RV 24-001 Bijlage F Bestemmingsplan

Sportpark Elsenburg Rijswijk

bestemmingsplan

identificatie

planstatus

identif icatiecode:

datum:

status:

NL.IMRO.0603.bpsportelsenburg-VA01

09-09-2022

projectnummer:

03-10-2023 27-02-2024

concept voorontwerp ontwerp vastgesteld

20210300 projectleider:

2

Inhoudsopgave

Bijlagen bij de toelichting

3

Bijlage 1 fermé

Ruimtelijke onderbouwing overkapping en parc 5

Bijlage 2

Vormvrije m.e.r.-beoordeling

141

Bijlage 3

Archeologisch Onderzoek

159

Bijlage 4

Inventariserend Veldonderzoek

187

Bijlage 5

Historisch bodemonderzoek

265

Bijlage 6

Verkennend bodemonderzoek

309

Bijlage 7

Verkennend bodemonderzoek Lange Kleiweg

407

Bijlage 8

Risicoanalyse Conventionele Explosieven

491

Bijlage 9

Quickscan Wet Natuurbescherming

499

Bijlage 10

Rapport Stikstofdepositie

533

Bijlage 11

Memo Nestinspectie

561

Bijlage 12

Onderzoek externe veiligheid aardgasleidingen

565

Bijlage 13

Advies VRH Externe veiligheid

597

Bijlage 14

Akoestisch onderzoek

607

Bijlage 15

Parkeerbalans sportpark Elsenburg

657

Bijlage 16

Watersleutel

661

Bijlage 17 Rapportage stralingsmeting van magnetische wisselvelden (Laagfrequent - 50 Hz)

663

Bijlage 18

669

Nota van vooroverlegreacties

bestemmingsplan "Sportpark Elsenburg" Toelichting c.q. Regels vastgesteld

3

Bijlagen bij de toelichting

bestemmingsplan "Sportpark Elsenburg" Toelichting c.q. Regels vastgesteld

4

bestemmingsplan "Sportpark Elsenburg" Toelichting c.q. Regels vastgesteld

5

Bijlage 1 Ruimtelijke onderbouwing overkapping en parc fermé

bestemmingsplan "Sportpark Elsenburg" Toelichting c.q. Regels vastgesteld

SPORTPARK ELSENBURG OVERKAPPING EN PARC FERMÉ Ruimtelijke onderbouwing 22 augustus 2022

1/40

DATUM KENMERK

22 augustus 2022 060300.20220308

PROJECT PROJECTLEIDER

Sportpark Elsenburg overkapping en parc fermé I. de Feijter

OPDRACHTGEVER BAS Begeleiding en Advies Sportterreinen PROJECTNUMMER 20220308

AUTEUR STATUS

2/40

Eva Louwers Concept

DISCLAIMER © Rho Adviseurs B.V. Niets uit dit drukwerk mag door anderen dan de opdrachtgever worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Rho Adviseurs, behoudens voor zover dit drukwerk wettelijk een openbaar karakter heeft gekregen. Dit drukwerk mag zonder genoemde toestemming niet worden gebruikt voor enig ander doel dan waarvoor het is vervaardigd.

3/40

Inhoudsopgave

Ruimtelijke onderbouwing

5

Hoofdstuk 1

Inleiding

6

1.1

Aanleiding

6

1.2

Ligging projectgebied

7

1.3

Geldende planologische regeling

7

1.4

Leeswijzer

9

Planbeschrijving

10

2.1

Huidige situatie projectgebied

10

2.2

Beoogde ontwikkeling

11

Hoofdstuk 3

Ruimtelijk beleidskader

14

Hoofdstuk 4

Toetsing aan de omgevingsaspecten

18

Hoofdstuk 5

Uitvoerbaarheid

24

5.1

Economische uitvoerbaarheid

24

5.2

Maatschappelijke uitvoerbaarheid

24

Hoofdstuk 2

Bijlagen

26

Bijlage 1

Nieuwe situatie sportpark Elsenburg

Bijlage 2

Kaart civiele inrichting voor activiteiten met explosieven complex TNO Rijkswijk (bron: bijlage 14.1 Rarro)

Bijlage 3

Archeologisch bureauonderzoek

Bijlage 4

Watersleutel

Bijlage 5

Stikstofrapportage

Bijlage 6

Quickscan ecologie

Bijlage 7

Memo nestinspectie

4/40

Ruimtelijke onderbouwing

5/40

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Aanleiding

Aan de rand van de moderne stadswijk RijswijkBuiten ligt het sportpark Elsenburg. Op het sportpark zijn twee sportclubs gevestigd, de Rijswijksche Hockey Club en de Rijswijkse Wielrenvereniging De Spartaan. Het huidige sportpark is echter te klein om het groeiende aantal leden aan te kunnen nemen, waardoor wachtlijsten ontstaan. Hierdoor is het idee ontstaan om het sportpark her in te richten en daarnaast extra ruimte te creëren voor een derde sportclub, namelijk Fietscrossclub Rijswijk. Hiermee ontstaat een multifunctioneel sportpark waarin meerdere olympische sporten beoefend kunnen worden. Behalve sporten komt er op het park ook een multifunctionele accommodatie waar de sportverenigingen en maatschappelijke instellingen uit de omgeving gebruik van kunnen maken, bijvoorbeeld voor naschoolse opvang. Tot op heden was een uitbreiding van het sportpark niet mogelijk door de aanwezige plofcirkel (veiligheidscontour) van TNO. Per 1 januari 2021 is deze opgeheven en is de mogelijkheid ontstaan een multifunctioneel sportpark te realiseren. Het ontwerpproces heeft geresulteerd in een nieuwe indeling van het sportpark die gefaseerd wordt gerealiseerd. In de eerste fase wordt primair voorzien in de actuele ruimtebehoefte.

Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de uitbreiding van de hockeycapaciteit met een permanent waterveld, een volwaardige LED lichtinstallatie voor het wielerparcours en een volwaardig mountainbike– en veldrijparcours. In de tweede fase wordt een moderne multifunctionele accommodatie (MFA) centraal in het sportpark gerealiseerd waar sport– en maatschappelijke voorzieningen onderdak kunnen vinden. Dit onderdeel wordt mogelijk gemaakt met een bestemmingsplan. Onderdeel van fase 1 is de ontwikkeling van een overkapping op de startheuvel bij de BMX-baan en een parc fermé op maaiveld. Boven op de heuvel wordt een overkapping geplaatst waar fietsers in opstelling kunnen staan. Aan de voet van de startheuvel komt op maaiveld een parc-fermé, dat is een overkapping waar meerdere fietsers opgesteld kunnen staan voordat ze de startheuvel opgaan. Voor de startheuvel is op 11 maart 2021 een vergunning verleend. De beoogde ontwikkeling van de overkapping op de startheuvel en parc fermé passen binnen de bestemmingsomschrijving, maar niet binnen de bouwregels ingevolge art. 10.2.2 van het bestemmingsplan 'Sion - 't Haantje'. Om de beoogde ontwikkeling mogelijk te maken dient een ruimtelijke onderbouwing opgesteld te worden ten behoeve van de uitgebreide procedure voor de omgevingsvergunning.

