Bijlage1 - Jaarstukken 2023

Jaarstukken 2023 Behandeling in de gemeenteraad op 3 juli 2024.

2

Inhoudsopgave JAARVERSLAG ................................................................................................................... 5 Inleiding ................................................................................................................................................7 Financieel beeld in hoofdlijnen ......................................................................................................... 13 Grafisch overzicht baten en lasten per programma.......................................................................... 15 Roerdalen in Balans ........................................................................................................................... 16

PROGRAMMAVERANTWOORDING.................................................................................. 19 Programmaplan ................................................................................................................................. 21 Programma 1 Krachtige dorpen ........................................................................................................ 23 Programma 2 Participatie, ondersteuning en zorg ........................................................................... 29 Programma 3 Veilige dorpen............................................................................................................. 36 Programma 4 Economie, natuur, toerisme, cultuur en duurzaamheid ............................................ 41 Programma 5 Woonomgeving .......................................................................................................... 49 Programma 6 Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen ............................................................ 54 Programma 7 Bestuur, organisatie en dienstverlening..................................................................... 60 Programma 8 Algemene middelen.................................................................................................... 67

PARAGRAFEN ................................................................................................................. 71 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................................................. 73 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen........................................................................................... 83 Paragraaf Gemeentelijk grondbeleid ................................................................................................ 88 Paragraaf Lokale heffingen................................................................................................................ 90 Paragraaf Verbonden partijen ........................................................................................................... 97 Paragraaf Financiering..................................................................................................................... 125 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 130 Paragraaf Wet open overheid / Openbaarheidsparagraaf ............................................................. 144

JAARREKENING ..............................................................................................................145 Balans .............................................................................................................................................. 146 Overzicht van baten en lasten in de rekening ................................................................................. 149 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling....................................................................... 151 Toelichting op de Balans ................................................................................................................. 156 Toelichting op de baten en lasten ................................................................................................... 179 Sisa verantwoording ........................................................................................................................ 184

BIJLAGEN .......................................................................................................................199

Jaarstukken 2023

3

4

JAARVERSLAG

Jaarstukken 2023

5

6

Inleiding Wij geloven in de kracht van mensen, individueel en collectief. Mensen vormen de gemeenschap van Roerdalen. In dorpen en buurten, jong en oud, via betaald werk, als mantelzorger, vrijwilliger of als ondernemer. Wij geloven in een samenleving waarin iedereen geaccepteerd wordt en waarin iedereen op zijn eigen manier en naar eigen kunnen meedoet. We geloven in de kracht van vitale dorpen, want in vitale dorpen nemen mensen initiatief en verantwoordelijkheid voor hun buurt en hun buurtbewoners. Ze doen mee en nemen regie over hun eigen leven en kijken om naar anderen. Investeren in de relatie en samenwerking tussen inwoners en de gemeente blijft voor deze coalitie een topprioriteit. We zijn er op gebrand het vertrouwen van inwoners in de gemeente te versterken. We realiseren ons dat de roerige tijd die we de afgelopen jaren hebben gehad er ook toe heeft geleid dat we als lokale overheid bij sommige inwoners het vertrouwen terug moeten winnen. Dit blijft dan ook onverminderd onze inzet. Duidelijke en tijdige communicatie, antwoord geven op alle vragen en een betrouwbare partner zijn voor zowel onze inwoners als de ambtelijke organisatie, zijn hiervoor wat ons betreft essentiële voorwaarden. We werken aan een nieuwe rolverdeling tussen de gemeente en de gemeenschap. We experimenteren met nieuwe werkwijzen.

Zowel inwoners als de gemeente kunnen hiervoor het initiatief nemen. Zo leren we al doende wat in Roerdalen het beste werkt. Deze visie brachten we in 2023 in de praktijk. In de samenvatting (algemeen deel) nemen we u in vogelvlucht mee langs de belangrijkste resultaten uit het afgelopen jaar. In de programmaverantwoording gaan we per programma in op de doelen en activiteiten die in 2023 gepland waren. Hier verantwoorden we ook de financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting.

Leeswijzer De “Jaarstukken 2023” bestaan uit de volgende onderdelen: − het jaarverslag Hierin beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen jaar. Daarnaast schetsen we het financieel beeld op hoofdlijnen. − de programmaverantwoording De programmaverantwoording bestaat uit de 8 programma’s. De opbouw van de programma’s wordt hieronder verder uitgelegd. − de paragrafen Het betreft hier de verplichte paragrafen volgens de BBV. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de programma’s. Het gaat vooral om de beleidslijnen voor beheersmatige aspecten die grote financiële gevolgen hebben of kunnen hebben. Iedere paragraaf heeft zijn eigen karakter en opbouw. − de jaarrekening De jaarrekening is het financiële deel van de jaarstukken en bestaat uit het overzicht van baten en lasten en de balans.

Jaarstukken 2023

7

Zo is de programmaverantwoording opgebouwd Inleiding Hierin beschrijven we kort waar het programma over gaat en wat we wilden bereiken. Speerpunten Onder speerpunten hebben we de speerpunten uit de programmabegroting vermeld. We rapporteren over de inhoud, financiën en planning. Hiervoor gebruiken we de volgende tekens en kleuren:

☺  

het gaat goed, dus zoals we in de begroting hebben aangegeven het gaat minder goed dan gepland, uitvoering zoals begroot staat onder druk het gaat niet goed, we wijken af van de begroting

Reguliere werkzaamheden Naast de speerpunten voeren we ook nog veel andere werkzaamheden uit. Deze reguliere werkzaamheden worden kort opgesomd. Indicatoren Door het Rijk, zijn in afstemming met de VNG, een aantal indicatoren verplicht gesteld. Deze zijn opgenomen in de paragrafen. De gegevens zijn afkomstig van www.waarstaatjegemeente.nl. Per indicator is aangegeven wat de betekenis is, welke bron gebruikt is en op welke jaar het gegeven betrekking heeft. Ter vergelijking zijn ook de gemiddelde waardes van de gemeenten in de provincie Limburg, van niet stedelijke gebieden en van gemeenten met minder dan 25.000 inwoners weergegeven. Financieel Bij de staatjes geven we per programma aan: − Wat de daadwerkelijke baten en lasten van vorig jaar waren (rekening 2022). − Wat de bedragen waren in de begroting zoals deze oorspronkelijk door de raad is vastgesteld (primitieve begroting). − Wat de baten en lasten van de aangepaste begroting zijn op basis van door de raad vastgestelde begrotingswijzigingen (actuele begroting). − Wat de daadwerkelijke baten en lasten van 2023 waren (rekening 2023). − Of er een voordelig (V) of nadelig (N) verschil is tussen de actuele begroting en de rekening 2023 (verschil). Naast de baten en lasten zijn de mutaties in de reserves op dezelfde manier weergegeven. In de toelichting zijn de belangrijkste verschillen verder uitgewerkt.

Kleinere verschillen zijn opgenomen als overige afwijkingen.

8

SAMENVATTING In deze samenvatting beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen van het jaar 2023. Daarnaast schetsen we het financieel beeld op hoofdlijnen. We lichten de belangrijkste verschillen tussen de begroting en de realisatie toe. Een andere rolverdeling tussen de gemeente en de samenleving Via experimenten en initiatieven van inwoners hebben we de mogelijkheden voor een nieuwe rolverdeling tussen gemeente en inwoners verkend. Dat deden we onder meer in het dorpspark Scheepersheuvel, speel- en ontmoetingsplekken in meerdere dorpen en het netwerk Apollo Vitaal. De opvang van Oekraïense vluchtelingen en statushouders vroeg vanwege de hoge urgentie om een meer sturende aanpak van de gemeente. Ook hier hebben we inwoners betrokken, maar lag de regie nadrukkelijk bij de gemeente. Daarmee werd duidelijk dat de gemeente meerdere rollen heeft. Soms faciliterend, maar soms ook sterk sturend. Die meervoudigheid en wat dit betekent voor de rolverdeling tussen inwoners en de gemeente hebben we in 2023 vertaald in een infografic, een praktische handreiking voor college, gemeenteraad en inwoners. Maatschappelijke ontwikkeling De omvorming van het sociaal domein is dé belangrijkste opgave geweest in 2023. Deze opgave gaat over het dichtbij en het effectief organiseren van zorg en ondersteuning voor inwoners van Roerdalen.

