Bijlage 1: Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

4. Projecten per thema 4.1 Duurzame opwek In dit thema zetten we vooral in op het afmaken waar we al jaren mee bezig zijn. Twee van de vier zonprojecten zijn waarschijnlijk binnen 1 of 2 jaar klaar. Dat zijn het zonneveld van de gemeente aan de Stationsstraat in Montfort (beter bekend als zonnestation Montfort) en het zonneveld van Attero bij de milieustraat in Montfort. Met de twee commerciële parken en de opwek die we op daken van woningen en bedrijven hebben gerealiseerd, hebben we een goede bijdrage geleverd in de regio. De afgelopen jaren hebben we zonnepanelen op daken voor inwoners ruim onder de aandacht gebracht. We zien nog kansen om zonnepanelen bij bedrijven te stimuleren. Daarmee kunnen bedrijven (deels) zelfvoorzienend worden. Dat vermindert de druk op het elektriciteitsnetwerk. A. DUURZAME OPWEK

TIJDSPANNE

DEELNEMERS

A1. ZONNESTATION MONTFORT ONTWIKKELEN A2. TWEE COMMERCIËLE ZONNEPARKEN AFRONDEN A3. ZONNEVELD ATTERO ONTWIKKELEN A4. ZONNEPANELENPROJECT AFRONDEN A5. BEDRIJFSMATIG ZON OP DAK STIMULEREN

2024-2025 2025 2024 2024-2025 2027

GEMEENTE ONTWIKKELAARS PARKEN ATTERO GEMEENTE MET SUNERGETIC LLTB, OML, PARKMANAGEMENT

4.2 Warmtetransitie De projecten binnen de warmtetransitie zetten in op het helpen verduurzamen van de woningen van onze inwoners. Dit is een enorme opgave. Uiteindelijk komt ieder gebouw in de gemeente aan de beurt. Samen met inwoners en andere partijen de verduurzaming in de buurten in beweging zetten vraagt een grote inzet. Het zal gaan over generieke projecten voor iedereen in de gemeente. Maar ook over specifieke gebieden en doelgroepen. Daarin zullen we intensief samenwerken om onze inwoners te helpen. De projecten dragen bij aan de kerndoelstelling om 20% minder aardgas te besparen ten opzichte van 2021. Daarvoor moeten ongeveer 3.200 woningen geïsoleerd worden en 2.000 warmtepompen (of andere warmte-oplossingen) geplaatst. We volgen een meersporenaanpak, waarin we er voor iedere inwoner willen zijn. Het doel is om In stappen van het gas af te gaan. Daarvoor willen we maatwerk leveren voor onze inwoners. Soms zal dat in grote en veel stappen tegelijk zijn, soms zal een inwoners maar een enkele kleine stap willen of kunnen nemen. We kunnen hierbij stappen zetten met het loket dat we verder doorontwikkelen. En door het verder professionaliseren van het energieadvies. De klankbordgroep Koers 2050 heeft hier al veel aan gewerkt en een eerste aanpak opgesteld9.

9

B. WARMTETRANSITIE

TIJDSPANNE

DEELNEMERS

B1. EÉN-LOKET-DOORONTWIKKELEN B2. DOORONTWIKKELING ENERGIE-ADVIES B3. INZET FIXERS / SOCIAAL KLUSTEAM B4. GEBIEDSAANPAK AARDGASVRIJ VLODROP B5. GVR PILOT B6. DEFINIËREN INNOVATIEPROJECT(EN) B7. DUURZAAMHEIDSAKKOORD WONEN LIMBURG B8. AANPAK COMMERCIËLE VERHUURDERS B9. POTENTIE GROEN GAS REGIONAAL UITWERKEN

2024-2025 2024-2025 2024-2025 2024-2028 2024-2026 2024 2025 2025-2026 2024-2025

GEMEENTE COACHES MET GEMEENTE FIXERS MET GEMEENTE GEMEENTE MET INWONERS GVR MET GEMEENTE EN INWONERS INWONERS, GEMEENTE, DERDEN GEMEENTE MET WONEN LIMBURG VERHUURDERS MET GEMEENTE RES NML MET GEMEENTEN

