoudstaken zoals het puttenzuigen in de binnenstad worden uitgevoerd door de eigen buitendienst (eventueel aangevuld met externen). Grotere en specialistische taken zoals reiniging en inspectie worden uitgevoerd door externen.
Pagina 2 van 30
Inleiding
1
Inleiding
1.1
Aanleiding en doelstellingen
Voor u ligt het geactualiseerde beheerplan riolering voor de gemeente Roermond. Dit beheerplan maakt onderdeel uit van de beheerplannenreeks voor het uitvoeren van het beheer en onderhoud van de gehele openbare ruimte. Voor begrippen, definities en overige zaken, geldend voor alle beheergroepen wordt verwezen naar het algemene deel uit deze reeks. In onderstaande tabel is de opbouw van de reeks weergegeven. Groen gearceerd is de locatie van het beheerplan riolering in de reeks weergegeven. Tabel 3: Plaats in beheerplannenreeks
Beheerplannenreeks
Titel
Deel 1
Algemeen
Deel 2
Verhardingen
Deel 3
Kunstwerken
Deel 4
Riolering
Deel 5
Havens & Waterpartijen
Deel 6
Verkeer
Deel 7
Groen & Bomen
Deel 8
Bos & Natuur
Deel 9
Reiniging
Deel 10
Verlichting
Deel 11
Inrichtingselementen
Deel 12
Spelen
Deel 13
Begraafplaatsen
Deel 14
Sportlocaties
Deel 15
Kunstobjecten
Deel 16
Ondergronds
De beheerplannen zijn een gedetailleerde uitwerking per beheergroep vanuit de in de Kadernota Beheer opgestelde kaders. 1.2
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 omschrijft het areaal, waarna het beleid en wet- en regelgeving specifiek voor de beheergroep wordt omschreven in hoofdstuk 3. Vervolgens gaat hoofdstuk 4 in op de normering van de kwaliteit en beschrijft hoofdstuk 5 de huidige situatie. In hoofdstuk 6 wordt aandacht geschonken aan de opgestelde onderhoudsscenario’s. Hoofdstuk 7 gaat in op de organisatie van de beheergroep. Als laatste worden in hoofdstuk 8 de verschillen met het voorgaand beheerplannen in kaart gebracht.
Pagina 3 van 30
Areaal
2
Areaal
2.1
Omvang areaal
Onder de riolering wordt ook verstaan het geheel aan voorzieningen voor de inzameling en het transport van hemelwater, waar men zich van wenst te ontdoen. Concreet omvat de riolering dus ook objecten als infiltratie- en retentievoorzieningen voor zover dit geen oppervlaktewater betreft. Dit geldt daarmee ook voor het beheer en onderhoud van deze voorzieningen. Uitgangspunt voor het areaal binnen de beheergroep riolering zijn de hoeveelheden zoals opgenomen in het beheerssysteem van de gemeente. De objecten en hoeveelheden zijn gegeven in onderstaande tabel. Object
Hoeveelheid
Eenheid
Vrijvervalriolering, waarvan
400
km
Gemengd
276
Km
Droog Weer Afvoer (DWA)
47,8
Km
Hemel Water Afvoer (HWA)
67,2
Km
Overig
8,7
Km
Loze leiding*
8,7
km
Druk- / Persleiding
34,7
Km
Bergbezinkvoorzieningen**
15
Stuks
IBA’s**
28
Stuks
Gemalen***
35
Stuks
Drukrioleringunits***
108
Stuks
Rioolputten
9181
Stuks
Huisaansluitingen
31.000
Stuks
Kolkaansluitingen
23500
Stuks
Lijngoten
2080
m
Drainageleidingen
195
m
* Leidingen worden niet meer beheerd, maar liggen nog wel in de grond. Hoeveelheden moeten bekend zijn in verband met de WION. ** In beheer bij gemeente maar onderhoud uitbesteed aan WBL *** In beheer bij gemeente maar onderhoud deels uitbesteed aan WBL
Met betrekking tot in beheer zijnde drainage zijn de hoeveelheden nog onvoldoende bekend. De komende planperiode moeten deze worden geïnventariseerd en opgenomen in het beheerssysteem. Daarnaast zijn diverse voorzieningen ten behoeve van hemelwaterafvoer, bijvoorbeeld duikers, onderdeel van de beheergroep Kunstwerken.
Pagina 4 van 30
Specifiek beleid en wetgeving
3
Specifiek beleid en wetgeving
In voorliggend hoofdstuk is het beleid en wetgeving weergegeven die specifiek geldt voor de beheergroep riolering. De rapportage die het algemene deel uit deze beheerplannenreeks bevat Beleid- en wetgeving geldend voor alle beheergroepen wordt verwezen naar. 3.1
Waterketenplan Waterpanel Noord
Na intrede van het bestuursakkoord Water in 2011 moeten de verschillende actoren binnen de rioleringszorg beter gaan samenwerken. Waterpanel Noord is een samenwerking tussen diverse gemeenten in Noord- en midden Limburg, het waterschap, Waterschapsbedrijf Limburg en de waterleidingmaatschappij. De samenwerking is opgezet om gezamenlijk te werken aan de verhoging van de kwaliteit, vermindering van de kwetsbaarheid en verlaging van de kosten van de waterketen in de samenwerkingsregio. In deze samenwerking is een Waterketenplan 2021-2025 Waterpanel Noord opgesteld waarin een gezamenlijk visie, ambitie, uitgangspunten en een actieprogramma staan omschreven. De lokale invulling van het afvalwaterplan kan verder uitgewerkt worden in een gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Het meest recente GRP van gemeente Roermond is dat van de planperiode 2017-2021, er wordt nog steeds gewerkt conform dat GRP. Planning is in 2024 een nieuw plan (programma riolering en water) door de raad vast te laten stellen zodat dit 2025 van kracht is. 3.2
Wet milieubeheer
De wet milieubeheer is een wet die sinds 1 maart 1993 de oude Hinderwet heeft vervangen. Met betrekking tot riolering zijn onderstaande zaken van belang voor de beheergroep rioleringen. Zorgplicht stedelijk afvalwater en riolering Op grond van de Wet milieubeheer artikel 10.33 is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt van de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval-)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, drukriolering, IBA of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.4 uit de Waterwet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij). Verplichting Gemeentelijk Rioleringsplan In artikel 4.22 is opgenomen dat gemeenten een Gemeentelijk Rioleringsplan moeten hebben, voorbereid door het college van B&W en vastgesteld door de gemeenteraad. Bij de voorbereiding betrekken zij in ieder geval gedeputeerde staten, de beheerders van de zuiveringstechnische werken waarnaar het ingezamelde afvalwater wordt getransporteerd, en de beheerders van de oppervlaktewateren waarop het ingezamelde water wordt geloosd. Voorkeursvolgorde In artikel 10.29a is een voorkeursvolgorde opgenomen voor het omgaan met afvalwater.