Afgestemd op de behoefte van onze inwoners en de ontwikkelingen in de dorpen. Anders gezegd: méér passende hulp, minder verkokering, versterking van de sociale samenhang èn kostenbesparing. Het Sociaal Team speelt hierin een sleutelrol. Via pilots hebben we gewerkt aan de versterking van de lokale basis van het sociaal domein. Het ging onder meer over de ‘doorbraakmethode’. Die hebben we succesvol ingezet. We willen deze aanpak in 2024 vast onderdeel maken van onze aanpak. Tot de sociale basis behoort ook de gedragsdeskundige op de scholen. Die adviseert en ondersteunt ouders, kinderen en leerkrachten. Gespecialiseerde hulp wordt daardoor steeds vaker overbodig. We hebben in 2023 de eerste gesprekken gevoerd met de jeugd van Roerdalen. Dat deden we onder andere met kampvuursessies. We gebruiken de opbrengst van de gesprekken voor het jeugd- en jongerenbeleid. Dit ronden we in 2024 af. Zorg en ondersteuning voor onze jeugd werd in 2023 fors duurder door sterke prijsstijgingen bij de aanbieders van jeugdzorg. We konden meer jongeren preventief helpen, maar zagen tegelijkertijd een lichte stijging van het gebruik van de zware jeugdzorg. Armoedebestrijding en versterken van de bestaanszekerheid zijn een urgent vraagstuk. Veel mensen hebben nog altijd last van de hoge inflatie en sterk gestegen energieprijzen.

We hebben met inwoners en professionele instellingen gesproken over het aanbod aan gemeentelijke regelingen. Conclusie is dat sommige inwoners de regelingen complex en versnipperd vinden. Daarom maken we een kwaliteitsslag van alle regelingen voor minima. In april 2023 heeft de gemeenteraad opnieuw besloten over MFA Vlodrop. Op basis van dit besluit wordt sindsdien gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe multifunctionele accommodatie en een nieuwe school. De bouw start in 2024 en wordt afgerond voor het nieuwe schooljaar van 20252026. Daarnaast zijn we begonnen we met de voorbereiding van vernieuwing van basisschool de Draaiende Wieken in Posterholt. We hebben de zichtbaarheid van onze handhavers vergroot. Eind 2023 zijn zij gestart met een spreekuur in het gemeentehuis. Dit leidt tot meer contact met inwoners. Daarnaast hebben we veel

Jaarstukken 2023

9

aandacht besteedt aan bewustwording op meerdere veiligheidsthema’s, zoals brandpreventie en ondermijning. We hebben gewerkt aan de versterking van de samenhang tussen de domeinen zorg en veiligheid. Dat deden we onder meer met voorbereiding op de WAMS (Wet Aanpak Samenhangende Meervoudige Problematiek in het sociaal domein). We nemen daar als gemeenten vanuit het vangnetoverleg en met het doorbraakteam nog een kartrekkersrol in. Het doel is dit te implementeren in een reguliere aanpak. Ruimtelijke ontwikkeling en ondernemerschap In alle kernen werden woningen gebouwd. Ondanks de stikstofproblematiek, hoge bouwkosten en beperkte beschikbaarheid van bouwmaterialen werden heel veel ruimtelijke plannen ontwikkeld. Veel initiatiefnemers hebben hun plan nog vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet ingediend. Daarmee worden deze plannen nog onder het ‘oude’ regime behandeld. Het groter aantal aanvragen leverde ons ook meer legesinkomsten op dan we hadden begroot. Met het gereedkomen van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) hebben we een belangrijke voorwaarde ingevuld om te kunnen starten met de Omgevingswet per 2024. Een belangrijk thema was afgelopen jaar de tijdelijke huisvesting van Oekraïense vluchtelingen, statushouders en eigen inwoners. We hebben de zoektocht naar een geschikte locatie in ieder dorp afgerond.

Daarvoor hebben we diverse bijeenkomsten georganiseerd en voorbereidingen getroffen voor de bouw van de eerste woningen. De eerste woningen zijn gebouwd. In 2024 ronden we de bouw van tijdelijke woningen in de overige dorpen af. We hebben ook gezorgd voor crisis-noodopvang van Oekraïense vluchtelingen bij de Koezoep. De eerste vluchtelingen zijn eind 2023 verhuist naar hun nieuwe tijdelijke woning in Vlodrop. In de regionale samenwerking stond de afronding van de Woondeal met het Rijk centraal. De deal werd in maart 2023 ondertekend. Daarnaast hebben we een Regiodeal voorbereid om te investeren in de brede welvaart in Midden Limburg. Begin februari 2024 werd duidelijk dat er een regiodeal Midden Limburg komt. Over het Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG) is nog veel onduidelijk. We hebben vooral ingezet voor een actievere betrokkenheid van gemeenten bij dit provinciale plan. De ontwikkeling van het Flinke Ven kreeg een impuls met de voorbereiding van een grondruil met de provincie, die ons een grondpositie oplevert naast de stortplaats in Montfort. Hier werken we aan de ontwikkeling van een gemeentelijk zonneveld. De ruiling is begin 2024 afgerond. We hebben de mogelijkheden van een energielandschap op het Meinwegplateau verkend. Dit bleek niet haalbaar. Daarnaast hebben we het proces van de eerste tranche grootschalige zonnevelden begeleid.

Voor het gemeentelijk zonnepark is eind 2023 de vergunning aangevraagd. We hebben de Transitievisie warmte vertaald in een gebiedsuitvoeringsplan en zijn gestart met een project voor Zon op dak voor 300 woningen. Samen met inwoners legden we de basis voor een nieuwe Koers Duurzaamheid 2050. Er waren een paar grote projecten in de openbare ruimte. We hebben de reconstructie van de Markt in Vlodrop en Zandstraat in Montfort afgrond. In Melick werkten we aan de voorbereiding van de herinrichting van de Dorpsstraat-Groenstraat. Ook hier denken inwoners actief mee in de planvorming. Daarnaast hebben we een nieuwe mobiliteitsvisie gemaakt. Over de uitvoering wordt in 2024 een besluit genomen door de raad. De vernieuwbouw van de gemeenteloods in Melick is klaar voor uitvoering.

10

Organisatieontwikkeling en samenwerking MER We hebben de voorbereiding op een nieuwe organisatiestructuur afgerond. Daarmee hebben we de overhead op managementniveau verkleind. We hebben ook de motie van de raad over functiewaardering uitgevoerd. De samenwerking met het Servicecentrum MER bestond in 2023 10 jaar. We realiseren ons dat we als partners langdurig aan elkaar zijn verbonden. Het servicecentrum werkt in het verlengde van onze organisatie. Hier past minder opdrachtgeverschap en meer partnerschap. Roerdalen in balans Met het project Roerdalen in Balans 1.0 hebben we gewerkt aan een nieuwe balans in onze begroting. We combineren in deze aanpak een financiële doelstelling met belangrijke inhoudelijke doelen. We hadden met een meerjarige aanpak tot 2024 de tijd om dit te bereiken. We hebben een groot deel van de financiële doelstelling gerealiseerd, of verwachten dat in de komende jaren nog te doen voor delen het project Investeren om te renderen. Medio 2023 bleek het meerjarig perspectief voor onze gemeente flink negatiever. Daarom zijn we een vervolg gestart op Roerdalen in Balans. Na een analyse en vergelijking van onze gemeente met vergelijkbare andere gemeenten hebben we in afstemming met een raadswerkgroep bepaald op welke manier we kosten kunnen verlagen én inkomsten verhogen. We vertalen de opbrengst van dit onderzoek in de Kadernota 2025.

