Bijlage 1 Notitie: Analyse gemeentefondsuitkering naar aanleiding van de decembercirculaire 2021

ANALYSE GEMEENTEFONDSUITKERING NAAR AANLEIDING VAN DECEMBERCIRCULAIRE 2021 Gemeenten ontvangen op drie momenten in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkering: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. De gemeentefondsuitkering bestaat uit drie onderdelen: 1. Algemene uitkering. 2. Integratie- en decentralisatie-uitkeringen, gesplitst in: a. de integratie-uitkering sociaal deelfonds; b. de overige integratie- en decentralisatie-uitkeringen 3. Aanvullende uitkeringen (uitkering die gemeenten specifiek krijgen, wij hebben deze niet). Deze notitie gaat over de effecten van de decembercirculaire 2021 voor onze gemeente. Ontwikkeling van de gemeentefondsuitkering In onderstaand overzicht is per uitkeringssoort aangegeven hoe hoog de uitkering voor onze gemeente is op basis van de septembercirculaire 2021 en de decembercirculaire 2021. Daarnaast is het verschil tussen de verschillende uitkeringssoorten aangegeven. Deze verschillen worden toegelicht. (bedragen * € 1.000) 2024 2025

2021

2022

2023

29.696 3.684 756 34.136 20

31.261 3.400 442 35.103 -

30.354 3.299 436 34.089 -

30.181 3.175 434 33.789 -0

30.321 3.043 427 33.791 -

Berekend op basis van Decembercirculaire 2021 Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Berekend op basis van Decembercirculaire 2021

29.955 3.750 994 34.698

31.474 3.400 487 35.361

30.526 3.299 436 34.261

30.349 3.175 434 33.958

30.491 3.043 427 33.961

Verschil Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Totaal verschil

259 65 238 562

212 46 258

172 172

169 169

170 170

Berekend op basis van septembercirculaire 2021 Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Berekend op basis van septembercirculaire 2021

Algemene uitkering De grootste afwijking tussen de septembercirculaire 2021 en de decembercirculaire 2021 zit in de algemene uitkering. In onderstaand overzicht zijn de mutaties in de algemene uitkering weergegeven: (bedragen * € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

Mutaties voorgaande dienstjaren

19 -23 34

38 6 -

6 -

6 -

6 -

Ontwikkeling uitkeringsfactor en basis

30

44

6

6

6

Ontwikkeling uitkeringsfactor en basis Ontwikkeling uitkeringsbasis Hoeveelheidsverschillen

Taakmutaties Vergoeding corona-effecten (compensatie)

94

Indexatie salarislasten zorgdomein

-

-

-

-

97

96

96

96

38

37

37

37

24

24

Versterking ondersteuning wijkteams

36

Extra middelen jeugdhulp: continuiteit zorg

18

Robuust rechtsbeschermingssyteem

21

22

24

Impuls integraal werken

29

5

3

10

6

6

6

6

Taakmutaties

Diversen kleine aanpassingen

209

168

166

163

164

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2021 en decembercirculaire 2021

239

212

172

169

170

Ontwikkeling uitkeringsfactor en uitkeringsbasis Accresontwikkeling door aanpassing rijksuitgaven De accresraming blijft in deze circulaire ongewijzigd. Dit is conform de afspraken die bij de meicirculaire 2020 zijn gemaakt over de bevriezing van het accres voor de jaren 2020 en 2021. Dit betekent dat er ten aanzien van het accres geen bijstellingen meer plaatsvinden. Voor de jaren na 2021 zijn er geen accresbijstellingen in de decembercirculaire gepresenteerd. Hier zal naar verwachting in de mei- en/of septembercirculaire een update komen. Ontwikkeling uitkeringsbasis en hoeveelheidsverschillen Bij het begrip ontwikkeling van de uitkeringsbasis praten we over de mutaties van de maatstaven op landelijk niveau. Het gaat dus om landelijke mutaties in bijvoorbeeld aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden. Deze ontwikkelingen zorgen niet voor een hogere landelijke omvang van de algemene uitkering, maar wel voor een herverdeling bij de gemeenten. Deze herverdeling vindt plaats via een daling of stijging van de uitkeringsfactor. De ontwikkeling van onze hoeveelheden wijkt af van de landelijke ontwikkeling. Om onverwachte effecten bij de ontwikkeling van de maatstaven op te kunnen vangen wordt een gedeelte van de algemene uitkering niet uitgekeerd, maar als reservering apart gehouden.

