Bijlage 1 Memo Analyse gemeentefondsuitkering naar aanleiding van septembercirculaire 2023

ANALYSE GEMEENTEFONDSUITKERING NAAR AANLEIDING VAN SEPTEMBERCIRCULAIRE 2023 Wij ontvangen meer geld van het rijk. De gemeentefondsuitkering stijgt, ten opzichte van de meicirculaire 2023, in 2023 met € 451.000. Deze stijging neemt toe in de opvolgende jaren. Voor 2024 is er een stijging van € 0,7 miljoen oplopende naar € 1.7 miljoen in 2027. Een aantal van deze extra inkomsten leiden ook tot hogere uitgaven. Dit wordt voor 2023-2027 verwerkt in de begrotingswijziging van de Septembercirculaire die in november in de raad wordt behandeld. Inleiding De gemeenten worden op basis van circulaires geïnformeerd over het verloop van de gemeentefonds uitkering. Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Dit is de tweede circulaire van dit jaar, na de meicirculaire. De gemeentefondsuitkering bestaat uit drie onderdelen: 1. Algemene uitkering. 2. Integratie- en decentralisatie-uitkeringen, gesplitst in: a. de integratie-uitkering sociaal deelfonds; b. de overige integratie- en decentralisatie-uitkeringen 3. Aanvullende uitkeringen (uitkering die gemeenten specifiek krijgen, wij hebben deze niet).

Ontwikkeling van de gemeentefondsuitkering In onderstaand overzicht is per uitkeringssoort aangegeven hoe hoog de uitkering voor onze gemeente is op basis van de meicirculaire 2023. Dit is ook de stand van de primitieve begroting 20232026. Daarnaast is het beeld geschetst hoe de inkomsten van het gemeentefonds zich hebben ontwikkeld in de septembercirculaire 2023. Daarnaast is het verschil tussen de verschillende uitkeringssoorten aangegeven. Deze verschillen worden toegelicht. (bedragen * € 1.000) 2026 2027

2022

2023

2024

2025

Berekend op basis van meicirculaire 2023 Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Berekend op basis van meicirculaire 2023

-

36.218 2.871 226 39.315

38.644 2.770 232 41.646

38.725 2.601 228 41.554

35.482 2.482 228 38.192

35.041 2.358 215 37.614

Berekend op basis van Septembercirculaire 2023 Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Berekend op basis van Septembercirculaire 2023

-

36.622 2.911 233 39.766

39.305 2.808 239 42.352

39.518 2.636 235 42.389

36.341 2.514 235 39.090

36.757 2.387 215 39.360

-

403 41 7 451

661 38 7 706

793 35 7 835

860 32 7 899

1.716 29 1.746

Verschil Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Totaal verschil tussen Meicirculaire 2023 en Septembercirculaire 2023

-

Algemene uitkering Pagina 1 van 6

*Z00519668F2*

De grootste afwijking tussen de meicirculaire 2023 en de septembercirculaire 2023 zit in de algemene uitkering. In onderstaand overzicht zijn de mutaties in de algemene uitkering weergegeven: (bedragen * € 1.000) 2026 2027

2023

2024

2025

Ontwikkeling uitkeringsfactor en basis Accresontwikkeling gemeentefonds Voorschot BCF-plafond 2023 Structurele opname BCF Hoeveelheidsverschillen en ontwikkelingen uitkeringsbasis

365 35

436 320 133

369 320 390

336 320 517

965 320 671

Ontwikkeling uitkeringsfactor en basis

400

889

1.079

1.173

1.956

Taakmutaties Loon- en prijsbijstelling Jeugdzorg Bijzondere bijstand en vroegsignalering Compensatie middelen Jeugd -arbitragecommissie. Overige

3

49 37 7

28 7

6

74 6

Taakmutaties

3

93

35

6

80

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2023 en meicirculaire 2023 403

982

1.114

1.179

2.036

Ontwikkeling uitkeringsfactor en uitkeringsbasis Accresontwikkeling Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel. Waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. Volume deel Sinds de meicirculaire 2022 is het volume deel bevroren tot en met 2025. Vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet in de septembercirculaire 2022 eenmalig € 1 miljard extra beschikbaar gesteld in 2026. Het volumedeel staat hierdoor vast tot en met 2026. Bij de Voorjaarsnota 2023 is dit bedrag vanaf 2027 structureel gemaakt en is besloten om de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. De nieuwe financieringssystematiek is, zoals aangekondigd in de meicirculaire 2023, in de Miljoenennota 2024 uitgewerkt. De indexatie voor het volumedeel wordt vanaf 2027 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Loon- en prijsdeel Voor de jaren tot en met 2026 geschiedt de index voor loon-prijsontwikkeling op basis van de CPBraming van de loonvoet sector overheid, index materiele overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen. Hierbij wordt een verdeling van 60% loonontwikkeling, 20% consumptie en 20% investeringen aangehouden.