Conclusie We hebben in 2023 belangrijke stappen gezet om onze gemeente gezond, veilig, duurzaam en leefbaar te houden. De samenwerking met inwoners en ondernemers groeit, maar is niet altijd even makkelijk. Soms schuurt het als we voor het algemeen belang keuzes maken waar niet alle inwoners het mee eens zijn. De kwaliteit van onze communicatie blijft ook dan belangrijk. Tegelijkertijd zijn onze uitdagingen groot. Hoe houden we de zorgkosten in balans en hoe zorgen we voor een passend woningbestand, nu en op de langere termijn? Hoe geven we invulling aan de grote opgaven rond duurzaamheid en bestaanszekerheid? Dit zijn ook voor de komende periode belangrijke aandachtspunten. Daar werken we samen aan, met onze raad, inwoners, ondernemers en verenigingen. Want, samen zijn we Roerdalen! We sluiten 2023 af met een overschot van € 1.614.497. Bij de primitieve begroting gingen we nog uit van een positief saldo van € 81.864. Het overschot heeft een aantal redenen. We hebben de belangrijkste afwijkingen al gedeeltelijk verantwoord bij de halfjaarrapportage en in verschillende raadsinformatiebrieven. Hieronder staan de grootste afwijkingen in 2023 ten opzichte van de primitieve begroting: Grootste afwijkingen ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Lagere kapitaallasten Uitbetaling energietoeslag van € 1.300 Surplus van SPUK Oekraïne opvang ontheemden Bijzondere woningaanpassingen en rolstoelvoorzieningen Meer uitgaven jeugdzorg Resultaat 2023 MGR Sociaal Domein L-N Grondruil Flinke Ven is niet gerealiseerd in 2023 Resultaat 2023 sc MER

Jaarstukken 2023

- 273.000 (V) - 653.000 (N) - 806.000 (V) - 155.000 (N) - 839.000 (N) - 134.000 (V) - 1.000.000 (N) - 159.000 (V)

11

➢ Storting in voorzieningen i.v.m. personele regelingen en verlofsparen/verlofsaldi ➢ Lagere ICT lasten ➢ Voordeel op gas en elektra (P1+P7) wegens lagere stijging dan verwacht ➢ Gemeentefondsuitkering, effect decembercirculaire 2023 ➢ Hogere opbrengst Toeristenbelasting ➢ Opschonen activa

- 195.000 (N) - 112.000 (V) - 139.000 (V) - 1.478.000 (V) - 118.000 (V) - 485.000 (V)

In de programmaverantwoording wordt uitgebreider ingegaan op de afwijkingen per programma. In het financieel beeld op hoofdlijnen lichten we de verschillen ten opzichte van de actuele begroting toe.

12

Financieel beeld in hoofdlijnen De primitieve begroting 2023-2026 is vastgesteld op 10 november 2022 met een positief saldo van € 81.864 in het jaar 2023. Het saldo is in de loop van 2023 begrotingstechnisch verslechterd tot uiteindelijk - € 396.554. Nu, bij het opstellen van de jaarrekening, blijkt het uiteindelijk resultaat verbeterd. We sluiten 2023 af met een positief saldo van € 1.614.497. Onderstaande tabel laat op programmaniveau het verloop en de verschillen zien van het resultaat van de primitieve en de actuele begroting, afgezet tegen het resultaat van de jaarrekening. bedragen x € 1.000 Rekening Primitieve Actuele 2022 Begroting Begroting

Rekening 2023

Verschil

Saldo van baten en lasten Lasten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Lasten

- 4.933 - 25.893 - 2.284 - 2.402 - 5.465 - 7.216 - 10.360 - 232 - 58.786

- 5.332 - 22.829 - 2.345 - 1.788 - 6.040 - 8.057 - 11.344 - 551 - 58.285

- 5.650 - 29.788 - 2.506 - 2.794 - 7.414 - 8.407 - 12.351 - 369 - 69.279

- 5.506 - 30.020 - 2.449 - 2.024 - 7.989 - 8.021 - 12.025 - 403 - 68.439

143 V - 232 N 57 V 770 V - 575 N 386 V 325 V - 34 N 840 V

Baten 1. Krachtige dorpen 2. Participatie, ondersteuning en zorg 3. Veilige dorpen 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur 5. Woonomgeving 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening 8. Algemene middelen Totaal Baten

471 6.530 184 1.256 4.216 2.593 914 44.115 60.278

182 5.260 93 681 5.242 2.543 355 43.344 57.699

736 7.782 193 1.840 4.844 2.732 365 45.036 63.528

725 8.451 220 904 5.469 2.772 1.331 46.650 66.522

- 12 N 669 V 27 V - 936 N 625 V 40 V 966 V 1.614 V 2.993 V

Saldo van baten en lasten

1.492

- 585

- 5.751

- 1.918

3.833 V

Mutatie reserves Toevoegingen

- 3.100

- 458

- 901

- 3.349

- 2.448 N

Onttrekkingen

3.672

1.125

6.255

6.881

626 V

Mutatie reserves

572

667

5.354

3.532

- 1.822 N

2.064

82

- 397

1.614

2.011 V

Overzicht programma's

Resultaat

Jaarstukken 2023

13

In de programmaverantwoording en in de paragraaf bedrijfsvoering worden de verschillen gedetailleerd toegelicht. Ook voor de mutaties in de reserves worden per programma de verschillen toegelicht. Hierna lichten we de belangrijkste verschillen kort toe. Lagere kapitaallasten De daadwerkelijke investeringen zijn niet uitgevoerd conform planning. Uitbetaling Energietoeslag van € 1.300 In 2023 is de energietoeslag voor huishoudens uitbetaald. Compensatie van deze kosten vindt plaats via de gemeentefondsuitkering, in dit geval via de decembercirculaire 2023. Bijzondere woningaanpassingen en rolstoelvoorzieningen In 2023 heeft een aantal bijzondere woningenaanpassingen plaatsgevonden en zijn maatwerk rolstoelvoorzieningen verleend. Meeruitgaven jeugdzorg Door de veranderde zorg mix en de opnieuw toegenomen prijzen zijn de kosten weer gestegen. Resultaat 2023 MGR Sociaal Domein L-N De Modulaire gemeenschappelijke regeling Sociaal Domein Limburg Noord, voor beschermd wonen sluit het jaar 2023 positief af. Dit zorgt voor een hoger uit te betalen saldo aan de deelnemende gemeenten. Grondruil Flinke Ven Deze grondruil heeft niet plaatsgevonden in 2023. Resultaat 2023 sc MER De bijdrage aan het servicecentrum MER is lager dan begroot, vanwege het voorlopig positieve rekeningresultaat van het sc MER. Storting in voorzieningen i.v.m.

personele regelingen en verlofsparen/verlofsaldi Er heeft een storting in een voorziening plaatsgevonden voor het bovenwettelijk verlof stuwmeer, in de voorziening verlofsparen en in de voorziening HRM-beleid inzake een aantal personele kwesties. Lagere ICT lasten Het begrote budget ICT lasten is te hoog geraamd. Voordeel op gas en elektra (P1+P7) De ontwikkelingen op de energiemarkt hebben ertoe geleid dat de kosten van gas en elektra lager zijn uitgevallen dan aanvankelijk gedacht. De stijging van de prijzen was lager dan verwacht. Gemeentefondsuitkering, effect decembercirculaire 2023 De effecten van de decembercirculaire 2023, zijn niet meer verwerkt in de begroting 2023. Toeristenbelasting De stijging van de toeristenbelasting wordt voor een heel groot gedeelte veroorzaakt door Huttopia. Zij waren in 2023 volledig operationeel. Opschonen activa De activa zijn kritisch beoordeeld. Hierbij zijn een aantal activa afgeboekt. Dit resulteert in een eenmalig positief resultaat in 2023.