6/40

1.2

Ligging projectgebied

Het projectgebied ligt aan de Lange Kleiweg op Sportpark Elsenburg. Aan zuidwestelijke zijde van het sportpark ligt een spoorweg. Hierachter ligt het Wilhelminapark. In zuidoostelijke richting is het terrein van Tuinvereniging De Schoffel. Aan de overkant van de Lange Kleiweg bevindt zich het Elsenburgerbos en het bedrijventerrein Heulweg waar onder andere TNO gevestigd is. De locatie van de beoogde overkapping en parc fermé is weergegeven in figuur 1.1.

Figuur 1.1: Ligging projectgebied met indicatie van overkapping en parc fermé rood omcirkelt (bron: Luchtfoto Kadaster Nederland)

1.3

Geldende planologische regeling

Ter plaatse geldt het bestemmingsplan 'Sion - 't Haantje, tweede herziening', vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders op 6 maart 2018. Tevens is de 'parapluherziening parkeernormering Rijswijk', vastgesteld door de raad op 12 juni 2018, van toepassing.

7/40

Figuur 1.2: Uitsnede bestemmingsplan 'Sion - 't Haantje, tweede herziening' met projectgebied rood omcirkelt (bron: ruimtelijkeplannen.nl) Ter plaatse geldt de bestemming 'Sport'. Deze gronden zijn onder andere bestemd voor: a. sport en recreatie, niet zijnde verblijfsrecreatie; met daaraan ondergeschikt: b. water; c. parkeervoorzieningen; d. horeca; e. groen; f. buitenschoolse opvang, indien en voor zover toepassing is gegeven aan de wijzigingsbevoegdheid als bedoeld in artikel 33 onder b; met de daarbij behorende: g. terreinen; h. gebouwen; i. bouwwerken, geen gebouwen zijnde. Op het gehele projectgebied ligt de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie'. Daarnaast geldt de gebiedsaanduiding 'Veiligheidszone - munitie'. Deze aanduiding voorkomt de realisatie van geen kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten. Dit verbod was geldig tot 1 januari 2021 en hiermee zijn nieuwe objecten mogelijk. Deze veiligheidszone staat nog wel vastgelegd in het Rarro. Een verdere toelichting hierop wordt gegeven in hoofdstuk 3. Voor bouwwerken, geen gebouwen zijnde gelden de volgende regels ten aanzien van de bouwhoogte:

8/40

a. 18 m voor lichtmasten en ander masten; b. 10 m beeldende kunstwerken en tribunes; c.

8 m voor ballenvangers;

d. 4 m voor luifels; e. 2 m voor erf- of perceelafscheidingen achter de voorgevelrooilijn, op terrein waarop tevens gebouwen staan; f.

1 m voor overige erf- en perceelafscheidingen;

g. 3 m overige bouwwerken, geen gebouwen zijnde.

Strijdigheid ontwikkeling met bouwregels bestemmingsplan Binnen het bestemmingsplan 'Sion - 't Haantje, tweede herziening' zijn binnen de bestemming 'Sport' overige bouwwerken, geen gebouwen zijnde, uitsluitend toegestaan met een maximale hoogte van 3 meter (art. 10.2.2 sub g). Op de startheuvel wordt een overkapping beoogd bestaande uit vier palen met één afgesloten zijde met hierboven een dak wat schuin oploopt. De bouwhoogte bedraagt 3,5 meter. De parc fermé op het maaiveld bestaat uit een palenconstructie met overkapping. Ook hiervan bedraagt de bouwhoogte 3,5 meter. Daarmee overschrijden de beoogde ontwikkelingen de toegestane bouwhoogte en zijn ze strijdig met het bestemmingsplan.

1.4

Leeswijzer

Deze ruimtelijke motivering bestaat uit de volgende onderdelen: Hoofdstuk 1

Aanleiding, ligging projectgebied en geldend bestemmingsplan

Hoofdstuk 2

Beschrijving van het plan

Hoofdstuk 3

Toetsing aan relevante beleidskaders op rijks-, provinciaal en gemeentelijk niveau

Hoofdstuk 4

Toetsing aan omgevingsaspecten

Hoofdstuk 5

Uitvoerbaarheid

9/40

Hoofdstuk 2 2.1

Planbeschrijving

Huidige situatie projectgebied

In de huidige situatie betreft het projectgebied het Sportpark Elsenburg. De locatie is gelegen aan de Lange Kleiweg. Deze weg verbindt Delft met Rijswijk. Op het projectgebied bevinden zich momenteel twee sportverengingen: de Rijswijksche Hockey Club en Rijswijkse Wielrenvereniging De Spartaan. De Spartaan heeft een wielerbaan met een lengte van circa 1.460 m. In de grote lus is een mountainbikeparcours aanwezig; door de bermen van de wielerbaan wordt veldrijden beoefend. Het terrein van De Spartaan ligt aan de Lange Kleiweg 116. Hier hebben ze tevens een clubhuis. De Spartaan beschikt over een eigen parkeerterrein. Ten gevolge van de geplande herontwikkeling van het gehele sportpark zal het clubhuis voortijdig worden afgebroken en tijdelijk worden verplaatst naar een locatie naast het clubhuis van de Rijswijksche Hockey Club. De hockeyclub Rijswijcksche Hockey Club ligt aan de Lange Kleiweg 106 en heeft de beschikking over drie kunstgras semiwatervelden met beregening en een grasveld met de afmetingen van circa 55x30 m. De kunstgrasvelden zijn alle drie voorzien van wedstrijd veldverlichting. De club beschikt verder over een clubhuis met ruime parkeerplaats. De sportvereniging telt ruim 1.100 leden. Rond de sportvoorzieningen is een ruime groenstructuur met bomen, bosplantsoen en gras (gazon en ruig gras) aanwezig.