Voorkomenscheiden-zuiveren is hierbij een leidend principe. Hemel- en grondwaterverordening In artikel 10.32a is opgenomen dat gemeenten een hemel- en grondwaterverordening kunnen opstellen om de lozing van hemel- en/of grondwater te reguleren. 3.3
Waterwet
Afvloeiend hemelwater Vanuit de Waterwet artikel 3.5 zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich er van wil ontdoen
Pagina 5 van 30
Specifiek beleid en wetgeving
niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, in de bodem of door het in een oppervlaktewater te brengen. Grondwater In de Waterwet, artikel 3.6, is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de waterbeheerder of de provincie behoort. 3.4
Wet bodembescherming
In deze wet zijn voorschriften opgenomen ter bescherming van de bodem, waarbij verontreiniging zoveel mogelijk dient te worden voorkomen. Beschadigingen aan vrijvervalriolering (aantasting, breuk, slechte verbindingen) kunnen leiden tot lekkages. Indien het grondwater lager staat dan de rioolbuis, kan rioolwater ongewenst in de bodem infiltreren en bodem en grondwater verontreinigen. 3.5
Gemeentewet
In de Gemeentewet, artikel 228a, is vastgelegd dat de gemeente rioolheffing kan heffen voor de kosten die gemaakt worden voor het invullen van de zorgplichten. 1. Onder de naam rioolheffing kan een belasting worden geheven ter bestrijding van de kosten die voor de gemeente verbonden zijn aan: a. de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, alsmede de zuivering van huishoudelijk afvalwater en b. de inzameling van afvloeiend hemelwater en de verwerking van het ingezamelde hemelwater, alsmede het treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. 2. Ter zake van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onderdelen a en b, kunnen twee afzonderlijke belastingen worden geheven. 3. Onder de kosten, bedoeld in het eerste lid, wordt mede verstaan de omzetbelasting die als gevolg van de Wet op het BTW compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit dat fonds. 3.6
Drinkwaterwet
In de drinkwaterwet is in artikel 2.1 opgenomen dat bestuursorganen zorgdragen voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Bij de uitoefening van bevoegdheden en toepassing van wettelijke voorschriften door bestuursorganen geldt de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening als een dwingende reden van groot openbaar belang (artikel 2.2). Dit moet dus een belangrijke rol spelen in alle belangenafwegingen. 3.7
Kaderrichtlijn water
Sinds 2000 is de kaderrichtlijn water van kracht. Daarin zijn afspraken gemaakt die ervoor moeten zorgen dat uiterlijk in 2027 het water in alle Europese landen voldoende schoon (chemisch op orde) en gezond (ecologisch in evenwicht) is. Hiertoe moeten de landen van de Europese unie een groot aantal maatregelen nemen. Deze maatregelen moeten worden getroffen om zowel de kwaliteit van de eigen wateren op peil te brengen alsmede ervoor te zorgen dat andere landen geen last meer hebben van de verontreinigingen die hun buurlanden veroorzaken. Dit kan leiden tot functionele aanpassingen binnen de beheergroep riolering. 3.8
Toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot beleid en wetgeving
Vanaf 2024 moeten gemeenten gaan werken met de omgevingswet. Deze wet bundelt en vereenvoudigt alle wetten en regels op het gebied van de leefomgeving. De nieuwe Omgevingswet biedt de decentrale overheden meer beleidsvrijheid om regionaal en lokaal maatwerk te leveren.
Pagina 6 van 30
Specifiek beleid en wetgeving
Met betrekking tot de riolering is belangrijk te noemen dat de algemene regels met betrekking tot het lozen in oppervlaktewater, in het riool en in de bodem vervallen. Op dit moment zijn een aantal organisaties bezig om op dit gebied nieuwe afspraken te formuleren. 3.9
Regulering gebruik
Lozingen van afvalwater op de riolering (indirecte lozingen) worden geregeld op basis van de wet milieubeheer (Wm), Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de AmvB’s voor lozingen. De vergunningverlening en controle / handhaving van omgevingsvergunningen en algemene regels die betrekking hebben op afvalwaterlozing door bedrijven zijn ondergebracht bij het team cluster VTH. De milieu toezichthouders bezoeken met regelmaat de bedrijven. Op dit moment zijn er voor riool de volgende verordeningen van kracht:
Verordening rioolheffing 202316
Bouwbesluit 2012
Tevens zijn er gemeentelijke regels voor het omgaan met verstoppingen. Deze staan op de website van de gemeente (digitaal loket). In principe geldt dat de locatie van de verstopping van belang is voor de verantwoordelijkheid voor het verhelpen van het probleem. Bevindt deze zich op particulier terrein dan dient de bewoner zelf de kosten voor ontstopping te dragen. Bevindt de verstopping zich op gemeentelijke grond dan draagt de gemeente de verantwoordelijkheid voor het verhelpen van het probleem. Daarbij geldt dat de verstopping te allen tijden eerst moet worden gemeld aan de gemeente alvorens tot ontstoppingsacties over te gaan.
Pagina 7 van 30
Kwaliteit
4
Kwaliteit
Het beheer en onderhoud van de riolering is een vrijwel onzichtbare taak binnen de gemeente. De meeste objecten bevinden zich onder de grond. Bij deze beheergroep is er dan dus ook geen sprake van beeldkwaliteit. Op technisch gebied is er sprake van wettelijke verplichtingen. Een beschrijving voor de beoordeling van de technische kwaliteit is in onderstaande paragraaf weergegeven. 4.1
Beoordeling technische kwaliteit
Om in rioolbeheer de juiste maatregelen te kunnen nemen moet er in eerste instantie inzicht zijn in de huidige toestand van de rioleringsobjecten. Dit maakt een goede toestandsbeschrijving noodzakelijk. Om de objecten te kunnen beoordelen wordt de gewenste toestand vastgelegd en vergeleken met de aangetroffen toestand. Op basis van de beoordeling worden voor de noodzakelijke maatregelen bepaald. Bij beoordelingen wordt ook in ogenschouw genomen wat de functie van een bepaald leiding tracé heeft en waar deze ligt, dit in verband met bedrijfszekerheid en mogelijk verhoogde risico’s bij falen. De stamriolen vormen de hoofdaders voor de afvoer van afval- en/of hemelwater. Indien in riool falen in de functionaliteit voorkomt (bijvoorbeeld door wortelingroei) kan dit leiden tot wateroverlast. Juist doordat de stamriolen grote diameters hebben, zijn de gevolgen van het aspect veiligheid ook groter, bijvoorbeeld indien het riool instort (grote gaten in de weg). Aan de hand van onder andere de inspecties worden werkpakketten opgesteld voor het benodigd onderhoud. Dit werkproces maakt onderdeel uit van de zogenaamde DoFeMaMe methode: 1. Doelen 2. Functionele eisen 3. Maatstaven 4. Metingen Ad. 1 De doelen binnen de rioleringszorg zijn:
Inzameling stedelijk afvalwater
Transport stedelijk afvalwater
Inzameling hemelwater
Verwerken hemelwater
Zorgen dat het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert
Aan deze doelen zijn vervolgens een set van functionele eisen, maatstaven en meetmethoden opgesteld waaraan de riolering dient te voldoen om de ambities te behalen. Ad. 2 en 3 Functionele eisen zijn specificaties van doelen die zowel met de zorg voor de riolering als met het functioneren van het systeem en de conditie van de riolering worden beoogd. Maatstaven zijn getalsmatige vertalingen van de functionele eisen en geven de meetbare prestatie-eisen voor het systeem en de objecten. Het riool moet veilig, duurzaam en functioneel zijn. De functionele eisen en maatstaven hebben vooral betrekking op:
Pagina 8 van 30
Kwaliteit
Stabiliteit (veilig) Door instorten van het riool als gevolg van aanwezige scheurvorming kunnen verzakkingen ontstaan of er kan een gat in de weg vallen. Dit leidt tot gevaarlijke situaties.
