03 Memo; Analyse gemeentefondsuitkering naar aanleiding van septembercirculaire 2025

ANALYSE GEMEENTEFONDSUITKERING NAAR AANLEIDING VAN SEPTEMBERCIRCULAIRE 2025 Wij ontvangen meer geld van het rijk. De gemeentefondsuitkering stijgt voor de meeste jaren, ten opzichte van de meicirculaire 2025, in 2025 met € 1.275.000 aflopende naar € 71.000 in 2027. In 2028 en 2029 daalt de uitkering licht met € 14.000 respectievelijk € 57.000. Een aantal van deze extra inkomsten leiden ook tot hogere uitgaven. Dit wordt voor 2025-2029 verwerkt in de begrotingswijzigingen van de Septembercirculaire die in november in de raad worden behandeld. Inleiding De gemeenten worden op basis van circulaires geïnformeerd over het verloop van de gemeentefonds uitkering. Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Dit is de tweede circulaire van dit jaar, na de meicirculaire. De gemeentefondsuitkering bestaat uit drie onderdelen: 1. Algemene uitkering. 2. Integratie- en decentralisatie-uitkeringen, gesplitst in: a. de integratie-uitkering sociaal deelfonds; b. de overige integratie- en decentralisatie-uitkeringen 3. Aanvullende uitkeringen (uitkering die gemeenten specifiek krijgen, wij hebben deze niet).

Ontwikkeling van de gemeentefondsuitkering In onderstaand overzicht is per uitkeringssoort aangegeven hoe hoog de uitkering voor onze gemeente is op basis van de meicirculaire 2025. Dit is ook de stand van de primitieve begroting 20262029. Daarnaast is het beeld geschetst hoe de inkomsten van het gemeentefonds zich hebben ontwikkeld in de septembercirculaire 2025. Daarnaast is het verschil tussen de verschillende uitkeringssoorten aangegeven. Deze verschillen worden toegelicht. (bedragen * € 1.000) 2028 2029

2025

2026

2027

Berekend op basis van meicirculaire 2025 Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Berekend op basis van meicirculaire 2025

43.540 3.075 697 47.312

44.784 2.912 404 48.101

45.266 2.803 268 48.337

44.335 2.749 265 47.349

45.240 2.778 263 48.282

Berekend op basis van Septembercirculaire 2025 Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Berekend op basis van Septembercirculaire 2025

44.739 3.112 736 48.587

44.884 2.952 1.218 49.055

45.268 2.846 703 48.816

44.296 2.750 698 47.744

45.162 2.778 693 48.633

Verschil Algemene Uitkering Integratie uitkering Sociaal deelfonds Overige integratie en decentralisatie uitkeringen Totaal verschil tussen meicirculaire 2025 en septembercirculaire 2025

1.199 37 39 1.275

100 40 813 954

2 43 434 479

-39 1 433 394

-79 1 429 351

Pagina 1 van 6

*Z00519668F2*

Algemene uitkering De grootste afwijking tussen de meicirculaire 2025 en de septembercirculaire 2025 zit in de algemene uitkering. In onderstaand overzicht zijn de mutaties in de algemene uitkering weergegeven: (bedragen * € 1.000) 2028 2029

2025

2026

2027

Ontwikkeling uitkeringsfactor en basis Accresontwikkeling gemeentefonds Voorschot BCF-plafond 2025 Hoeveelheidsverschillen en ontwikkelingen uitkeringsbasis

122 153

-97 147

-129 94

-157 83

-192 78

Ontwikkeling uitkeringsfactor en basis

275

50

-35

-74

-114

Taakmutaties Hervormingsagenda Jeugd 2023 en 2024 Loon- en prijsbijstelling middelen jeugdhulp Vervroegde Tweede Kamer verkiezingen Implementatie Participatiewet in balans Wet integrale suïcidepreventie Overige

823 69 31 2

27 13 9 2

22 3 9 3

22 1 9 3

22 1 9 2

Taakmutaties

924

51

37

35

34

1.199

100

2

-39

-79

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2025 en meicirculaire 2025

Ontwikkeling uitkeringsfactor en uitkeringsbasis Accresontwikkeling Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel. Waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. In de Miljoenennota is het accres voor het jaar 2026 en verder geactualiseerd op basis van de actuele raming van de ontwikkeling van het bbp door het Centraal Planbureau (CPB) Macro Economische Verkenning (MEV) 2026. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2025 zijn de loon en prijsstijgingen en het volumeaccres licht neerwaarts bijgesteld. Deze effecten betekenen voor onze gemeente een nadeel van - € 97.000 in 2026 oplopende naar - € 192.000 in 2029. Voorschot BTW compensatie fonds (BCF) Vanaf 2015 wordt het maximaal plafond voor het BTW Compensatie Fonds (BCF) jaarlijks vastgesteld (gerelateerd aan de ontwikkeling van het accres). Als gemeenten en provincies minder BTW claimen dan dit plafond wordt de rest van het bedrag verdeeld via de algemene uitkering. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname. Het plafond veranderd jaarlijks met het accrespercentage. In het systeem is opgenomen dat jaarlijks bij de septembercirculaire een voorschot wordt verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire volgend op het kalenderjaar volgt dan de afrekening.