14

Grafisch overzicht baten en lasten per programma In onderstaande grafieken wordt in één oogopslag de verdeling van baten en lasten over de programma’s gepresenteerd. De bedragen kunt u terugvinden in de kolom rekening 2023 van de vorige tabel. De grafiek hieronder staan de verdeling van de lasten en baten per programma gevisualiseerd.

Lasten per programma - Rekening 2023 0,6%

17,6%

8,0%

43,9%

1. Krachtige dorpen (8,0%) 2. Participatie, ondersteuning en zorg (43,9%)

11,7%

3. Veilige dorpen (3,6%) 4. Economie, natuur, toerisme en cultuur (3,0%) 5. Woonomgeving (11,7%) 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen (11,7%)

11,7% 3,0%

7. Bestuur, organisatie en dienstverlening (17,6%) 3,6%

8. Algemene middelen (0,6%)

0,3% 1,1%

4,2%

1,4% 8,2%

12,7%

2,0%

Baten per programma - Rekening 2023 1. Krachtige dorpen (1,1%) 2. Participatie, ondersteuning en zorg (12,7%) 3. Veilige dorpen (0,3%)

70,1%

4. Economie, natuur, toerisme en cultuur (1,4%) 5. Woonomgeving (8,2%)

Jaarstukken 2023

15

Roerdalen in Balans Inleiding Bij de voorbereiding van de begroting 2021-2024 bleek een groot meerjarig oplopend tekort in de structurele inkomsten van bijna € 3,5 miljoen. De traditionele manier van het oplossen van een dergelijk probleem is snijden in de uitgaven en verhogen van de belastingen zodat de balans tussen de uitgaven en de structurele inkomsten hersteld wordt. Gezien de omvang van het tekort zou dat betekenen dat veel kwaliteit voor de gemeenschap afgebroken zou worden en dat tegelijk de lasten voor inwoners extreem verhoogd zouden worden. We hebben onszelf toen de vraag gesteld of het ook anders kan. De organisatie is de laatste jaren professioneler geworden en beter in staat om op onze schaal verantwoordelijkheden te dragen. Daarmee hebben we de mogelijkheid om een eigen koers in te slaan. Ons doel is koersvast te blijven werken aan de ontwikkeling van onze gemeente. Dat doen we binnen de financiële mogelijkheden. Uitgangspunt is dat onze inkomsten en uitgaven structureel in balans zijn. De afspraak was dat uiterlijk in 2024 onze begroting sluitend is. In de begroting 2021-2024 stond een uitgebreid plan van aanpak hoe we in de komende 4 jaar toewerken naar een duurzaam sluitende begroting. Een aanpak waarbij we snel kunnen inspelen op veranderingen van zowel buitenaf als ook intern. Dat vraagt om een slagvaardige en wendbare organisatie.

Drie Deelprojecten We hebben hier aan gewerkt in drie deelprojecten: 1. Omvormen sociaal domein. 2. Investeren in duurzaamheid en om te renderen. 3. In control In de verschillende programma’s hebben we de realisatie over 2023 toegelicht. Hieronder wordt per onderdeel de financiële realisatie over 2023 weergegeven. Omvormen sociaal domein. Waar we op basis van Roerdalen in Balans uitgingen van een voordeel hadden van € 443.000, komen we dit jaar uit op een tekort (zie programma 2 voor toelichting). Dat heeft te maken met een aantal factoren, waaronder de stijgende prijzen bij de zorgaanbieders door hogere lonen (CAO aanpassing) en gestegen energiekosten. Ook zien we op het gebied van de jeugdzorg een beperkte toename in het zorggebruik van met name de zwaardere jeugdzorg: een verschuiving van licht naar zwaarder, en een enkele jeugdige die helaas echt intensieve (en daarmee dure) jeugdhulp nodig heeft. Daarnaast zien we een afname in Wmo begeleiding individueel. Het is niet zo dat minder mensen ondersteuning nodig hebben, maar de mensen die ondersteuning nodig hebben, hebben minder uren nodig. Dit zou een eerste signaal kunnen zijn dat onze inspanningen rondom de sociale basis hun vruchten beginnen af te werpen. We onderzoeken uiteraard of dit inderdaad het geval is. In totaal zien we een minder snelle stijging in kosten binnen het sociaal domein dan de landelijke trend.

Ook in 2024 zullen we verdere stappen zetten op het gebied van control binnen het sociaal domein en uiteraard ook verdergaan met de lopende pilots en maatregelen. De hervormingsagenda jeugd is een van de lange termijn ontwikkelingen. Daar zullen we ons richten op het verder verstevigen van de lokale teams en expertise in de sociale (pedagogische) basis, zodatsteeds meer jeugd en jongeren en zeker ook hun ouders steun te bij de uitdagingen en problemen die horen bij opvoeden en opgroeien. Zodat de geïndiceerde zorg beschikbaar en betaalbaar blijft voor degenen die dat nodig hebben.

16

Investeren in duurzaamheid en om te renderen Met het programma Investeren in Duurzaamheid en om te Renderen combineren we onze duurzaamheidsambities met kostenbesparing en nieuwe inkomsten. Daarnaast willen we nieuwe inkomsten halen uit reclame en zendmasten. In 2023 hebben gewerkt aan de voorbereiding en uitvoering van projecten. We realiseren de financiële taakstelling op onderdelen later dan gepland. Dat wordt veroorzaakt door: • De sterk gestegen energieprijzen. Daardoor beperken we door energiebesparende maatregelen wel de meerkosten. • Langere voorbereidingstijd. De voorbereiding van het zonneveld naast de stortplaats Montfort kost meer tijd dan voorzien. We richten ons nu op realisatie eind 2024. • Netwerkschaarste. Ook de gemeente heeft te maken met de gevolgen van netwerkschaarste. We kunnen het zonnedak op de gemeenteloods in Sint Odiliënberg niet realiseren zoals gepland. We onderzoeken alternatieven, waarmee we alsnog duurzame energie kunnen opwekken en energiekosten kunnen besparen. • Herprioritering van werkzaamheden. Vanwege de opdracht om met spoed voor tijdelijke huisvesting te zorgen zijn de projecten voor reclame-inkomsten tijdelijk stilgelegd. Voor zowel reclame in de dorpen als de reclamemast worden nu (haalbaarheids)onderzoeken gedaan.

In control Het onderdeel in control heeft een aantal doelen: - Grip op alle mogelijke structurele inkomsten en uitgaven (inclusief monitoren rijksvergoedingen) - Versterking van het risicomanagement - Versterking van bedrijfsvoering door het zoeken naar de optimale balans tussen kwaliteit en efficiency - Verbetering van de kwaliteit van rapportages Voor de versterking van de bedrijfsvoering maken we gebruik van de werkmethodes van de leansystematiek. In 2023 hebben we via lean het begrotingsproces verbeterd. Het verbeterde proces passen we voortaan structureel toe. Daarnaast willen we de overhead verlagen door verantwoordelijkheden lager in de organisatie te beleggen. We hebben de hoofdstructuur van de organisatie aan naar vier teams aangepast. Deze structuur geldt vanaf 1 januari 2024. Hiermee verlagen we de overheadkosten en realiseren we de taakstellende bezuiniging op de Roerdalense organisatie. Ook binnen het SC MER wordt de lean-systematiek toegepast om processen te stroomlijnen. Het uitgangspunt hier is standaardiseren waar kan en specifiek waar nodig is. De kosten van het SC MER worden verdeeld op basis van de afgesproken kostenverdeelsystematiek die jaarlijks wordt geactualiseerd bij de begroting. We hebben onafhankelijk advies gevraagd over deze kostenverdeling om tot een evenrediger kostenverdeelsystematiek te komen.

Dit vraagstuk binnen het MER-verband komt in 2024 tot een afronding.