Waterdichtheid (duurzaam) Door inspoelen van zand (bij lekkage) kunnen verzakkingen ontstaan of er kan een gat in de weg vallen. Dit leidt tot gevaarlijke situaties. Wanneer rioolwater uittreedt, draagt dit bij aan verontreiniging van de bodem.
Afstroming (functioneel) Wortelingroei kan leiden tot een beperking van de doorstroming van het riool waardoor wateroverlast ontstaat.
Ad. 4 De meetmethode om de technische kwaliteit van de riolering te bepalen gebeurd conform "Leidraad voor het visueel inspecteren van de buitenriolering volgens NEN-EN 13508-2" uitgegeven door de Stichting RIONED. De klassen zijn een manier om de ernst en omvang van toestandsaspecten te duiden en na beoordeling te komen tot passende vervolgstappen Inspectie en beoordeling conform NEN-EN-1508-2 geeft de geïnspecteerde en beoordeelde schades in klassen weer. De klassen zijn een manier om de ernst en omvang van toestandsaspecten te duiden en na beoordeling te komen tot passende vervolgstappen. Voor pers- en drukleidingen zijn geen kwaliteitseisen vastgelegd. De functionele eisen, maatstaven en meetmethoden opgesteld voor gemeente Roermond zijn opgenomen in bijlage 1. 4.2
Aspecten functionele aanpassing
Herinrichting openbare ruimte in combinatie met rioleringsmaatregelen Momenteel is het gehele beheer van de riolering gericht op de technische levensduur. De landelijke trend is echter veel meer gericht op de functionele aanpassing van de riolering als leidend principe in plaats van technische aanpassing (vervangen op basis van slechte kwaliteit). Daarnaast wordt steeds vaker gebruik gemaakt van no-dig technieken, zoals relinen. Uiteindelijk betekent dit ook dat riolering steeds minder een bepalende rol gaat spelen als aanleiding voor herinrichting van de openbare ruimte. Hydraulische en milieutechnische maatregelen Uit onderzoek blijkt dat de gemeente maatregelen moet nemen om te voldoen aan de Kader Richtlijn Water. Deze maatregelen bestaan onder andere uit het plaatselijk vergroten van riolering, het aanleggen van verbindingsriolen, en randvoorzieningen. In 2023 wordt van het gehele rioolstelsel van de gemeente Roermond een modelberekening gemaakt binnen het Systeemoverzicht Stedelijk water (SSW). Uit deze berekening volgen noodzakelijke hydraulische en milieutechnische maatregelen. Afkoppelmogelijkheden bij integrale inrichting openbare ruimte In het GRP wordt aandacht besteed aan het ontwikkelen van een strategie voor het afkoppelen bij herinrichting van de openbare ruimte.
Indien de openbare ruimte opnieuw wordt ingericht in combinatie met aanpassingen van het riool, onderzoekt de gemeente de mogelijkheden voor het afkoppelen van de verharding van het bestaande riool. Indien de randvoorwaarden dit toestaan, wordt afstromend hemelwater niet meer via het gemengde riool afgevoerd naar de zuivering, maar apart opgevangen en verwerkt. Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
Pagina 9 van 30
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
5
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
5.1
Toelichting kwaliteitsmeting huidige situatie
Vrijvervalriolen De kwaliteitsmeting van de vrijvervalriolering is gebaseerd op de visuele inspectie van de rioolstrengen middels een videocamera. In paragraaf 5.2 is een opsomming gemaakt van de totale lengte aan geïnspecteerde riolen per jaartal. Omdat niet van het volledige stelsel alle strengen in beeld zijn gebracht, is onderscheid gemaakt in riolen van recente aanlegjaren (jonger dan 15 jaar) en de oude riolen (ouder dan 15 jaar). De kwaliteit van de riolen, die jonger zijn dan 15 jaar en nog niet zijn geïnspecteerd, wordt als goed beschouwd. Met uitzondering van de gemalen en eindputten1, worden inspectieputten momenteel nog niet geïnspecteerd. Er is daarom geen beschrijving van de huidige kwaliteit van de inspectieputten mogelijk. Bijzondere rioolputten Tot op heden worden niet alle bijzondere rioolputten structureel geïnspecteerd of bevindingen vastgelegd. Een beschrijving van de kwaliteit van alle bijzondere rioolputten is daarom niet mogelijk. Uitzonderingen hierop zijn de bijzondere putten met schuiven ten behoeve van hoogwater. Deze worden jaarlijks in samenwerking met het Waterschap visueel geïnspecteerd en opgenomen in een inspectierapport Deze locaties zijn ook opgenomen in het draaiboek “Hoogwater”. Rioolgemalen en pompunits Daarnaast worden ook gemalen en pompunits geïnspecteerd.
Aansluitingen Bij de aansluitingen vindt het beheer en onderhoud correctief plaats op basis van het functioneren. De hoge kosten voor het structureel inspecteren van de aansluitingen wegen niet op tegen het planmatige onderhoud. Een huidig kwaliteitsniveau is daarom niet vast te stellen. 5.2
Huidige kwaliteit
Vrijvervalriolen Het GRP 2017-2021 vermeldt het volgende met betrekking tot de kwaliteit: De kwaliteit van de riolen is onderzocht door middel van inspecties. Waar nodig zijn maatregelen getroffen: reiniging, verwijdering van wortels, relining en vervanging zijn uitgevoerd De riolering en de (mini)gemalen functioneren over het algemeen goed. Op basis daarvan is op dit moment de conclusie dat er geen sprake is van achterstallig onderhoud.
1
Eindputten zijn de inspectieputten aan het eindpunt van één rioolbuis zonder verdere verbindingen uitgezonderd
(huis)aansluitleidingen.