Het BCF-plafond bedraagt € 4,5 miljard voor gemeenten in 2025. In de septembercirculaire wordt uitgegaan van verwachte onderschrijding € 428 miljoen. De provinciaal toezichthouder staat toe een meerjarige stelpost op te nemen als inschatting op de jaarlijkse onder- of overschrijding van het plafond. Sinds 2023 ramen we een structurele post voor de onderschrijding van het BCF plafond. Aangezien er in 2025 meer geld is uitgekeerd dan geraamd betekent dit voor onze gemeente een voordeel van € 122.000 in 2025.

Pagina 2 van 6

Ontwikkeling uitkeringsbasis en hoeveelheidsverschillen Bij het begrip ontwikkeling van de uitkeringsbasis praten we over de mutaties van de landelijke aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden, enzovoort. In de veronderstelling dat het te verdelen bedrag niet toeneemt als de hoeveelheid (Q) stijgt, dan zal per maatstaf het maatstafgewicht (P) evenredig moeten dalen. Dat is een ingewikkelde methode en daarom wordt gekozen voor een eenvoudiger oplossing, namelijk, de daling van de uitkeringsfactor. Dit is de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor. Hoeveelheidsverschillen De algemene uitkering wordt berekend met ongeveer 50 variabelen waar gemeenten met elkaar vergeleken worden. Door de bijstelling van deze variabelen kunnen er verschillen ontstaan. Voor onze gemeente betekent dit een voordeel van € 153.000 in 2025 aflopende tot € 78.000 in 2029. Taakmutaties Taakmutaties zorgen voor een toevoeging of afname van de omvang van de algemene uitkering. Hieronder worden deze apart toegelicht. Hervormingsagenda jeugd 2023 en 2024 Naar aanleiding van de eerdere afspraken in het voorjaar met de VNG heeft het kabinet besloten tot compensatie van de incidentele tekorten 2023 en 2024 in de jeugdzorg.

Gemeenten ontvangen in totaal € 728 miljoen van het Rijk die ze kunnen inzetten ter ondersteuning van de transformatie van de Jeugdhulp conform de afspraken in de Hervormingsagenda. Voor Roerdalen is dit een voordeel van € 823.000 in 2025. Loon- en prijsbijstelling middelen jeugdhulp Dit betreft op de Aanvullende Post gereserveerde middelen voor loon- en prijsbijstelling die samenhangen met de voor Jeugdzorg gereserveerde middelen uit het Coalitieakkoord Rutte IV. De middelen voor de jaren 2024 en 2025 zijn reeds in de meicirculaire 2023 aan de algemene uitkering toegevoegd. Nu worden de middelen voor de jaren 2026 en verder overgeheveld naar de algemene uitkering. Het gaat om € 23,5 miljoen in 2026, € 19,2 miljoen in 2027 en 2028 en € 19 miljoen vanaf 2029. Voor de gemeente Roerdalen betekent dit een positief effect van € 27.000 in 2026 en € 22.000 voor de jaren erna.

Pagina 3 van 6

Vervroegde Tweede Kamer verkiezingen Het kabinet stelt eenmalig € 60 miljoen beschikbaar aan gemeenten voor de organisatie van de vervroegde Tweede Kamerverkiezing op 29 oktober. Het kabinet heeft hierover besloten na overleg met de VNG. Deze vergoeding is aanvullend op de vergoeding die gemeenten jaarlijks via het gemeentefonds krijgen voor de uitvoering van hun wettelijke taken bij het organiseren van verkiezingen. Voor Roerdalen betreft dit een voordeel van € 69.000 in 2025. Implementatie Participatiewet in balans Het wetsvoorstel Participatiewet in Balans is een initiatief om de Participatiewet te vereenvoudigen en te verbeteren, met name door meer maatwerk, versoepeling van regels en een menselijkere aanpak. In totaal wordt er € 58,1 miljoen aan de algemene uitkering toegevoegd. Voor Roerdalen betekent dit een positief effect van € 31.000 in 2025 aflopende naar € 1.000 in 2029.

Integratie uitkering sociaal domein Voor enkele deeltaken in sociaal domein heeft nog geen overheveling plaatsgevonden naar de algemene uitkering. De bijstellingen op basis van de meicirculaire zijn als volgt: 2025

2026

2027

(bedragen * € 1.000) 2028 2029

Ontwikkeling integratie-uitkering Sociaal deelfonds Participatie - Rijksbijdrage beschut werk

