03 Kadernota 2025 definitief
Tekst van het document
Kadernota 2025 Samen zijn we Roerdalen!
Inhoudsopgave 1
Inleiding
3
2
Leeswijzer
4
3
Financieel perspectief Infographic Coalitieakkoord
4 5
4
Ontwikkelingen per programma 4.1 Programma 1: Krachtige dorpen 4.2 Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg 4.3 Programma 3: Veilige dorpen 4.4 Programma 4: Economie, natuur, toerisme, cultuur en duurzaamheid 4.5 Programma 5: Woonomgeving 4.6 Programma 6: Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen 4.7 Programma 7: Bestuur, organisatie en dienstverlening 4.8 Programma 8: Algemene middelen
6 6 11 14 16 21 23 26 28
5
Financiële positie 5.1 Kaders en “spelregels” begroting 2025-2028 5.2 Autonome ontwikkelingen 5.3 Effecten Roerdalen in balans 2.0 5.4 Ontwikkelingen 5.5 Maatregelen 5.6 Reserves 5.7 Risico’s
30 30 31 32 32 33 34 34
1. Inleiding Samen zijn we Roerdalen!
zijn nieuwe woonvormen nodig voor jong en oud, die de
Wij geloven in de kracht van mensen, individueel en collec-
ontwikkeling van een samenredzame samenleving onder-
tief. Mensen vormen de gemeenschap van Roerdalen. In
steunen. Voorbeelden die we elders in het land zien zijn de
dorpen en buurten, jong en oud, als mantelzorger, vrijwil-
‘Knarrenhof’, Eikpunt in Nijmegen en Rustoord in Reuver.
liger of ondernemer. Wij geloven in een inclusieve samenleving. Waarin iedereen op zijn eigen manier en naar eigen
Bestaans(on)zekerheid raakt iedere inwoner in Roerdalen.
kunnen kan meedoen. Onze dorpen zijn vitaal, mensen
We willen dat iedere inwoner de ruimte heeft om mee te
nemen initiatief en verantwoordelijkheid voor hun buurt
doen in onze samenleving. Het is belangrijk dat iedereen
en hun buurtbewoners. Ze nemen regie over hun eigen
toegang heeft tot voldoende en voorspelbaar inkomen
leven en kijken om naar anderen. Daarmee investeren we
en betaalbaar wonen. Ook toegang tot betaalbare zorg
in samenredzaamheid. Dat is hard nodig in onze sterk ver-
en een veilige woonomgeving horen hierbij. Verduurza-
grijzende samenleving. Waarin ook de beschikbaarheid van
men van de eigen woning en dorpsaccommodaties geven
voldoende (zorg)personeel onder druk staat.
we extra aandacht. Zodat het woningbestand klaar is voor de toekomst en de energiekosten voor onze inwoners be-
De snel veranderende wereld vraagt om wendbaarheid
taalbaar blijven. Kwetsbare inwoners bieden we daarbij
en veerkracht. Dat geldt voor onze inwoners én de ge-
extra ondersteuning. Dat doen we ook in de omvorming
meentelijke organisatie. Investeren in de relatie en de sa-
van het sociaal domein. We zetten in op preventie. Zorg
menwerking tussen inwoners en de gemeente blijft een
en ondersteuning regelen we zoveel mogelijk lokaal.
topprioriteit. Samen staan we voor grote maatschappelijke opgaven. Zoals het vergroten van de bestaanszeker-
Richting geven en keuzes maken
heid van onze inwoners en de ontwikkeling van een
Met deze kadernota geven we richting aan de ontwikke-
duurzame en klimaatbestendige samenleving. We geven
ling van onze gemeente. Deze koers willen we de ko-
voorrang aan het bouwen van nieuwe woningen. Onze
mende jaren vasthouden om onze inhoudelijke en
ambitie is om de komende vier jaar 500 nieuwe woningen
financiële doelen te halen. Dat betekent keuzes maken.
te bouwen. Daarmee voorzien we in de behoefte van
Want de capaciteit van onze organisatie en onze financi-
onze inwoners en zorgen we voor sterkere dorpen.
ële mogelijkheden zijn beperkt.
In het coalitieakkoord 2024-2026 staan zeven speerpunten.
In deze kadernota beschrijven we de ontwikkelingen per
Bouwen, duurzaamheid en bestaanszekerheid krijgen van
programma. We geven aan wat bijdraagt aan de drie pri-
ons de komende jaren de hoogste prioriteit.
oriteiten (woningbouw, duurzaamheid en bestaanszekerheid). Daarmee laten we zien hoe we invulling geven aan
Samenhang in ontwikkeling
het coalitieakkoord 2024-2026. De samenvatting van de
De bouw van nieuwe woningen, verduurzaming en vergro-
speerpunten uit dit akkoord staan op pagina 5.
ten van bestaanszekerheid hangen nauw met elkaar samen. De uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet heeft
We doen voorstellen om keuzes te maken. Zodat wat we
invloed op de bouwplekken en de bouwsnelheid. Alle wo-
doen uitvoerbaar en betaalbaar is en zo goed mogelijk
ningen en gebouwen moeten in 2050 aardgasvrij zijn. Het
bijdraagt aan de ontwikkeling van Roerdalen. We zien de
gaat ook om de aanpassing van onze dorpen aan het ver-
Regiodeal als een kans om onze eigen doelen te halen.
anderende klimaat. Het wordt warmer en we krijgen te
Daarnaast biedt de Regiodeal de mogelijkheid om bij te
maken met extreme droogte en wateroverlast. Daar moe-
dragen aan de brede welvaart in Midden Limburg. Ook
ten we onze dorpen en het landelijk gebied op inrichten.
dat is in het voordeel van onze inwoners.
In het buitengebied speelt bovendien de ontwikkeling van nieuwe natuur. Daarnaast willen we beleid maken voor vrij-
De kadernota is hét moment voor de gemeenteraad om
komende agrarische bebouwing (VAB’s).
de koers te bepalen en de financiële kaders voor de begroting vast te stellen. Deze kadernota zorgt voor een fi-
In Roerdalen is het goed wonen, leven en werken. Dat wil-
nancieel gezonde basis en een duidelijke prioritering in
len we bereiken voor iedereen van 0 tot +100 jaar. Daarvoor
de ontwikkeling van onze mooie gemeente.
3
2. Leeswijzer We geven in het hoofdstuk Financieel Perspectief in-
In hoofdstuk 4 lichten we per programma toe wat de
zicht in de actuele financiële positie. We geven een sa-
belangrijkste ontwikkelingen zijn in 2025.
menvattend overzicht van alle ontwikkelingen en
Tot slot gaan we in hoofdstuk 5 uitgebreider in op onze
keuzes die leiden tot een sluitende begroting in 2025.
financiële positie en de uitgangspunten voor de uitwerking in de programmabegroting 2025. In dit hoofdstuk
Met een infographic geven we inzicht in de speerpun-
zijn ook alle financiële ontwikkelingen en keuzes ver-
ten uit het coalitieakkoord 2024-2026.
werkt die leiden tot een sluitende begroting in 2025.
3. Financieel perspectief In 2023 werden we geconfronteerd met (grote) financiële
actualiseerd, budgetramingen opnieuw bekeken maar
tekorten voor de komende jaren. Die waren aanleiding
ook voorstellen gedaan, die terug te vinden zijn in deze
voor het proces Roerdalen in Balans 2.0. De resultaten van
kadernota. Om zo de begroting 2025 sluitend te krijgen.
dit proces zijn verwerkt in deze kadernota. Na afronding
Ook ziet hierdoor het meerjarig perspectief er veel beter
van dit proces waren er nog diverse financiële ontwikke-
uit dan tot voor kort.
lingen, zoals de begroting van gemeenschappelijke regelingen, prijs- en loonindexering en bijstelling van
We hebben de effecten van de voorjaarsnota van het Rijk
budgetten in het sociaal domein. Zonder ingrijpen zou-
al verwerkt. Helaas kunnen we niet alle effecten van ac-
den die opnieuw leiden tot een flink tekort. De afgelopen
tuele ontwikkelingen overzien, zoals de gevolgen van het
periode hebben we daarom investeringsplanningen ge-
nieuwe regeerakkoord. +,+-
+,+.
QG8I>;:83)W)X)10AAAS +,+/ +,+0
12234532672839:;68(+,+-<+,+0(;6=>?@;2A(72839:;68@B;4C;8;6826(:DE(F,(E2;(+,+G
))))))))))))+,-. ))))))))+/0,1- ))))))))+/0.** ))))))))+/02/2
);4@:2>>;6826(9H(75@;@(I56(5?:969E2(96:B;JJ2>;6826 "3456778963:);9:8<838)=6478>63:)83)?63;3@68>63: D;3E;FF63:)G6HI>;:8)J8>GK3I83)E;>46H83 L3I8M8>63:)83)E>6HFF46H:63: $6J8>F83)G6HF489963:);9F):8JK9:)J;3);=4K3K<8)K3456778963:83 D=4K3K<8)K3456778963:83)G89;F463:83
)))))))))102/A ))))))))))))+*-/ ))))))))+10/.. ))))))))+101-1 ))))))))))))))1*-
);4@:2>>;6826(9H(75@;@(I56(5?:969E2(96:B;JJ2>;6826
))))))))+10/1/ ))))))))))))))/1B ))))))))))))))/21 )))))))))))))))))1-
N??8@483)OK8>I;983)63)P;9;3F !K:8>8)G89;F463:KEG>83:F483)83);9:8<838))=6478>63: "J8>6:8)8??8@483)OK8>I;983)63)P;9;3F
)))))))))/0.2B ))))))))))))+*1C ))))))))+10/./ ))))))))+101.C ))))))))))))))1,C
)))))))))/0C*))))))))))))+/,A ))))))))+10/.A ))))))))+101/A ))))))))))))))12*
)))))))))/0B11 ))))))))))))+/.. ))))))))+10/.A ))))))))+101.* ))))))))))))))12-
))))))))))))))22C ))))))))))))))B*/ ))))))))))))))C*2 )))))))))))))).2B ))))))))))))))2** ))))))))))))))2,A ))))))))))))))2,. ))))))))))))))22A
$AA2=:26(K923L5>26(;6()5>56@
)))))))))10A-A )))))))))101C/ )))))))))10/.* )))))))))10,AB
M6:B;JJ2>;6826 "3456778963:83)G63383)G8F4;;3I)G8986I)Q=64G>86I63:83)K?)IKK>R84463:)E69K4FS T68=58)K3456778963:83
))))))))))))+/A2 ))))))))))))+/A2 ))))))))))))+/A2 ))))))))))))+/A2 ))))))))+102*A ))))))))))))+/*B ))))))))))))+/*B ))))))))))))+/*B
M6:B;JJ2>;6826
))))))))+10C*2 ))))))))))))+,,/ ))))))))))))+,,/ ))))))))))))+,,/
N2?C2E982>;4JO2L26 (8=R8<K:896H7U8I83)IKK>);;3E;FF63:)=64:;J83 $87763:)=64)>6H7F<6II8983)QFE8@6?6878)=6478>63:83S $87763:)=64);9:8<838)>8F8>J8 P89;F463:<;;4>8:8983
))))))))))))))2B. ))))))))))))))1AA )))))))))10*BA ))))))))))))))*,B
N2?C2E982>;4JO2L26
)))))))))/0*C, )))))))))10/AB )))))))))10/A, )))))))))10/A,
P23B5=O:(@5>L9(E2234532672839:;68(+,+-<+,+0
)))))))))))))))))1C ))))))))))))+/AA ))))))))))))+,CA ))))))))))))+/C1
))))))))))))))CBA ))))))))))))))1AA )))))))))))))))))))))+ ))))))))))))))*,B
))))))))))))))C2. ))))))))))))))1AA )))))))))))))))))))))+ ))))))))))))))*,B
))))))))))))))C2. ))))))))))))))1AA )))))))))))))))))))))+ ))))))))))))))*,B
Zie hoofdstuk 5 voor een uitgebreidere toelichting.
4
Coalitieakkoord Roerdalen 2024-2026 Samen zijn we Roerdalen! Dit zijn onze speerpunten voor de komende jaren: 1 Samen doen a. b. c. d.
