Toelichting - Bijlage 3 Archeologisch vooronderzoek

archaeological interventions (1997-2020) along the Dutch part of the Lower Rhine and Coastal Limes, Amersfoort (Nederlandse Archeologische Rapporten nr. 71) RACZYNSKY-HENK, Y., 2014: Zoektocht naar het Kanaal van Corbulo bij de Sir Winston Churchilllaan te Rijswijk, Rijswijk (Rijswijkse Archeologische Rapporten 48) ROORDA VAN EYSINGA, N.P.H.J., 1988: De geboorte van het Hoogheemraadschap van Delfland. Ontginning en bedijking in de Vroege Middeleeuwen, Alphen aan de Rijn. STAALDUINEN, C.J. VAN, 1979: Toelichtingen bij de Geologische Kaart van Nederland 1:50.000. Blad Rotterdam West (37W), Haarlem. SIEMONS, H. /E.E.B. BULTEN (RED.): Archeologie in het Wateringse Veld, Gemeente Den Haag, van Steentijd tot Nieuwe tijd, Den Haag ( Haagse Oudkundige Publicaties 17) TNO-GDN, 2022A: Formatie van Boxtel. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 23-03-2022 op http://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-boxtel. TNO-GDN, 2022B: Formatie van Kreftenheye. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 23-03-2022 op http://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-kreftenheye. TNO-GDN, 2022C: Formatie van Naaldwijk. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland.

Geraadpleegd op 23-03-2022 op http://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-naaldwijk.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2277, Definitief, versie 2.0, d.d. 10 mei 2023

28

V22-5012: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de herinrichting van de woonwijk Te Werve - Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk

TNO-GDN, 2022D: Formatie van Nieuwkoop. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 23-03-2022 op http://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-nieuwkoop. VOS, G.A., 1992: Bodemkaart van Nederland 1:50000. Toelichting bij kaartblad 24 – 25 West, Zandvoort – Amsterdam, Wageningen (DLO-Staring centrum/Stiboka). WEERTS, H.J.T./P. CLEVERINGA/J.H.J. EBBING/F.D. DE LANG/W.E. WESTERHOFF, 2003: De lithostratigrafische indeling van Nederland – Formaties uit het Tertiair en Kwartair, Utrecht (TNO-rapport 03-051-A).

Digitale bronnen -

ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND: https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/ ARCHEOLOGISCH INFORMATIESYSTEEM (ARCHIS): https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login BEELDBANK NEDERLANDS INSTITUUT VOOR MILITAIRE HISTORIE: https://nimh-beeldbank.defensie.nl/ BEELDBANK RIJKSDIENST VOOR HET CULTUREEL ERFGOED: http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/ BODEMLOKET: http://www.bodemloket.nl/ DINOLOKET: https://www.dinoloket.nl/ INDICATIEVE KAART MILITAIR ERFGOED (IKME): http://www.ikme.nl/ KADASTER, BASISREGISTRATIES ADRESSEN EN GEBOUWEN (BAG): https://bagviewer.kadaster.nl/ KADASTER, TIJDREIS OVER 200 JAAR TOPOGRAFIE: http://topotijdreis.nl/ MIP-OBJECTENDATABASE: https://www.cultureelerfgoed.nl/publicaties/publicaties/2019/01/01/mipobjecten PUBLIEKE DIENSTVERLENING OP DE KAART (PDOK): https://www.pdok.nl/ RUIMTELIJKE PLANNEN: http://www.ruimtelijkeplannen.nl/web-roo/roo/ RIJKSMONUMENTENREGISTER: https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/ VERSTORINGSBRONNENKAART: https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/bronnen-enkaarten/overzicht/verstoringsbronnenkaart

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2277, Definitief, versie 2.0, d.d. 10 mei 2023

29

V22-5012: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de herinrichting van de woonwijk Te Werve - Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk

Lijst van afbeeldingen, bijlagen en kaarten Afbeeldingen Afbeelding 1 Luchtfoto plangebied. Bron: PDOK. ............................................................................................................ 4 Afbeelding 2 Grondplan met de bestaande bebouwing( paars omlijnd) en de nieuwe bebouwing (oranje ingekleurd). Bron: Synchroon. ............................................................................................................................................... 7 Afbeelding 3 Grondplan met een impressie van de geplande nieuwbouw en inrichting met de aanduiding van de halfverdiepte parkeergarages. Hoewel niet aangeduid zal ook onder het meest westenlijke blok een dergelijke garage zoals C worden aangelegd. (vergelijk met dwarsprofielen). Bron: Synchroon. ............ 8 Afbeelding 4 Dwarsdoorsneden met een impressie van de gebouwen met binnentuinen en onderliggende parkeergarages. Bron: Synchroon. ........................................................................................................................................ 8 Afbeelding 5 Uitsnede van het plangebied (rood omkaderd) op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN-3; 50cm grid). Bron: www.ahn.nl .............................................................................................................................13 Afbeelding 6 Het plangebied (blauw) over de Kruikius kaart (1712).