Pagina 10 van 30
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
De uitgevoerde inspecties in de periode 2012 t/m 2022 zijn in onderstaande tabel weergegeven. Inspecties
lengte [m]
percentage [%]
2012
7600
2
2013
31449
8
2014
3632
1
2015
15055
4
2016
35000
10
2017
32503
8
2018
13557
3
2019
22251
6
2020
7248
2
2021
14071
4
2022
8929
2
Totaal geïnspecteerd
48
Hieruit volgt dat in de planperiode van het voorgaande beheerplan 48% van de riolering is geïnspecteerd. Belangrijke indicaties voor het moeten uitvoeren van maatregelen zijn de volgende toestandsaspecten.
Breuk
Scheurvorming
Oppervlakteschade
Deformatie
Verplaatsingen en verdraaiingen
Binnendringende grond
De toestandsaspecten worden beoordeeld met een cijfer van 1 t/m 5. Waarbij de hoogte van het cijfer de ernst van het toestandsaspect bepaald. Op basis hiervan is vervanging dan wel onderhoud uitgevoerd. Schuiven hoogwater De kwaliteit van de schuiven is in orde. Worden tijdens de jaarlijkse inspectieronde gebreken geconstateerd, dan worden de gebreken zo spoedig mogelijk verholpen. Rioolgemalen en pompunits Mede vanwege het preventief onderhoud functioneren gemalen en pompunits over het algemeen goed. Water op straat en wateroverlast Veel wateroverlast punten zijn de aflopen jaren aangepakt. Op enkele punten bestaan nog knelpunten, vooral daar waar door laagten in het maaiveld in korte tijd een grote hoeveelheid water naar één plek afstroomt. Bij hevige regenbuien is er hierdoor nog wel sprake van water op straat of zelfs wateroverlast. Deze locaties zijn bij de gemeente in beeld. Riooloverstorten Op enkele plekken vinden er overstortingen plaats vanuit het rioolstelsel die tot problemen leiden in het ontvangende oppervlaktewater. Bij het uitvoeren van de SSW wordt getoetst op de zogenaamde Kader Richtlijn Water (KRW). De noodzakelijk te nemen maatregelen zullen dan ook duidelijk worden. Door het afkoppelen van hemelwater van het gemengde riool en de aanleg van groene berging kan dit worden beperkt.
Deze maatregelen zullen de komende jaren opgenomen worden op de investeringsplanning en onderhoudsplanning. In § 5.5.2 Uitvoering maatregelen Kaderrichtlijn Water wordt dit nader beschreven.
Pagina 11 van 30
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
5.3
Databeheer
Voor de registratie, opslag en het beheer van onze statische beheergegevens maakt de gemeente gebruik van het beheersysteem GBI. Voor riolering wordt daarnaast gebruik gemaakt van het systeem Kikker, aangezien hier uitgebreidere (noodzakelijke) functionaliteiten specifiek voor riolering in zitten. Statische gegevens zijn objectgegevens over de ligging, aard, materiaaleigenschappen, leeftijd en toestand van de objecten. Deze gegevens dienen voor de ontwikkeling, het beheer en exploitatie van de afvalwaterketen. Deze statische gegevens betreffen alle onderdelen van de riolering. De registratie van het verhard oppervlak dat afstroomt op het riool wordt nog niet geregistreerd. 5.4
Huidige budgetten
De hoogte van het reguliere budget voor onderhoud is opgenomen in de exploitatie van riolering. In dit bedrag zijn de volgende werkzaamheden en inkomsten meegenomen: Regulier onderhoud
Onderhoud rioolgemalen en IBA’s (uitbesteding)
Algemene werkzaamheden rioolbeheer
Reiniging en inspectie
Reinigen kolken en verhardingen (binnenstad)
Verhelpen kleinschalige klachten
Inkomsten
Rioolheffing
Rioolaansluitingen maken bij derden
Naast het regulier budget in de exploitatie zijn er investeringen opgenomen in de investeringsplanning van de meerjarige begroting. Het betreft hier investeringen benodigd voor groot onderhoud en vervanging. 5.5
Toekomstige ontwikkelingen
5.5.1 Klimaatadaptatie Door klimaatverandering en daarbij steeds vaker voorkomende extreme regenval zal meer en meer de beschikbare afvoercapaciteit van het rioleringssysteem in Nederland overschreden worden. Het risico op water op straat en wateroverlast neemt hiermee toe. Het opvangen van dit risico kan vaak niet gezocht worden in het vergroten van de riolering. Dit zou namelijk inhouden dat er onevenredig grote diameters in de grond moeten worden aangelegd. Oplossingen voor dit probleem binnen het stedelijk waterbeheer moeten eerder gevonden worden in het afkoppelen van regenwater van het rioolsysteem of mogelijkheden voor afvoer over het maaiveld. Een van de voorwaarde hiervoor is dat er voldoende ruimte beschikbaar is. Op de meeste plaatsen in Nederland ligt een gemengd rioleringsstelsel in de straat, waar zowel het hemelwater als het afvalwater in terecht komt. Al het water wat hierin terecht komt wordt afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Bij zware neerslag kan het met hemelwater vermengde afvalwater overlopen naar het oppervlaktewater. Door af te koppelen wordt het relatief schone hemelwater direct afgevoerd naar het oppervlaktewater of geïnfiltreerd in de bodem door middel van bijvoorbeeld een wadi, infiltratiebuizen of kratten. Het transport naar een RWZI kan zo worden bespaard.
Het water kan ook tijdelijk worden geborgen en op een later, gunstiger moment worden afgevoerd. Bijkomend voordeel bij afkoppelen is dat het water lokaal wordt opgeslagen wat droogte op een later tijdstip in het jaar voorkomt. Tevens zorgt dit ervoor dat de zogenaamde hittestress door middel van lokale opslag van water aanzienlijk wordt verminderd. Hittestress is het fenomeen dat de stedelijke omgeving steeds warmer wordt.
Pagina 12 van 30
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
De oplossing voor wateroverlast ligt niet alleen bij de gemeente en de waterschappen. Ook bewoners zijn een belangrijke schakel. Een groot aanbod van water komt namelijk vanaf verhard oppervlak van particulieren (bijvoorbeeld daken en verharde tuinen). Om de bewoners bewust te laten worden van hun invloed met betrekking tot het omgaan met regenwater is er op initiatief van het Waterpanel Noord de campagne “waterklaar” in het leven geroepen. Middels deze campagne worden burgers onder andere door foldermateriaal geïnformeerd over mogelijkheden in de eigen tuin. Ook binnen de samenwerking Waterpanel Noord wordt hier aandacht aan besteed. Er wordt gekeken naar het mogelijk samen uitvoeren van onderzoeken op dit gebied. Denk daarbij aan zaken als klimaatstresstesten, bepaalde gebieden waar veel wateroverlast voorkomt of juist watertekorten zijn en de relatie hiermee met betrekking tot de inrichting van de openbare ruimte en ruimtelijke ordening. De hierboven omschreven toekomstige ontwikkelingen brengen met name functionele aanpassingen met zich mee. In § 6.3.4. Functionele aanpassing komt dit verder aan bod. 5.5.2 Uitvoering maatregelen Kaderrichtlijn Water De Kaderrichtlijn Water (KRW) is Europese regelgeving (zie ook www.kaderrichtlijnwater.nl) met tot doel schoon en ecologisch gezond water voor duurzaam gebruik.