Verbetering van de Dienstverlening & Communicatie Een organisatie die doet wat ze belooft Niet meer regels dan nodig Een groeiend netwerk van gemeente en inwoners e. Bewaken we onze Limburgse identiteit f. Blijvend investeren in de relatie met de hele gemeenteraad
2 Sociaal Domein: Roerdalen zijn we samen a. Samen aan de lat voor bestaanszekerheid b. Uitvoeren Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) c. Kansrijk opgroeien en vitaal ouder worden d. Iedereen telt mee e. De jeugd vormt het Roerdalen van de toekomst f. Digitale ontwikkeling, toegankelijk voor iedereen
3 Duurzame energie, natuur en klimaat 4 Bouwen en wonen a. Investeren in de energietransitie b. Zelf het goede voorbeeld geven c. Iedere inwoner moet mee kunnen doen d. Aan de slag met de warmtetransitie e. Koersvast richting 2050 f. Ontwikkeling nieuwe natuur g. Bevorderen biodiversiteit
a. b. c. d. e. f.
Versnelling woningbouw Knelpunten voor starters oplossen Ruimte voor nieuwe woonconcepten Dorpsgrenzen oprekken Uitbreiden woonwagenlocaties Werken aan een vitaal platteland
5 Aantrekkelijke en veilige leefomgeving
6 Gezond ondernemersklimaat
a. Veilige en goed onderhouden wegen, trottoirs en fietspaden b. Versnellen verduurzaming openbare verlichting c. Groter bewustzijn van een veilige leefomgeving d. Passende accommodaties voor vitale dorpen
a. Investeren in recreatie en toerisme b. Onderzoek uitbreiding bedrijventerreinen c. Beter samenwerken met ondernemers
7 Begroting in balans a. Een sluitende begroting vanaf 2025
Het volledige coalitieakkoord kunt u vinden op onze website:
b. Investeren om te renderen
www.roerdalen.nl/college-van-burgemeester-en-wethouders
4. Ontwikkelingen per programma 4.1 Programma 1: Krachtige dorpen
Ook werken we binnen dit programma aan het versterken
Strategisch programmadoel: krachtige dorpen met veel sociale samenhang, goede basisvoorzieningen en weerbare inwoners.
van burgerparticipatie: in het kader van een andere overheid en klein geluk zoeken we steeds naar (nieuwe) manieren om samen te werken met onze inwoners. Daarnaast zetten we in op vrij toegankelijke voorzieningen
Inleiding
dichtbij de inwoner en passend bij de vraag. Een voorbeeld
Het programma Krachtige Dorpen gaat over sociale samen-
hiervan is de praktijkondersteuner jeugd en de Huiskamer
hang en leefbaarheid in Roerdalen. Het programma omvat
Plus. Door het goed inrichten van deze vrij toegankelijke
de basisvoorzieningen zoals de school, de vereniging, het
voorzieningen wordt de vraag naar geïndiceerde zorg lang-
dorpshuis, het sociaal team of het consultatiebureau. Het
zaam verminderd.
gaat om de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, te ontspannen en zich te ontplooien. Sociale sa-
We zien ook een belangrijke ontwikkeling op het gebied van
menhang wordt door het CBS uitgelegd in termen van
formele naar informele zorg. Gezien de vergrijzing en de druk
sociale participatie of maatschappelijke deelname. Wij willen
op de zorg is er steeds meer vraag naar hulp door naasten of
dat iedereen kan meedoen aan de samenleving en niemand
vrijwilligers. Daarom zetten we in op ondersteuning van man-
wordt uitgesloten. Programma 1 gaat ook over het verster-
telzorgers. Daarnaast wordt op dit moment onderzocht wat
ken van de veerkracht en de weerbaarheid van mensen.
de behoefte is bij onze jeugd en jongeren zodat zij zich op de lange termijn verbonden blijven voelen met de gemeente
Afgelopen jaren is er een netwerk van burgerinitiatieven
Roerdalen. Tot slot zorgen we voor actualisatie van het Inte-
ontstaan. Steeds meer inwoners raken betrokken en nemen
graal huisvestingsplan voor het basisonderwijs. Daarbij kijken
verantwoordelijkheid. Er is een sterke relatie met wonen en
we niet alleen naar de gebouwen, maar ook naar het kwalita-
leefomgeving. Programma 1 raakt het fundament van het
tief en passend houden van de buitenruimte rondom onze
sociaal domein. Programma 1 en programma 2 gaan vloei-
schoolgebouwen. De financiële gevolgen worden meegeno-
end in elkaar over en versterken elkaar, waarbij programma
men in de actualisatie en wanneer daarover meer duidelijkheid
1 vooral over de gemeenschap gaat en programma 2 over
is, wordt dit voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit is nu al aan
individuele ondersteuning.
de orde voor het Kindcentrum Posterholt. Het gaat om ca. € 66.000 per jaar extra kapitaallasten vanaf 2026.
De beweging naar een sterke sociale basis In 2020 zijn we gestart met de omvorming van het sociaal
Als laatste zijn de ontwikkelingen rondom de bibliotheek van
domein. Inmiddels zien we dat deze beweging die we de af-
belang. De gemeente Roerdalen heeft ervoor gekozen om, in
gelopen jaren binnen het sociaal domein hebben ingezet,
samenwerking met inwoners, burgerbiebs op te zetten in ieder
werkt. Onze overtuiging blijft daarom ook dat we de inge-
dorp. In dit kader hebben we de SPUK aanvraag voor biblio-
wikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke
theek ook vormgegeven en ingediend. Deze aanvraag is zon-
maat. Terug naar wat de inwoner écht nodig heeft kijkend
der toelichting afgewezen. Daarover gaan wij dan ook met het
vanuit zijn eigen situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij
ministerie van VWS in gesprek. Aan de hand van deze gesprek-
georganiseerd, met een blijvende focus op preventie.
ken zullen wij met de betrokken inwoners en maatschappelijke partners onze richting bepalen inclusief de financiële gevolgen
Daarom hebben we geïnvesteerd in een sterke sociale basis
die daarbij horen. Daarover wordt op een later moment sepa-
en in een sterke gemeenschap met mensen die naar elkaar
raat besluitvorming voorbereid. Tot die tijd worden de moge-
omkijken. Een gemeenschap waarin er gerichte aandacht is
lijke financiële gevolgen van deze ontwikkeling meegenomen
voor een gezonde leefstijl, positieve gezondheid en preven-
in de risicoparagraaf van de gemeentelijke begroting.
tie. Daar kan iedereen een rol in spelen, ook een sportver-
6
eniging, een naaste of een buur. We richten ons dan ook niet
We geven voorrang aan de evaluatie van het accommodatie-
alleen op het versterken van de zelfredzaamheid, maar
beleid. Dit betekent dat de evaluatie van het subsidiestelsel pas
zeker ook op het versterken van de samenredzaamheid.
na de gemeenteraadsverkiezingen (2026) wordt opgepakt.
Belangrijkste ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*+,%#-"./+%)0'+%/)$")1%$2$"/-$)) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"8" 9'+,%)-)+." :%*"''+1*%,,%+";'+"%%+"<7=4-)+'*74"1674*"%+"0%>%.%+")1";%46,)<$*";'+()*"$%*",'+-%,)?3"647.4'&&'" @9A9B" #7%,)<$*)+." C'&%+"&%*",73',%"6'4*)?%+"2%**%+">%")+)*)'*)%;%+"76"7&"*%">%43%+"''+";)*'',"7(-%4">74-%+"%+"%%+" .%27+-%",%%D1*)?,B"EC'&%+"-7%+F"1*''*"<%+*4'',")+"-%2%"64%;%+*)%;%"''+6'3B"G%2%"37%41"274.*"%4;774" -'*"&%%4")+>7+%41"3(++%+"&%%-7%+B"H%+";'+"-%"7+-%4-%,%+"$)%4)+")1"1674*"%+"0%>%.%+B"I4%-%" )+2%*";'+"1674*"%+"0%>%.%+"',1"&)--%,"-4''.*"0)?"''+"%%+".7%-%"DJ1)%3%"%+"&%+*',%".%27+-$%)-B" K73"274.*"$%*";774"7+*&7%*)+."%+"$%*";77437&%+";'+"%%+2''&$%)-B"G%"1674*1%<*74%+"L<(,*((4" 1*''+";774"+)%(>%"()*-'.)+.%+"%+"*%.%,)?3%4*)?-"3'+1%+M"-)%"6'11%+"0)?"-%"$()-).%"&''*1<$'66%,)?3%" *)?-1.%%1*B"N%"3(++%+"-%2%"()*-'.)+.%+"',,%%+"''+6'33%+"',1">%"'+-%41"-%+3%+M"'+-%41">%43%+"%+" )+*%+1)%;%4"1'&%+>%43%+B"G%"37&%+-%";)%4"?'4%+"2%**%+">%"-''47&")+"76"%%+".47%)";'+"-%" 1674*6'4*)<)6'*)%B"O%-%4%".%&%%+*%"1*%,*"-''47&"%%+"<7=4-)+'*74"1674*"%+"64%;%+*)%"''+"7&"1674*" %+"64%;%+*)%")+"*%"2%**%+")+"$%*",73'',"17<)'',"0%,%)-"%+"-%";%4'+-%4)+."*%"4%',)1%4%+"&%*"',,%" 0%*4733%+"6'4*)?%+B"" P)+'+<)%%,"%DD%<*" 3$4%+/-"4)5657) LQ"RSBSSS"
89:)565;) LQ"RSBSSS"
89:)565<) LQ"RSBSSS"
89:)565=) LQ"RSBSSS"
>?0) C*4(<*(4%%,"
7
!"#$%&$%'()*+@A-"./-$BC"D/-$E)E'+%/)$")A$&$4$")) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"8"" 9'+,%)-)+."" G)*"7+-%4-%%,";'+"$%*"@9A9"647.4'&&'">74-*"%%+"1*4(<*(4%,%"4%.%,)+.B"G'*">),"2%..%+"-'*";'+'D" 8S8T")+37&1*%+";'+()*"$%*"5)?3"0%1<$)30''4"2)?+";774"-%"()*;7%4)+.";'+"-%2%"4%.%,)+.B" #7%,)<$*)+." G%"37&%+-%"?'4%+"2%*"$%*"&)+)1*%4)%")+"76"%%+";4''..%4)<$*%";%41*%43)+.";'+"-%"*7%,%)-)+."%+" 0%.%,%)-)+."+''4"1674*LM"0%>%%.L"%+"<(,*((4''+07-B"U%*"',1"-7%,"&%%4"&%+1%+"'<*)%D""*%",'*%+" -%%,+%&%+"''+"1674*M"0%>%.%+"%+"<(,*((4"%+"-''4&%%".%27+-%4M"'<*)%;%4"%+"D)**%4">74-%+B"G'*" -7%+"2%"7+-%4"'+-%4%"&%*"-%"04%-%"4%.%,)+."<7&0)+'*)%D(+<*)%1"VI5WXB"G%2%"4%.%,)+.">74-*")+" 57%4-',%+"()*.%;7%4-"0)++%+"-%".%&%%+*%,)?3%"1(01)-)%4%.%,)+."%-(<'*)%D"6'33%*B"G%" -7747+*>)33%,)+.";'+"-%2%"4%.%,)+."%+"-%"()*;7%4)+."-''4;'+">74-*"&%%.%+7&%+")+"-%"%;',('*)%" %+"$%42)%+)+.";'+"$%*"1(01)-)%0%,%)-")+"8S8YB"" P)+'+<)%%,"%DD%<*" 3$4%+/-"4)5657)