Bron: TU Delft. ..........................................15 Afbeelding 7 Het plangebied op de topografische kaart van 1850. Bron: Topotijdreis. ...................................... 16 Afbeelding 8 Het plangebied op de topografische kaart van 1900. Bron: Topotijdreis. ..................................... 16 Afbeelding 9 Het plangebied op de topografische kaart van 1935. Bron: Topotijdreis. ....................................... 17 Afbeelding 10 Het plangebied op de topografische kaart van 1962. Bron: Topotijdreis. .................................... 17 Afbeelding 11 Constructietekening met dwarsdoorsneden van de bergingen aan de Karel Doormanstraat. Bron: Synchroon. ..................................................................................................................................................................... 18 Afbeelding 12 Aanduiding van de onderzochte delen op de kruising van de Huis te Landenlaan met de Sir Winston Churchilllaan en de synthese. Bron: Dorenbos et al 2009 (afbeelding 25) .......................................... 22 Afbeelding 13 Aanduiding booronderzoek RSWC06-2. Bron: Dorenbos et al 2009 (afbeelding 7)................. 23 Afbeelding 14 Westprofiel RSWC07-2 Wp 2 aan de zuidzijde van het onderhavige plangebied.

Bron: Dorenbos et al 2009 (afbeelding 11)................................................................................................................................... 23 Tabellen Tabel 1 In Archis geregistreerde onderzoeken binnen een straal van 200 meter rondom het plangebied. Bron: RCE/Archis3. ................................................................................................................................................................. 20 Tabel 2 Meldingen uit het verliesregister. Bron: https://www.verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/. 24 Bijlagen Bijlage 1: Overzicht van archeologische en geologische perioden

Kaarten Kaart 1: Kaart 2: Kaart 3: Kaart 4: Kaart 5: Kaart 6: Kaart 7: Kaart 8:

Ligging plangebied Geologische kaart Geomorfologische kaart Bodemkaart Bodemkaart 1950 Archeologie; inventarisatie Archeologisch beleid Kanaal van Corbulo

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2277, Definitief, versie 2.0, d.d. 10 mei 2023

30

Bijlage 1 Overzicht archeologische en geologische perioden

ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

Kalender jaren v./na Christus

Kalender jaren voor heden

C14 jaren voor heden

GEOLOGISCHE PERIODEN

Nieuwe tijd 1.500 na Chr.

Late-Middeleeuwen 1.050 na Chr.

Laat Holoceen

Subatlanticum

Vroege-Middeleeuwen Romeinse tijd

450 na Chr. 12 v. Chr.

IJzertijd 2.500

2.600 800 v. Chr.

Bronstijd 2.000 v. Chr.

5.000

HOLOCEEN

Subboreaal

5.700

Midden Holoceen

Neolithicum

4.900 v. Chr.

Atlanticum

7.900

8.700

5.300 v. Chr.

Mesolithicum Boreaal

9.150

Vroeg Holoceen

10.250

8.800 v. Chr.

Preboreaal 10.150

11.650

Jonge Dryas 10.950

12.850

11.700 12.100

13.900 14.030

12.500

14.640

Laat Glaciaal

Allerød Oude Dryas Bølling Laat Pleniglaciaal

60.000

PLEISTOCEEN

30.000

Weichselien

15.000

Pleniglaciaal

Midden Pleniglaciaal

Paleolithicum

Vroeg Pleniglaciaal

75.000

Vroeg Glaciaal

117.000

Eemien 130.000

Saalien C14 ouderdommen en gekalibreerde ouderdommen van het Holoceen volgens Van Geel et al. (1980/1981). C14 ouderdom van het Laat Glaciaal volgens Hoek (2001/2008) en gekalibreerde ouderdommen van het Laat Glaciaal volgens Rasmussen et al. (2006). Overige pleistocene chronostratigrafie volgens Westerhoff et al. (2003). Archeologische perioden van de prehistorie volgens Louwe Kooijmans et al. (2005) en overige archeologische perioden volgens Archis.

Periode

Van - tot

Vroeg-Paleolithicum Midden-Paleolithicum Laat-Paleolithicum

tot 300.000 voor Chr. 300.000-35.000 voor Chr. 35.000-8800 voor Chr.

Vroeg-Mesolithicum Midden-Mesolithicum Laat-Mesolithicum

88.00-7100 voor Chr. 7100-6450 voor Chr. 6450-4900 voor Chr.