Jaarstukken 2023

17

18

PROGRAMMAVERANTWOORDING

Jaarstukken 2023

19

20

Programmaplan Het programmaplan met acht programma’s is als volgt ingedeeld: Sociaal domein; de mens centraal 1. Krachtige dorpen. 2. Participatie, ondersteuning en zorg. 3. Veilige dorpen. Ruimtelijk domein; ruimtelijke ontwikkeling en (eu)regionaal ondernemerschap 4. Economie, toerisme en natuur. 5. Woonomgeving. 6. Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen. Dienstverlening en Bedrijfsvoering; sturingskracht 7. Bestuur, organisatie en dienstverlening. 8. Algemene middelen.

Jaarstukken 2023

21

22

Programma 1 Krachtige dorpen

Inleiding Het programma Krachtige Dorpen gaat over sociale samenhang en leefbaarheid in Roerdalen. Het programma omvat de basisvoorzieningen zoals de school, de vereniging, het dorpshuis, het sociaal team of het consultatiebureau. Het gaat om de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, zich te ontspannen en te ontplooien. Sociale samenhang wordt door het CBS gedefinieerd in termen van sociale participatie of maatschappelijke deelname. Wij willen dat iedereen kan meedoen aan de samenleving en niemand wordt uitgesloten. Programma 1 gaat ook over het preventief versterken van de veerkracht en de weerbaarheid van mensen. Afgelopen jaren is er een netwerk van burgerinitiatieven ontstaan. Steeds meer inwoners raken betrokken en nemen verantwoordelijkheid. Er is een sterke relatie met wonen en leefomgeving. Programma 1 raakt het fundament van het sociaal domein. Programma 1 en programma 2 (Participatie) gaan vloeiend in elkaar over en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral over de gemeenschap gaat en programma 2 over individuele ondersteuning.

De beweging naar een sterke sociale basis In 2020 zijn we gestart met de omvorming van het sociaal domein. Inmiddels zien we dat deze beweging die we de afgelopen jaren binnen het sociaal domein hebben ingezet, werkt. Onze overtuiging blijft daarom ook dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Terug naar wat de inwoner écht nodig heeft kijkend vanuit zijn eigen situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij georganiseerd, met een blijvende focus op preventie. Daarom hebben we het sociaal team uitgebreid, geïnvesteerd in een sterke sociale basis en in een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar omkijken. Een gemeenschap waarin er gerichte aandacht is voor een gezonde leefstijl, positieve gezondheid en preventie. Daar kan iedereen een rol in spelen, ook een sportvereniging, een naaste of een buur. Ook werken we binnen dit programma aan het versterken van burgerparticipatie: in het kader van een andere overheid en klein geluk zoeken we steeds naar (nieuwe) manieren om inwoners te betrekken.

Jaarstukken 2023

23

Wat willen we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan Krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners. Met de meeste inwoners gaat het goed. Zij voelen zich gezond en gelukkig en voeren zelf regie over hun eigen leven en zijn autonoom. Inwoners die initiatieven nemen die bijdragen aan de sociale samenhang, leefbaarheid en duurzaamheid, blijven we faciliteren. We hebben oog voor wat mensen nodig hebben en luisteren naar de wensen van onze inwoners. Vergroten van de weerbaarheid, de veerkracht en preventie Inwoners in een (potentieel) kwetsbare situatie, die een hulpvraag uiten of waarvan de veiligheid in het gedrang is, ondersteunen we met maatwerk volgens het concept positieve gezondheid. Positieve gezondheid gaat ervan uit dat mensen zelf verantwoordelijk zijn, maar dat zij met hulp hun weerbaarheid in kwetsbare situaties kunnen versterken. Daarnaast vergroten wij de inzet op preventie en preventieve maatregelen en vroegtijdig signaleren. Positieve gezondheid gaat over de veerkracht op meerdere levensdomeinen. Bestaanszekerheid In de kadernota gaven we aan dat de sociale en economische ongelijkheid toeneemt. Mensen voelen zich buitengesloten en kunnen niet meedoen. We zien dat steeds meer mensen verschillende problemen ervaren die elkaar beïnvloeden op het gebied van gezondheid, werk en inkomen, opvoeden en laaggeletterdheid.

We concluderen dan ook dat de bestaanszekerheid van een toenemende groep Roerdalense inwoners niet gegarandeerd is. In dat kader hebben we ons in 2023 aangesloten bij de Stichting Urgente Noden. Hulp- en dienstverleners kunnen er voor hun cliënten noodhulp aanvragen als er geen andere voorzieningen (meer) zijn. Door het oprichten en faciliteren van noodhulpbureaus zorgt SUN Nederland er samen met gemeenten, donateurs en hulp- en dienstverleners voor dat niemand meer tussen wal en schip hoeft te raken. Met een gift of renteloze lening voorkomen SUN-noodhulpbureaus veel persoonlijk leed, onnodige escalatie en maatschappelijke kosten, en verbeteren zij kwaliteit van leven omdat een gift werkt als vangnet of springplank voor volwassenen en kinderen met urgente noden. Ook verwachten we van onze ouderen dat zij langer thuis wonen, terwijl niet iedereen daartoe voldoende in staat is zonder extra ondersteuning. Wij ondersteunen de veerkracht en weerbaarheid van deze inwoners vanuit één visie op basis van het concept positieve gezondheid: we benaderen de problemen en leefdomeinen in onderlinge samenhang. Gezondheid is het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.

24

Tactische doelen (kwetsbare) Inwoners hebben mogelijkheden elkaar te ontmoeten, zich te ontplooien en te ontspannen Onderwerp Inhoud Financiën Planning Actie 1: Gesprekken en aandacht voor jongeren ☺ ☺  Actie 2: Verhalen delen: Human Library

☺

☺



Toelichting Eind 2023 zijn we van start gegaan met de kampvuursessies. Dit zijn bijeenkomsten voor jongeren die in ieder dorp georganiseerd worden door het sociaal team. Tijdens de kampvuursessies ontstaan gesprekken met jongeren over hoe het is om op te groeien in Roerdalen. De kampvuursessies in Vlodrop en Posterholt werden goed bezocht. Deze kampvuursessies lopen door tot halverwege 2024 en vormen de basis voor nader te ontwikkelen jeugd- en jongerenbeleid waarin o.a. ook aandacht is voor de behoefte van jongeren aan jeugd- en jongerenhuizen en activiteiten voor jongeren in Roerdalen. Ook is er gelijktijdig een enquête gehouden onder de jeugd en jongeren van de gemeente Roerdalen die voor input zorgt voor het nader te ontwikkelen jeugd- en jongerenbeleid. In oktober 2023 zijn we gestart met de voorbereiding van de Human Library / Mensenbieb, een initiatief waarmee we ontmoetingsmogelijkheden creëren tussen inwoners met een verschillende achtergrond. Dit doen we in samenwerking met Bibliorura en de Mensenbieb. De feitelijke start van de Mensenbieb in Roerdalen vindt plaats in 2024, tijdens het geluksweekend op 23 maart 2024. Inwoners in een kwetsbare situatie worden weerbaarder, méér bewust van de eigen invloed op gezondheid en ontwikkelen veerkracht en vaardigheden.

Onderwerp Inhoud Financiën Planning Actie 1: Bevorderen van een gezonde leefstijl en een ☺ ☺ ☺ gezonde leefomgeving

Toelichting Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een akkoord dat is opgesteld tussen de rijksoverheden, gemeenten (VNG) en zorgverzekeraars. Het doel van het akkoord is het bereiken van een gezonde generatie in 2040. In het GALA worden verschillende onderdelen van de thema’s ‘Sport, bewegen en cultuur’ en ‘Gezondheid en Sociale Basis’ integraal samengevoegd en worden de middelen gebundeld. Het akkoord is gericht op het inrichten van een gezonde en vitale samenleving waarin iedereen kan meedoen en sluit daarmee aan op de in Roerdalen reeds ingezette beweging naar een sterke sociale basis. In 2023 hebben we een plan van aanpak voor het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) geschreven en ingediend. De uitvoering van het GALA loopt tot en met 2026. Burgers nemen initiatieven op het gebied van leefomgeving en sociale samenhang. Onderwerp Inhoud Financiën Actie 1: Ondersteunen van burgerinitiatieven ☺ ☺

Planning

☺

We faciliteren en stimuleren burgerinitiatieven en sluiten aan op de vraag en behoeften van inwoners. Dit gebeurt in de vorm van samenwerken, verbinden, netwerken, participeren en subsidie verlenen.