89:)565;)
89:)565<) Q"!!SBSSS"
89:)565=) Q"!!SBSSS"
>?0) C*4(<*(4%%,"
!"#$%&$%'()F$GH-I")+')%$D$'/)) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"8" 9'+,%)-)+." @%2)%+"-%"&''*1<$'66%,)?3%">''4-%";'+"N%,2)?+"76"4%<%6*"2%**%+">%"-%2%";774*"7+-%4"-%"CZ[\" @9A9B"" #7%,)<$*)+." O+"$%*"3'-%4";'+"-%"2%,D4%-2''&$%)-";'+"7+2%")+>7+%41"%+"-%"0%>%.)+.";'+"274."+''4"64%;%+*)%M" 2)%+">%"-'*"%4",73'',"1*%%-1".47*%4%"()*-'.)+.%+"7+*1*''+"76"$%*".%0)%-";'+".%27+-$%)-M";)*',)*%)*" %+">%,2)?+B"K&"%4;774"*%"274.%+"-'*")+>7+%41";)*'',"7(-%4">74-%+"2%**%+">%"1*%;).%4")+"76" 64%;%+*)%B"G)*"1,()*"''+"0)?"-%",'+-%,)?3%"'33774-%+"@9A9"V@%27+-"%+"9<*)%D"A%;%+"933774-X"%+"O]9" ! VO+*%.4'',"]74."933774-XB"Z47?%<*%+"-)%"$)%4''+"0)?-4'.%+"2)?+"7+-%4"&%%4"-%"3%*%+''+6'3" ^',64%;%+*)%"%+"N%,2)?+"76"5%<%6*B"N%"2)%+"-'*"-%"-%%,+%&%+-%")+>7+%41"0''*"$%00%+"0)?"N%,2)?+" 76"4%<%6*"%+"-'*"$(+"274.;4''."'D+%%&*B"N%"2)%+"%<$*%4"773"-'*"-%"0%16'4)+.%+"-)%"-''4()*" ;774*;,7%)%+".%%+"4()&*%"76,%;%4%+")+"-%".%&%%+*%,)?3%"274.0(-.%**%+M"&''4"?()1*")+"-)%";'+"-%" 274.;%42%3%4''41B"G''47;%4";7%4%+">)?"$%*".%164%3"&%*"7+2%"6'4*+%41"&%*"',1")+2%*"%%+" .%2'&%+,)?3%"D)+'+<)%4)+.";'+"7B'B"N%,2)?+"76"4%<%6*B"" " #7*"%+"&%*"8S8Y">74-*"N%,2)?+"76"4%<%6*""".%D)+'+<)%4-"()*"-%"CZ[\"@9A9B"9D$'+3%,)?3";'+"-%" .%>%+1*%"<7D)+'+<)%4)+.";'+"&''*1<$'66%,)?3%"6'4*+%41"7D"-%";774*2%**)+.";'+"-%"CZ[\"@9A9"
4%.%,)+.M"2',")+"8S8Y">74-%+"0%1,7*%+"7;%4"-%"D)+'+<)%4)+."%+";774*2%**)+.";'+"N%,2)?+"76"4%<%6*B"""
8
!"#$%&$%'()JDD+@@+#./-$A$G$-#) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!"%+"Y" 9'+,%)-)+." G%"$%4)?3)+.";'+"$%*"'<<7&&7-'*)%0%,%)-" #7%,)<$*)+." ^774"$%*".%27+-"%+"0%1*%+-)."&'3%+";'+"7+2%"&''*1<$'66%,)?3%"'<<7&&7-'*)%1"2)?+"'D164'3%+" .%&''3*"%+";'1*.%,%.-")+"$%*"&''*1<$'66%,)?3"'<<7&&7-'*)%"0%,%)-")+"8S!RB"K&"D)+'+<)%%," >%+-0''4"%+">%%40''4"*%"0,)?;%+M"%;',(%4%+"%+"$%4)?3%+">%")+"8S8R"-)*"0%,%)-B"" :%4)?3)+.")1"+7-).";774"%%+"%DD)<)_+*%4%"%+"%DD%<*)%;%4%"0%2%**)+."%+".%04()3";'+"7+2%" '<<7&&7-'*)%1B"G''4+''1*"2)?+"%4"+)%(>%">%**%,)?3"3'-%41"%+"4%.%,.%;)+."-)%"&7%*%+">74-%+" &%%.%+7&%+")+"-%"$%4)?3)+."%+"-)%"6'11%+"0)?"-%"&''*1<$'66%,)?3%"0%$7%D*%+";'+"7+2%"3%4+%+B" #7*"1,7*"+%&%+">%"-%"7604%+.1*%+"()*"-%".%164%33%+"&%*"-%"?%(.-L"%+"?7+.%4%+"()*"57%4-',%+")+" $%*"3'-%4";'+"$%*"?%(.-L"%+"?7+.%4%+0%,%)-"&%%")+"-%"$%4)?3)+.";'+"$%*"'<<7&&7-'*)%0%,%)-B"" " ^774"-%"%;',('*)%"%+"$%4)?3)+.";'+"$%*"'<<7&&7-'*)%0%,%)-".%04()3%+">%")+<)-%+*%,%"&)--%,%+"()*" -%"4%1%4;%"'<<7&&7-'*)%0%,%)-B"" P)+'+<)%%,"%DD%<*" 3$4%+/-"4)5657) 89:)565;) 89:)565<) 89:)565=) >?0) " Q"!SSBSSS" Q"!SSBSSS" Q"!SSBSSS" C*4(<*(4%%," K+-%407(>)+." G%"$%4)?3)+.";'+"$%*"'<<7&&7-'*)%0%,%)-"&7%*",%)-%+"*7*"%%+"0%16'4)+.";'+"Q"!SSBSSS"76"-%" ?''4,)?31%"371*%+";774"&''*1<$'66%,)?3%"'<<7&&7-'*)%1";'+'D"8S8YB"
9
!"#$%&$%'()K++%/4$H$/)+"#$%&-IE) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!"" 9'+,%)-)+." ^%40%*%4%+"&''*1<$'66%,)?3";%1*).)+.13,)&''*B" #7%,)<$*)+." H%+".%&%%+*%";774"?7+."%+"7(-"&7%*";7742)%+")+"',,%"&''*1<$'66%,)?3%"D'<),)*%)*%+B"57%4-',%+" 0%1<$)3*"+)%*"7;%4"7+-%4>)?1";774",%%4,)+.%+";'+'D"!8"?''4"%+"7(-%4B"9,1"',,%"?7+.%4%+";'+'D"!8"?''4" +''4"57%4&7+-"7D"%,-%41"&7%*%+";774";774*.%2%*"7+-%4>)?1",%)-*"-'*">%,,)<$*"*7*"&)+-%4" ;%40)+-)+."%+"0%$7(-";'+"?7+.%4%+")+"-%"57%4-',%+1%".%&%%+1<$'6B"G''4+''1*"-()-%+"-%"<)?D%41" %476"-'*"-%"4%)1'D1*'+-"%+"-%"76%+0''4";%4;7%4;%40)+-)+.";'+")+;,7%-"2)?+"76"1<$77,;%42()&B":7%" ,'1*).%4"$%*")1"7&"76"1<$77,"*%"37&%+M"$7%"$7.%4"$%*"1<$77,;%42()&B"" K73"0,)?3*"()*"-%".%164%33%+"&%*"-%"?%(.-"%+"?7+.%4%+"-'*"$%*";774"7+2%"?7+.%4%+",'1*).")1"7&"*%" 2)%+"$7%"2)?"2)<$"0)++%+"7+2%".%&%%+*%"3(++%+"7+*>)33%,%+"27+-%4"&)--%,0'4%"1<$77,B"K&"',"-%2%" 4%-%+%+"27(";774*.%2%*"7+-%4>)?1")+"57%4-',%+"-'+"773"0)?-4'.%+"''+"-%"7+*>)33%,)+."%+"3'+1%+" ;774"7+2%"?7+.%4%+"%+"%%+"-774,76%+-%",%%4,)?+B"G''4+''1*"$%%D*"%%+";%1*).)+.";'+"%%+"&)--%,0'4%" 1<$77,"%%+"671)*)%;%")+;,7%-"76"$%*";%1*).)+.13,)&''*";774"0%1*''+-%"a+"+)%(>%".%2)++%+"0)++%+" 7+2%".%&%%+*%B"" :%*"7+-%427%3%+";'+"-%"&7.%,)?3$%-%+"371*"*)?-"%+".%,-B"" " P)+'+<)%%,"%DD%<*" 3$4%+/-"4)5657) 89:)565;) 89:)565<) 89:)565=) >?0) LQ"8SSBSSS" " " " O+<)-%+*%%," K+-%407(>)+."
G)*"0%-4'.">74-*"7+**4733%+"''+"-%"',.%&%+%"4%1%4;%B"
10
4.2 Programma 2: Participatie, ondersteuning en zorg Strategisch programmadoel: zelfredzame inwoners die kunnen deelnemen in de samenleving
Inleiding
uit zijn situatie. En hulp niet veraf, maar dichtbij geor-
Programma 2 gaat over de ondersteuning van inwoners
ganiseerd. Daarnaast zetten we in op normalisering, in-
met een hulpvraag. Wij gaan daarbij uit van nabijheid,
tegraal benaderen van de hulpvragen en het lokaal
maatwerk en empathie. We sturen op dorpsgericht en
organiseren van vrij toegankelijke zorg.
integraal samenwerken van professionals en vrijwilligers. In programma 1 gaven we al aan dat we steeds meer uit-
We vragen meer aandacht voor de plaats van participa-
gaan van een totaalaanpak voor het sociaal domein op
tie, armoede en de aanpak van schulden. Hier zetten we
basis van maatwerk en het concept positieve gezond-
meer dan ooit gericht op in. Want geldzorgen in een
heid. Dit blijft de insteek van alle professionals in het so-
gezin of huishouden werken als een katalysator naar an-
ciaal domein in Roerdalen. De komende jaren staan in
dere problemen. We zien steeds meer tekenen van een
het teken van de omvorming van het sociaal domein.
toenemende sociale ongelijkheid. Niet alleen op de woning- en de arbeidsmarkt. Ook in het onderwijs zien we
Programma 1 en programma 2 gaan vloeiend in elkaar
op landelijk niveau dat kansen van kinderen van laagop-
over en versterken elkaar, waarbij programma 1 vooral
geleiden afnemen en ongelijk verdeeld zijn.
over de gemeenschap gaat en programma 2 over individuele ondersteuning.
Het realiseren van een goede leefomgeving voor alle inwoners van 0-100+ vraagt om samenwerking tussen
De beweging binnen het sociaal domein
onze leefomgeving en samenleving. Een gezonde leef-
We werken verder aan de beweging binnen het sociaal
omgeving voor onze jeugd en jongeren is niet vanzelf-
domein. We kiezen voor een andere manier van werken
sprekend. Daarom zorgen we voor samenhang in de
om het tij te keren. Onze overtuiging is dat we de inge-
aanpak van mentale (sociale) gezondheid, duurzame
wikkelde hulp kunnen terugbrengen naar de menselijke
leefomgeving en fysieke fitheid.
maat. Terug naar wat de inwoner ècht nodig heeft. Van-
11
Belangrijkste ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*$"+,"-&.//$01$#%.23)4*!56)7,$%#80$") #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!" 8'+,%)-)+." 96"-)*"&7&%+*":74-*"7+-%427;$*"7<"=%1*47&"%%+"7+-%4-%%,"3'+">74&%+">'+"$%*"+7."*%" 7+*:)33%,%+"&%+17+*:)33%,?%-4)@<"AB90C">'+"-%".%&%%+*%"57%4&7+-D"8,1"-)*"7+-%427%3",%)-*"*7*" %%+"671)*)%<"7+-%4$'+-%,)+.14%1(,*''*"*(11%+"-%"E".%&%%+*%+F"-'+"2',"$%*"%).%+''41;$'6">'+" =%1*47&"6%4"!"@'+('4)"GHGE"'+-%41")+.%4);$*":74-%+F"&%*"',1".%>7,.-"-'*"-%"7(-%"-7%,.47%6"A=%*" I7;)',%"=%43>7742)%+)+.C":74-*"?%.%,%)-"?)++%+"$%*"B90")+"57%4&7+-D"J774"-%"'+-%4%" -7%,.47%6%+"?)++%+"-%"K'4*);)6'*)%:%*"?%3)@3%+":%"-%"&7.%,)@3$%-%+">'+"$%*"762%**%+">'+"%%+" ,73'',"B90")+"57%4-',%+D"L'*"-7%+":%")+"1'&%+164''3"%+"'<1*%&&)+."&%*"-%"$()-).%"-%%,+%&%41" >'+"-%"=%1*47&D"L''4?)@"3)@3%+":%"773"+''4"-%"&7.%,)@3$%-%+"7&".%2'&%+,)@3"76"*%"*4%33%+")+"$%*" 7+-%427%3"+''4"-%">74&.%>)+."%+"''+-';$*1.%?)%-%+">'+"$%*",73',%"B90D"" #7%,);$*)+." M+"GHGE"7+-%427%3%+":)@"$7%"$%*",73',%"B90"%4()*".''*"2)%+D"N)%4>774".%?4()3%+":%")+;)-%+*%,%" &)--%,%+"()*"-%"',.%&%+%"4%1%4>%D"L)*"2',",%)-%+"*7*"%%+">7741*%,"''+"-%".%&%%+*%4''-")+"GHGE" :''4)+":%"-%"1*4(;*(4%,%"<)+'+;)O,%".%>7,.%+"2(,,%+"&%%+%&%+D""" " P)+'+;)%%,"%<<%;*" 5$9%,-."9):;:<) *=7):;:>) *=7):;:?) *=7):;:@) ABC) QR"!HHDHHH" " " " M+;)-%+*%%," 9+-%4?7(:)+."