Figuur 2.1: Huidige situatie projectgebied (bron: Luchtfoto Kadaster Nederland 2020)

10/40

2.2

Beoogde ontwikkeling

Het Sportpark Elsenburg wil graag uitbreiden. Door de beperkte capaciteit aan hockeyvelden is er momenteel een wachtrij voor nieuwe leden. Daarom is besloten om met de Rijswijksche Hockey Club en Rijswijkse Wielrenvereniging De Spartaan in gesprek te gaan om te kijken naar een ontwerp waarin alle gebruikers voldoende ruimte hebben. In het ontwerp is tevens plaatsgemaakt voor Fietscrossclub Rijswijk. De beoogde ontwikkeling betreft de uitbreiding van de hockeycapaciteit met een permanent waterveldveld, het ombouwen van de huidig semi-permanente watervelden naar permanente watervelden, een volwaardige lichtinstallatie voor het wielerparcours, een volwaardig mountainbike- en veldrijparcours, een volwaardig fietscrossterrein en uitbreiding van de parkeerruimte. Tevens is de ambitie om een multifunctionele accommodatie te realiseren waar sport- en maatschappelijke voorzieningen plaats kunnen vinden. Op 11 maart 2021 is een vergunning verleend voor het aanleggen van de startheuvel op het mountainbike- en veldrijparcours. Op deze heuvel wordt een overkapping beoogd. Aan de voet van de heuvel komt de parc fermé op maaiveld. Een schets van de situatie is te zien op figuur 2.2.

Figuur 2.2: Schets van de beoogde ontwikkeling met links het parc fermé en rechts de startheuvel met overkapping (bron: C.S.C. Ceelen Sport Constructies B.V., januari 2021) De overkapping op de startheuvel bestaat uit vier palen met één afgesloten zijde met hierboven een overkapping die schuin oploopt. De heuvel is ongeveer 5,5 meter boven maaiveld. De overkapping wordt 3,5 meter hoog. Het gebouw heeft een totale oppervlakte van 60 m2. Op het maaiveld wordt een parc fermé beoogd waar de sporters kunnen verzamelen. De parc fermé bestaat uit een palenconstructie met overkapping. De parc fermé is ook 3,5 meter hoog en heeft een totale oppervlakte van 155 m 2. Een situatietekening van de ontwikkeling van het sportpark is opgenomen in figuur 2.3.

11/40

Figuur 2.3: Uitsnede tekening 'Herinrichten van het sportcomplex' als gevonden in bijlage 1. De overkapping en parc fermé zijn bedoeld om de functionaliteit van de BMX-baan te verbeteren tijdens trainingen en wedstrijden en sporters betere mogelijkheden te geven om hun sport uit te oefenen. De ontwikkeling sluit aan bij het huidige gebruik van het sportpark en is hiermee ruimtelijk inpasbaar.

12/40

13/40

Hoofdstuk 3

Ruimtelijk beleidskader

Om de beoogde ontwikkeling juridisch-planologisch doorgang te laten vinden, is in dit hoofdstuk onderzocht of deze niet in strijd is met de verschillende beleidskaders. In dit hoofdstuk is getoetst aan relevant nationaal, provinciaal, regionaal en gemeentelijk beleid. Hieruit blijkt dat de ontwikkeling past binnen de ruimtelijke beleidskaders. Rijksbeleid Nationale Omgevingsvi- De Nationale Omgevingsvisie, kortweg NOVI, loopt sie vooruit op de inwerkingtreding van de Omgevingswet en vervangt op rijksniveau de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Uitgangspunt in de nieuwe aanpak is dat ingrepen in de leefomgeving niet los van elkaar plaatsvinden, maar in samenhang. Zo kunnen in gebieden betere, meer geïntegreerde keuzes worden gemaakt. Aan de hand van een toekomstperspectief op 2050 brengt de NOVI de langetermijnvisie van het Rijk in beeld.

Met het NOVI streeft het rijk naar prettige woonmilieus voor diverse doelgroepen. Het NOVI heeft echter een hoog abstractieniveau, waardoor er geen concrete beleidsuitgangspunten naar voren komen.

Besluit algemene regels Het Barro is op 30 december 2011 in werking getre- De ontwikkelingen binnen het projectruimtelijke ordening den. Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordegebied raken geen van bovenstaande (Barro) (2012) ning (Barro) stelt regels omtrent de 14 aangewezen rijksbelangen. Het Barro is derhalve nationale belangen zoals genoemd in de Structuurvi- niet relevant. sie Infrastructuur en Ruimte. Regeling algemene re- In de Regeling algemene regels ruimtelijke ordening De projectlocatie is opgenomen in het gels ruimtelijke orde- staan algemene regels ter bescherming van natioRarro als civiele inrichtingen voor actining (Rarro) nale ruimtelijke belangen. Het gaat om Defensie en viteiten met explosieven (bijlage 2). civiele inrichtingen met explosieven, hoofdwegen en De zones zoals aangegeven op de landelijke spoorwegen, kabels en leidingen en nakaart voorkomen de realisatie van tuurnetwerken in Nederland. kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten. Dit verbod was, conform het vigerende bestemmingsplan, geldig tot 1 januari 2021. Dit betekent dat vanaf deze datum nieuwe objecten mogelijk zijn. Deze veiligheidszone staat nog wel vastgelegd in het Rarro. Echter is in 2020 een omgevingsvergunning voor het milieucentraal wijzigen van de inrichting verleend. Dit betekent dat diverse werkzaamheden worden afgebouwd waardoor er geen sprake meer is van A-, B- of C-zones.

De zones zijn hiermee feitelijk vervallen, maar het Rarro is nog niet aangepast. Wel kan worden vastgesteld dat

14/40

de contouren niet meer van kracht zijn en dit de ontwikkeling niet in de weg staat. Ladder voor duurzame De ladder voor duurzame verstedelijking bepaalt dat De ontwikkeling bestaat uit het bouverstedelijking, artikel bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen de behoefte wen van een overkapping en een parc 3.1.6 Bro daaraan moet worden beschreven. Bij stedelijke ont- fermé. Jurisprudentie (overzichtsuitwikkelingen buiten bestaand stedelijk gebied, moet spraak ABRvS 28 juni 2017: bovendien worden gemotiveerd waarom deze niet ECLI:NL:RVS:2017:1724) wijst uit dat binnenstedelijk gerealiseerd kunnen worden. ontwikkelingen van minder dan 500 m² in beginsel niet worden aangemerkt als een stedelijke ontwikkeling. De overkapping heeft een grondoppervlakte van 60 m2 en de parc fermé 155 m2. Hiermee kan de beoogde ontwikkeling worden aangemerkt als Laddervrij. Provinciaal beleid Omgevingsvisie ZuidHolland