Binnen de KRW wordt gekeken naar verbetering van de waterkwaliteit binnen het hele hoofdstroomgebied van een rivier, voor Roermond de Maas. De aanpak voor de verbetering van de waterkwaliteit is opgenomen in het stroomgebiedbeheerplan Maas 2016 – 2021. Voor gemeenten betekent de KRW concreet dat er maatregelen genomen moeten worden bij de riooloverstorten. Op deze plekken komt boven een bepaalde regenintensiteit met hemelwater verdund rioolwater in het oppervlaktewater terecht. Vanuit de regionale samenwerking hebben deelnemende gemeenten een gezamenlijke ambitie “van helder naar schoon water” opgesteld en uitgesproken dat de KRW-opgaven voor 2027 gerealiseerd worden. Voor Roermond moeten vanuit de KRW in principe in Spik en in Swalmen maatregelen genomen worden omdat hier riooloverstorten op kwetsbare watergangen lozen. Gezien nieuwe inzichten omtrent de KRW en kwetsbare watergangen, wordt in samenwerking met het waterschap onderzocht welke concrete maatregelen gemeente Roermond nog moet uitvoeren. Dit gebeurd a.d.h.v. een ecologische toets en de uit te voeren SSW. Het doel om de waterkwaliteit te verbeteren kan op de meest duurzame manier worden behaald door grootschalig afkoppelen, een maatregel tevens gewenst vanuit de noodzakelijke klimaatadaptatie.
Grootschalig afkoppelen is een proces dat samen met derden (bewoners, bedrijven) opgepakt moet worden willen significante resultaten behaald kunnen worden. Vanuit de Waterwet hebben gemeenten een verantwoordelijkheid voor grond-, riool- en hemelwater. Bij hemelwater meer specifiek voor de doelmatige inzameling en verwerking van overtollige hemelwater op haar perceel; de openbare ruimte. Ook andere perceeleigenaren hebben hun verantwoordelijkheid voor het verwerken van ‘hun’ hemelwater op hun perceel. De gemeente komt in beeld als perceeleigenaren het verwerken van overtollig hemelwater zelf redelijkerwijs niet kunnen oplossen. Wijkgericht onderhoud met grootschalig rioolwerk vormt een uitstekende aanleiding tot overleg en het zoeken naar oplossingen voor afkoppelen. Omdat het voldoende afkoppelen vanuit de KRW een langdurig proces is, is een snellere beschikbare variant om de doelen van de KRW te bereiken het aanleggen van extra (groene) bergingen achter de riooloverstorten om het overstortend water tijdelijk te bufferen en vertraagd af te voeren naar oppervlaktewater of de rioolwaterzuivering. Ook deze KRW-maatregelen zullen worden opgenomen op de investeringsplanning en onderhoudsplanning wanneer de concrete maatregelen duidelijk zijn.
5.5.3 Gegevensbeheer en meten en monitoren Gegevens vormen de basis voor veel werkzaamheden: ze zijn nodig om opties uit te werken en beslissingen te nemen. Een groot deel van de gegevens bestaat uit stelselkenmerken, dit moet eenmalig goed worden ingevoerd en ligt dan vast. Daarna is het een kwestie van goed mutaties bijhouden.
Pagina 13 van 30
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
We werken aan het up-to-date maken van ons gegevensbeheer. Daarnaast wordt overwogen aan te sluiten bij het GWSW (gegevens woordenboek stedelijk water) van stichting Rioned. Dit heeft ten doel informatie uitwisseling eenduidiger te maken. Een ander deel van de beheergegevens gaat over het functioneren. Door middel van meten en monitoren in het rioolstelsel verkrijgt de beheerder meer en gestructureerd inzicht in het functioneren van het rioolstelsel en kan de beheerder in zijn beheerproces anticiperen op hetgeen gebeurd in het rioolstelsel. Dit gaat onderdeel uitmaken van de beheertaken van de beheerder. Een voorbeeld hiervan is het opschakelen van pompen, zodat het water eerder uit het ene gebied naar het andere gepompt kan worden om zo ruimte te creëren in het rioolstelsel voor aankomend (voorspeld) hemelwater. Daarnaast kan met behulp van meetgegevens het rioolstelsel gekalibreerd worden. Als het stelsel niet blijkt te functioneren zoals verwacht, kan met behulp van meetgegevens onderzocht worden waar dat aan ligt. Voordeel hiervan is dat rekenmodellen aangepast kunnen worden. Op basis van deze rekenmodellen worden uiteindelijk nieuwe maatregelen bepaald. Als de modellen juist zijn voorkomen we desinvesteringen. Tot slot kunnen we door middel van meten en monitoren invulling geven aan de taken die we hebben ten aanzien van onze grondwater zorglicht. 5.6
Raakvlakken met overige beheerders
We richten we ons met de riolering voornamelijk op de klimaatverandering. Dit vormt een rode draad bij grotere onderhoud- en herinrichtingsprojecten. Om ons voor te bereiden op de hevigere buien en het daarmee gepaard gaande zwaarder belast rioolstelsel, moeten oplossingen gezocht worden in een integrale aanpak van de leefomgeving, waarbij riolering, wegen, groen en ruimtelijke ordening (RO) een belangrijke rol spelen. Dit ten einde wateroverlast te beperken. Hiervoor is afstemming met verschillende interne maar ook externe beheerders noodzakelijk. 5.6.1 Interne beheerders Riolering heeft in de eigen organisatie de voornaamste raakvlakken met de onderstaande beheergroepen. -
Wegen
-
Groen & Bomen
-
Havens & waterpartijen
-
Verkeer
-
Reiniging
Wegen De meeste riolering bevindt zich onder de wegen. Deze beheergroep heeft dan ook het voornaamste raakvlak met riolering. Beide beheergroepen bepalen in grote mate het wijkgericht onderhoud binnen de gemeente Roermond. Bijvoorbeeld wanneer een riolering aan vervanging toe is, wordt automatisch naar de onderhoudstoestand van de weg gekeken. Afhankelijk van de onderhoudstoestand besluit de beheerder of de riolering vervangen dan wel gerelined wordt. Dit geldt ook vice versa. Bij het vervangen van de weg wordt ook de beheerder van de riolering geraadpleegd. Met betrekking tot de klimaatadaptatie vindt afstemming met wegen plaats over de afwatering van de weg en eventuele bovengrondse bergingsmogelijkheden (bijvoorbeeld tussen de trottoirbanden of op pleinen). Groen en bomen Plantsoenen, boomvakken en overig groen gaan een belangrijke rol spelen voor de opvang van regenwater. Door het toepassen van de juiste soort bomen en groen, kan meer water verwerkt worden. Deze groenbuffers bieden voordelen voor het tegengaan van hittestress in een stedelijke omgeving en
Pagina 14 van 30
Huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen
beperking van wateroverlast. Bestaande voorbeelden van raakvlakken met groen zijn de wadi’s en bermsloten. Het onderhoud van deze is weggezet bij de beheerder groen. De beheergroep riolering levert een financiële bijdrage. Havens en waterpartijen Met name de vijverpartijen Maasnielderbeek vormen een blauwe ader in de stad. Op verschillende plekken is verhard oppervlak van de riolering afgekoppeld en stroomt het regenwater naar de vijverpartijen. De vijverpartijen en ook de havens dienen eveneens voor de ontvangst van overstortwater vanuit de riolering wanneer deze helemaal vol staat tijdens hevige regenbuien. Voldoende ruimte / berging in de waterpartijen en havens is noodzakelijk om het meegevoerd slib te bergen. Dit maakt baggeren van deze arealen noodzakelijk. Verkeer De beheerder verkeer bepaalt de inrichting en verkeersveiligheid van de wegen. Drempels zijn verkeersremmende voorzieningen die echter ook voor opstuwing kunnen zorgen in de afvoer van regenwater. Door drempels op de juiste plekken en manier toe te passen, voorkomen we wateroverlast. Reiniging Het vegen van wegen vermindert de afstroming van vuil naar de kolken. Waardoor het functioneren van de kolken betere gewaarborgd blijft. Daarnaast hoeft minder kolkenslib afgevoerd te worden tijdens de reinigingsronde. Om die reden draagt rioolbeheer bij in de kosten. De onderbouwing hiervan ligt vast in het GRP.