07>%+.%+7%&-"?%-4'.")1"%%+"7+**4%33)+."()*"-%"4%1%4>%F"?%-7%,-">774"-%"371*%+">'+"$%*" 7+-%427%3"+''4"$%*",73',%"B90D"=%"7+-%427%3%+"-%"&7.%,)@3$%)-"7&">774"$%*".%2'&%+,)@3%"-%%," >'+"-)*"7+-%427%31*4'@%;*"-%"371*%+"&%%"*%"+%&%+")+"-%"4%.)7-%',D" !"#$%&$%'()5$+DE$%F#)&,"$")G)*88-+DE8''$0.2/$)!'H8"9) #$%&'"()*")+,%)-)+./"?%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!"%+"E" 8'+,%)-)+." N%*"7+*:)33%,%+">'+"$%*">)1)%-7;(&%+*"0%1;$%4&-"=7+%+"S"B''*1;$'66%,)@3%"76>'+."BT5D"" #7%,);$*)+." 57%4-',%+":),">774")%-%4%%+">'+"H"*7*"U!HH"@''4"%%+"*$()1"?)%-%+F"773":'++%%4".%27+-$%)-F":%,2)@+" %+">%),).$%)-"+)%*">'+2%,<164%3%+-"2)@+D"96"-)*"&7&%+*"$%??%+":%")+"57%4-',%+".%%+",7;'*)%">774" ?%1;$%4&-":7+%+"%+V7<"&''*1;$'66%,)@3%"76>'+.D"=%"$%??%+")+"-%"4%.)7"'<.%16473%+"-'*":%" .%2'&%+,)@3"''+"-%",'*"1*''+">774"%%+"-%33%+-"''+?7-"76"$%*".%?)%-">'+"?%1;$%4&-":7+%+"%+" &''*1;$'66%,)@3%"76>'+.D"L'*"?%*%3%+*"-'*"%4")+"1'&%+:%43)+."&%*"-%"BT5Q.%&%%+*%+":74-*" .%3%3%+"+''4"%%+".7%-%")+>(,,)+.">'+"-%2%":77+?%$7%<*%">774"GHGE"%+"-''4+'D"" " N)%4>774"4%1%4>%4%+":)@"%%+"?%-4'.">'+"REHDHHH"()*"-%"4%.)7+',%"&)--%,%+">774"?%1;$%4&-":7+%+" %+"&''*1;$'66%,)@3%"76>'+."7&")+"GHGE"*%"3(++%+"?%6',%+"7<"%4"%%+">7742)%+)+."37&*F">774":%,3%" -7%,.47%6"-%2%">7742)%+)+."&7%*"2)@+"%+":''4"-%2%">7742)%+)+."$%*"?%1*%"27("6'11%+D""" " 8'+"-%2%"-7%,.47%6":74-*"*%>%+1"''+-';$*"?%1*%%-")+"-%"*7%37&1*).%":77+274.>)1)%">'+"-%"
.%&%%+*%"57%4-',%+D" "
12
!"#$%&$%'()5$+DE$%F#)&,"$")G)*88-+DE8''$0.2/$)!'H8"9) #$%&'"()*")+,%)-)+./"?%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!" 8'+,%)-)+." 96"-)*"&7&%+*":74-*"7+-%427;$*")+"$7%>%44%"-%">%4-%%,1,%(*%,">'+"-%"4%.)7+',%"&)--%,%+" ?%1;$%4&-":7+%+"%+"&''*1;$'66%,)@3%"76>'+."+7."6'1*"?)@"-%"$()-).%"64'3*)@3D"=%"34)@.%+"-%2%" &)--%,%+">)'"-%";7+*4';*&'+'.%&%+*"74.'+)1'*)%"BW5D"" #7%,);$*)+." L%"$()-).%"<)+'+;)O,%">%4-%%,1,%(*%,".''*"76"?'1)1">'+")+:7+%41''+*',D"L%"&'*%":''4)+".%&%%+*%1" :%,"7<".%%+">7742)%+)+.%+"$%??%+"%+"-%"274.2:''4*%")1"7+>7,-7%+-%"&%%.%+7&%+")+"-%"$()-).%" >%4-%,)+.D"L%"+)%(:%">%4-%%,1,%(*%,".''*")+"6%4"GHGE"AXEY",73',%"371*%+F"GEY")+:7+%4''+*',CD"#7*" +("*7%"$)%,-%+":%".%,-"7>%4D"L%"+)%(:%">%4-%%,1,%(*%,"$%%<*"',1"&7.%,)@3"%<<%;*"-'*"-)*"&)+-%4" :74-*F"7&-'*":)@".%%+",7;'*)%"0%1;$%4&-"=7+%+"%+V7<"B''*1;$'66%,)@3%"96>'+."$%??%+D"L%" %%41*%"?%4%3%+)+.%+F":''47>%4")+"@(+)"GHGZ"%%+"?%1,()*":74-*".%+7&%+F",)@3%+"%%+"?%6%43*"671)*)%<" %<<%;*"*%"$%??%+"76"7+2%"?%.47*)+.D"" "
!"#$%&$%'()I$$%0."9$"H$%H,$%) #$%&'"()*")+,%)-)+./"?%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!" 8'+,%)-)+." [)%(:%"T(476%1%"8'+?%1*%-)+.D" #7%,);$*)+." \%%4,)+.%+>%4>7%4")1">'+"?%,'+."7&"',,%"@%(.-).%+F"+("]+"1*4'31F".7%-"*%"3(++%+",'*%+"-%%,+%&%+" )+"-%"1'&%+,%>)+.D"W%2)%+"$%*"'<,76%+">'+"-%"$()-).%"''+?%1*%-)+.",%%4,)+.%+>%4>7%4"+'"'(.(1*(1" GHGZF")1"%4>774".%372%+"7&"$%*",%%4,)+.%+>%4>7%4"A+'"7+-%427%3C"7+-%4"*%"?4%+.%+"7+-%4"-%" W%&%%+1;$'66%,)@3%"5%.%,)+."9&+)?(22D"M+&)--%,1"2)%+":%"-'*"-%"371*%+">774"$%*" ,%%4,)+.%+>%4>7%4"1).+)<);'+*"*7%+%&%+D"L'*"37&*"-774"%%+"*7%+'&%")+"-%",%%4,)+.%+''+*',,%+"%+" -%"1*)@.%+-%"371*%+">'+"$%*",%%4,)+.%+>%4>7%4")+">%4?'+-"&%*",77+1*)@.)+.%+"%+"%^*4'")+>%1*%4)+.%+" )+"-%">%4-((42'&)+.">'+"$%*":'.%+6'43D" " P)+'+;)%%,"%<<%;*" 5$9%,-."9):;:<) *=7):;:>) *=7):;:?) *=7):;:@) ABC) QR"G_`DHHH" QR"G`aDHHH" QR"bHaDHHH" QR"bb!DHHH" I*4(;*(4%%," 9+-%4?7(:)+." 0%-4'.")1"76"?'1)1">'+"<%)*%,)@3".%?4()3"()*"$%*">%4,%-%+"%+"-%"()*"-%"''+?%1*%-)+.".%37&%+"64)@2%+D" M+"cG">'+"GHGE":74-*"-()-%,)@3":'*"%4"+("%^';*":74-*".%4%-%+D"L'+">)+-*"773"-%">'1*1*%,,)+."%+" -%<)+)*)%>%"'<4%3%+)+."6,''*1D" "
13
4.3 Programma 3: Veilige dorpen Strategisch programmadoel: veilige en leefbare dorpen
Inleiding
Vanaf mei 2019 bezoeken doelgroepen de Risk Factory
In lijn met de centrale thema's wonen en bestaanszeker-
Limburg-Noord. We zetten in op uitbreiding van de hui-
heid bouwt het programma ‘Veilige Dorpen’ voort op
dige Risk Factory met de doelgroep voortgezet onder-
de vooruitgang die we de afgelopen jaren hebben ge-
wijs voor de beleidsperiode 2024-2027. Dat kan dankzij
boekt. Met de oprichting van het ACT! Interventieteam
een financiële bijdrage van de Provincie Limburg.
zetten we onze inzet voort om de leefomgeving veiliger te maken en de kwaliteit van leven voor onze inwoners
Criminaliteit verschuift steeds meer van de fysieke we-
te verhogen. Het gaat om de aanpak van ondermij-
reld naar het internet. Om onze inwoners ook online te
nende criminaliteit, het veilig en recreatief gebruik van
beschermen, maken we samen met onze partners de
onze recreatieparken, en het adresseren van spookbe-
overstap naar de digitale omgeving. Met hulp van de
woning. Daarnaast bieden we ondersteuning aan inwo-
Limburgse lobby van de gemeenten heeft nu elk poli-
ners die problemen ervaren door gebrek aan regie of
tiebasisteam een digitale wijkagent.
systeembelemmeringen bij het vinden van passende oplossingen. Door deze kwetsbare groepen te ondersteu-
Ook nemen we deel aan het project INTERREG VI-A Na-
nen, willen we voorkomen dat zij vatbaar worden voor
tuurbrandmanagement-Project. Naast fysieke maatrege-
ondermijnende invloeden. Daarnaast werken we aan
len in de natuur- en bosgebieden gaat dit project over
het ontwikkelen van een regionaal kennisplatform voor
grensoverschrijdende samenwerking, data uitwisseling en
hulpverleners die te maken krijgen met personen met
kennisontwikkeling. Met dit programma werken we aan
onbegrepen gedrag.
een veilige en stabiele toekomst voor al onze inwoners.