De provincie zet in op een optimale wisselwerking Het projectgebied ligt binnen het betussen gewenste ruimtelijke ontwikkelingen en een staand stedelijk gebied. De ontwikkegoede leefomgevingskwaliteit. De provincies heeft ling betreft het bouwen van een overzes richtinggevende ambities geformuleerd in de fy- kapping en een parc fermé. Dit maakt sieke leefomgeving waarmee een sterker Zuid-Hol- onderdeel uit van een grotere herinland wordt beoogd, te weten: (1) Klimaatbestendige richting van het sportpark. De herontdelta (2) Een nieuwe economie: the next level (3) Le- wikkeling van het sportpark zorgt ervendige meerkernige metropool (4) Energievernieu- voor dat meer leden aangenomen wing (5) Best bereikbare provincie (6) Gezonde en kunnen worden, zodat meer mensen aantrekkelijke leefomgeving. Deze ambities zijn ver- kunnen sporten. Hiermee draagt het taald in beleidskeuzes voor de fysieke leefomgeving. plan bij aan de zesde ambitie voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

Omgevingsverordening

De Omgevingsvisie Zuid-Holland is vertaald in de Binnen de beoogde ontwikkeling is, in Omgevingsverordening Zuid-Holland. Hierin staan re- het kader van artikel 6.9, sprake van gels over het beschermen en benutten van de fyeen vorm van inpassen (sub a), omdat sieke leefomgeving in de provincie. Artikel 6.9 beer sprake is van een ruimtelijke onttreffende de ruimtelijke kwaliteit is van toepassing. wikkeling die past binnen de bestaande gebiedsidentiteit. Derhalve voldoet de ontwikkeling aan de eisen voor ruimtelijke kwaliteit.

Kwaliteitskaart

De provincie stuurt op behoud en versterking van de Op het projectgebied is de laag 'stederuimtelijke kwaliteit, als onderdeel van de kwaliteit lijke groenstructuur indicatief' van van de leefomgeving. Ruimtelijke kwaliteit is het toepassing. De beoogde ontwikkeling evenwicht en samenspel van toekomstwaarde, is onderdeel van de herontwikkeling

15/40

gebruikswaarde en belevingswaarde. Ruimtelijke van het sportpark. In de inrichting ontwikkelingen moeten niet alleen functioneel zijn, hiervan wordt meer ruimte geboden maar ook duurzaam houdbaar (of bewust tijdelijk) en aan groen en water. in hun uiterlijke verschijning op een positieve manier bijdragen aan de kwaliteit van de omgeving. Ruimtelijke kwaliteit begint met het kiezen van de juiste plek voor nieuwe ontwikkelingen. Gemeentelijk beleid Stadsvisie Rijswijk 2030 In de Stadsvisie staan keuzes en ambities voor Rijs(februari 2010) wijk voor de periode tot 2030. In de stadsvisie worden de veranderingen en ambities per pijler omschreven. In totaal zijn er drie pijlers.

Het huidige sportpark voldoet niet aan de behoefte van het aantal mensen dat wil sporten. Een uitbreiding van het aantal sportvoorzieningen is daarom noodzakelijk, zodat er meer In Rijswijk ligt de focus op stedelijk en ontspannen ruimte is voor meerdere soorten wonen. Hierdoor moeten ontwikkelingen mogelijk sport. De beoogde ontwikkeling sluit gemaakt worden die er voor zorgen dat inwoners uit daarom aan op de ambitie om sport Rijswijk niet ver hoeven te reizen om te kunnen spor- en ontspanning dichtbij de Rijswijkers ten en ontspannen. te brengen.

Nota Sport en bewegen In de Nota geeft de gemeente Rijswijk de visie en uit- De overkapping en de parc fermé zijn (juni 2017) voeringsrichting vanuit de rol en functie van de onderdeel van de herinrichting van sportverenigingen voor de periode tot en met 2021 het sportpark. Het toekomstige sportweer. Om dit te kunnen bereiken zijn drie ambities park zal huisvesting bieden aan meeropgesteld. Rijswijk wil hiermee inzetten op een toe- dere sportclubs en de huidige sportgankelijk sportaanbod en daarbij integrale kansen voorzieningen zullen uitgebreid worbenutten op het gebied van ontmoeten, gezondheid den om zo meer leden te kunnen aanen participatie in de samenleving. nemen. Op deze manier draagt de ontwikkeling bij aan de ambities zoals gesteld in de Nota Sport en bewegen. Groenbeleidsplan 2010-2020 (februari 2010)

In februari 2010 heeft de gemeenteraad het Groen- Voor de herontwikkeling van het beleidsplan 2010-2020 'BomeNatuuRecreatie' vast- sportpark is een groenplan opgesteld. gesteld. In het plan staan de 'groene' ambities voor Deze laat zien welke bestaande boontwikkelingen in de stad. De visie van het groenbe- men blijven staan en waar nieuwe boleidsplan bestaat uit het creëren van een duurzame men en plantsoenen aangebracht groenstructuur, door het behoud van de bestaande worden. In het midden van de BMXhoeveelheid groen, de identiteit en de kwaliteit van baan komen twee ecologische zones. het groen te versterken en te zorgen voor groen dat in de omgeving past. Structuurvisie De Structuurvisie Mobiliteit Rijswijk 2020 speelt in op De beoogde ontwikkeling is ten beMobiliteit Rijswijk 2020 de trends op het gebied van mobiliteit, zoals drukker hoeve van de sporten op het sport(juni 2011) wordende wegen door de aantrekkende mobiliteit park en zorgt op zichzelf niet voor en duurzaamheid. Het beleid bestaat uit drie themeer mobiliteit. In het kader van de ma's: bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaar- herontwikkeling van het sportpark is heid. naar mobiliteit gekeken.

16/40

Masterplan Rijswijk Zuid (2009)

In november 2009 is het Masterplan Rijswijk-Zuid De beoogde ontwikkeling is onderdeel vastgesteld door de gemeenteraad van Rijswijk. Het van het multifunctionele sportpark omschrijft de randvoorwaarden voor het bouwpro- waarmee invulling wordt gegeven aan ject en geeft tegelijkertijd de gemeentelijke ambities de in het Masterplan Rijswijk Zuid voor het gebied weer. Na vaststelling van het plan is (2009) genoemde oorspronkelijke amde gemeente begonnen met de verdere uitwerking bitie voor wat betreft behoud en bevan de toekomstige invulling van het gebied. stendiging van de functie sport in (nabijheid) van de nieuwbouwontwikkeling.

Conclusie De beoogde ontwikkeling sluit aan bij het rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid en levert een bijdrage aan de gestelde doelen en ambities.

17/40

Hoofdstuk 4

Toetsing aan de omgevingsaspecten

De ontwikkeling is dusdanig van aard dat een uitgebreide toets aan sectorale aspecten achterwege kan blijven. Een uitgebreide toetsing heeft reeds plaatsgevonden bij het opstellen van het vastgestelde bestemmingsplan 'Sion - 't Haantje'. Verwacht wordt dat de ontwikkeling geen effect heeft op de omgevingsaspecten, omdat de functie passend is binnen het huidige bestemmingsplan. De ontwikkeling wordt in dit hoofdstuk daarom beknopt getoetst aan de omgevingsaspecten. Aspect - Kader

Beoordelingsaspect

Afweging

Bodemkwaliteit - Besluit bodemkwaliteit

Bodemkwaliteit dient voldoende te zijn voor de beoogde functie.