5.6.2 Externe beheerders Los van de Waterpanel Noord partners, heeft de beheergroep riolering weliswaar in mindere mate, ook nog raakvlakken met de provincie en Rijkswaterstaat. Waterpanel Noord is een samenwerkingsverband met een gezamenlijk waterketenplan, waarin de gezamenlijke ambities / beleid op gebied van de rioleringszorg verwoord zijn. Waterpanel Noord bestaan naast onze eigen organisatie uit: • • • • • • • • • • • • • • • •
Gemeente Beesel Gemeente Bergen Gemeente Echt-Susteren Gemeente Gennep Gemeente Horst aan de Maas Gemeente Leudal Gemeente Maasgouw Gemeente Mook en Middelaar Gemeente Nederweert Gemeente Peel en Maas Gemeente Roerdalen Gemeente Venlo Gemeente Venray Gemeente Weert Waterleidingmaatschappij Limburg Waterschap Limburg Waterschapsbedrijf Limburg
De provincie Limburg is verantwoordelijk voor onder andere ruimtelijke ordening, toetsing GRP en sommige grondwaterstukken. De verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat is beheerder van de Rijkswateren. Wij hebben enkele riooloverstorten op de Maas en Maashaven.
Pagina 15 van 30
Onderhoudsscenario
6
Onderhoudsscenario
6.1
Werkpakketten
Het reguliere onderhoud binnen riolering bestaat voornamelijk uit reiniging, inspectie en uitvoeren van kleine onderhoudsmaatregelen. In onderstaande tabel zijn de werkzaamheden weergegeven die meegenomen dienen te worden in het onderhoud om een degelijk functioneren van het rioolsysteem te garanderen. Object
Werkzaamheden
Frequentie
Vrijvervalriolering
Reiniging
1x per 10 jaar
Inspectie
1x per 10 jaar
Correctief
Bij storing
Persleidingen
Correctief
Bij storing
Bergbezinkbassins
Reiniging
1x per jaar
Inspectie
1x per jaar
Storingen verhelpen
Na melding
Reiniging
1x per jaar
Inspectie
1x per jaar
Storingen verhelpen
Na melding
Objectenronde
6x per jaar
Reiniging
1x per jaar
Inspectie
1x per jaar
Storingen verhelpen
Na melding
Objectenronde
6x per jaar
Reiniging
1x per jaar
Inspectie
1x per jaar
Storingen verhelpen
Na melding
Objectenronde
1x per jaar
Visuele inspectie
Wordt meegenomen bij reguliere
IBA
Gemalen
Drukrioleringunits
Rioolputten
inspecties vrijvervalriolering Reiniging
Wordt meegenomen bij algemene rioolreiniging vrijvervalriolering
Eindputten
Visuele inspectie
1x per jaar door eigen buitendienst
Huisaansluitingen
Correctief
Bij storing
Kolken en lijngoten
Reinigen
2x per jaar
De werkzaamheden in bovenstaande tabel worden in onderstaande paragrafen toegelicht. 6.1.1 Vrijvervalriolering Vrijvervalriolering wordt periodiek gereinigd om vervuiling en daardoor verstopping van het riool te voorkomen. Regelmatige reiniging beperkt ook de vuiluitstoot naar het open water ter plaatse van de overstorten. Daarnaast is reiniging noodzakelijk om video inspecties mogelijk te maken. Met behulp van video inspecties wordt de toestand van de riolering in beeld gebracht. Door tijdig te inspecteren kunnen problemen in het beginstadium worden opgemerkt en kan overlast door het niet functioneren van de riolering worden voorkomen. De inspecties geven inzicht in noodzakelijke reparaties, renovaties en vervangingen. Daarnaast geeft regelmatig inspecteren een beeld of het beleid nog spoort met de praktijk. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de aangetroffen kwaliteit aanleiding geeft om de theoretische levensduur van het riool aan te passen.
Pagina 16 van 30
Onderhoudsscenario
Het is gebruikelijk om de vrijvervalriolering eens in de 10 jaar te inspecteren. Gemiddeld komt dit neer op 40 km per jaar. Indien bij het inspecteren bij een toestandsaspect het basisniveau overschrijdt, is ‘ingrijpen’ gewenst. Het ingrijpen is echter afhankelijk van het toestandsaspect of een combinatie van een aantal toestandsaspecten. Binnen de rioleringszorg wordt, behalve ingrijpen, nog onderscheid gemaakt in ‘waarschuwing’. Dit ‘waarschuwen’ betekent dat een streng nog voldoet aan de gestelde kwaliteit, maar er wel toestandsaspecten zijn geconstateerd die in de gaten gehouden dienen te worden. Bij een verslechtering van het toestandsaspect dient alsnog ingegrepen te worden. Naar aanleiding van de aangetroffen toestandsaspecten kan er voor gekozen worden om deze locaties vaker te monitoren. Tegenwoordig wordt getracht steeds meer risicogestuurd te inspecteren, waarbij in de regel minder grote hoeveelheden geïnspecteerd hoeven te worden. Inspecties dienen uitgevoerd te worden volgens conform "Leidraad voor het visueel inspecteren van de buitenriolering volgens NEN-EN13508-2" uitgegeven door de Stichting RIONED. . 6.1.2 Gemalen, bergbezinkbassins en IBA’s Het onderhoud van 35 gemalen, de IBA’s en de bergbezinkbassins is weggezet in een uitvoeringsovereenkomst bij het Waterschapsbedrijf Limburg (WBL).