Vanaf 2027 volgt de indexatie voor inflatie de prijs bbp van het lopend jaar. In de septembercirculaire 2023 zijn de Loon en prijs ontwikkeling accressen voor de jaren 2024 tot en met 2028 bijgewerkt. Bovenstaande effecten betekenen voor onze gemeente een voordeel van € 436.000 in 2024 oplopende naar € 965.000 in 2027.

Pagina 2 van 6

Voorschot BTW compensatie fonds (BCF) Vanaf 2015 wordt het maximaal plafond voor het BTW Compensatie Fonds (BCF) jaarlijks vastgesteld (gerelateerd aan de ontwikkeling van het accres). Als gemeenten en provincies minder BTW claimen dan dit plafond wordt de rest van het bedrag verdeeld via de algemene uitkering. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname. Het plafond veranderd jaarlijks met het accrespercentage. Door de bevriezing van het volume accres in 2023 tot en met 2025 is het plafond in die jaren ook gefixeerd. In het systeem is opgenomen dat jaarlijks bij de septembercirculaire een voorschot wordt verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire volgend op het kalenderjaar volgt dan de afrekening. Het BCF-plafond bedraagt € 3,9 miljard voor gemeenten in 2023. In de septembercirculaire wordt uitgegaan van verwachte onderschrijding € 359 miljoen. Voor onze gemeente betekent dit een voordeel van € 365.000 in 2023. Structurele opname onderschrijding BCF De provinciaal toezichthouder staat toe een meerjarige stelpost op te nemen als inschatting op de jaarlijkse onder- of overschrijding van het plafond. Dit op basis van de hoogte van de laatst bekende afrekening. In dit geval is dat een onderschrijding van € 318 miljoen in 2022. Voor gemeente Roerdalen betekent dit een positief effect van € 320.000 voor de jaren 2024 t/m 2027.

Ontwikkeling uitkeringsbasis en hoeveelheidsverschillen Bij het begrip ontwikkeling van de uitkeringsbasis praten we over de mutaties van de landelijke aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden, enzovoort. In de veronderstelling dat het te verdelen bedrag niet toeneemt als de hoeveelheid (Q) stijgt, dan zal per maatstaf het maatstafgewicht (P) evenredig moeten dalen. Dat is een ingewikkelde methode en daarom wordt gekozen voor een eenvoudiger oplossing, namelijk, de daling van de uitkeringsfactor. Dit is de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor. Hoeveelheidsverschillen De grootste invloed onder deze post hebben de hoeveelheidsverschillen. Deze septembercirculaire is er gekozen voor een andere benadering. De algemene uitkering wordt berekend met ongeveer 50 variabelen waar gemeenten met elkaar vergeleken worden. Normaliter houden we geen rekening met toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld bevolkingsgroei of afname van de hoeveelheid jeugd. Vanaf de septembercirculaire 2023 is hier bij de variabelen die de meeste invloed op de algemene uitkering hebben wel rekening mee gehouden. Voor onze gemeente betekent dit een voordeel van € 35.000 in 2023 oplopende tot € 671.000 in 2027. Taakmutaties Taakmutaties zorgen voor een toevoeging of afname van de omvang van de algemene uitkering. Hieronder worden deze apart toegelicht.

Loon- en prijsbijstelling Jeugdzorg In de meicirculaire 2023 is de loon- en prijsbijstelling 2023 voor jeugdzorg aan het gemeentefonds toegevoegd voor de jaren 2024 en 2025. In deze circulaire worden de middelen voor de loon- en prijsbijstelling 2022 over de reserveringen jeugdzorg toegekend. Ook deze overboeking heeft nu betrekking op 2024 (€ 45,2 miljoen) en 2025 (€ 27,1 miljoen), omdat voor die jaren de middelen zijn vrijgegeven. De middelen worden toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen Jeugd.

Pagina 3 van 6

Voor de gemeente Roerdalen betekent dit een positief effect van € 49.000 in 2024 en € 28.000 in 2025. Bijzondere bijstand en vroegsignalering Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Van dit bedrag is er in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld. In 2024 zal eveneens € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar worden gesteld. Voor de gemeente Roerdalen betekent dit een positief effect van € 37.000 in 2024. Compensatie middelen Jeugd- Arbitragecommissie In de meicirculaire 2023 is voor jeugdzorg, onder voorbehoud van omzetting naar een definitief akkoord op de Hervormingsagenda, voor het jaar 2024 € 1.454 miljoen en voor 2025 € 954 miljoen beschikbaar gesteld. Hierna heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op 20 juni 2023 de definitieve Hervormingsagenda Jeugd aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Voor de begroting 2024-2027 resteerde de vraag welke extra rijksbijdragen en geplande bezuinigingen de gemeenten voor de jaren vanaf 2027 mochten opnemen. Hierover waren nog geen afspraken gemaakt.