De realisatie van de startheuvel is al mogelijk gemaakt. De beoogde ontwikkeling past qua functie binnen de huidige bestemming 'Sport'. Voor het aspect bodem worden geen belemmeringen verwacht.

Functie mag geen bedreiging vor- Idem. men voor de bodemkwaliteit. Archeologie - Archeologische beleidskaart

Is er sprake van een verwachtings- Volgens het vigerende bestemmingsplan heeft het waarde? projectgebied de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie'. Op deze gronden mag alleen worden gebouwd als de werkzaamheden geen onevenredige gevolgen hebben voor aanwezige archeologische waarden, of als er voldoende maatregelen worden getroffen om de aanwezige waarden te beschermen. Door middel van een bureauonderzoek (Gemeente Rijswijk, januari 2021, nummer 4941805100) zijn de bekende en te verwachten archeologische waarden binnen het sportpark geïnventariseerd. Het rapport is toegevoegd in bijlage 3. Er is een reële kans op het aantreffen van archeologische resten. Door de huidige inrichting hebben reeds bodemverstoringen plaatsgevonden, maar binnen grote delen van het sportpark kunnen nog altijd waardevolle archeologische resten aanwezig zijn. Om de aanwezigheid vast te stellen dient een Inventariserend Veldonderzoek (IVO) en een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) te worden uitgevoerd.

18/40

Cultuurhistorie - Cultuurhis- Is er sprake van cultuurhistorische Het sportpark is niet aangemerkt als een cultuurtorische beleidskaart waarden waarmee rekening moet landschap, historische infrastructuur of monument worden gehouden? op basis van de Cultuurhistorische Waardenkaart (Tussen oud en nieuw, Actualisering nota cultureel erfgoed gemeente Rijswijk). Water - Watertoets

De ontwikkeling mag niet in strijd De realisatie van de startheuvel is al mogelijk gezijn met duurzaam waterbeheer. maakt. Voor het aspect water worden daarom geen belemmeringen verwacht. De watersleutel is opgenomen in bijlage 4.

Relatie met omliggende (bedrijfs)functies

Zijn er bedrijfsfuncties in de omge- In de beoogde situatie worden een overkapping en ving aanwezig/mogelijk? parc fermé gerealiseerd op bestaand sportterrein. Het projectgebied kan worden getypeerd als gemengd gebied. De ontwikkeling is ten dienste van een veldsportcomplex (met verlichting) en valt volgens de VNG-brochure valt in milieucategorie 3.1 met een richtafstand van 50 meter (gemengd gebied) ten opzichte van gevoelige functies, zoals woningen. De dichtstbijzijnde woninggevels bevinden zich op een afstand van 180 meter tot de dichtstbijzijnde brug. Hiermee wordt aan de richtafstand voldaan. Er is sprake van een aanvaardbaar woon -en leefklimaat.

Wegverkeerslawaai en in- Wordt voldaan aan het gestelde in De beoogde ontwikkeling is geen geluidgevoelige dustrielawaai - Wet geluid- de Wet geluidhinder? functie. Het aspect geluid vormt daarom geen behinder lemmering voor de beoogde ontwikkeling. Verkeer - Ontsluiting en verkeersgeneratie

De ontwikkeling mag niet leiden De ontwikkeling zorgt niet voor een toename van tot een verslechtering van de het aantal verkeersbewegingen op de ontsluitende doorstroming op de ontsluitende wegen. wegen. De verkeersontsluiting moet zijn gewaarborgd.

19/40

Het projectgebied wordt ontsloten door de Lange Kleiweg. Op deze gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom geldt een maximum snelheid van 50 km/uur. Aan weerszijden van de Lange Kleiweg is een vrijliggend fietspad aanwezig. In noordwestelijke richting leidt de Lange Kleiweg naar overige bestemmingen in Rijswijk. In zuidoostelijke richting is Delft bereikbaar. De meest directe route vanaf het sportpark naar de rijksweg A4 is via de Lange Kleiweg (noordwestelijke richting) en Polakweg. Aldaar bevindt zich een op- en afrit van de A4 (afrit 10 – Rijswijk Plaspoelpolder).

Parkeren - Parkeerbehoefte De parkeerbehoefte van de ontwikkeling moet worden opgevangen.

De ontwikkeling zelf zorgt niet voor een parkeerbehoefte.

Externe veiligheid - Bevi-in- Wordt voldaan aan normen Uit de Risicokaart blijkt dat in (de omgeving van) het richtingen, transport geplaatsgebonden risico en groepsri- sportpark enkele risicovolle bronnen aanwezig zijn. vaarlijke stoffen sico? Het betreft het vervoer van gevaarlijke stoffen door buisleidingen en over de Rijkswegen A4 en A13. De buisleiding doorkruist het projectgebied niet en vormt hiermee geen risico. Over de A4 worden gevaarlijke stoffen vervoerd. Deze transportroute heeft geen PR 10-6 contour of plasbrandaandachtsgebied. Op basis van de vervoerde stoffen (maatgevende categorie LT2) bedraagt het invloedsgebied 880 meter en overlapt het projectgebied. Het projectgebied ligt op dan 200 meter van de wegas. Op die afstand leiden ontwikkelingen niet tot een relevante toename van het groepsrisico. Echter dient vanwege de ligging binnen het invloedsgebied een beknopte verantwoording van het groepsrisico plaats te vinden. Beknopte verantwoording groepsrisico Voor zowel de bereikbaarheid en bestrijdbaarheid van 'dagelijkse incidenten', zoals brand of wateroverlast, als voor calamiteiten op het gebied van externe veiligheid, is het van belang dat de bereikbaarheid voor de hulpdiensten en bluswatervoorzieningen voldoende geborgd zijn.

Het projectgebied wordt ontsloten via de Lange Kleiweg, deze weg sluit in noordwestelijke en zuidoostelijke richting aan op het verdere wegennetwerk. De locatie is hiermee goed bereikbaar voor hulpdiensten. Er wordt verondersteld dat de gebruikers van de overkapping en parc-fermé sporters zijn en zelfredzame personen. Mochten er kinderen aanwezig zijn kunnen deze in geval van nood begeleid worden door anderen. Luchtkwaliteit - Wet lucht- Wordt voldaan aan de kwaliteit genoemde grenswaarden in de Wet luchtkwaliteit?

20/40

De beoogde ontwikkeling zal niet zorgen voor een verkeerstoename in de omgeving en heeft derhalve geen negatieve invloed op de luchtkwaliteit.