Jaarstukken 2023

25

Toelichting Steeds meer inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun leefomgeving. Samen met anderen nemen zij initiatief voor wat zij belangrijk vinden. Deze initiatieven dragen bij aan krachtige, leefbare dorpen. Vaak gaan deze initiatieven over ontmoeten, spelen en bewegen in de openbare ruimte. De speelplekken In Roerdalen zijn vaak dé ontmoetingsplekken in de buurt voor jong en oud. Ze nodigen uit om te spelen en te bewegen. We ondersteunen deze initiatieven en laten de regie bij de initiatiefnemers. Zij weten immers waar de behoefte voor hun buurt ligt. Zo is er alle ruimte voor inwoners om zelf (gedeelde) verantwoordelijkheid te nemen voor vernieuwing en instandhouding van de speelplekken in hun buurt of dorp. U leest in programma 6 onder ‘reconstructie speeltuinen’ meer over de concrete locaties waar we afgelopen jaar resultaat bereikten. Bij samenwerking met initiatieven ontstaat veelal een langdurige samenwerking. Het gaat niet alleen om het creëren van een aantrekkelijke ontmoetingsplek. We willen deze ook aantrekkelijk houden op langere termijn. We borgen deze samenwerking door afspraken en verantwoordelijkheden duidelijk te omschrijven en vast te leggen in een overeenkomst. Hierover leest u meer in programma 7 onder ‘borgen van samenwerking’.

Operationele doelen ✓ Dorpshuizen Herkenbosch de verbouw van de Harch in Herkenbosch tot dorpshuis, heeft te kampen met extreme prijsstijgingen en langere levertermijnen van materialen. Onder voorbehoud van verbetering daarvan zijn de werkzaamheden in de loop van 2023 van start gegaan. ✓ Vlodrop De MFA Vlodrop is in 2023 het definitieve ontwerp vastgesteld en is de aanbesteding voor realisatie middels Tendernet op de markt gezet. Het ontwerp behelst een basisschool, Kinderopvang Sportzaal en Foyer. Het project loopt binnen de planning en beschikbare financiële middelen. De bouwstart wordt verwacht in juni 2024. Conform planning kunnen de kinderen van Vlodrop het schooljaar 2025-2026 in de nieuwe basisschool beginnen. De verbouwing van de Blokhut is in volle gang en volgt in het kader van de vastgestelde Businesscase “Dorpsinitiatief Vlodrop” volgens planning en de beschikbaar gestelde financiële middelen. ✓ Voor het Ploensjbad loopt nog steeds de pilotfase die in 2024 wordt afgerond. ✓ Speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken - We blijven initiatieven in dorpen ondersteunen om te komen tot opwaardering en adoptie van speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken.

In 2023 zijn contractformats ontwikkeld, met daarin meerjarige afspraken over gebruiksrechten en plichten, samenwerking en taakverdeling tussen gemeente en initiatiefnemers en cofinanciering voor de instandhouding van de plekken. In 2023 werden in een of meer dorpen opgewaardeerde speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken opgeleverd en nemen een of meer andere dorpen initiatief om er ook mee aan de slag te gaan. ✓ Dorpspark Schepersheuvel In 2023 is de invulling van de dorpsparkfuncties steeds meer zichtbaar geworden. De combinatie kinderopvang en kinderboerderij is gerealiseerd, de parkeervoorzieningen zijn opgewaardeerd. Een aantal onderdelen, waaronder het trapveld hebben vertraging opgelopen door de bouw van de tijdelijke woningen aan de rand van het park. Dit wordt in het voorjaar 2024 verder opgepakt. Daarnaast hebben de verschillende partijen zich georganiseerd in een samenwerkingsverband, waarmee de start is gemaakt voor de verdere ontwikkeling en inrichting van het Dorpspark.

26

-

Experimenteren - In 2023 hebben we de ervaringen die zijn opgedaan met experimenteertrajecten geëvalueerd. - Aan de hand van de resultaten en leerervaringen houden we de richtlijnen en randvoorwaarden tegen het licht en stellen die waar nodig bij.

Reguliere werkzaamheden • • • •

• • • • •

Onderwijs (Voor- en vroegschoolse educatie, leerplicht, leerlingenvervoer). Ondanks dat de basisscholen geen gebruik hebben gemaakt van de provinciale subsidie voor grensoverschrijdend leren en werken houden we aandacht voor euregionaal onderwijs; Jeugdbeleid (in de brede zin van preventie tot inkoop specialistische jeugdhulp); Subsidiebeleid; Accommodatiebeleid: De afgelopen jaren zijn hierover vele besluiten genomen en uitgevoerd. Op dit moment wordt gewerkt aan een plan van aanpak voor het evalueren van het accommodatiebeleid en het samen met onze inwoners en partners maken van een nieuwe visie op onze (maatschappelijke) accommodaties eea in uitvoering van het in april 2023 aangenomen amendement. Hiermee krijgen we ook meer inzicht in de effecten op maatschappelijk gebied; Overig vastgoed: Voor jeugd- en buurthuizen moeten nog keuzes worden gemaakt in 2024. Ook evalueren we de overdracht van onze buitenbaden naar vrijwilligers; Gezondheidsbeleid (regie en aansturing GGD); Kinderopvang; Wmo; Huisvesting en begeleiding van statushouders.

Financieel bedragen x € 1.000 1. Krachtige dorpen Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

Jaarstukken 2023

Rekening Primitieve 2022 Begroting

Actuele Begroting

Rekening 2023

Verschil

- 4.933 471 - 4.462

- 5.332 182 - 5.150

- 5.650 736 - 4.913

- 5.506 725 - 4.782

143 V - 12 N 131 V

389 389

395 395

411 411

394 394

- 17 N - 17 N

- 4.073

- 4.755

- 4.502

- 4.388

114 V

27

Toelichting bedragen x € 1.000 1. Krachtige dorpen - Belangrijkste afwijkingen

Verschil

Lasten De inhuur van externe adviseurs bij de ontwikkeling maatschappelijk vastgoed is niet begroot.

- 27 N

Lagere kapitaallasten (45k) doordat de bouw van de Martinusschool vertraging heeft opgelopen. Hierdoor zijn ook de begrote kosten voor de leegstand schoolgebouw niet uitgegeven, omdat de school nog in gebruik is (15k).

60 V

De werkelijke kosten voor gas, elektra en beheerskosten bij de brede school Herkenbosch zijn lager dan begroot. Deze kosten worden afgerekend met de school, wat wil zeggen dat er ook minder vergoeding binnenkomt van de school voor de kosten voor gas, elektra en beheer.

32 V

Totaal lasten Baten In 2023 is door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een hogere rijksuitkering compensatie BTW sportaccommodaties (SPUK) verleend.

56 V

De afrekening 2022 van de kosten voor gas en electra van brede school Herkenbosch is lager dan van te voren ingeschat en de afrekening 2023 van deze kosten zijn lager dan begroot.

- 32 N

Totaal baten Mutatie reserves Door vertraging van de verbouwing van het dorpshuis in Herkenbosch zijn er nog geen kapitaallasten berekend. Daardoor vindt er ook geen ontrekking aan de reserve plaats.

28

65 V

24 V

- 17 N

Totaal mutatie reserves Overige afwijkingen

- 17 N 42 V

Totaal afwijkingen

114 V

Programma 2 Participatie, ondersteuning en zorg

Inleiding Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners met een hulpvraag. Wij gaan daarbij uit van nabijheid, maatwerk en empathie. We sturen op dorpsgericht en integraal samenwerken van professionals en vrijwilligers. In programma 1 gaven we al aan dat we steeds meer uitgaan van een totaalaanpak voor het sociaal domein op basis van maatwerk en het concept positieve gezondheid. Dit wordt de insteek van alle professionals in het sociaal domein in Roerdalen. De komende jaren staan in het teken van de omvorming van het sociaal domein.