Deze zogenaamde verdeelreserve komt tot uitkering als de maatstaven definitief zijn of geen onverwachte ontwikkelingen meer kunnen doormaken. Voor 2021 is geen aanleiding geweest om de verdeelreserve aan te wenden. Deze valt nu vrij en wordt verdeeld over de gemeenten. Het vrijvallen van de verdeelreserve 2021 zorgt tevens voor een positief effect op de uitkeringsbasis van 2022. Daarnaast zijn maatstaven bijgesteld. Het effect hiervan staat onder de post hoeveelheidsverschillen. Taakmutaties Taakmutaties zorgen voor een toevoeging of afname van de omvang van de algemene uitkering. Het grootste deel van de taakmutaties heeft te maken met het compensatiepakket coronacrisis medeoverheden. Naast de mutatie in de algemene uitkering zijn in dit kader een deel van de compensatie als decentralisatie-uitkering opgenomen. We gaan verderop in de memo in op de effecten van het gehele compensatiepakket voor onze gemeente.

Indexatie salarissen zorgdomein De Tweede Kamer heeft op 16 september 2021 een motie aangenomen over het vrijmaken van extra financiële middelen voor zorgsalarissen. Het kabinet heeft aangegeven een bedrag van € 675 miljoen beschikbaar te stellen om de zorgsalarissen in het midden van het loongebouw extra te verhogen. Het kabinet stelt vanaf 2022 structureel € 94 miljoen beschikbaar aan gemeenten, opdat zij de financiële middelen hebben om de stijging van de zorgsalarissen in het sociaal domein mogelijk te kunnen maken. Het grootste deel van deze € 94 miljoen, € 80 miljoen, wordt verdeeld via de algemene uitkering. Voor Roerdalen is dit een bedrag van € 97.000 in 2022 en voor de jaren daarna € 96.000. Het overige structurele bedrag van € 14 miljoen zullen gemeenten in het voorjaar bij de verwerking van de reguliere loon- en prijsbijstelling voor Beschermd Wonen ontvangen. De verdeling hiervan is nog niet bekend. Versterking ondersteuning wijkteams Voor de versterking ondersteuning sociale wijkteams heeft het kabinet voor de jaren 2021 tot en met 2025 € 45 miljoen per jaar en voor de jaren 2026 en 2027 een bedrag van € 50 miljoen per jaar beschikbaar gesteld ter compensatie van de extra uitgaven die gemaakt worden om de toegang van cliënten tot de gemeentelijke dienstverlening en ondersteuning in de komende jaren stap voor stap structureel te verbeteren.

Dit betekent dat voor de sociale wijkteams extra uitvoeringscapaciteit beschikbaar komt, om de coördinatie tussen de verschillende soorten van hulpverlening in het sociaal domein te verbeteren. Voor Roerdalen betekent dit een bijdrage van €36.000 in 2021, €38.000 in 2022, en €37.000 in de jaren 2023 t/m 2025. Extra middelen Jeugdhulp: continuïteit Zorg In mei 2019 hebben de VNG en het Rijk afspraken gemaakt over de inrichting van een subsidieregeling continuïteit cruciale jeugdzorg met een looptijd tot eind december 2021. Hiertoe is destijds € 20 miljoen vanuit de € 420 miljoen aan tijdelijke extra middelen Jeugdhulp voor gemeenten apart gehouden op de begroting van het ministerie van VWS. Via de subsidieregeling kunnen aanbieders van cruciale jeugdhulp tijdelijke liquiditeitssteun ontvangen indien dit noodzakelijk is om continuïteit van zorg te garanderen. Er is afgesproken dat de middelen na afloop van de subsidieregeling weer worden toegevoegd aan het gemeentefonds. Momenteel is nog € 18,9 miljoen beschikbaar in de subsidieregeling continuïteit cruciale jeugdzorg. In deze circulaire zijn de beschikbare € 18,9 miljoen toegevoegd aan het jeugdhulpbudget voor het jaar 2021. De resterende € 1,1 miljoen wordt op een later moment - na terugbetaling door de aanbieders - teruggestort in het gemeentefonds.