Ecologie: Is er sprake van significant gebiedsbescherming negatieve effecten op Wet natuurbescherming en Natura-2000 gebieden? Wet ruimtelijke ordening

De ontwikkeling zorgt niet voor een toename van de verkeersgeneratie en heeft hiermee geen negatief effect op nabije Natura-2000 gebieden.

Ecologie: soortenbescherming Wet natuurbescherming

Ten behoeve van de herontwikkeling van het sportpark is een quicskcan ecologie uitgevoerd (bijlage 6). Hieruit blijkt dat de aanwezigheid van beschermde planten kan worden uitgesloten. Het sportpark is wel (potentieel) geschikt voor broedvogels, vleermuizen en grondgebonden zoogdieren.

Is er sprake van aantasting, verontrusten of verstoren van beschermde dier- en plantensoorten, hun nesten, holen en andere voortplantings- of vaste rust- en verblijfsplaatsen?

Broedvogels In een van de bomen op het sportpark bevindt zich een nest wat mogelijk van een havik, ransuil, sperwer, buizerd, boomvalk of wespendief is. Er is een nestinspectie uitgevoerd (bijlage 7). Hieruit blijkt dat in het broedseizoen geen verstorende werkzaamheden mogen worden uitgevoerd binnen een straal van 50 meter rondom het nest. Het nest bevindt zich op meer dan 50 meter afstand. Daarnaast zijn verschillende kleine nesten aangetroffen. Alle vogelnesten zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming op het moment dat ze in gebruik zijn. Het is daarom raadzaam om deze te verwijderen buiten het broedseizoen (maart-september) als ze niet in gebruik zijn. Vleermuizen Het projectgebied biedt een mogelijke verblijfplaats voor vleermuizen. Het wordt daarom geadviseerd om vleermuisvriendelijke verlichting te plaatsen. Grondgebonden zoogdieren Met betrekking tot grondgebonden zoogdieren en amfibieën dient rekening te worden gehouden met de algemene zorgplicht waarbij al het redelijkerwijs mogelijke gedaan dient te worden om het beschadigen van individuen te voorkomen.

21/40

Kabels en leidingen - Tele- Zijn er planologisch communicatiewet relevante leidingen en hoogspanningslijnen in de directe omgeving aanwezig?

Een ondergrondse hoogspanningslijn en gasleiding doorsnijden het sportpark, maar raken niet het projectgebied. De belangen van beide leidingen komen niet in het geding.

(Plan)m.e.r.

Nee. Een (plan)m.e.r. is niet noodzakelijk gezien de beperkte omvang van dit project.

Is een (plan)m.e.r. noodzakelijk?

Conclusie De beoogde ontwikkeling doet geen afbreuk aan de bovengenoemde omgevingsaspecten.

22/40

23/40

Hoofdstuk 5 5.1

Uitvoerbaarheid

Economische uitvoerbaarheid

Voor de uitvoerbaarheid van het plan is het van belang te weten of het economisch uitvoerbaar is. De economische uitvoerbaarheid wordt enerzijds bepaald door de exploitatie van het plan (financiële haalbaarheid) en anderzijds door de wijze van kostenverhaal van de gemeente (grondexploitatie). Financiële haalbaarheid Gronden zijn in eigendom van de gemeente. Er worden dus geen bouwmogelijkheden op gronden van derden mogelijk gemaakt. Het opstellen van een exploitatieplan is dus niet nodig.

5.2

Maatschappelijke uitvoerbaarheid

De omgevingsvergunning voor de activiteit afwijken van het planologisch regime wordt afgegeven door het college van Burgemeester en Wethouders. Hierbij wordt de reguliere omgevingsvergunningsprocedure doorlopen. Nadat de vergunning verleend is gaat de beroepstermijn van 6 weken in. In deze periode kunnen bezwaren ingediend worden.

24/40

25/40

Bijlagen

26/40

27/40

Bijlage 1 Nieuwe situatie sportpark Elsenburg

28/40

vb

Verklaring: Bestaande situatie [BGT]

Bestaande afvoerleiding Nieuwe situatie

G

Waterpeil = -1.56 GPS gemeten

Nieuwe materiaalgrens

KF

r

r

Waterpeil = -2.24 GPS gemeten

Informatiebord et

Weg-as van de wielerbaan

et

Aanbrengen opsluitband 100x200mm

Garageboxen

-0.42

G +0.30

+0.20

Aanbrengen ERMA betonband met klemgoot

G

G

Aanbrengen betontegels 500x500mm

11497m²

30x30

KF

Graven greppel

G

Pomphuizen beregening

KF

R2

G

5. 00

5.00

+0.10

+0.00

Aanbrengen hekwerk á 1.20m hoog

-0 .20

-0 .00

Waterpeil = -1.26 GPS gemeten

Nader te ontwikkelen in pijler 2 50 3.

00 5. R2

Aanbrengen pad van kleischelpen; Breedte: 1,50m

30x30

KF

0

R2

0.

0.0

00

R2

Aanbrengen pad van kleischelpen; Breedte: 1,50m

Aanbrengen hekwerk á 2.00m hoog

Aanbrengen leunhekwerk

Graven wadi 30x30

G

Aanbrengen ballenvanger 5.00m hoog

Aanbrengen ballenvanger 7.00m hoog

Aanbrengen plateau van kleischelpen; Afm. 7,0x4,0m +0.30

+0.50

Aanbrengen slagplank 50mm dik

Aanbrengen pad van kleischelpen; Breedte: 1,50m

Aanbrengen betonnen keerwand 5.50

13.00

8.00

6.00

7.00

-0.39

6.00

Aanbrengen damwand

Clubgebouw

C

Herplaatste HWA put

8.00

Aanbrengen laag hekwerk G

Graven wadi

Aanbrengen verzamelput drains Ø400mm

+2.00

30x30

30x30

G

G

Aanbrengen controleput t.b.v. drainage

KF

KF

BMX-baan door derden aan te leggen

KF

G

Aanbrengen betonstraatstenen, keiformaat in elleboogverband; Hergebruik

30x30

G

Aanbrengen betontegels 300x300x45mm; Hergebruik

30x30

G

G

-0.15

Aanbrengen plateau van kleischelpen; Afm. 10,0x3,0m

30x30 30x30

G

Aanbrengen looppoort met schoonlooprooster

70.00

et

Zeecontainer [40ft.] 70.00

Aanbrengen betontegels 300x300x60mm

-0.42

G

30x30

-0.05

Aanbrengen begin-/eindput t.b.v. mantelbuis met trekkoord

G

-0.15

-0.25

Aanbrengen straatkolk

Bestaande afvoerleiding

80.00

Aanbrengen onderhoudspoort

Aanbrengen lichtmast wielerbaan [door derden] 30x30

G

et

85.00

Aanbrengen lichtmast BMX-track, 18m hoog [door derden]