Vroeg-Neolithicum Midden-Neolithicum Laat-Neolithicum

5300-4200 voor Chr. 4200-2850 voor Chr. 2850-2000 voor Chr.

Vroege-Bronstijd Midden-Bronstijd Late-Bronstijd

2000-1800 voor Chr. 1800-1100 voor Chr. 1100-800 voor Chr.

Vroege-IJzertijd Midden-IJzertijd Late-IJzertijd

800-500 voor Chr. 500-250 voor Chr. 250-12 voor Chr.

Vroeg-Romeinse tijd Midden-Romeinse tijd Laat-Romeinse tijd

12 voor-70 na Chr. 70-270 na Chr. 270-450 na Chr.

Vroege-Middeleeuwen Late-Middeleeuwen

450-1050 na Chr. 1050-1500 na Chr.

Nieuwe Tijd A Nieuwe Tijd B Nieuwe Tijd C

1500-1650 na Chr. 1650-1850 na Chr. 1850-1950 na Chr.

KAART 1 - LIGGING PLANGEBIED LEGENDA Plangrens Top10NL Bebouwing Overige topografie Water Hoofdwegen Snelweg Regionale weg Lokale weg

De Put

Rijswijk Project:

A4 Vliet Delftsche

Rapport: Datum: Bron:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022

Tekenaar:

RS

KAART 2 - NATUURLIJK LANDSCHAP; GEOLOGIE LEGENDA Plangrens

Top10NL Bebouwing Overige topografie Water

Geologie (Lp. = Laagpakket; L. = Laag) 1 Lp. v. Walcheren op Hollandveen op Lp. v. Wormer, en waar de top van de zandafzettingen van het Laagcomplex van Delfland en/of de L. v. Rijswijk dieper liggen dan 5 m -NAP 2 Lp. v. Walcheren op Hollandveen op Lp. v. Wormer en/of L. v. Rijswijk en waar de top van de zandafzettingen van het Laagcomplex van Delfland en/of de L. v. Rijswijk ondieper liggen dan 5 m -NAP 3 Lp. v. Walcheren op Hollandveen, op L. v. Ypenburg, op L. v. Rijswijk / Lp. v. Wormer 4 Lp. v. Walcheren op Hollandveen, op L. v. Voorburg, op L. v. Rijswijk 5 Lp. v. Walcheren op L. v. Voorburg 8 Lp. v. Walcheren waar geulafzettingen van het Gantelsysteem zich diep ingesneden hebben in de onderliggende afzettingen 20 Lp. v. Schoorl; L. v. Voorburg, met evt. een deklaag van de L. v. Den Haag, dunne r dan 2 m, aan maaiveld of onder stadsophogingsdek Afzettingen Gantelsysteem

Project:

Rapport: Datum: Bron: Tekenaar:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 Vos/Rieffe/Bulten 2007 RS

KAART 3 - NATUURLIJK LANDSCHAP; GEOMORFOLOGIE LEGENDA Plangrens Top10NL Bebouwing Overige topografie Water Geomorfologie Strandwal Vlakte van getij-afzettingen

Project:

Rapport: Datum: Bron:

Tekenaar:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 Geomorfologische kaart: PDOK augustus 2017 / Maas et al. 2017 RS

KAART 4 - NATUURLIJK LANDSCHAP; BODEM LEGENDA Plangrens Top10NL Bebouwing Overige topografie Water Bodem Kalkarme leek-/woudeerdgronden; klei, profielverloop 5

Project:

Rapport: Datum: Bron:

Tekenaar:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 Bodemkaart (BRO); PDOK 2018

RS

KAART 5 - NATUURLIJK LANDSCHAP; BODEMKAART OMGEVING DEN HAAG (1950) LEGENDA Plangrens Top10NL Overige topografie Water

Project:

Rapport: Datum: Bron:

Tekenaar:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 Van Liere 1950

RS

KAART 6 - ARCHEOLOGIE; INVENTARISATIE LEGENDA Plangrens Vondstlocaties Losse vondstlocatie Vondstlocatie gekoppeld aan onderzoek Top10NL Bebouwing Overige topografie Water AMK Terrein van hoge archeologische waarde Onderzoeken Archeologisch: opgraving of proefsleuven Archeologisch: begeleiding Archeologisch: boring Archeologisch: bureauonderzoek Archeologisch: overig Onbekend

Project:

Rapport: Datum: Bron:

Tekenaar:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 Onderzoeken, Vondstlocaties RCE 2022 Monumenten, RCE 2014 RS