Belangrijkste ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*+,-) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!"%+"8" 9'+,%)-)+." :+"-%"';.%,76%+"<'4%+"$%==%+">%".%?+@%1*%%4-")+"-%"1*4)<-"*%.%+"7+-%4&)<+)+.A"B%"$%==%+"1(CC%1@7," -%"DE5"7+-%4&)<+)+.1*';%,"76.%2%*F"7+2%"C'6'C)*%)*"@'+"0G9H1"()*.%=4%)-F"%+"+("2)<+">%"3,''4"7&"-%" @7,.%+-%"1*'6"*%"2%**%+F"$%*"9I#J"" #7%,)C$*)+." :+" KLK8" $%==%+" -%" 2%@%+" .%&%%+*%+" )+" D)--%+MN)&=(4." 1'&%+.%>%43*" 7&" $%*" 9I#J" :+*%4@%+*)%*%'&" *%" ,'+C%4%+A" O)*" *%'&F" 1'&%+.%1*%,-" ()*" 0G9P1F" *7%2)C$*$7(-%41F" 67,)*)%F" $%*" G6%+=''4"D)+)1*%4)%F"-%"0%,'1*)+.-)%+1*"%+"'+-%4%"4%,%@'+*%")+1*'+*)%1F">74-*"@7,,%-).".%;)+'+C)%4-" -774"5:EI"N)&=(4."&%*"@%41*%43)+.1.%,-%+"@'+"$%*"&)+)1*%4)%"@'+"Q(1*)*)%"%+"R%),).$%)-A"S%*"9I#J":1" %%+"''+@(,,)+."%+"@%41*%43)+."@'+"-%",73',%"1*4)<-"*%.%+"7+-%4&)<+)+.F"+)%*"',1"@%4@'+.)+."%4@'+A"S%*" *%'&" >%43*" 64'.&'*)1C$F" %;;%C*)%;" %+" )1" -()-%,)<3" 2)C$*=''4" @774" $%*" 6(=,)%3A" S%*" -7%," )1" -%" 7+-%4&)<+%+-%"C4)&)+',)*%)*"''+"*%"6'33%+"%+"C4)&)+%,%"+%*>%43%+"*%"7+*>4)C$*%+A"
14 10
!"#$%&$%'().'//01$&/"2"3) #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-"%+">7+%+" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"K"%+"T" 9'+,%)-)+." !"#$#%&'%$$#%()#%*$%*+&$%,$#-+).$%-/$0)1'%&#%*$2$%3)*$+#"-)4%5)#6&-%/$-%7$+'7$,-&$8%()#%"7$#9)+$%"+*$% $#%($&.&:/$&*%"#*$+2"$3$#%;$%/"$%;$%$$#%7"'&-&$($%9&<*+):$%36##$#%.$($+$#%))#%*$%;""#'$,-"+4%% #7%,)C$*)+." E%+"16%C);)%3"''+-'C$*16(+*"$)%4=)<")1"-%"''+6'3"@'+"16773=%>7+)+.F">''4=)<">7+)+.%+".%=4()3*" >74-%+"27+-%4"-'*"%4")%&'+-"7;;)C)%%,"1*''*")+.%1C$4%@%+A"O774"-%2%">7+)+.%+"'C*)%;"76"*%"1674%+" %+">%%4"=%1C$)3=''4"*%"&'3%+"76"-%">7+)+.&'43*F"C4%U4%+">%"&%%4">77+4()&*%"@774"7+2%" )+>7+%41A"
!"#$%&$%'()4"5$6)789%/:') #$%&'"()*")+,%)-)+./"0%1*''+12%3%4$%)-"%+"5%.)7-%',"" 5%,'*)%"&%*"647.4'&&'"!"%+"K" 9'+,%)-)+." G73")+"57%4-',%+"$%==%+">%"*%"&'3%+"&%*"<7+.%4%+"-)%"=%*4733%+"2)<+"=)<"1*4';='4%";%)*%+A"V7+-%4" <()1*%"=%.%,%)-)+."3'+"$%*"2)<+"-'*"<7+.%4%+"@%4-%4"-4%).%+"*%"7+*1674%+"%+"'+-%4%"<7+.%4%+"$)%4)+" &%%+%&%+A"B%"&'3%+"7+1")+"-'*"3'-%4"%W*4'"274.%+"7&"-%"3>%*1='4%"%+"-''4&%%"=%?+@,7%-='4%" <7+.%4%+A"O%2%"<7+.%4%+"3(++%+"2)C$"7+*>)33%,%+"*7*"C4)&)+%,%"<%(.-.47%6%+"&%*"%%+" 7+-%4&)<+%+-"3'4'3*%4A"" #7%,)C$*)+." XNY47(6")1".%16%C)',)1%%4-")+"-%"''+6'3"@'+"-%2%"C7&6,%W%"647=,%&'*)%3"%+"274.*"@774"%%+" )+*%.4',%"''+6'3"27-'*"-%"<()1*%"$(,6".%=7-%+"3'+">74-%+"''+"7+*1674%+-%"<7+.%4%+A"G6"-%2%" &'+)%4"$7(-%+">%"2)C$*"%+"*7*"76"2%3%4%"$77.*%")+@,7%-"-%2%"<7+.%4%+A"V7"2)<+">%"27"=%*%4")+"1*''*" 7&"*%"@77437&%+"-'*"<()1*"7+2%"3>%*1='4%"%+"&%%4"=%?+@,7%-='4%"<7+.%4%+">74-%+"&%%.%27.%+A" Z)+'+C)%%,"%;;%C*" 0%.47*)+."KLKT) ;<=)>?>@) ;<=)>?>A) M["TLALLL" M["TLALLL" M["TLALLL" G+-%4=7(>)+." O%"*7*',%"371*%+"@'+"Y47(6"XN"=%-4'.%+"C'A"["TLALLLA""
;<=)>?>B) M["TLALLL"
4C.) \*4(C*(4%%,"
15
4.4 Programma 4: Economie, natuur, toerisme, cultuur en duurzaamheid Strategisch programmadoel: bevorderen van duurzaamheid en het versterken van de gebiedsgerichte ruimtelijke, sociale en economische samenhang.
Inleiding
Met de Regio Deal kunnen we de komende vier jaar,
Het doel van dit programma is om nieuwe, duurzame
samen met de regiogemeenten investeren in de brede
mogelijkheden op het gebied van recreatie, toerisme,
welvaart in Midden Limburg. De thema’s in de Regio
natuur, cultuur en wonen te creëren. Deze onderwerpen
Deal zijn: - Leefbaarheid; - Landschap en Klimaatadap-
vormen de economische motor van onze gemeente,
tatie; - Arbeidsmarkt, Economie en Onderwijs. Deze bie-
waarbij we daar waar het meerwaarde biedt de samen-
den volop mogelijkheden om bij te dragen aan onze
werking opzoeken, zowel gemeentegrensoverschrij-
prioriteiten op het gebied van bestaanszekerheid en
dend maar ook met andere partners. Bestaande
duurzaamheid. Voor de langere termijn zetten wij in
werkgelegenheid kunnen we hiermee in stand houden
Midden Limburg in op het versterken van de relatie met
en er ontstaat (in)direct werkgelegenheid voor onze in-
het Rijk via het programma ‘Elke Regio Telt”.
woners. Door de versterking worden we aantrekkelijker als woon-, werk en leef-gemeente. Een belangrijk on-
Bijdrage aan Roerdalen in Balans
derdeel is de uitvoering van het nieuwe beleidskader
Vanuit Roerdalen in Balans 1.0 werken we nog aan een
Recreatie en Toerisme.
reclamemast en reclamepakketten en de realisatie van een gemeentelijk zonnepark.
Met de Koers duurzaamheid 2050 geven we richting aan de duurzame ontwikkeling van onze gemeente. Het
Vanuit Roerdalen in Balans 2.0 verkennen we de moge-
gaat zowel om duurzame energie als klimaatadaptatie
lijkheden voor uitbreiding van onze bedrijventerreinen.
en versterken van de biodiversiteit. We dragen bij aan
Daarnaast willen we een differentiatie van de toeristen-
realisatie van nieuwe natuur. Daarnaast werken we aan
belasting. Daardoor gaan duurdere accommodaties,
de toekomst van een sterk Nationaal Park.
zoals hotels, een grotere bijdrage leveren dan de goedkopere, zoals de campings.
16
Belangrijkste ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'())*"+$,-$%$")./)-$)%$"#$%$") #$%&'"()*")+,%)-)+./"" 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'" 4'+,%)-)+." !"#$%&#'()%*#+("#,"+%-&%*%"#./#&%#*%")%*%"#%"#0.%*)(1%"#,"#2(1("-#*.")%"#3%#)%#1.4%")%#4*.5%6&%"# ./#-&*76&7*%%1#/%%*#*%61(/%8,"'./-&%"#&%#9%"%*%*%"#(:;#<%#%%*-&%#,"'./-&%"#7,&#*%61(/%4(''%&&%"# 3.*)%"#,"#=>=?#+%*3(6$&;## " #3%,)5$*)+." @%&#+..*2%*%,),"9-&*(5%6&#+..*#)%#*%(1,-(&,%#+("#)%#*%61(/%/(-("9-#)%#ABC#)77*("9%*#)("# +..*(:#,"9%-6$(&;#D.'#)%#(("2%-&%),"9-4*.6%)7*%#'.-&#/%%*#&,5);#@,%*)..*#+%*3(6$&%"#3%#)%#%%*-&%# ,"'./-&%"#,"#=>=E#,"#41((&-#+("#=>=?;# " 6)+'+5)%%,"%77%5*" 0$1%.-2"1)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) *<=) 89":;<;;;" 89"=;<;;;" 89"=;<;;;" 89"=;<;;;" >*2(5*(2%%," ?+-%2@3(A)+." B+"C;C="A32-%+"-%"%%2D*%"D*2(5*(2%,%")+E3&D*%+"F%2A'5$*"()*"-%"2%5,'&%1'EE%**%+<"G'+'7"C;CH" E3&%+"-''2"D*2(5*(2%,%")+E3&D*%+"F'+"-%"2%5,'&%&'D*"@)I<"J%")+E3&D*%+"K)I+"31"-)*"&3&%+*"$3.%2" @%.233*"&''2"A32-%+")+"-%"E3&%+-%"123.2'&&'@%.23*)+."@)I.%D*%,-<"" !"#$%&$%'())=>?,2#2$)$@."./2$) #$%&'"()*")+,%)-)+./"@%D*''+DK%E%2$%)-" 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'"C" 4'+,%)-)+." L%K)%+"-%"7)+'+5)M,%"13D)*)%"F'+"-%".%&%%+*%"D*%,,%+"A%"F332"F'+'7"C;C="-%"D(@D)-)%"%53+3&)%"*%" F%2,'.%+"*3*"9"C;<;;;"1%2"I''2"N)+"1,''*D"F'+"9"O;<;;;")+"-%"'7.%,31%+"I'2%+P<" " #3%,)5$*)+." J%"D(@D)-)%")D"%%+")+D*2(&%+*"3&")+A3+%2DQ"D*)5$*)+.%+Q"F%2%+).)+.%+Q"NF2)IA),,).%2DP32.'+)D'*)%D"%+"
@%-2)IF%+")+"3+K%".%&%%+*%"''+"*%"&3%-).%+"3&"%%+"@)I-2'.%"*%",%F%2%+"''+"-%"D'&%+,%F)+.<"R+" -'*"&%*"+'&%".%2)5$*"31"$%*"F%2D*%2E%+"F'+"-%"%53+3&)%"37"$%*"F%2.23*%+"F'+"-%" A%2E.%,%.%+$%)-<" 6)+'+5)%%,"%77%5*" 0$1%.-2"1)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) *<=) 9"C;<;;;" 9"C;<;;;" 9"C;<;;;" 9"C;<;;;" >*2(5*(2%%," ?+-%2@3(A)+." <%#-72-,),%-#),%#,"#=>=C#%"#=>=F#G,5"#+%*-&*%'(*%"#+..*(1#+..*#%+%"%/%"&%";#<%#%6$&%#2,5)*(9%# (("#)%#%6."./,%#3(-#/.%,1,5'#&%#2%4(1%"H#./)(&#%%"#(("+*((9#(1#3%*)#9.%)9%'%7*)#(1-#)%G%# +.1)%%)#(("#$%&#+%*2%&%*%"#+("#)%#2,"),"9#/%&#)%#2%G.%'%*-#+("#$%	%2,%)#3((*#$%&#,",&,(&,%:# 41((&-+,")&;#<%#-72-,),%#+%*),%"&#)7-#%%"#(("-6$%*4,"9H#),%#3%#"7#'7""%"#6./2,"%*%"#/%&#)%# +%*(")%*,"9#+("#$%&#&.&((12%)*(9;"