Overigens wordt momenteel gewerkt aan verlenging van de subsidieregeling voor één jaar. Ter overbrugging is € 5 miljoen op de begroting van het ministerie van VWS gereserveerd. Begin 2022 vindt overleg plaats tussen het Rijk en VNG over het eventueel ophogen van de financiële middelen voor de subsidieregeling. Hierover volgt naar verwachting meer informatie in de meicirculaire 2022. Robuust Rechtsbeschermingssyteem Het is belangrijk dat mensen dichtbij ondersteuning hebben om de weg te vinden en hun recht te kunnen halen, bijvoorbeeld wanneer ze verdwalen tussen uitvoeringsinstanties. Er is bij het ministerie van Justitie en Veiligheid een programma rechtsbijstand waarin met partners wordt gewerkt aan een stelselvernieuwing. Mede in opvolging van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) wordt gewerkt aan een robuust rechtsbeschermingsstelsel dicht bij de burger. Gemeenten zijn daarin belangrijke partners. De resultaten van de aanpak door gemeenten zijn: 1. Toegang versnellen: inwoners hebben sneller en makkelijker toegang tot voorzieningen en rechtsbescherming en verdwalen niet langer tussen uitvoeringsinstanties.

2. Betere gemeentelijke juridische dienstverlening: voor inwoners is voldoende juridische ondersteuning beschikbaar, zowel in de vorm van eerstelijns juridische ondersteuning als in de versterking van de gemeentelijke ombudsfunctie. 3. Pilots robuuste rechtsbescherming: kennis over effectieve rechtsbescherming wordt door gemeenten hergebruikt. Gemeenten hoeven niet elk het wiel zelf uit te vinden. In pilots zijn effectieve (nieuwe) werkwijzen voor rechtsbescherming ontwikkeld, gemeenten zijn ondersteund in het in gebruik nemen van die werkwijzen en gemeenten leren van elkaar. Om gemeenten in staat te stellen om, langs bovenstaande lijnen samen met juridische partners, meer robuuste rechtsbescherming voor hun inwoners te organiseren, wordt er tot 2027 jaarlijks geld beschikbaar gesteld. Voor Roerdalen betekent dit een bijdrage voor 2021 van €21.000, voor 2022 €22.000 en voor de jaren 2023 t/m 2025 een bijdragen van €24.000. Impuls integraal werken Als onderdeel van het versterken van de gemeentelijke dienstverlening stelt het kabinet in de jaren 2021 t/m 2023 geld beschikbaar, waarmee gemeenten een impuls kunnen geven aan het ontwikkelen van een integrale dienstverlening.

Voor de aanpak van meervoudige problematiek in het sociaal domein krijgen gemeenten incidenteel deze extra middelen om methoden voor integraal werken te ontwikkelen en geleerde lessen beter met elkaar te delen. Voor Roerdalen betekent dit een bijdrage voor 2021 van €29.000, voor 2022 €5.000 en voor 2023 €3.000.