De beweging binnen het sociaal domein We werken aan de beweging binnen het sociaal domein. We kiezen voor een andere manier van werken om het tij te keren. Onze overtuiging is dat we de ingewikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke maat. Terug naar wat de inwoner ècht nodig heeft. Vanuit zijn situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij georganiseerd. Daarnaast zetten we in op normalisering, integraal benaderen van de hulpvragen en het lokaal organiseren van vrij toegankelijke zorg. We vragen meer aandacht voor de plaats van participatie, armoede en de aanpak van schulden. Hier zetten we meer dan ooit gericht op in. Want geldzorgen in een gezin of huishouden werken als een katalysator naar andere problemen. We zien steeds meer tekenen van een toenemende sociale ongelijkheid. Niet alleen op de woning- en de arbeidsmarkt. Ook bij het onderwijs zien we op landelijk niveau dat kansen van kinderen van laagopgeleiden afnemen en ongelijk verdeeld zijn. We richten ons op de volgende ambities: • • • • • •

Inzet GGZ-expertise in de basisondersteuning bij de huisarts. In de vorm van een praktijkondersteuner jeugd GGZ. (Uitbreiding van) De individuele basisondersteuning van het Sociaal Team Extra gezinsondersteuning voor complexe problematiek Gerichte inzet armoede en schuldhulpverlening Uitbreiden van collectieve vormen van basisondersteuning naar het voorbeeld van huiskamerplus Beter passend specialistisch aanbod jeugd en Wmo.

Per ambitie geldt een concrete doelstelling die in fasen in 2024 volledig moet worden behaald. Wij monitoren onze doelstellingen continue met de Arrangementenmonitor.

Jaarstukken 2023

29

Wat willen we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan Zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving Vanuit de integrale aanpak van het hele sociale domein zijn er sommige doelgroepen of thema’s die apart aandacht krijgen. Wij belichten er een aantal: Jeugd en onderwijs We hebben in 2023 de sociale en pedagogische basis versterkt. De praktijkondersteuner Jeugd bij de huisarts, de gedragsdeskundige op de basisscholen én (sinds mei 2023) de gedragsdeskundige op de kinderopvang worden steeds vaker gevonden door inwoners en partners. In het kader van preventie worden zorgen eerder gesignaleerd en krijgen minder kans om uit te groeien tot complexe problemen. Hierdoor werd het merendeel van deze hulpvragen niet doorverwezen naar de geïndiceerde zorg. De uitbreiding van deze basisvoorzieningen voorziet ook een beter netwerk. Contacten tussen scholen, kinderopvang organisaties en zorginstellingen groeiden. Preventief samenwerking stond nog in de kinderschoenen, maar in 2023 zijn hier goede stappen in gezet. We zien we een lichte stijging in het aantal jeugdigen dat van middelzware naar zware jeugdhulp ging. De kinderen die geïndiceerde jeugdhulp ontvangen, hebben deze ook echt nodig hebben en kunnen niet voldoende ondersteund worden door de sociale basisvoorzieningen. Dit zie je dan terug in dergelijke trends.

Ook zagen we een significante prijsstijging voor de verschillende vormen van geïndiceerde jeugdzorg, onder andere vanwege de tussentijdse indexering (als gevolg van loonstijgingen en energiekostenstijgingen bij de zorgaanbieders). Met de realisatie van twee nieuwe schoolgebouwen in samenwerking met sociaal-maatschappelijke organisaties, creëren wij de mogelijkheid om de doorgaande ontwikkelingslijn van 0 tot 18 jaar te verbeteren en daarmee de doorontwikkeling van het basisonderwijs. Onderwijsachterstanden worden aangepakt middels regionale samenwerking. Participatie In Roerdalen hebben we de ambitie dat iedereen mee doet en niemand aan de kant staat. De toepassing van het principe van de omgekeerde toets is hierbij het uitgangspunt van ons handelen (mens boven de regels). Daarnaast wordt ook het principe van positieve gezondheid zo veel mogelijk toegepast. Ontwikkelingen inkomen In 2023 is invulling gegeven aan Amendement 2021A11 Programmabegroting 2022-2025 - Verborgen Armoede. Dit door middel van de pilot bestaanszekerheid: een eerste verkenning van (verborgen) armoede in Roerdalen. Deze is in 2023 afgerond; van juli 2022 tot april 2023 zijn we uitvoerig in overleg geweest met vertegenwoordigers van ketenpartners en inwoners.

De maatschappelijke partners die een rol hebben in de financiële en maatschappelijke ondersteuning, zien dat in toenemende mate ook mensen met hogere inkomens in de problemen komen of moeite hebben met rondkomen, waaronder werkende ouders. Verder herkennen instanties dat de aanvraagprocedures van ondersteuningsregelingen ingewikkeld (kunnen) zijn. Ook blijkt dat er bij inwoners veel behoefte is om hun verhaal te doen. Het gaat dan ook om behoefte aan sociale contacten, zingeving en ontmoeting. Met deze uitkomsten in ons achterhoofd zal het huidige minimabeleid geëvalueerd en herzien worden. Dat doen we binnen de opgave bestaanszekerheid. Verder hebben inwoners die in 2022 de energietoeslag ontvingen, deze ook in 2023 ontvangen. Op het gebied van schuldhulpverlening heeft de gemeente Roerdalen in 2023 voor het eerst de mogelijkheid tot een saneringskrediet geboden. Dit biedt inwoners met schulden rust en overzicht zodat ze weer kunnen meedoen in de maatschappij (bijvoorbeeld een opleiding volgen of werken).

30

Tactische doelen Mensen met een hulpvraag kunnen makkelijk terecht, worden sneller en beter geholpen en voelen zich gehoord. Onderwerp Inhoud Financiën Planning Actie 1: Inzet praktijkondersteuner en GGZ-expertise jeugd ☺ ☺  in de basisondersteuning bij de huisarts Actie 2: Verstevigen en uitbreiden van de basisondersteuning van het Sociaal Team

☺

☺

☺

Actie 3: Gerichte extra inzet op gezinnen met complexe problematiek

☺





Actie 4: Gerichte inzet armoede en schuldhulpverlening

☺

☺

☺

Actie 5: Uitbreiden collectieve vormen van basisondersteuning Actie 6: Beter passend specialistisch aanbod jeugd en Wmo



☺

☺

☺

☺

☺

Actie 7: Extra begeleiding noodopvang Oekraïense ontheemden

☺

☺

☺

Toelichting De POH jeugd loopt goed in het merendeel van de huisartspraktijken. Verwijzingen groeien gestaag en casuïstiek is vaak op de juiste plek bij de praktijkondersteuner jeugd. Daar waar het nog niet loopt, heeft dat te maken met ziekte van huisartsen en tijdelijke vervanging. Hierover zijn we in gesprek met de huisartspraktijken. Eind 2022 zijn we gestart met de pilot doorbraakmethode. In 2023 is het doorbraakteam opgezet en gestart. Zij hebben gewerkt aan een helder klantproces en het eigen maken van het werken volgens de doorbraakprincipes in de praktijk. De pilot is met een jaar verlengd. De opgedane kennis en ervaring gebruiken we om in 2024 de aanpak in te bedden in de reguliere werkwijze. Gerichte inzet armoede In 2023 hebben we onder andere gerealiseerd: energietoeslag, energievouchers, saneringskredieten op het gebied van schuldhulpverlening, Uitbreiden collectieve vormen van basisondersteuning De meedenkers (onafhankelijke cliëntondersteuners) zijn inmiddels een jaar bezig. Ze merken dat ze nog niet heel veel vragen krijgen, dit komt doordat ze nog niet zichtbaar genoeg zijn in de dorpen. Ook in de onderlinge verbindingen binnen de sociale basis is nog winst te behalen. Om dit aan te pakken wordt er samen met communicatie een plan van aanpak gemaakt.