Daarom hebben de provincies de gemeenten, enkele dagen daarna, geïnformeerd over de begrotingsrichtlijn ‘Afspraken jeugdmiddelen in meerjarenraming’. De gemeenten mogen voor de begroting 2024-2027 ervan uitgaan dat ze de middelen van de Hervormingsagenda jeugd volledig krijgen en dat de besparingen van de rijksmaatregelen volledig worden gehaald. Voorheen gold dat de gemeenten alleen de middelen t/m 2026 volledig mochten opnemen. Aangezien deze berichtgeving al eerder door de provincie was gedaan zijn deze middelen al verwerkt in de programmabegroting 2024-2027. Voor gemeente Roerdalen betekent dit een positief effect in 2027 van € 74.000

Pagina 4 van 6

Integratie uitkering sociaal domein Voor enkele deeltaken in sociaal domein heeft nog geen overheveling plaatsgevonden naar de algemene uitkering. De bijstellingen op basis van de meicirculaire zijn als volgt:

(bedragen * € 1.000) 2026 2027

2023

2024

2025

Ontwikkeling integratie-uitkering Sociaal deelfonds Participatie - loon en prijsontwikkelingen

41

38

35

32

29

Ontwikkeling integratie-uitkering Sociaal deelfonds

41

38

35

32

29

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2023 en meicirculaire 2023

41

38

35

32

29

Participatie Bij Voorjaarsnota heeft het kabinet besloten om gemeenten te compenseren voor de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon voor medewerkers in de Wet Sociale werkvoorziening (Wsw). Dit betreft een meerjarige reeks die toegevoegd wordt aan het Wsw-onderdeel in deze integratie-uitkering. De bedragen in de reeks lopen af met de afbouw van de Wsw tot 2048 en worden naar rato verdeeld. Ten aanzien van de bijstelling van de WSW inkomsten is afgesproken dat deze rechtstreeks doorbetaald worden aan de Westrom. Voor Roerdalen betekent dit een positieve bijdrage van € 41.000 in 2023 aflopende tot € 29.000 in 2027. Overige integratie- en decentralisatie-uitkeringen In onderstaande tabel zijn de verschillen aangegeven van de integratie- en decentralisatieuitkeringen voor de gemeente Roerdalen: 2023

2024

2025

(bedragen * € 1.000) 2026 2027

Ontwikkelingen overige integratie en decentralisatie uitkeringen Veilig wonen

7

7

7

7

-

Ontwikkelingen overige integratie en decentralisatie uitkeringen

7

7

7

7

-

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2023 en meicirculaire 2023

7

7

7

7

-

Veilig wonen De veiligheid van decentrale bestuurders is een vereiste voor het goed functioneren van het openbaar bestuur. Per 1 oktober 2023 wordt de werkgeversverantwoordelijkheid voor hun veiligheid daarom geëxpliciteerd met een wijziging van de Regeling rechtspositie decentrale politieke ambtsdragers. Ten behoeve van een veilige woonplek krijgen decentrale bestuurders een beveiligingsadvies op maat aangeboden. Bij de advisering zal een breder pakket van preventieve maatregelen worden gehanteerd, waaronder fysieke, elektronische en digitale maatregelen. Gemeenten dienen op basis van de nieuwe regeling het beveiligingsadvies altijd over te nemen en de uitvoering van de veiligheidsmaatregelen te bekostigen. Vanuit het programma Weerbaar Bestuur wordt hier een tegemoetkoming van € 2,4 miljoen per jaar tegenover gesteld voor de periode 2023-2026. Voor Roerdalen betekent dit een positief effect van € 7.000 van 2023 t/m 2026.

Pagina 5 van 6

Effect op begrotingssaldo 2023 tot en met 2027 In onderstaand overzicht is aangegeven wat het effect van de Septembercirculaire is op de begrotingssaldi voor 2023 tot en met 2027. Zoals in de inleiding al aangegeven worden deze effecten verwerkt in de begrotingswijziging over de septembercirculaire 2023.

2023

2024

(bedragen * € 1.000) 2025 2026 2027

Aanpassingen gemeentefondsuitkering Algemene uitkering Integratie uitkering sociaal domein Overige integratie en decentralisatie uitkeringen

403 41 7

982 38 7

1.114 35 7

1.179 32 7

2.036 29 -

Aanpassingen gemeentefondsuitkering

451

1.027

1.156

1.218

2.065

Aanpasingen uitgaven als gevolg van meicirculaire Loon en prijscompensatie WSW-gelden (verekening met Westrom) -41 -38 Bijzondere bijstand en vroegsignalering -37 Veilig wonen -7 -7 Indexatie middelen jeugd -49 Inkomsten al verwerkt in begroting: Middelen Jeugd arbritragecommissie Overige -4

-35 -7 -28 -4

-32 -7 -3

-29 -74 -3

Aanpasingen uitgaven als gevolg van meicirculaire

-48

-135

-74

-42

-106

Effect op begroot-rekeningsaldo

403

892

1.082

1.176

1.959

Pagina 6 van 6