Klankbordgroep Koers 2050, plan van aanpak Fred Blume, januari 2024

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

25

Ideeën innovatieprojecten Er leven veel ideeën over innovatieprojecten die in Roerdalen interessant zijn. Een aantal voorbeelden: • Uniformering energieadvies: het ontwikkelen van een aanpak die helpt om voor woningen, rekening houdende met de reeds genomen maatregelen, een no-regret advies stappenplan op te stellen. Dit kan door samen met de coaches en andere partijen een info punt op te zetten. Kan ook i.s.m. andere gemeenten. • Low cost energiestrategie: het ontwikkelen van een low cost pakket. Bijvoorbeeld gebaseerd op het verwarmen van de benedenverdieping (zoals het in de kolenkacheltijd ook gebeurde). De isolatieschil wordt daarmee beperkt en ook het verwarmingssysteem kan daarmee vereenvoudigen. Dit kan met name voor oudere woningen met een beperkte levensverwachting soelaas bieden. Hiermee kan een proef gedaan worden. Eventueel zou dit kunnen worden uitgebreid met het splitsen van woningen. Daarmee werk je tevens aan het woning tekort. Er zijn al ideeën bijvoorbeeld zie statiegeld op jeugd, m.b.t. het splitsen van rijtjeshuizen. Ouderen trekken zich terug op de benedenverdieping en de 1e verdieping wordt geschikt gemaakt voor een jong stel. • Proef met duurzaamheid in huurwoningen: er is een capaciteit te kort vanuit professionele invulling.

Waarom zouden corporaties onder begeleiding en toezicht niet isolatieactiviteiten door huurders uit laten voeren? Door te investeren in tijd bespaar je op dure arbeidsuren en de corporatie hoeft alleen materiaal te leveren en heeft wat overheadkosten. De bewoner verlaagt zijn energielasten en de corporatie ziet de waarde van haar bezit stijgen. Dat heet win-win.

4.3 Natuur en biodiversiteit We zoeken naar een goede balans tussen het voortzetten van wat we al deden en het meer programmatisch aanpakken van projecten samen met onze inwoners en andere betrokken partijen. Dat moeten we omschrijven in de themalijn. Daarbij zorgen we dat we een boost geven aan het vergroenen van tuinen, de aanpak van hittestress en verbetering van de biodiversiteit. We zetten daarbij in op een steeds verder groeiende beweging waarin we dit samen aanpakken.

26

C. DUURZAME NATUUR EN BIODIVERSITEIT

TIJDSPANNE

DEELNEMERS

C1. THEMALIJN DUURZAME NATUUR ONTWIKKELEN C2. VERGROENEN EN ONTSTENEN VAN TUINEN C3. AANPAK HITTESTRESS IN OPENBARE RUIMTE C4. MEER BIODIVERSITEIT IN OPENBARE RUIMTE C5. NATIONAAL PARK NIEUWE STIJL

2024-2025 2024-2025 2025 2025 2024-2026

INWONERS EN GEMEENTE INWONERS EN WONEN LIMBURG INWONERS EN GEMEENTE INWONERS EN GEMEENTE GEMEENTE EN REGIOPARTNERS

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

4.4 Duurzame waterhuishouding Voor water geldt hetzelfde als voor natuur en biodiversiteit. We werken al lange tijd aan een gezonde waterhuishouding. We ontwikkelen dat continu door. De verbinding met natuur en energie kunnen we verbeteren. We streven ernaar dat veel meer samen met onze inwoners op te pakken. We staan samen aan de lat en kunnen elkaar helpen. Dat geldt voor het afkoppelen en voor opvang van water in tuinen en in de openbare ruimte in de buurten. D. DUURZAME WATERHUISHOUDING

TIJDSPANNE

DEELNEMERS

D1. THEMALIJN DUURZAME WATERHUISHOUDING D2. AFKOPPELEN HEMELWATER D3. KANSEN VOOR BUURTWADI’S VERKENNEN D4. PLAN WATERSTUCTUUR 2050 PER KERN

2024-2025 2024-2025 2025 2025

INWONERS EN GEMEENTE GEMEENTE EN WONEN LIMBURG INWONERS EN GEMEENTE GEMEENTE EN INWONERS

4.5 Maatschappelijk vastgoed en openbare ruimte We hebben de afgelopen jaren al veel stappen gezet in de verduurzaming van het vastgoed en de openbare ruimte. Dat zetten we door. De plannen voor LED in de openbare verlichting en uitbreiden van elektrische laadpalen zetten we onveranderd voort. Sportverengingen blijven we helpen. De LED-verlichting is een concreet project dat we aanpakken. In bredere context kijken we naar een planmatige aanpak van alle verenigingen. De grootste opgave zit in een toekomstbestendige maatschappelijke vastgoedportefeuille, waarin duurzaam gebruik van locaties en een duurzaam pand hand in hand moeten gaan. Dat plan werken we op dit moment uit en zal de verduurzaming de komende jaren gaan sturen. E. MAATSCHAPPELIJK VASTGOED EN OPENBARE RUIMTE