17
!"#$%&$%'())A.$%2,-$"?$BC,-2"1)) #$%&'"()*")+,%)-)+./"#3%2)D*%+@%,'D*)+." 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'"S" 4'+,%)-)+." B+"$%*"E'-%2"F'+"03%2-',%+")+"@','+D"$%@@%+"A%"3+-%2K35$*"$3%"A%"D*2(5*(2%%,"&%%2")+E3&D*%+" ()*"*3%2)D*%+@%,'D*)+."E(++%+".%+%2%2%+<"" ## #3%,)5$*)+." T%"K)%+"*A%%"&3.%,)IE$%-%+"3&"-%")+E3&D*%+"F%2-%2"*%"F%2.23*%+/" I;! J(*,%:),::%*%"&,(&,%# =;! J(*,%:#+..*#(*2%,)-/,9*("&%"#+%*$.9%"# # R2",).*"%%+"'7D12''E"&%*"*3%2)D*)D5$%"3+-%2+%&%2D"-'*"A)IK).)+.%+")+"-%"*3%2)D*%+@%,'D*)+."&)+)&''," !"I''2"F332'7.''+-"''+"-%"A)IK).)+."-332.%F3%2-"A32-%+<"J%K%"'7D12''E"$%%7*"32.'+)D'*32)D5$%" 2%-%+%+<"U)%2"A)IE%+"A%"+("31+)%(A"F'+"'7<"V)I"-%",''*D*%"F%2$3.)+."N+'I''2"C;CWP")D"-)*"+'&%,)IE" 33E".%-''+<"#)I-%+D"$%*"*2'I%5*"03%2-',%+")+"V','+D")D"-332"-%"3+-%2+%&%2D"+'-2(EE%,)IE" ''+.%.%F%+"-'*"-)*"3+.%A%+D*")D<" # " 6)+'+5)%%,"%77%5*" 0$1%.-2"1)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) *<=) 9"H;<;;;" 9"H;<;;;" 9"H;<;;;" 9"H;<;;;" >*2(5*(2%%," ?+-%2@3(A)+." I;! K%%*#,"'./-&%"#)..*#),::%*%"&,L*%"#&(*,%+%"# M..*#=>=F#&N/#=>=E#3.*)((*1,5'-#+..*#(11%#+%*21,5:-1.6(&,%-#O#>H=?#+%*$.9,"9#&.%9%4(-&;# P.+%".4#)%G%#+%*$.9,"9#9(("#3%#)%#)77*)%*%#.+%*"(6$&,"9-1.6(&,%-#%Q&*(#2%1(-&%";#<,&# 1%+%*((*1,5'-#O#?>;>>>#%Q&*(#,"'./-&%"#.4;# =;! K%%*#,"'./-&%"#)..*#(*2%,)-/,9*("&%"#9%1,5'#&%#-&%11%"#(("#&.%*,-&%"# A*2%,)-/,9*("&%"#2%&(1%"#"7#%%"#1(9%*#&(*,%:#4%*#.+%*"(6$&,"9;#R%#&*%''%"#),	%1,5'#/%&#)%#
&.%*,-&%"2%1(-&,"9;#<,%+%*((*1,5'-#O#I>;>>>#%Q&*(#,"'./-&%"#.4;## B+"123.2'&&'"S"K)I+"-%"7)+'+5)M,%".%F3,.%+"F%2A%2E*"@%*2%77%+-%"@3F%+D*''+-%"1(+*%+" !"#$%&$%'())DE-%C)@C'C@2-$2-)-.$%2,-2,@F$)+2,2$)<)>2-?%$2#2"1)G.%/C-2$) #$%&'"()*")+,%)-)+./"" 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'" 4'+,%)-)+." B+"C;CW"%+"C;CO"A'D"%X*2'"'&@*%,)IE%"3+-%2D*%(+)+."@%D5$)E@''2"F332"2%52%'*)%"%+"*3%2)D&%<"J%K%" 5'1'5)*%)*")D"+'"C;CO"+)%*"&%%2"@%D5$)E@''2<"" #3%,)5$*)+." ?&"$%*"()*F3%2)+.D1,'+"F'+"$%*"V%,%)-DE'-%2"0%52%'*)%"Y"#3%2)D&%"C;CW8C;CZ"*%"2%',)D%2%+")D"33E" -%"E3&%+-%"I'2%+"%X*2'"5'1'5)*%)*"+3-).<"B+F%D*%2%+")+"2%52%'*)%"%+"*3%2)D&%"-2''.*"@)I"''+"%%+" D*%2E%",3E',%"%53+3&)%"%+",%F%2*"-%".%&%%+*%"F)'"-%"*3%2)D*%+@%,'D*)+."%X*2'")+E3&D*%+"31<" J''23&"F)+-%+"A%"$%*"@%,'+.2)IE"$)%2F332"%X*2'"5'1'5)*%)*"@%D5$)E@''2"*%"D*%,,%+<"" # " 6)+'+5)%%,"%77%5*" 0$1%.-2"1)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) *<=) 89"=;<;;;" 89"=;<;;;" 89"=;<;;;" 89"=;<;;;" >*2(5*(2%%," ?+-%2@3(A)+." RX*2'"5'1'5)*%)*")D"+3-)."3&"-%"F)D)%"*%"2%',)D%2%+<"
18
!"#$%&$%'()!/1$+2"1,&$-)) #$%&'"()*")+,%)-)+./"" 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'"!"%+"=" 4'+,%)-)+." [%2"!"I'+('2)"C;CO")D"-%"?&.%F)+.DA%*")+"A%2E)+.".%*2%-%+<"\%*"-%")+A%2E)+.*2%-)+."F'+"-%"A%*" K)I+"A%"+3."+)%*"E,''2"&%*"-%")&1,%&%+*'*)%<"U%*"123.2'&&'1,'+")&1,%&%+*'*)%"?&.%F)+.DA%*" @%D*3+-"()*"F)%2"$337-3+-%2-%,%+<"J%"3&.%F)+.DF)D)%"%+"123.2'&&']D"K)I+"'7.%23+-<"?3E"$%*" J).)*'',">*%,D%,"?&.%F)+.DA%*"NJ>?P")D")+&)--%,D"31%2'*)3+%%,<"T%,")D"-)*"3+-%2-%%,"+3.")+" 3+*A)EE%,)+."%+"&3%*%+"A%"+3.",%2%+"A%2E%+"&%*"-%"+)%(A%"D^D*%&%+"%+"&%*"-%"+)%(A%" 1235%DD%+<" U%*",''*D*%"$337-3+-%2-%%,"()*"$%*"123.2'&&'1,'+")D"-%"*2'+D)*)%"F'+"$%*"3&.%F)+.D1,'+<" L%&%%+*%+"E2)I.%+"*3*"!"I'+('2)"C;WC"-%"*)I-"3&"$%*"*)I-%,)IE"-%%,"F'+"$%*"3&.%F)+.D1,'+"N$%*" 3&.%F)+.D1,'+"F'+"2%5$*DA%.%P"%+"'+-%2%"2%.%,D"3F%2"-%"7^D)%E%",%%73&.%F)+."3&"*%"K%**%+"+''2" %%+"+)%(A"3&.%F)+.D1,'+<" #3%,)5$*)+." J%"E3&%+-%"I'2%+".''+"A%"''+"-%"D,'."&%*"$%*"31D*%,,%+"F'+"$%*"3&.%F)+.D1,'+<"J)*".''+"A%" 123I%5*&'*)."''+1'EE%+"&%*"',D"D*'2*"$%*"31D*%,,%+"F'+"%%+"123I%5*1,'+<"J%"*2'+D)*)%"F2''.*"F%%," )+K%*"F'+"3+K%"&%-%A%2E%2D<"J''23&")D"%2"%X*2'"5'1'5)*%)*"%+"E%++)D"+3-)."-)%"A%"&3%*%+")+$(2%+" @)I"@)IF332@%%,-"%%+"'-F)%D@(2%'(<" G332"-%"E3&%+-%"I'2%+")D"+3.".%%+"@(-.%*"F332"-%"?&.%F)+.DA%*"@%.233*<"T%"$%@@%+"@)I"-%" I''22%E%+)+."C;CW"F332.%D*%,-"%%+"-%%,"F'+"$%*"I''22%E%+)+.2%D(,*''*")+"%%+"@%D*%&&)+.D2%D%2F%"
F332"-%"?&.%F)+.DA%*"*%"D*311%+<"J%"&)--%,%+"-)%"A%"-%"E3&%+-%"*A%%"I''2"+3."3+*F'+.%+"F'+" $%*"0)IE"F)'"-%"',.%&%+%"()*E%2)+."A32-%+"$)%2F332"33E")+.%K%*<"4,D"$%*"@(-.%*"+)%*"*3%2%)E%+-")D" K(,,%+"A%"&%*"%%+"'1'2*"2''-DF332D*%,"+3."''+F(,,%+-"@(-.%*"F2'.%+"F332"$%*"31D*%,,%+"F'+"$%*" 3&.%F)+.D1,'+<" # !"#$%&$%'()H.$%,)I>>%JCC/F$2#)3454) #$%&'"()*")+,%)-)+./"-((2K''&$%)-" 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'"WQ"=Q"H" 4'+,%)-)+." B+"I(,)"C;CO"@%D,()*"-%"2''-"3F%2"-%"E3%2D"J((2K''&$%)-"C;=;<"U)%2)+"A%2E%+"A%"&%*"%%+"D5$%21%2%" 735(D"+''2"3+K%"-3%,%+"F332"C;W;"%+"C;=;"*3%<"T%"E311%,%+"-%"3+-%2A%21%+"+'*((2Q" @)3-)F%2D)*%)*"%+"A'*%2"''+"3+K%"'&@)*)%D"31"$%*".%@)%-"F'+"-((2K'&%"%+%2.)%<" #3%,)5$*)+." G332"-%"()*F3%2)+."F'+"-%"_3%2D"2)5$*%+"A%"3+D"+("31"C;W;<"T%"2%',)D%2%+"3+K%"-3%,%+"F)'"-)F%2D%" 123I%5*%+"31"-%"="*$%&']D<"U)%2F332")D"I''2,)IED"9"O=;<;;;"@%.233*<"T%"D*%,,%+"F332"-)*"@%-2'."+''2" @%+%-%+"@)I"*%"D*%,,%+<" " 6)+'+5)%%,"%77%5*" 0$1%.-2"1)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) *<=) 9"CZ<=;;" 9CZ<=;;" 9CZ<=;;" 9CZ<=;;" >*2(5*(2%%," ?+-%2@3(A)+." V)I"-%"()*A%2E)+."F'+"-%"E3%2D"A%2-"-()-%,)IE"-'*"-%K%"()*F3%2@''2")D"&%*"%%+",'.%2%"@)I-2'.%"-'+")+" -%"&%%2I'2%+@%.23*)+.")D"F332K)%+<"" "
19
!"#$%&$%'()8$12.)I$CB) 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'"!Q"CQ"WQ"OQ" =<"HQ"Z"
#$%&'"()*")+,%)-)+./""
4'+,%)-)+." \)--%+8`)&@(2."$%%7*"()*"-%"F)I7-%"*2'+5$%"0%.)3"J%',"%%+"@%-2'."F'+"9C;"&),I3%+"*3%.%E%+-" .%E2%.%+<"[23F)+5)%"`)&@(2."%+"-%"K%F%+"\)--%+8`)&@(2.D%".%&%%+*%+"D*''+"D'&%+".'2'+*"F332" &)+)&'',"%%+K%,7-%"@%-2'."%+"-''2&%%"E3&*"-%"E3&%+-%"I'2%+"*%+"&)+D*%"9O;"&),I3%+" @%D5$)E@''2"F332")+F%D*%2)+.%+")+"-%"@2%-%"A%,F''2*")+"3+K%"2%.)3<"J'*"@)%-*"E'+D%+Q"K%E%2"33E" F332"3+K%".%&%%+*%<" #3%,)5$*)+." J%"123F)+5)%"`)&@(2.",%F%2*"%%+"@)I-2'.%"F'+"9!;"&),I3%+<"J%"K%F%+"-%%,+%&%+-%".%&%%+*%+" D*''+"D'&%+".'2'+*"F332"$%*"2%D*%2%+-%"@%-2'."F'+"9!;"&),I3%+<"J''2@)I")D"-%"'7D12''E".%&''E*" -'*"$%*")+A3+%2''+*',"N1%2"!8!8C;COP".%$'+*%%2-"A32-*"',D"-%"F%2-%%,D,%(*%,<"J)*"@%*%E%+*"F332" 3+K%".%&%%+*%"-'*"A)I".%-(2%+-%"-%",331*)I-"F'+"-%"0%.)3"J%',".'2'+*"&3%*%+"D*''+"F332"%%+" @%-2'."F'+"&'X)&'',"9"SH;<;;;<"T)I"$'+*%2%+"',D"()*.'+.D1(+*Q"-'*"$%*"@%-2'."A''2F332"A)I"',D" .%&%%+*%".'2'+*"D*''+Q".%$%%,"37".%-%%,*%,)IE".%-%E*"A32-*"-332"123I%5*%+a&)--%,%+"()*"-%" @%D*''+-%"N&%%2I'2%+P@%.23*)+.<"J''2+''D*"E'+"%2"D12'E%"K)I+"F'+"32.'+)D'*32)D5$%"E3D*%+"-)%"+)%*" ()*"-%"0%.)3"J%',8&)--%,%+".%-%E*"E(++%+"A32-%+<" " 6)+'+5)%%,"%77%5*" 0$1%.-2"1)3435) 678)3439) 678)343:) 678)343;) *<=) 9"SH;<;;;" " " " B+5)-%+*%%," ?+-%2@3(A)+." G)'"%%+"@%D*%&&)+.D2%D%2F%"K32.%+"A%"%2F332"-'*"3+K%"7)+'+5)M,%"@)I-2'.%"@%D5$)E@''2")D<"T%"
2%.%,%+"-)*")+"-%"123.2'&&'@%.23*)+."C;C=<"['D"*)I-%+D"-%"()*F3%2)+."F'+"-%"0%.)3"J%',"A32-*" -()-%,)IE"''+"A%,E%"123I%5*%+"3+K%".%&%%+*%"@)I-2''.*<"T''2"&3.%,)IE"K3%E%+"A%"+''2"E311%,)+." &%*"123I%5*%+"%+"@(-.%**%+"()*"-%"'+-%2%"@%.23*)+.D123.2'&&']D<"!"
! 20
4.5 Programma 5: Woonomgeving Strategisch programmadoel: woningen (ver)bouwen naar behoefte, hierbij aansluiten op de korte termijn en kijkend naar een toekomstbestendige woningvoorraad.