Beter passend specialistisch aanbod jeugd en Wmo In 2022 hebben we samen met Maasgouw, Echt-Susteren, Weert, Nederweert en Leudal de strategie voor de inkoop van Wmo-begeleiding en kortdurend verblijf opgezet. De inkoopprocedure Wmo is afgerond en de nieuwe werkwijze is per 1 januari 2024 ingegaan. De noodopvang voor de Oekraïense ontheemden is geregeld inclusief de benodigde maatschappelijke begeleiding om ervoor te zorgen dat zij hun weg in de Nederlandse maatschappij goed kunnen vinden in samenwerking met onze partners en vele vrijwilligers uit de gemeente

Jaarstukken 2023

31

Roerdalen. De doorstroming naar de tijdelijke woningen is sinds het opleveren van de eerste tijdelijke woningen ook een feit.

Reguliere werkzaamheden De reguliere werkzaamheden in dit programma houden verband met het organiseren van formele ondersteuning voor onze kwetsbare inwoners op het gebied van jeugd, Wmo, participatie, werk en inkomen en arbeidsmarkt. • Beleid Werk & Inkomen/arbeidsmarktbeleid; • Aanpak armoede; • Begeleiding statushouders en migranten; • Aanpak Bemoeizorg; • Ondersteuning Mantelzorg; • Aansturing Algemeen Maatschappelijk Werk & MEE; • Aansturing MER Sociaal Domein; • Beleid Jeugdhulp & Wmo.

Financieel bedragen x € 1.000 2. Participatie, ondersteuning en zorg Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Onttrekkingen Mutatie reserves Resultaat

32

Rekening Primitieve 2022 Begroting

Actuele Begroting

Rekening 2023

Verschil

- 25.893 6.530 - 19.363

- 22.829 5.260 - 17.569

- 29.788 7.782 - 22.006

- 30.020 8.451 - 21.569

- 232 N 669 V 436 V

761 761

20 20

1.505 1.505

707 707

- 797 N - 797 N

- 18.601

- 17.549

- 20.501

- 20.862

- 361 N

Toelichting

bedragen x € 1.000 2. Participatie, ondersteuning en zorg - Belangrijkste afwijkingen

Verschil

Lasten Participatie In 2023 is de energietoeslag van € 1.300 uitbetaald aan huishoudens met een inkomen op of net boven het sociaal minimum conform de Rijksregeling. Middels de algemene uitkering wordt de gemeente gecompenseerd voor deze uitgaven.

- 653 N

SPUK Wet inburgering 2021; de middelen ontvangen we op basis van de taakstelling aan het begin van het inburgeringstraject voor het gehele traject dat 3 jaar duurt. Dit betekent dat de kosten niet allemaal in één jaar vallen, maar dat gespreid wordt uitgegeven. Dit budget wordt daarom meegenomen naar 2024.

230 V

SPUK Onderwijsroute. Zie ook baten. De gemeente heeft kosten gemaakt voor het realiseren van de onderwijsroute voor inburgeraars. Het Rijk keert gemeenten hiervoor tijdelijke SPUK uit.

- 88 N

Er is meer participatiebudget uitgegeven dan begroot. Vanwege gestegen prijzen en de stijging van het aantal ingezette trajecten zijn de kosten gestegen.

- 47 N

Uitgaven in het kader van opvang Oekraïense vluchtelingen (gemeentelijke en particuliere opvang). Dit bedrag wordt middels de SiSa bijlage in rekening gebracht bij de Rijksoverheid. Zie baten. Tevens wordt het restant saldo gereserveerd voor toekomstige noodopvang.

- 161 N

Het is nooit te voorspellen hoeveel leningen er door ondernemers worden aangevraagd op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz). In 2023 zijn er, net zoals in 2022, nauwelijks leningen aangevraagd, waardoor het geraamde budget te hoog bleek. Hier staat tegenover dat ook de inkomsten voor nagenoeg hetzelfde bedrag te hoog zijn begroot.

61 V

In het kader van bijstandsuitkeringen, IOAW en IOAZ is in 2023 minder uitgegeven dan geraamd. Het verschil tussen de werkelijk uitgaven en de begroting is < 1% van de totale begrotingspost.

35 V

De ontvangen aflossingen van de verstrekkte TOZO leningen wordt afgedragen aan het Rijk. Zie ook baten.

50 V

Vanaf 2022 zijn een aantal interventies geweest waardoor er meer is uitgegeven dan in het verleden. Zo is meer bekendheid gegeven aan de minimaregelingen waardoor er ook meer mensen gebruik hebben gemaakt van de regelingen. Daarnaast is de voorzieningenwijzer ook meer ingezet bij inwoners. In combinatie met de toegenomen armoede, is dit ook een wenselijk resultaat, men weet ons beter te vinden. Het begrotingsbudget is in de halfjaarrapportage 2023 hierop aangepast en dat blijkt nu iets te ruim te zijn.

30 V

Niet benutten budget opsporen stille armoede (tlv algemene reserve, Amendement bij begroting) en Volwassenenfonds. De in 2023 gemaakte plannen voor het opsporen van stille armoede (o.a. theaterstuk ‘Zelf Schuldig’, een Geldkrant voor alle inwoners en een vernieuwde inkomenskaart met onze regelingen) zullen worden uitgevoerd in 2024. De €15.000 voor het Volwassenenfonds in 2023 is aangehouden. Wel zijn de verschillende opties verkend en hebben er gesprekken met het Volwassenenfonds plaats gevonden. In 2024 zal worden bekeken hoe dit budget ingezet kan worden t.b.v. sociale activering van minima op het gebied van sport en cultuur.

27 V

Jaarstukken 2023

33

bedragen x € 1.000 2. Participatie, ondersteuning en zorg - Belangrijkste afwijkingen

Verschil

Niet uitgegeven middelen extra gemeentelijke tegemoetkoming inkomens, doelgroep 120% - 150% van de bijstandsnorm. Deze middelen blijven beschikbaar voor armoedebestrijding, zoals besloten bij de halfjaarrapportage 2023.

771 V

Aanpak Energiearmoede, specifieke rijksuitkering. De toegekende derde tranche van deze uitkering is ontvangen na het opstellen van de halfjaarrapportage en daarom niet verwerkt in de begroting 2023 . Zie baten. In oktober 2022 is de regeling, waarbij inwoners voor € 175 aan energiebesparende producten kunnen aanschaffen, live gegaan. De uitvoering wordt gedaan via Duurzaam Bouwloket en de regeling loopt nog steeds.

103 V

Wmo-voorzieningen In 2023 heeft de pilot doorbraak vertraging opgelopen vanwege vertragingen tijdens de opstartfase, met name met betrekking tot de samenstelling van het doorbraakteam. Het bleek dat de beschikbare middelen efficiënter konden worden ingezet. Dit herziene inzicht heeft geleid tot een positief financieel resultaat in 2023. We willen benadrukken dat dit positieve effect incidenteel van aard is.

32 V

De aanzuigende werking op maatwerkvoorzieningen Wmo door de landelijke invoering van het abonnementstarief van € 19 per maand is nog steeds zichtbaar. Tevens zorgt de toenemende vergrijzing voor meer aanvragen, deze aanvragen zijn vaak complexer van aard en dus duurder. Dit zorgt met name in de categorie woon- en rolstoelvoorzieningen voor een financiële tegenvaller.

- 155 N

Minder uitgaven begeleiding en dagbesteding Wmo. We zien het aantal individuele cliënten oplopen, bij stijgende prijzen. Echter omdat de hoeveelheid geïndiceerde uren gedaald zijn, geven we in 2023 toch minder geld uit dan begroot. We onderzoeken waarom er minder uren geïndiceerd worden. Dit zou en eerste signaal kunnen zijn waarmee we kunnen concluderen dat de investeringen in de sociale basis zijn vruchten zijn aan het afwerpen.