TIJDSPANNE

DEELNEMERS

E1. MEERJARENPLAN VERDUURZAMING VASTGOED E2. LED-VERLICHTING OPENBARE RUIMTE E3. LED-VERLICHTING SPORTVERENIGINGEN E4. UITBREIDEN LAADINFRASTRUCTUUR

2024-2025 2024-2028 2024-2026 2024-2030

GEMEENTE EN GEBRUIKERS GEMEENTE GEMEENTE EN VERENIGINGEN GEMEENTE EN ENERGIEBEDRIJVEN

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

27

5. Organisatie en uitvoering In dit hoofdstuk geven we een inschatting van de middelen en personele inzet die nodig zijn om de acties uit te voeren die in hoofdstuk 4 zijn gepresenteerd. Daarbij wordt in de begroting uitsluitend rekening gehouden met kosten voor onderzoek en de voorbereiding van projecten. Voor de uitvoering worden aparte calculaties gemaakt en projectbudgetten aangevraagd.

5.1 Uitvoering projecten Het overzicht hieronder geeft de begroting weer van de Koers 2050, uitgesplitst naar de vijf thema’s en met een apart opgenomen budget voor innovatie en experimenten. Per jaar is er € 350.000,- nodig. Dit bedrag is nodig voor het opzetten van projecten. Veel inzet is nodig voor het wijk- en doelgroepgericht aanpakken van de isolatie en duurzame verwarming van alle woningen in de gemeente. De huidige 5 fte is de minimale capaciteit die nodig is om de uitvoering van de koers te realiseren. Er is geen extra personele capaciteit geraamd. Binnen het genoemde budget van € 350.000,- is wel tijdelijke inhuur van expertise mogelijk. De praktische uitvoering van projecten is geen onderdeel van deze begroting. Daarvoor vragen we aparte uitvoeringsbudgetten aan. Ook voor de uitvoering van de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed en openbare ruimte zal fors uitvoeringsbudget nodig zijn. De koers kijkt naar 2050, maar voor de uitvoeringssporen en projecten houden we de periode 2025 tot en met 2030 aan. De bestedingen tussen de thema’s zullen in de tijd mogelijk gaan verschuiven. Naast de hier genoemde € 350.000,- hebben we meerjarige verplichtingen aan de RES Noord- en Midden-Limburg van € 75.000,-10. Daarmee is een totaalbedrag van € 425.000,- nodig. THEMA A. DUURZAME OPWEK B. WARMTETRANSITIE C. NATUUR EN BIODIVERSITEIT D. DUURZAME WATERHUISHOUDING E.

MAATSCHAPPELIJK VASTGOED & OPENBARE RUIMTE F. INNOVATIE EN EXPERIMENT TOTAAL

10

Daarvan bestaat € 65.000 uit een vaste jaarlijkse bijdrage. We hebben € 10.000 extra gereserveerd om deel te namen aan aanvullende projecten waar facultatief aan deelgenomen kan worden. Zoals het groen gas project.

28

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

PER JAAR

€ 50.000,€ 150.000,€ 25.000,€ 25.000,€ 50.000,€ 50.000,-

€ 350.000,-

5.2 Monitoring en ontwikkelingen We monitoren op inhoud en op financiële voortgang. We rapporteren hier jaarlijks over. Over de financiën rapporteren we al in de P&C-cyclus. We zullen de financiën uiteraard koppelen aan de bereikte inhoudelijke resultaten. Ten aanzien van de resultaten en de inhoud kunnen we de bijdrage aan de duurzame opwek goed in beeld brengen. Voor de besparing van aardgas geldt dit ook, al is die informatie niet helemaal actueel. Vooral de oorzaken van de besparing zijn lastig in beeld te brengen. Ligt het aan gedrag, aan een zachte winter, is er geïsoleerd of zijn er warmtepompen geïnstalleerd? We houden deze indicatoren bij in een overzicht en bouwen in de komende jaren aan een dashboard waarin we dit optimaal bij kunnen houden. We hebben oog voor nieuwe ontwikkelingen en voor de manier waarop samenwerkingen met inwoners en andere partijen zich ontwikkelen. Ook veranderingen en nieuwe initiatieven op gebied van wet- en regelgeving zullen zich de komende jaren voordoen. Het is nodig om hierop te kunnen anticiperen en de koers bij te kunnen stellen als de situatie daarom vraagt. Met de te ontwikkelen monitor en het ingezette proces van samenwerken met onze inwoners en de Raadswerkgroep Duurzame Energie blijven we in de uitvoering van de Koers 2050 samen optrekken en afstemmen.