Zij hanteren voor het serviceniveau een overeenkomstig niveau vergelijkbaar met overige objecten in beheer bij WBL. In de gemalen worden de kelders gereinigd, in de bergbezinkbassins worden alleen de putten van de ledigingspompen gereinigd. Tijdens de objectenronde worden de bedrijfsuren en de opgenomen stromen van pompen in een logboek genoteerd. Tevens vind een visuele inspectie van de put plaats. Tijdens het periodiek onderhoud vinden in hoofdlijnen de volgende werkzaamheden plaats. Pompen inspecteren, visuele inspectie hijskettingen, afsluiters en niveaumeting, visuele inspectie van de schakelkast en een capaciteitsmeting van het gemaal (mits er een afsluiter aanwezig is in het gemaal). De inspecties van de elektrische schakelkasten worden uitgevoerd conform NEN3140.
6.1.3 Pers- en drukleidingen De pers- en drukleidingen worden op dit moment onderhouden middels een correctief systeem. Dit betekent dat er onderzoek en onderhoud plaatsvindt zodra er aanleiding toe is, bijvoorbeeld verminderd functioneren of het kapotgaan van de leiding Vanuit de aard van pers- en drukleiding is inspectie vaak niet benodigd, omdat de kosten voor inspecteren van dergelijke leidingen niet opwegen tegen het correctief systeem. Door de snelheid waarmee het water door de leidingen stroomt, ontstaat in het algemeen weinig vervuiling. 6.1.4 Huis- en kolkaansluitingen De huis- en kolkaansluitingen worden niet geïnspecteerd en/ of onderhouden. Bij verstoppingen dient de inwoner zelf te onderzoeken waar de verstopping zich bevindt. Voor meer informatie wordt verwezen naar paragraaf 3.8 met als onderwerp regulering gebruik. Wel wordt steeds vaker bij inspecties van de hoofdriolering geconstateerd dat aansluitingen uitgevoerd in het materiaal gres van slechte kwaliteit zijn, vooral qua verbinding en bij groot onderhoud moeten worden vervangen door PVC. De aansluitingen van PVC zijn goed en er wordt alleen onderhoud gepleegd bij het niet (goed) functioneren van de aansluiting. Tijdens het leegzuigen van de kolken wordt wel gecontroleerd of onderdelen ontbreken of defect zijn. Deze onderdelen worden zo snel mogelijk vervangen.
6.1.5 Schuiven In het kader van het hoogwaterdraaiboek bevinden zich op een aantal locaties schuiven ter plaatse van de uitstroomvoorzieningen van het riool. Deze bevinden zich langs de Maas, Hambeek, Roer, Maasnielderbeek en Swalm. Deze schuiven worden jaarlijks geïnspecteerd en onderhouden. Dit gebeurt
Pagina 17 van 30
Onderhoudsscenario
vanuit het budget beschikbaar voor hoogwatervoorzieningen. Daarnaast zijn nog enkele schuiven in inlaatwerken en omloopleidingen ter plaatse van duikers aanwezig. Deze worden niet onderhouden en/of geïnspecteerd. De gemalen zijn vrijwel allemaal voorzien van een handbediende spindelschuif voor het tegenhouden van rioolwater tijdens de onderhoudswerkzaamheden aan het gemaal. Deze schuiven worden meegenomen in het onderhoudsprogramma van de gemalen. Ook bij deze schuiven worden onderdelen vervangen, indien dit onderdeel niet goed functioneert of van matige kwaliteit is 6.1.6 Overstortputten Overstortputten zijn putten voorzien van een overstortdrempel, ook wel overstortmuur genoemd. Via de overstortmuur kan een lozing van stedelijk afvalwater in het oppervlaktewater terecht komen. Jaarlijks werden deze overstortputten bemeten (tot 2023). Gemeente overweegt dit nu geautomatiseerd en gericht op specifieke knelpuntlocaties opnieuw vorm te gaan geven.
Pagina 18 van 30
Organisatie beheer
7
Organisatie beheer
7.1
Huidige werkprocessen
De beheerder riolering houdt zich met verschillende taken bezig. Deze taken zijn onder te verdelen in planmatig beheer en operationeel beheer. Tussen de planmatige en operationele beheertaken vindt voortdurend uitwisseling plaats om nieuwe ontwikkelingen zo goed mogelijk te kunnen afstemmen op het uiteindelijke operationele beheer en onderhoud. In onderstaande sub paragrafen zijn beide beheertaken van de beheerder riolering nader toegelicht. 7.1.1 Planmatige beheertaken Met planmatige beheertaken worden de onderstaande taken bedoeld.
Organisatie beheer Hoe gaan we om met veranderingen in onze beheer gegevens? Wat zijn de invloeden van de mutaties op het rioolstelsel? Dit zijn zaken waarvoor de rioolbeheerder specialisme en of expertise moet inhuren. Denk bijvoorbeeld aan het uitvoeren van hydraulische rioolberekeningen.
Beheerbeleid In ambities hebben we vastgelegd hoe we de zorg voor de waterketen de komende jaren gaan invullen. Deze ambities zijn richtinggevend voor de te nemen acties en maatregelen en voor de doelstellingen in het Gemeentelijk Rioleringsplan. De ambities hebben we verwoord in een waterketenplan. Het waterketenplan is in het Waterpanel Noord samenwerkingsverband opgesteld.
Financiën Ieder jaar doorlopen we de P&C cyclus en kijken we welke middelen de komende jaren nodig zijn om invulling aan onze ambities te geven. Dit geven we aan in een meerjaren investeringsplanning, ook wel MIP genoemd.
Areaalbeheer Het vastleggen van de onderhoudsfrequentie en de werkwijze van de objecten behoort hiertoe (zie overzicht in paragraaf 6.1). Daarnaast hoort ook op welke wijze we het verkrijgen van de juiste revisiegegevens kunnen borgen in onze organisatie, Hoe benoemen we onze areaalgegevens zodat ze uniform toepasbaar zijn, ook voor andere partijen binnen de waterketen. Gegevensbeheer is belangrijk om inzicht en overzicht te houden op het beheer en onderhoud van de riolering. Het areaal binnen de beheergroep riolering is in het kader van de WION actueel en up-to-date. De gegevens worden tevens bijgehouden in een beheerssysteem. Het is zaak de gegevens tijdig te muteren direct na het uitvoeren van inspecties, projecten en/of herstelwerkzaamheden. Het bijhouden van deze basisgegevens is het fundament voor een goed planmatig beheer.