37

40

43

1

1

Ontwikkeling integratie-uitkering Sociaal deelfonds

37

40

43

1

1

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2025 en meicirculaire 2025

37

40

43

1

1

Rijksbijdrage beschut werk In de periode 2025-2027 wordt in totaal ruim € 110 miljoen beschikbaar gesteld om de werking van loonkostensubsidie (LKS) bij beschut werk te verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat de loonwaardesystematiek die hier nu voor wordt gebruikt, veelal leidt tot een overschatting van de loonwaarde en daarmee tot een te lage vaststelling van de LKS. Er is aangekondigd dat voor werknemers met een indicatie beschut werk een forfaitaire loonkostensubsidie (vaste vergoeding voor gemiste loonkosten) zal worden ingevoerd. Deze maatregel vergt een wetswijziging die naar verwachting in 2028 in werking zal treden. Tot het moment dat de wetswijziging is gerealiseerd worden de extra middelen toegevoegd aan de Rijksbijdrage beschut werk via de integratie uitkering Participatie. Voor Roerdalen betekent dit een positieve bijdrage van € 37.000 in 2025 oplopende naar € 43.000 in 2027 en € 1.000 voor de jaren erna. Overige integratie- en decentralisatie-uitkeringen In onderstaande tabel zijn de verschillen aangegeven van de integratie- en decentralisatieuitkeringen voor de gemeente Roerdalen:

Pagina 4 van 6

(bedragen * € 1.000) 2028 2029

2025

2026

2027

Ontwikkelingen overige integratie en decentralisatie uitkeringen Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Overheidsbrede Dienstverlening Spreidingswet Overig

30 8

785 19 9

408 19 7

408 19 6

408 19 2

Ontwikkelingen overige integratie en decentralisatie uitkeringen

39

813

434

433

429

Totaal verschil tussen septembercirculaire 2025 en meicirculaire 2025

39

813

434

433

429

Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) De decentralisatie-uitkering CDOKE vervangt de SPUK CDOKE en voorziet gemeenten vanaf 2026 van ruim € 666 miljoen om hun taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid uit te voeren. Van dit bedrag wordt € 30,5 miljoen in een volgende circulaire verdeeld op basis van een verdeelsleutel die in overleg met de VNG nog wordt vastgesteld. De middelen zijn ook beschikbaar in de periode 2027 tot en met 2030, al is de vorm van de uitkering na 2026 nog niet bepaald. De inkomsten SPUK CDOKE zijn in onze begroting structureel geraamd. Vandaar dat we ervan uitgaan dat vanaf 2027 minimaal de middelen ontvangen die in onze begroting al geraamd staan. Voor Roerdalen betekent dit een positief effect van € 785.000 in 2026 en € 408.000 voor de jaren erna. Overheidsbrede dienstverlening De SPUK Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) wordt vanaf 2026 omgezet naar de decentralisatie-uitkering Overheidsbrede Dienstverlening. Via deze decentralisatie-uitkering worden gemeenten gefaciliteerd om laagdrempelige en empathische ondersteuning te bieden bij regelzaken met de (digitale) overheid en om hun regierol in het lokale netwerk in te vullen. Hiervoor is vanaf 2026 een structurele bijdrage van € 15,4 miljoen beschikbaar.

Met deze decentralisatie-uitkering kunnen gemeenten, vanuit hun regiorol, lokaal bepalen waar en welke vorm van ondersteuning het meest passend is. Voor Roerdalen betekent dit een structureel positief effect van € 19.000 vanaf 2026. Spreidingswet Vanuit de Spreidingswet hebben gemeenten een nieuwe taak gekregen in het zoeken naar opvangplekken. Wij ontvangen hiervoor middelen vanuit het gemeentefonds. Voor gemeenten is er een bijdrage van in totaal € 15,3 miljoen beschikbaar. Elke gemeente ontvangt een vast bedrag van € 20.000. Het resterende bedrag wordt verdeeld op basis van de verdeling van het aantal opvangplaatsen per gemeente. Voor Roerdalen betekent dit een positief effect van € 30.000 in 2025.

Pagina 5 van 6

Effect op begrotingssaldo 2025 tot en met 2029 In onderstaand overzicht is aangegeven wat het effect van de Septembercirculaire is op de begrotingssaldi voor 2025 tot en met 2029. Zoals in de inleiding al aangegeven worden deze effecten verwerkt in de begrotingswijzigingen over de septembercirculaire 2025. (bedragen * € 1.000) 2028 2029

2025

2026

2027

Aanpassingen gemeentefondsuitkering Algemene uitkering Integratie uitkering sociaal domein Overige integratie en decentralisatie uitkeringen

1.199 37 39

100 40 813

2 43 434

-39 1 433

-79 1 429

Aanpassingen gemeentefondsuitkering

1.275

953

479

395

351

Aanpasingen uitgaven als gevolg van meicirculaire Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Vervroegde Tweede Kamer verkiezingen Loon- en prijsbijstelling middelen jeugdhulp Overheidsbrede Dienstverlening Wet integrale suïcidepreventie overige

-69 -4

-785 -27 -19 -9 -2

-408 -22 -19 -9 -2

-408 -22 -19 -9 -2

-408 -22 -19 -9 -2

Aanpasingen uitgaven als gevolg van meicirculaire

-73

-842

-460

-460

-460

1.202

112

19

-65

-110

Effect op begroot-rekeningsaldo

Pagina 6 van 6