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

29

Bijlage 1 evaluatie zon- en windbeleid Aanleiding Na circa 5 jaar werken aan duurzaamheid -en vooral duurzame energie- hebben we het een en ander bereikt. Het Actieplan Duurzame Energie Gemeente Roerdalen 2019-2022 legde hiervoor de basis. Daaruit vloeiden praktische projecten voort. Deze richtten zich onder andere op het isoleren van woningen, het plaatsen van zonnepanelen op woningen en het verduurzamen van openbare verlichting. Ook informeerden we inwoners en stimuleerden we hen om hun woning duurzamer te maken. Daarnaast werkten we aan beleidsrichtingen voor de middellange termijn. We stelden een ambitie op voor het opwekken van grootschalige zonne- en windenergie. De kern hiervan is dat we tot het jaar 2030 ongeveer 75 hectare aan zonnepanelen (zonnevelden of zonnepanelen op daken) willen ontwikkelen. Om de kwaliteit van de zonnevelden te

30

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

borgen, stelden we een scorematrix op. Inmiddels wordt er gewerkt aan de voorbereiding van vier zonnevelden. Drie door externe partijen en één door de gemeente zelf. We vonden het belangrijk om de scorematrix te evalueren en het beleid voor zon en wind tegen het licht te houden. We hebben met de raadswerkgroep Duurzame Energie afgesproken om de evaluatie te gebruiken om nieuw beleid voor de gemeente op te nemen in de duurzaamheidskoers.

SWOT-analyse Tijdens twee bijeenkomsten met de raadswerkgroep hebben we het beleid geëvalueerd. Alle fracties hebben daarnaast een evaluatieformulier ingevuld. In de SWOT-matrix hieronder staat de samenvatting van de evaluatie.

Een aantal punten stippen we aan: • Met de drie zonnevelden van externe partijen, ons eigen zonneveld en zonnepanelen op daken bereiken we al grotendeels onze ambitie voor 2030. • Het is belangrijk om concretere voorwaarden te stellen aan de manier waarop ontwikkelaars omgaan met participatie. • Het is belangrijk om eerst te bepalen hoeveel energie we in 2050 duurzaam willen opwekken. Daarna werken we dit uit in vormen die bij Roerdalen passen. • Het bestaande beleid over duurzaam opwekken met zonne- en windenergie is te beperkt. Er moet ook aandacht zijn voor knelpunten zoals overproductie, netcongestie en opslagmogelijkheden. Dat geldt ook voor de combinatie met andere opwekbronnen zoals groen gas, geothermie, aquathermie en kernenergie, waterstofproductie en -opslag, en de inzet van restwarmte. • Er moet rekening worden gehouden met andere en nieuwe technieken. Dus naast zonne- en windenergie ook met kernenergie of een thoriumcentrale. • Er moet oog zijn voor (regionale) samenwerking: wat gebeurt landelijk, wat regionaal en wat doen we zelf in Roerdalen? • Er is heel veel in ontwikkeling. Het nieuwe beleid moet dus ruimte bieden om in te spelen op de vele veranderingen en ontwikkelingen, zowel in wet- en regelgeving als nieuwe technieken.

• Door een expertmeeting te organiseren kunnen de leden van de raadswerkgroep, geïnteresseerde inwoners, ambtenaren en raadsleden tot een gedeeld beeld komen van de (nieuwe) technieken die beschikbaar zijn of komen. Daarmee vergroten we het kennisniveau. Dat kan helpen bij de ontwikkeling van nieuw beleid. • Ook inwoners moeten kunnen meedoen in de werkgroepen die bijdragen aan het nieuwe duurzaamheidsbeleid. • Maak via monitoring inzichtelijk wat we op het gebied van duurzaamheid moeten, wat we mogen en wat we al doen binnen de gemeente. En zorg ervoor dat dit inzicht actueel is. Er is nu onduidelijkheid over.

Conclusie In de evaluatie lag de nadruk op het opwekken van zonne-energie en de opgave om tot 2030 ongeveer 75 hectare aan zonnepanelen te ontwikkelen. Duidelijk werd dat het bij de ontwikkeling van nieuw beleid moet gaan om een integrale aanpak. Daarbij was het de wens om te kijken naar de ambitie in 2050. Maar daarbij ook de korte termijn niet te vergeten en open te blijven staan voor nieuwe technieken en regionale en landelijke ontwikkelingen (mogelijk ook regionale en lokale taakstellingen). Het gaat uiteindelijk om de samenhang van besparing, duurzame opwek, opslag, elektriciteit én warmte. En om de manier waarop gemeente en inwoners hier samen invulling aan geven. Het betrekken van inwoners en andere stakeholders is cruciaal. We hebben de aanbevelingen uit de evaluatie gebruikt om de nieuwe duurzaamheidskoers vorm te geven.

Koers Duurzaamheid 2050 Gemeente Roerdalen

31