Integratie-uitkering sociaal deelfonds

Via de integratie-uitkering Sociaal Domein (IUSD) zijn aan de gemeenten de middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de decentralisaties WMO, Jeugd en Participatie. Een integratieuitkering is een geoormerkt deel van het gemeentefonds en wordt gebruikt om de middelen onder gemeenten te verdelen op een manier die afwijkt van de algemene uitkering. Dit instrument wordt gebruikt om grote herverdeeleffecten op te vangen. Een integratie-uitkering is een tijdelijke uitkering die binnen een beperkte periode wordt overgeheveld naar de algemene uitkering. (bedragen * € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

Ontwikkeling integratie-uitkering Sociaal deelfonds

65

-

-

-

-

Ontwikkeling integratie-uitkering Sociaal deelfonds

65

-

-

-

-

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2021 en decembercirculaire 2021

65

-

-

-

-

Participatie: sociale werkbedrijven

Participatie: sociale werkbedrijven Eerder heeft het kabinet de gemeenten, voor de periode van 1 maart tot 31 december 2020, € 140 miljoen verstrekt voor het opvangen van de exploitatietekorten van de Sociale Werkbedrijven. Het kabinet stelt voor ditzelfde doel aanvullend € 45 miljoen beschikbaar voor de periode van 1 januari 2021 tot 1 oktober 2021. Het bedrag is toegevoegd aan de integratie-uitkering Participatie, via een verhoging van de Rijksbijdrage Wsw. In de septembercirculaire 2021 was reeds een bedrag van € 35 miljoen aangekondigd. Daar is de gereserveerde € 10 miljoen, waarover ook wordt gesproken in de septembercirculaire 2021, aan toegevoegd. Hiermee is ook het laatste gedeelte van de aangekondigde steun verleend. Voor gemeente Roerdalen betekent dit een bijdrage van €65.000 voor 2021. Conform afspraak wordt dit bedrag doorbetaald aan de Westrom.

Overige integratie- en decentralisatie-uitkering

Deze uitkeringen maken net als de algemene uitkering deel uit van het gemeentefonds, maar hebben een eigen verdeling over de gemeenten. Het gaat om uitkeringen die een tijdelijk karakter hebben, op korte termijn overgaan naar de algemene uitkering of die voor een beperkt aantal gemeenten beschikbaar zijn. (bedragen * € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

218 20

46 -

-

-

-

Ontwikkelingen overige integratie en decentralisatie uitkeringen

238

46

-

-

-

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2021 en decembercirculaire 2021

238

46

-

-

-

Ontwikkelingen overige integratie en decentralisatie uitkeringen Inkomstenderving gemeenten 2020 (Covid-19) Gemeenteraadsverkiezingen 2022 (Covid-19) Inburgering

Inburgering Aan de integratie-uitkering Inburgering wordt voor 2021 € 6,008 miljoen toegevoegd voor de kosten die gemeenten maken voor informatievoorziening in voorbereiding op het nieuwe inburgeringsstelsel (Veranderopgave Inburgering; VOI). In het bestuurlijk overleg van oktober 2021 zijn tussen het ministerie van SZW en de VNG afspraken bekrachtigd over de incidentele vergoeding die gemeenten ontvangen voor de kosten die zij maken voor de ICT-voorzieningen die gereed moeten zijn op 1 januari 2022. Het betreft hier de kosten die gemeenten maken voor de ontwikkeling naar het zogenoemde Plateau 1 van de informatievoorziening. De middelen worden beschikbaar gesteld voor het inrichten van hun eigen ICT-landschap en de bijbehorende werkzaamheden zoals het opleiden van medewerkers, het aanpassen van werkprocessen en de noodzakelijke aanpassing of aanschaf van een softwaresysteem. Dit houdt in dat Roerdalen hier over 2021 €20.000 ontvangt. De verdeling voor 2022 en verder wordt geactualiseerd in de meicirculaire 2022. Compensatiepakket Coronacrisis medeoverheden De gemeenten worden in 2021 en 2022 gecompenseerd voor een aantal effecten als gevolg van de coronacrisis. Wij ontvangen voor de verschillende onderdelen de volgende vergoedingen: Inkomstenderving gemeenten - €218.000 in 2021 In het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen van 7 april jl.