Aanbrengen lichtmast mountainbike-track [door derden] G

+1.55

Aanbrengen laag hekwerk

+1.55

0.02

30x30

Aanbrengen veldverlichting [door derden]

+1.55

+1.55

+1.55

5.00

7.38

Aanbrengen veldverlichting met oriëntatie armatuur [door derden]

Aanbrengen dug-out

Aanbrengen betonplaten 2x2m / 2x1m

Graven greppel

Aanbrengen brug met staanders; 3.00m breed [door derden]

-0.12

Aanbrengen grond(depot)

Aanbrengen laag hekwerk

G

+0.75

7.00

Bestaande afvoerleiding

Aanbrengen gemengde haag

30x30

8.00

+0.70

4.81

Graven wadi

+0.70

34.828

-0.07

Aanbrengen tunnel [door derden]

Aanbrengen gevarieerd bosplantsoen

3243m² G

3.00

Aanbrengen Amelanchier Lamarckii struik

30x30

Moeras-/drasgebied

3 x Zeecontainer [40ft.] Betonplatenverharding

Aanbrengen boom; Boomsoort variabel

2.00

-0.50

15.90

Aanbrengen grasbetontegels

G

Parc Fermé 15x15m

16.08 0 0.0 R2

9.90

Aanbrengen gras

-0.42

1.50

40x60

-0.50

6x3m

Tijdelijke huisvesting Spartaan

15.00

2,50m NAP -0.50

-0.06

+0.05

6x3m

G

30x30

30x30

15.00

G

+0.00

-0.10

Aanbrengen greppel

10.00

6.00

Aanbrengen nieuw kunstgrasveld

-0.49

5.00

Aanbrengen asfalt wielerbaan 15.00

Fasering asfalt wielerbaan:

-0

6.00

3.49

.20

Oprit van betonplaten

Oprit van betonplaten

Aanbrengen asfalt in fase 1

Graven wadi 2.5

5.0

+0

.05

-0

25

Start/finish

.00

.20 R

5.0 0

0

0

0

-0 .0

0

Tijdelijke asfaltbaan aanbrengen in fase 1 en verwijderen na fase 3

-0.20

-0.20

Aanbrengen asfalt in fase 2

. 25

.20 -0

.15

+0

5.0 0

00

-0.05 0

5.00

-0.02

Aanbrengen nieuwe deklaag asfalt in fase 3 50.00

R4.5

R

7.50

+0

.00

00

Graven greppel

0.0

.00

Afvoerleiding PVC Ø160mm

+0

R2

R2 0.

-0.05

-0.05

R9.50

+0.00

+0.00

+0.03

-0.10

-0.10

-0.05

6.71

Waterpeil = -1.26 GPS gemeten

5.00

-0.10

Waterpeil = -1.26 GP

-0.17

S gemeten -0.12

Bestaande afvoerleiding -0.17

Versie Datum

Waterpeil = -1.26 GP

S gemeten

Getekend

Omschrijving

Gecontroleerd

Goedgekeurd

6 5 4 3 2

25-05-2022

W. Nieuwland Ontwerp BMX baan aangepast

1

16-05-2022

W. Nieuwland Ontwerp BMX baan verwerkt

Opdrachtgever :

Gemeente Rijswijk

Delftsestraatweg 51 2645 CA Delfgauw tel. (015) 2852211 info@bas-sport.nl www.bas-sport.nl

Project :

Sportpark Elsenburg Onderwerp:

Projectleider

:

P. Prins

Herinrichten van het sportcomplex

Status

:

Definitief

Onderdeel:

Formaat

:

A0 verk. (841 x 1050mm)

Nieuwe situatie - Middentererin BMX baan

Schaal

:

1 : 250

Behoort bij:

Tekeningnummer:

Versie:

Voorlopig ontwerp

20-261-RW-B-NS-03

2.0

W:\Projecten\2020 BAS\20-211-RW - RW 2020 Ruimte voor Sport - sportpark Elsenburg\6-Tekeningen\2-Bestek-UO\20-261-RW-B.dwg

getekend conform :

29/40

Bijlage 2 Kaart civiele inrichting voor activiteiten met explosieven complex TNO Rijkswijk (bron: bijlage 14.1 Rarro)

30/40

31/40

Bijlage 3 Archeologisch bureauonderzoek

32/40

Archeologisch bureauonderzoek

Sportpark Elsenburg Lange Kleiweg

O. Holthausen

Gemeente Rijswijk Domein Ruimtelijke Ontwikkelingen Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie

Inhoud

2

1.

Inleiding

4

2.

Administratieve gegevens

5

3. 3.1 3.2

Geologie Algemeen De onderzoekslocatie

6 6 8

4. 4.1 4.2

Bewoningsgeschiedenis Algemeen Plangebied en directe omgeving - bekende archeologische waarden

9 9 13

5. 5.1 5.2 5.3

Het Plangebied Huidige situatie Toekomstige situatie Toekomstige situatie

16 16 18 18

6.

Archeologisch verwachtingsmodel

20

7.

Conclusies en aanbevelingen

22

9.

Lijst afbeeldingen

23

10.

Literatuurlijst

24

Bijlage 1 Bijlage 2

Verklaring lithostratigrafische laageenheden Tijdbalk

26 27

Rijswijkse Archeologische Rapporten

Afbeelding 1. Kaart van Nederland. Rijswijk ligt bij de ster.

Afbeelding 2. Topografische Kaart van de gemeente Rijswijk. De rode ster geeft het plangebied aan.

Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie

3

1.

Inleiding De gemeente Rijswijk is voornemens om het Sportpark Elsenburg, gelegen aan de Lange Kleiweg te Rijswijk, opnieuw in te richten door herstructurering van het bestaande sportpark. In samenwerking met B.A.S. (Begelding en Advies Sportterreinen) en de huidige gebruikers van het sportpark, zullen bestaande faciliteiten worden gerenoveerd, aangepast en uitgebreid. Verspreid binnen het plangebied vinden tal van ingrijpende wijzigingen plaats. Zo wordt onder andere een deel van de bestaande bebouwing en opstallen gesloopt, worden wielerbanen verlegd en nieuwe hockeyvelden, beregeningssystemen en verlichtingsinstallaties aangelegd. De herstructurering voorziet eveneens in de aanleg van bouwwerken, waaronder een multifunctionele accommodatie voor huisvesting van de drie verenigingen en een tunnel onder de weilerbaan. De aan de voorgenomen nieuwbouw gerelateerde werkzaamheden vormen mogelijk een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Derhalve is besloten om door middel van een bureauonderzoek de bekende en verwachte archeologische waarden binnen het plangebied in kaart te brengen. In feite betreft het bureauonderzoek een inventarisatie van archeologische, geologische en historische gegevens.