KAART 7 - ARCHEOLOGIE; BELEID LEGENDA Plangrens Top10NL Overige topografie Beleid Waarde - Archeologie 2 Waarde - Archeologie 3 Voor beide categorieen geldt (beleidskaart Neolithicum, Brons- en IJzertijd): Middelhoge verwachting Neolithicum Lage verwachting Brons- en IJzertijd Beleid: "BMA betrekken bij planontwikkeling, Controleboringen bij plannen die dieper reiken dan de [sic] Laagpakket van Walcheren en het Hollandveen, dus die tot in de top van het Laagpakket van Wormer doordringen (de top van dit laagpakket ligt op ongeveer 2 tot 5 m – NAP). Dubbelbestemming archeologie. Vrijstelling activiteiten: 100 m². Verder onderzoek of beschermende maatregelen afhankelijke van resultaten vooronderzoek." bij 'Waarde - Archeologie 2': Lage verwachting Romeinse tijd, Lage verwachting Late Middeleeuwen/jonger Beleid: "BMA betrekken bij planontwikkeling. Eisen met betrekking tot (voor)onderzoek worden per situatie bekeken. Vrijstelling activiteiten: Vrijstelling tot 100 m² en voor werkzaamheden tot 50 cm beneden maaiveld." bij 'Waarde - Archeologie 3': Middelhoge verwachting Romeinse tijd, Hoge verwachting Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd Beleid: "Dubbelbestemming Archeologie (aanlegvergunning), vrijstelling tot een diepte van 50 cm beneden maaiveld. Geen aantastingen van de archeologische vindplaatsen toegestaan.

Vrijstelling activiteiten: Vrijstelling tot een diepte van 50 cm beneden maaiveld."

Project:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk Rapport: V2277 Datum: Maart 2022 Bron: Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 NL.IMRO.0603.bptewerve-VA01 Gemeente Rijswijk Tekenaar: RS

KAART 8 - KANAAL VAN CORBULO LEGENDA Plangrens

Zonering Romeinse tijd op basis van Wateringse veld weg en kanaal grafstructuren percelering en bewoning

Kanaal van Corbulo, ligging: waarschijnlijk zeker Waarneming: kanaal aangetoond

Geologie (Lp. = Laagpakket; L. = Laag) 1 Lp. v. Walcheren op Hollandveen op Lp. v. Wormer, en waar de top van de zandafzettingen van het Laagcomplex van Delfland en/of de L. v. Rijswijk dieper liggen dan 5 m -NAP 2 Lp. v. Walcheren op Hollandveen op Lp. v. Wormer en/of L. v. Rijswijk en waar de top van de zandafzettingen van het Laagcomplex van Delfland en/of de L. v. Rijswijk ondieper liggen dan 5 m -NAP 3 Lp. v. Walcheren op Hollandveen, op L. v. Ypenburg, op L. v. Rijswijk / Lp. v. Wormer 4 Lp. v. Walcheren op Hollandveen, op L. v. Voorburg, op L. v. Rijswijk 8 Lp. v. Walcheren waar geulafzettingen van het Gantelsysteem zich diep ingesneden hebben in de onderliggende afzettingen Afzettingen Gantelsysteem

Project:

Rapport: Datum: Bron:

Tekenaar:

V22-5012: Herontwikkeling wijk Te Werve-Oost te Rijswijk, gemeente Rijswijk V2277 Maart 2022 Top10NL, CC-BY Kadaster 2022 Vos/Rieffe/Bulten 2007 Raczynski 2014 Hessing/Schrijvers 2021 RS

This text was set using the following freely available font software: Allerta

Copyright (c) 2010, Matt McInerney (http://pixelspread.com), with Reserved Font Name Allerta.

Inconsolata_dz

Copyright (c) 2006, Raph Levien (http://www.levien.com), with Reserved Font Name <Inconsolata>. Copyright (c) 2009, David Zhou (http://blog.nodnod.net/) with Reserved Font Name <Inconsolata_dz>.

Molengo_Vestigia

Copyright (c) 2007, Denis Moyogo Jacquerye, with Reserved Font Name <Molengo>. Copyright (c) 2011, Vestigia BV Archeologie & Cultuurhistorie (www.vestigia.nl), with Reserved Font Name <Molengo_Vestigia>; available at www.vestigia.nl/fonts.

ofl

This Font Software is licensed under the SIL Open Font License, Version 1.1. The license is available with a FAQ at: http://scripts.sil.org/OFL

Vestigia BV Archeologie & Cultuurhistorie Spoorstraat 5 3811 MN Amersfoort Nederland Telefoon 033 277 92 00 E-mail info@vestigia.nl Website www.vestigia.nl K.v.K. Gooi- en Eemland 32078894

Erfgoedingenieurs

“Engineering the past, creating the future”