is afgesproken dat gemeenten reële compensatie ontvangen voor de derving van inkomsten door covid-19 in 2020. De compensatie betreft de volgende posten: toeristenbelasting, evenementenleges en kwijtschelding / oninbaar verklaren lokale heffingen als gevolg van corona. De compensatie vindt plaats op basis van het verschil tussen begrote en gerealiseerde inkomsten, waarbij eventuele meevallers ten opzichte van de begroting worden gesaldeerd met de derving. Gemeenten ontvangen geen compensatie voor

gemiste inkomsten indien dit voortkomt uit eigen beleid. Vooruitlopend op deze afrekening hebben gemeenten in 2020 een voorschot ontvangen van in totaal € 245 miljoen. Gemeenten hoeven een eventueel teveel ontvangen voorschot niet terug te betalen. In totaal ontvangen gemeenten in 2021 – bovenop het reeds verstrekte voorschot van € 245 miljoen - een uitkering van € 84,381 miljoen. De middelen voor de inkomstenderving zijn beschikbaar gesteld via een decentralisatie-uitkering. Gemeenten zullen ook over 2021 compensatie van de inkomstenderving ontvangen. U zult in de eerste helft van volgend jaar meer informatie over het proces ontvangen. Vergoeding corona-effecten (compensatie): €94.000 in 2021 Deze vergoedingen bestaan uit de posten: Continuïteit van zorg meerkosten Jeugd & Wmo en lokaal cultuuraanbod. Continuïteit van zorg meerkosten Jeugd & Wmo: €56.000 in 2021 De VNG en het Rijk hebben afgesproken dat meerkosten binnen het sociaal domein (Jeugdwet en Wmo) als gevolg van de coronapandemie in 2021 door het Rijk worden gecompenseerd. In opdracht van de ministeries van VWS, FIN, BZK en de VNG is een onderzoek naar de omvang van de totale meerkosten in het sociaal domein uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek is de totale hoogte van de compensatie met betrekking tot de Jeugdwet en Wmo 2015 in het bestuurlijk overleg tussen VWS en VNG van 7 oktober jl.

gezamenlijk vastgesteld op € 136,1 miljoen. Deze compensatie betreft een afrondende afspraak voor meerkosten over 2021. Een deel van het bedrag, € 47 miljoen, is toegevoegd aan de algemene uitkering: De overige € 89,1 miljoen wordt verdeeld aan de centrumgemeentes over de decentralisatieuitkeringen Maatschappelijke opvang en Vrouwenopvang en de integratie-uitkering Beschermd wonen. Deze middelen zijn berekend naar aanleiding van de beperkende maatregelen die bij het opstellen van de decembercirculaire 2021 bekend waren. Erna zijn er echter weer nieuwe maatregelen genomen. Er is besloten tussen het Rijk en de VNG dat de compensatie voor deze maatregelen worden meegenomen in de compensatiemaatregel voor 2022. Lokaal cultuuraanbod: € 38.000 in 2021 De gemeenten ontvangen € 41,6 miljoen voor het in stand houden van de lokale en regionale cultuur in 2021. De verdeling van deze middelen over de gemeenten is in deze circulaire verwerkt. Dit komt bovenop de aan de gemeenten voor de eerste helft van 2021 verstrekte € 50 miljoen voor de instandhouding van de lokale en regionale cultuur. Gemeenteraadsverkiezingen 2022: €46.000 in 2022 Het kabinet stelt € 30,38 miljoen voor 2022 beschikbaar om gemeenten te compenseren voor de extra kosten die zij moeten maken bij het organiseren van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 gezien de huidige epidemiologische situatie.

De extra kosten hangen onder meer samen met het huren van locaties en het inhuren van stembureauleden voor het vervroegd stemmen op de maandag en dinsdag voorafgaand aan de reguliere dag van stemming, met aanvullende kosten voor de inrichting van stemlokalen, en met het mogelijk moeten huren van alternatieve locaties die in de coronacrisis beter geschikt zijn om als stemlokaal in te richten. Het bedrag wordt uitgekeerd in de vorm van een decentralisatie-uitkering en verdeeld op basis van het aantal kiesgerechtigden per gemeente.