Pagina 19 van 30
Organisatie beheer
Advisering De rioolbeheerders geven advies op het gebied van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater voor projecten van de verschillende afdelingen binnen de gemeente. Het betreft projecten van stadsuitbreidingen en –inbreidingen tot aan met adviezen op bestemmingsplannen. Daarnaast ondersteunt de rioolbeheerder de afdeling PO bij zowel de voorbereiding als de uitvoering van diverse civieltechnische werkzaamheden zoals bijvoorbeeld groot onderhoud in de wijken of de aanleg van randvoorzieningen.
Contractbeheer Verschillende taken hebben we uitbesteed door middel van contracten. Deze contracten moeten voordat dat einde contractdatum bereikt is, herzien worden en opnieuw op de markt gezet worden.
Indirect / ad hoc werk Dit zijn werkzaamheden die vooraf niet gepland kunnen worden. Het betreffen vragen en of wensen vanuit de politiek. Het kunnen ook zaken zijn die van buiten de eigen organisatie komen, zoals bijvoorbeeld van partners uit de samenwerking. Een nadeel van het indirect werk is dat het, afhankelijk van zijn aard, een onverwacht groot tijdbeslag claimt in de werkplanning. Dit betekent vaak dat met geplande werkzaamheden geschoven wordt. Voorbeelden zijn artikel 43 vragen en WOB verzoeken.
7.1.2 Operationele beheertaken Het operationele beheer is grotendeels al beschreven in hoofdstuk 6. Met operationele beheertaken worden verder nog bedoeld:
Budget beheer Het bijhouden van exploitatiebudgetten en het verstrekken van de deelopdrachten.
Gegevensbeheer Het verwerken van mutaties in het beheersysteem en aanleveren van projectmatige overzichten van beheergegevens.
Aansturen van de eigen buitendienst Naar aanleiding van meldingen van burgers dienen de wijkopzichters polshoogte te gaan nemen om de aard van de melding vast te leggen. Al dan niet adviseert de beheerder de wijkopzichter over de aanpak om meldingen te kunnen afhandelen.
Directie en toezicht De werken of de diensten die buiten respectievelijk gerealiseerd of verricht worden, dienen gecontroleerd te worden alsmede de controle van de afrekening. De beheerder ondersteunt vaktechnisch de directie.
Vaktechnische adviezen ten behoeve van het materieel en materiaal beheer.
Indirect / ad hoc werk Dit zijn werkzaamheden die vooraf niet gepland kunnen worden. Het betreffen meldingen vanuit het elektronische meldingssysteem of vragen van burgers die via de politiek binnen komen. Gevolgen van weersinvloeden vallen ook onder ad hoc werk. Wanneer hevige neerslag Roermond treft en er ontstaat veel overlast, dan betekent dat dit nagenoeg alle overige beheertaken stil komen te liggen. Dit om tijdig en adequaat te reageren op meldingen of vragen die dan binnen komen. In de praktijk kan de definitieve afhandeling maanden tot een half jaar duren.
7.2
Gewenste werkprocessen
7.2.1 Planmatige beheertaken Eventuele wijzigingen in planmatig beheer worden in aanloop naar een nieuw beleidsplan geformuleerd.
Pagina 20 van 30
Organisatie beheer
7.2.2 Operationele beheertaken De beheergroep Riool wil van het reguliere onderhoudsmanagement naar asset management gaan. Het doel is om een optimale prestatie uit gebruiksmiddelen, assets, te halen. En dat binnen acceptabele risico’s en tegen aanvaardbare kosten, gemeten over de gehele levensduur. Het werkproces (jaarcyclus) moet daarbij aansluiten op de P&C cyclus. Daarnaast willen we een onderhoudsstrategie opstellen voor diverse onderdelen van het rioolsysteem, bijvoorbeeld voor de infiltratievoorzieningen. Infiltratievoorzieningen Infiltratievoorzieningen zijn een relatief nieuw onderdeel binnen het rioolbeheer (waterketenbeheer), gekoppeld aan het hemelwaterriool en liggen zo kort mogelijk bij de bron. De belangrijkste functies van een infiltratievoorziening zijn het bufferen en infiltreren in de bodem van hemelwater. Aan deze aspecten moet in het beheer dan ook de nodige aandacht besteedt worden, waarbij monitoren van belang is. Gezien hun functie en de gevolgen van de klimaatontwikkeling, worden infiltratievoorzieningen een steeds belangrijker onderdeel binnen het totale waterketenbeheer. Infiltratievoorzieningen zijn er in vele soorten en maten en ook in de ligging is een grote variatie. Dit loopt van open voorzieningen in het groen tot volledig ondergrondse voorzieningen onder verharding.
De komende jaren wordt aandacht besteed aan het standaardiseren en digitaliseren van de beheergegevens van infiltratievoorzieningen en de wijze van onderhoud. Vrijvervalriolering De vrijvervalriolering willen we op een andere wijze gaan inspecteren en beoordelen. Op dit moment is de staat van de riolering nog niet overal voldoende in beeld. De komende planperiode wordt verder gewerkt om dit in beeld te brengen. De afgelopen jaren en ook de komende jaren wordt het inzicht in het areaal steeds beter. Op basis hiervan kunnen de cyclussen beter worden afgestemd op de onderhoudsbehoefte (doelmatig beheer). Gevolg kan zijn dat er delen van de riolering zijn waarvan blijkt dat het tijdsinterval van reiniging kan worden opgerekt naar 15 of 20 jaar in plaats van 10 jaar. Anderzijds moet het tijdsbestek voor reiniging van zwaar belaste delen bijvoorbeeld teruggebracht worden naar 5 jaar. Het zelfde geldt ook voor inspecties. Daar waar waarschuwingsmaatstaven dit aangeven, zal eerder geïnspecteerd moeten worden.
Pagina 21 van 30
Organisatie beheer
7.3
Eigen buitendienst
De gemeente heeft de beschikking over een eigen buitendienst. Deze eigen buitendienst voert de volgende taken uit met betrekking tot het rioolbeheer. Incidenteel
Kleinschalige reparaties
Inzet bij wateroverlast
Oplossen verstoppingen (daar waar nodig aangevuld door externen indien groter materieel vereist is).
Klachtafhandeling
Piketdienst
Structureel
7.4
Kolken reinigen (deels aangevuld door kolkenreiniging derden d.m.v. raamovereenkomst kolkenreiniging)
eerstelijns afhandeling meldingen / onderhoud drukriolering
Inspecteren en spoelen eindputten Contracten
Vrijvervalriolering Het uitvoeren van de inspecties en instandhoudingswerkzaamheden (verhelpen kleinschalige klachten) van de vrijvervalriolering wordt uitbesteed aan derden. De vervangingen, reparaties, renovaties en de relining van riool wordt meegenomen in de wijkgericht aanpak (projecten). Gemalen, bergbezinkbassins en IBA’s De werkzaamheden aan gemalen, IBA’s en bergbezinkbassins zijn middels een uitvoeringsovereenkomst ondergebracht bij het Waterschapsbedrijf Limburg (WBL). De werkzaamheden van het WBL bestaan in hoofdzaak uit reinigen, een objectenronde en periodiek onderhoud. -