Inleiding
Nieuwe woonvormen
Zes dorpen en verschillende buurtschappen met een
We willen onderscheidend door nieuwe woonvormen
eigen identiteit, ingebed in een landelijke- en groene
mogelijk te maken. Denk aan voorbeelden zoals:
omgeving, maken dat het uitstekend wonen is in Roer-
• de ‘Knarrenhof’ waar ouderen zelfstandig wonen en
dalen. Door allerlei (landelijke) ontwikkelingen staat dit wel onder druk.
elkaar ondersteunen. • Woonvormen voor jonge ZZP-ers (combinatie van wonen en werken)
Het Rijk neemt steeds meer de regie. Nieuwe wetgeving rondom wonen en woningbouw is op komst en vooruit-
• Woonzorg-vormen in vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) en kerken
lopend hierop worden diverse lokale en regionale visies opgesteld. Bij het ‘bouwen naar behoefte’ gaat het niet
Ontwikkeling RUD
alleen om het aantal woningen, maar ook om woningen
De RUD LN (Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord)
die passen bij de behoefte van onze inwoners. Daarmee
moet aan de landelijk gestelde eisen voldoen. Dat zal
dragen we bij aan bestaanszekerheid. Het verduurzamen
invloed hebben op de Omgevingsdienst van het Service-
van de bestaande, veelal particuliere woningvoorraad
centrum MER en ook financiële gevolgen hebben.
sluit aan bij onze duurzaamheidsopgave. Afval We geven prioriteit aan woningbouw en willen de
De rijksoverheid heeft de afvalstoffenbelasting op het ver-
komende vier jaar 500 nieuwe woningen bouwen.
branden en storten van afval verhoogd. Dit heeft tot gevolg
Daarmee dragen we bij aan het uitvoeren van de
dat de kosten voor het verwerken van afval de komende
Woondeal. De landelijke subsidiemogelijkheden zijn te
jaren verder zullen stijgen. Dankzij de nieuwe manier van
beperkt. We blijven regionaal samenwerken aan be-
afvalinzameling zien we de hoeveelheid restafval per inwo-
tere ondersteuning door het Rijk. Dat doen we ook via
ner verminderen. Daarmee kunnen we de kostenstijging
het traject ‘Elke Regio Telt’.
voor onze inwoners zoveel mogelijk beperken.
Komend jaar zorgen we voor actuele beleidskaders voor wonen, zoals een lokale woon-zorgvisie en een lokaal
Bijdrage aan Roerdalen in Balans
huisvestingsprogramma.
Eén van de speerpunten in Roerdalen in Balans is het bouwen van extra woningen. Op het moment dat Roerdalen,
Wonen voor iedereen
in inwoneraantal, procentueel gezien meer stijgt dan an-
Door de krapte op de woningmarkt is een passende wo-
dere gemeenten, zal dit leiden tot een hogere algemene
ning niet voor iedereen vanzelfsprekend. In onze wo-
uitkering. Uitgedrukt in cijfers betekent dit voor Roerdalen
ningbouwplannen houden we daar rekening mee. Zo
een groei van 1350 inwoners in een periode van 10 jaar (135
werken we onder andere verder aan de uitbreiding van
inwoners per jaar).
onze woonwagenlocaties. Daarnaast is het mogelijk dat
Om deze groei te kunnen bereiken wordt er aanvullend aan
we (nieuwe) opgaven krijgen wat betreft de huisvesting
de woningbouwprojecten die reeds in voorbereiding zijn
van ontheemden (vluchtelingen en statushouders). Daar
ook via het programma ‘Versnellen woningbouw’ de ko-
bereiden we ons op voor. Ook blijven we investeren in
mende vier jaar (2025 t/m 2028) ingezet op het bouwen van
de samenwerking met de woningcorporatie(s) en de
meer woningen. In totaal streven we naar 500 woningen
huurdersbelangenvereniging. We maken concrete pres-
(gemiddeld 125 woningen per jaar). Naast de structurele
tatieafspraken op alle thema’s van ons woonbeleid.
verhoging van de algemene uitkering levert dit ook een structureel hogere OZB-opbrengst op (zie programma 8).
21
Belangrijkste ontwikkelingen in dit programma
!"#$%&$%'()*$%+"$,,$")&-"."/0-1&) #$%&'"()*")+,%)-)+./"01+%+" 2%,'*)%"&%*"341.4'&&'"56""76"86""9" :'+,%)-)+." ;%"0),,%+"-'*"$%*"''+*',"01+)+.%+")+"21%4-',%+"&%%4"-'+".%&)--%,-".41%)*<"=+%4>)?-@")@"%4" A%$1%B*%"''+"&%%4"01+)+.%+"%+"+)%(0%"011+C14&%+<":+-%4>)?-@",%C%4*"-)*"@*4(D*(4%,%")+E1&@*%+" 13<" #1%,)D$*)+." F+"GHG5"$%AA%+"0%"%4C114".%E1>%+"1&"1+@",1E',%"011+A%,%)-")+"*%"4)D$*%+"',@"IE'3@*1EJ"13"A'@)@" C'+"%%+"C)%4*',"*$%&'J@/"A1(0%+"+''4"A%$1%B*%6"01+%+"%+">14.6"01+%+"C114")%-%4%%+"%+" -((4>''&"01+%+<"K''4&%%"-4''.*"I01+%+J"A)?"''+"A%@*''+@>%E%4$%)-"%+"-%"C%4-((4>'&)+.<"" L%*"-%"C%4@+%,,)+."E(++%+"0%"&%%4"&%+@%+"C114>)%+"C'+"%%+"3'@@%+-%"01+)+."1B"011+C14&<"" K)*"@,()*"''+"13"-%"-1%,%+"C'+"-%";11+-%',"%+"-%"341C)+D)',%"'&A)*)%"I@*4''*?%"%4A)?J<"" " M)%4C114"0%4E%+"0%"%%+"&%%4?'4)."341.4'&&'";1+)+.A1(0"()*6".%E133%,-"''+"-%",113*)?-"C'+"-%" ;11+-%',"NGH5HO<" " P)+'+D)%%,"%BB%D*" 2$/%-3."/)4546) 789)454:) 789)454;) 789)454<) =>?) Q"5HH<HHH" Q"5HH<HHH" Q"5HH<HHH" Q"5HH<HHH" R*4(D*(4%%," S+-%4A1(0)+." T114()*,13%+-"13"-%"B)+'+D)U,%"()*0%4E)+."C'+"$%*"011+341.4'&&'"-1%+"0%"%%+"4%U,%")+@D$'**)+." C'+"-%"&%%413A4%+.@*%+"C'+"-%",%.%@"C'+"Q5HH<HHHV?''4".%-(4%+-%"-%>%"7"?''4<"F+"341.4'&&'"9" >)?+"-%"B)+'+D)U,%".%C1,.%+"13.%+1&%+"C114"0'*"A%*4%B*"-%":,.%&%+%"W)*E%4)+."%+"-%"S+41%4%+-" X''E"Y%,'@*)+.<"
22
4.6 Programma 6: Mobiliteit, infrastructuur en openbaar groen Strategisch programmadoel: Prettige, leefbare dorpen waar inwoners en toeristen zich prettig voelen. Een veilige openbare ruimte waarin een aantrekkelijke kwaliteit tot uiting komt..
Inleiding
de beschikbare capaciteit onder druk staat, met name
Dit programma richt zich op de directe leefomgeving van
voor de BAG. We werken de mogelijke gevolgen hiervan
onze inwoners. Zowel op het onderhoud als op de ontwik-
uit en zullen dit in de begroting verder toelichten.
keling van de openbare ruimte. De komende jaren gaat het met name om woningbouwontwikkeling, voorkomen van
Bijdrage aan Roerdalen in Balans
wateroverlast en tegengaan van droogte en hittestress.
Groot onderhoud van wegen en
We betrekken inwoners actief bij initiatieven op het gebied
riolering meer toerekenen aan riolering
van veiligheid en leefbaarheid en bij de keuzes die ge-
Bij groot onderhoud en reconstructies van wegen rekenen
maakt moeten worden in de inrichting en het onderhoud
we een groter deel van de investeringskosten toe aan het
van de openbare ruimte. De tijd die dit kost levert een dui-
riool in plaats van aan wegen. Het gaat om €300.000,- per
delijke meerwaarde daar waar het gaat om draagvlak van
jaar. In de begroting betekent dit minder kapitaallasten
de omgeving en waardering voor het kunnen meedenken
(2025 €7.500, 2026 €15.000, 2027 €22.500, 2028 €30.000).
in de inrichting. We realiseren een aantal projecten per jaar
Dit leidt tot een hogere rioolheffing voor onze inwoners.
op deze manier. We maken keuzes in welke projecten we kiezen voor welke vorm van participatie.
Vegen van wegen meer toerekenen aan riolering Op dit moment rekenen we 33% van de veegkosten toe
Daarnaast werken we wijkgericht en zijn onze medewer-
aan riolering. We verhogen dit naar 50%. Daarmee ver-
kers van de buitendienst herkenbaar aanwezig in de dor-
lagen we de kosten in onze begroting met €10.000 per
pen en aanspreekbaar, voor iedereen die dit wenst. De
jaar vanaf 2025. Dit leidt tot een hogere rioolheffing
medewerkers van onze buitendienst hebben een sterke
voor onze inwoners.
binding met de kernen en weten wat er in een dorp leeft. Ze werken dagelijks in de kernen en proberen klachten
Rioolheffing
en meldingen zo snel mogelijk op te lossen.
De rioolheffing in Roerdalen is op dit moment gebaseerd op het waterverbruik. We onderzoeken of een andere
We zijn verantwoordelijke voor de kwaliteit van de Geo-
heffingsgrondslag voor het rioolrecht zorgt voor betere
basisregistraties, Basisadministraties Adressen en Gebou-
verdeling van de lasten tussen woningeigenaren en huur-
wen (BAG), Grootschalige Topografie (BGT) en Registratie
ders. Samen met de BsGW brengen we (on)mogelijkheden
Ondergrond (BRO). Deze kwaliteit is van groot belang bij
in beeld zodat de gemeenteraad een besluit kan nemen.
de uitvoering van vele taken en in projecten. We werken
Het effect hiervan verwachten we op zijn vroegst in de
hiervoor samen met gemeente Echt-Susteren en onder-
belastingverordening voor het jaar 2026.
zoeken een toekomstbestendige inrichting. We zien dat
23
Belangrijkste ontwikkelingen in dit programma #$%&'(&')*"+,-,".)".'%&/"0,121".)".'%&" 34&5,"62-"2$7&2%2$8*"" 9&7,-2&"5&-")'.8',55," :,$7&2%2$8" ;..'"8.&%"0&4&&'"&$".$%&'4.6%"<,$".$=&">,)2-,,78.&%&'&$"21"&&$",?-6&&7"0&4&&'1@1-&&5" .$.$-0&&'72A>B" 3.&72?4-2$8" C&-"&&$",?-6,721,-2&'.$%&"0'&$8&$"(&".$=&"0&4&&'%,-,"2$"%&"<.77&"0'&&%-&"<,$"8'.&$/"(&8&$/" <&'>&&'10.'%&$"&$"'2.7&'2$8&$"$,,'"&&$"4.8&'"$2<&,6B"+2-"<',,8-".5"2$<&$-,'21,-2&1"&$" 25)7&5&$-,-2&"<,$"8&8&<&$1".5"%&"D0,121".)".'%&E"-&"4.6%&$B"" " F&"<&'(,?4-&$"%,-"'&167-,-&$"<,$",,$0&1-&%2$8&$"<,$"%2<&'1&".$%&'4.6%10&1-&>>&$"=.,71"5,,2&$" <,$"0&'5&$/".$%&'4.6%",,$"17.-&$"5.8&72A>"%66'%&'"62-<,77&$B"G2&'<..'"=2A$"%&",?-6&7&"%,-,"<,$" 8'..-"0&7,$8B"F&"0&1?4'2A<&$"2$"%&"'212?.),',8',,H"%,-"%&">.1-&$"<,$"$2&6(&",,$0&1-&%2$8&$" >6$$&$"-.&$&5&$B"F&"<&'(&'>&$"$6"$.8"8&&$"4.8&'&">.1-&$/"4.6%&$"%&=&7H%&">(,72-&2-1>&6=&1" ,,$"&$"<&'>&$$&$".H"%&"462%28&".$%&'4.6%1.)%',?4-&$"<&'7&$8%">6$$&$"(.'%&$B" " I2$,$?2&&7"&HH&?-" !"#$%&'(#)*+*,) -./)*+*0) -./)*+*1) -./)*+*2) 345) J"K"LMMBMMM" " " " N$?2%&$-&&7" #$%&'0.6(2$8" F&".$--'&>>&$"2$"LMLO"&&$5,728"K"LMMBMMM"62-"%&",78&5&$&"'&1&'<&".5"%2-"-&"'&,721&'&$"&$"%2-" )'.?&1"<&'%&'"2$"-&"'2?4-&$B"G&-"8,,-".5"KOMBMMM")&'".$%&'4.6%10&1-&>B" #$%&'(&')*";&'=(,'2$8"&7&>-'2?2-&2-1$&-" 34&5,"62-"2$7&2%2$8*"%66'=,,54&2%" 9&7,-2&"5&-")'.8',55," :,$7&2%2$8"
P$&Q21"4&&H-",,$8&>.$%28%"2$";7.%'.)"-&"1-,'-&$"5&-"%&"<&'=(,'2$8"<,$"4&-"&7&>-'2?2-&2-1$&-" 3.&72?4-2$8" +&"<&'=(,'2$8"<,$"4&-"&7&>-'2?2-&2-1$&-"4&&H-"%&">.5&$%&"A,'&$"&&$"&$.'5&"25),?-".)"%&" .)&$0,'&"'625-&"&$"%&"?,),?2-&2-"<,$"%&".'8,$21,-2&B"#.>"=2&$"(&",$%&'&" $6-1(&'>(&'>=,,54&%&$"-.&$&5&$"2$"4.&<&&74&2%"&$"25),?-B"F&"=.'8&$"<..'"<.7%.&$%&" ?,),?2-&2-".5"42&'.)"-&"1-6'&$"&$"-&"0&8&7&2%&$B"F&"0&8'2A)&$"%,-"%&"$&-<&'=(,'2$8"$.%28"21".5"-&" <..'=2&$"2$"%&"-.&>.51-28&"0&4.&H-&"<,$".$=&"%.')&$B" #$%&'(&')*"#$-(2>>&72$8"<,>8'.&)"#$%&'4.6%" 34&5,"62-"2$7&2%2$8*"0&1-,,$1=&>&'4&2%" 9&7,-2&"5&-")'.8',55,"L"&$"R" :,$7&2%2$8" +&"<,>8'.&)"#$%&'4.6%/".$=&"062-&$%2&$1-/"8,,-"(&'>&$"<,$,H"SS$"7.?,-2&/"2$"C&72?>B"F&" .$-(2>>&7&$"<&'%&'"<,$62-"%&"8&%,?4-&"<,$"%.')18&'2?4-"(&'>&$B" 3.&72?4-2$8" C&-"%&"<&'462=2$8"2$"%&"=.5&'"<,$"LMLT"(&'>&$",77&"?.77&8,E1"<,$"%&"062-&$%2&$1-"&$"4&-" 8'.&$-&,5"<,$62-"SS$"7.?,-2&/"%&"<&'0.6(%&"8&5&&$-&7..%1"2$"C&72?>B"F&".'8,$21&'&$",,$1-6'2$8" &$"0&8&7&2%2$8"<,$"%,,'62-"<&'%&'B"+&"&&'1-&"?.$?'&-&"1-,))&$"=&--&$"(&"2$"%2-"A,,'B"F&"(&'>&$" <&'%&'"<,$62-"%&"%.')18&'2?4-&"8&%,?4-&",,$".$-(2>>&72$8"&$"2$-&8',-2&B"+&"062-&$%2&$1-"<,$"%&" 8&5&&$-&"9.&'%,7&$"21",,$1)'&&>0,,'"&$"=2?4-0,,'"2$"%&"%.')&$"&$"%.&-"4&-"0&4&&'"8'.-&$%&&71" =&7H/"5&-"&28&$"5&$1&$"&$"5,-&'2&&7B"+,,'5&&"=2A$"(&"..>"&&$"2$-&'&11,$-&"),'-$&'"<..'"&&$"
5.8&72A>"8&5&&$-&72A>"5&$1.$-(2>>&70&%'2AHB""
24
#$%&'(&')*"U&7&2%"&$">(,72-&2-1$2<&,61" 34&5,"62-"2$7&2%2$8*"%66'=,,54&2%" 9&7,-2&"5&-")'.8',55,"T" :,$7&2%2$8" F&"=.'8&$"<..'",?-6&&7"0&7&2%"02$$&$"%&"%2<&'1&"%21?2)72$&1" 3.&72?4-2$8" F&">2&=&$"&'"$2&-"<..'".5"-611&$-2A%1"%&">(,72-&2-1$2<&,61"V,%"4.?W",,$"-&"),11&$B"+2-"=.6"&&$" 5.8&72A>&"0&1),'2$8".)">.'-&'&"-&'52A$"0&-&>&$&$/"5,,'".)"7,$8&'&"-&'52A$"&&$"'212?.".)" >,)2-,,7<&'$2&-282$8"&$"&Q-',">.1-&$"V%..'"8'.-&'&"$..%=,>&72A>&"2$8'&)&$WB"+,,'.5"072A<&$"(&"02A" %&">&6=&".5"4&-"462%28&"$2<&,6"V1.0&'"&$"%.&75,-28W"-&"4,$%4,<&$B"U2A"4&-",?-6,721&'&$"<,$"0&7&2%" 0&4,$%&7&$"(&"%2-"2$4.6%&72A>"&$"5,>&$"(&".)$2&6("%&=&",H(&82$8"V)&'2.%&"LMLOJLMLRWB" " G&-"8'.&$&"0&7&2%1<&7%"21"<.7.)"2$"0&(&82$8"&$"%,,'.5"(&'>&$"(&".$%&'",$%&'&",,$"%&" ,?-6,721,-2&"<,$"4&-"X'.&$1-'6?-66')7,$B"#$%&'(&')&$",71"02.%2<&'12-&2-"&$">725,,-"$&5&$"(&" 42&'2$"5&&B"+2-"21"%,,'5&&"..>"4&-"<&'-'&>)6$-".5"$2&6(&"2$=2?4-&$"&$"(&'>(2A=&$".)"&&$"7.821?4" &$"$,-66'72A>"5.5&$-"2$"-&"<.&'&$B"N$")'.A&?-&$"1)&7&$"(&",7"=.<&&7"5.8&72A>"2$".)"%2-"1..'-" .$-(2>>&72$8&$B"P&$"<..'0&&7%"21"%&"Y&'.))&'(&8".H"%&"C,'>-"2$";7.%'.)"(,,'"(&"<&'1?4277&$%&" 0..51..'-&$"4&00&$",,$8&)7,$-B"+,,'5&&"(.'%-".$1"8'.&$"8&<,'2&&'%&'"&$"52$%&'"8&<.&728"<..'" =2&>-&$B"" " " 6(7"$8"$9:);%<&"(7"=="(7>"'7)#$?@$"A>&"(" 34&5,"62-"2$7&2%2$8*"" 9&7,-2&"5&-")'.8',55,"R" " :,$7&2%2$8" Z.1-&$%&>>&$%&"8',H'&?4-&$B" 3.&72?4-2$8"
F&"'2?4-&$".$1".)"4&-">.1-&$%&>>&$%"5,>&$"<,$"%&"8&5&&$-&72A>&"7&8&1/"..>".)"4&-"8&02&%"<,$" 8',H'&?4-&$B"+2-"21"&&$"0&7,$8'2A>&"1-,)".5"&'<..'"-&"=.'8&$"%,-"%&"-,'2&<&$"%2&"(2A"4,$-&'&$"2$"72A$" =2A$"5&-"%&"%,,%(&'>&72A>&">.1-&$"%2&"(&"5,>&$"<..'"%&=&"%2&$1-&$B"F&"=.'8&$"<..'"%62%&72A>&" 2$H.'5,-2&",,$".$=&"2$(.$&'1".<&'"%&">.1-&$"&$"%&"'&%&$"<,$"%&"-,'2&H(2A=282$8&$B"" """"""""""""""""""""""""""""""" I2$,$?2&&7"&HH&?-" !"#$%&'(#)*+*," -./)*+*0" -./)*+*1" -./)*+*2" 345" """""""""""""""K"TMBMMM" K"TMBMMM" K"TMBMMM" K"TMBMMM" [-'6?-6'&&7" #$%&'0.6(2$8"""" !"#$%&'"(#"(#)*'"(#+*(#%(,"#-"."&#/%"'"(#0(#)*-*(&#,01(2#3%%4#.4*54"67'"(#0"#$%&'"(8"$$"(87"08#*-# 1*4"(#,""4#-**.#%(."+""4#9:;2#<"#+"47%."(#8","#$%&'"(8"$$"(87"08#(**4#:=;2### "
25
4.7 Programma 7: Bestuur, organisatie en dienstverlening Strategisch programmadoel: een open en transparante vorm van besturen. Een communicatieve organisatie, die de kracht van de samenleving ondersteunt en stimuleert, ruimte geeft aan initiatieven en de gemeenschap als partner betrekt.
Inleiding
Niet meer ‘communiceren omdat het kan’ maar een ont-
Dit programma gaat vooral over hoe we samen werken en
wikkeling naar ‘communiceren, zodat’. We noemen
samen doen in onze ambtelijke organisatie maar ook met
deze nieuwe koers: communiceren met impact. Be-
onze inwoners. We werken vanuit een nieuwe organisatie-
staanszekerheid en duurzaamheid vormen hierbij twee
structuur met minder teams waarbij we zorgen voor meer
belangrijke thema’s. We zetten in op de juiste informa-
integraliteit tussen de teams. Daarnaast gaat dit pro-
tie voor de juiste persoon via het juiste kanaal op het
gramma over onze dienstverlening. In de gemeente Roer-
juiste moment. Dit is een taak voor de gehele organisa-
dalen geloven we dat onze dienstverlening het voor
tie. Communicatie is van ons allemaal!
inwoners makkelijker kan maken om bij te dragen aan een bloeiende, zorgzame en hechte gemeenschap. Onze visie
Bijdrage aan Roerdalen in Balans
op dienstverlening gaat verder dan simpelweg het leveren
In onze gemeente ramen wij budget voor inhuur ter ver-
van overheidsdiensten; het gaat over het creëren van een
vanging van ziekte. Hiervoor is een bedrag van
gedeelde visie en een gemeenschappelijke toekomst
€400.000 in onze begroting opgenomen. Wij stellen
waarin we elkaar ondersteunen en samen groeien. In deze
voor dit bedrag in de begroting te verlagen met
visie zijn onze kernwaarden: vertrouwen, verantwoorde-
€200.000. Consequentie hiervan is dat we bij (langdu-
lijkheid, respect en gelijkwaardigheid.
rige) ziekte nog meer dan voorheen afwegingen moeten maken of vervanging noodzakelijk is en welke
Met een nieuwe visie op communicatie willen we de
consequenties dit heeft. Zoals het temporiseren of uit-
communicatiekracht van onze organisatie vergroten.
stellen van bepaalde werkzaamheden.
Welke ontwikkelingen zien we binnen dit programma
!"#$%&$%'()!'*+$,,$")-$./0$",123)'%4-%/00/)51$"*+6$%,$"1"-) #$%&'"()*")+,%)-)+./" 0%,'*)%"&%*"123.2'&&'" 4'+,%)-)+." 5+6%"-)%+7*8%2,%+)+."8%2-%2"8%29%*%2%+"63:%,"8)'"-%".%&%%+*%"',7"8)'"7%28);%;%+*2(&"<=0>" #3%,);$*)+." ?%*"7*2%8%+"8'+"$%*".%6'&%+,)@A%"123.2'&&'"-)%+7*8%2,%+)+."8'+"-%"8)%2"<=0B32.'+)7'*)%7")7"3&" 3+6%"-)%+7*%+".%&'AA%,)@A%2"9%2%)A9''2"*%"&'A%+"8332"',"3+6%")+:3+%27>"C%"6)@+".'7*82)@D",()7*%2%+" ';*)%E"+''2"-%"9%$3%E*%+"8'+"3+6%")+:3+%27"%+"-%+A%+")+"31,377)+.%+>"5+6%"-)%+7*8%2,%+)+.")7" .%2);$*"31"-%"9%$3%E*%+"8'+"8'+-''."%+"-%"()*-'.)+.%+"8'+"&32.%+>"<%*"3+7".%6'&%+,)@A" 123.2'&&'"-)%+7*8%2,%+)+.":),,%+":%"-%"*3%.'+A%,)@A$%)-"8'+"3+6%"-)%+7*8%2,%+)+."8%2.23*%+D" 3+6%"A,'+*.%2);$*$%)-"8%27*%2A%+D")++38'*)%"7*)&(,%2%+D"A:',)*%)*"%+";3+7)7*%+*)%":''2932.%+"%+" 3+6%"&''*7;$'11%,)@A%")&1';*"8%2.23*%+>" "