Hierbij wordt onder andere gebruik gemaakt van historische kaarten, geologische kaarten, bodemkaarten, verwachtingskaarten, archieven, literatuur en het centraal archeologisch informatiesysteem Archis. Op basis van deze gegevens wordt een gespecificeerd verwachtingsmodel geformuleerd, waarin een uitspraak wordt gedaan over de verwachte aan- of afwezigheid, aard, omvang en datering van archeologische waarden. De gegevens in dit rapport vormen de basis waarop een (beleids)beslissing genomen wordt, mede over de noodzaak om de archeologische verwachting te toetsen door het uitvoeren van een inventariserend veldonderzoek.

4

Rijswijkse Archeologische Rapporten

2.

Administratieve gegevens Datum administratieve gegevens : Januari 2021 Opdrachtgever :

Gemeente Rijswijk Domein Ruimtelijke Ontwikkelingen Sport en Maatschappelijk vastgoed(beheer) Contactpersoon: dhr. P. Kops Tel.: 070-3261115 E: pkops@rijswijk.nl

Uitvoerder :

Gemeente Rijswijk Domein Ruimtelijke Ontwikkelingen Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie Taakveld Archeologie

Bevoegd gezag : Gemeente Rijswijk Naam deskundige : dhr. drs.J.M. Koot Beheer en plaats van documentatie : Onderzoeksmeldingsnummer

Gemeente Rijswijk Bureau Monumentenzorg en Archeologie Steenplaetsstraat 2A 2288 AA Rijswijk

: 4941805100

Locatie Toponiem : Lange Kleiweg Plaats : Rijswijk Gemeente : Rijswijk RD-coördinaten :

X= 82.668 ; Y= 449.783; X= 82.973 ; Y= 449.453; X= 82.809 ; Y= 449.322; X= 82.543 ; Y= 449.668;

Kadastrale gegevens (opnamedatum: juli 2019) Sectie

: H

Kadastrale nummers

: 1051

Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie

5

3.

Geologie

3.1

Algemeen Rijswijk bevindt zich in een geologische zone die deel uitmaakt van de Nederlandse kustvlakte (afbeelding 3). Nadat de kustlijn rond 4100 voor Chr. zijn meest landinwaartse positie, globaal op de lijn Ypenburg – Rijswijk-Zuid, had bereikt, verplaatste deze zich terug in westelijke richting. Hierbij werden strandwallen gevormd. Omstreeks 3800-3200 voor Chr. ontstond de strandwal waarop onder andere de dorpskernen van Rijswijk en Voorburg gesitueerd zijn (geologische eenheid 17, afbeelding 3). Deze strandwal strekt zich uit van Voorschoten tot in Wateringen. Op de strandwal werden ook duinen gevormd. Vanaf omstreeks 3000 voor Chr. vond op de flanken en in laaggelegen delen van en buiten de strandwal veengroei plaats door de stijging van de grondwaterspiegel. Dit veenpakket, het Hollandveen, behoort tot de Formatie van Nieuwkoop (zie o.a. geologische eenheid 11). De hooggelegen delen van de strandwal, met name daar waar zich duinen hadden gevormd, bleven vrij van veengroei. De veengroei die omstreeks 3000 voor Chr. was begonnen ging gedurende lange tijd door. Na de veenvormingsfasen kreeg de zee weer vat op het gebied: een grote getijdengeul (geologische eenheid 7, behorende tot het Laagpakket van Walcheren) drong via de Maasmond door tot diep in het achterland.

Buiten de hoofdgeul en de vele zijtakken werd klei afgezet, hoofdzakelijk in de laaggelegen gebieden, maar zelfs tot op de flanken van de strandwal. Deze getijdenafzettingen (geologische eenheden 1 t/m 6) van het zogenaamde Gantelsysteem vonden plaats tot in de Late IJzertijd (circa 200 voor Chr.), waarna het getijdensysteem verlandde. Het is vooralsnog onduidelijk wanneer het Gantel-getijdensysteem zijn invloed voor het eerst laat gelden in de omgeving van de onderzoekslocatie. De gelaagde, mariene afzettingen van het Gantelsysteem liggen erosief op het onderliggende veen- en zandpakket. In de periode van de Vroege Middeleeuwen tot in de twaalfde eeuw werd opnieuw een kleidek afgezet, de zogenaamde Poeldijklaag. Dit gebeurde wederom vanuit de Maasmond, via de loop van de voormalige Gantel. Vermoedelijk drong het water ditmaal niet veel verder landinwaarts door dan tot de grens tussen Wateringen en Rijswijk, en mogelijk slechts binnen het voormalig stroomgebied van de Gantel. De aanleg van dijken vanaf de twaalfde eeuw betekende in principe het einde van de kleiafzettingen. Hierna zal nog slechts sporadisch sprake zijn geweest van enige kleiafzetting in tijden dat het gebied blank kwam te staan door overvloedig ‘binnenwater’ of inundatie ten tijde van krijgshandelingen.

6

Rijswijkse Archeologische Rapporten

Afbeelding 3.

Het onderzoeksgebied gebied (rood omkaderd) op de geologische kaart van Rijswijk. Naar Vos, Rieffe en Bulten 2007.

Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie

7

3.2

De onderzoekslocatie Volgens de Nieuwe Geolologische kaart van Den Haag en Rijswijk (Vos, Rieffe en Bulten,2007) bestaat de bodem in het noordelijk deel van het plangebied uit (zandige en kleiige) afzettingen behorende tot het Laagpakket van Walcheren, op Hollandveen, op Laagpakket van Wormer en/of Laag van Rijswijk (geologische eenheid 2, afbeelding 3). De top van het zand behorende tot het Laagpakket van Wormer en/of Laag van Rijswijk bevindt zich in de ondergrond ondieper dan 5 m – NAP. In het zuidelijke en grootste deel van het plangebied bestaat de bodem van het plangebied uit (zandige en kleiige) afzettingen behorende tot het Laagpakket van Walcheren, op Hollandveen, op Laagpakket van Wormer (geologische eenheid 1, afbeelding 3). Hier bevindt de top van het zand behorende tot het Laagpakket van Wormer en/of Laag van Rijswijk zich in de ondergrond dieper dan 5 m – NAP.

8

Rijswijkse Archeologische Rapporten

4.

Bewoningsgeschiedenis

4.1

Algemeen De vroegste sporen van bewoning in Rijswijk en directe omgeving gaan terug tot ongeveer 3500 voor Chr. (Koot en van der Have 2001; Koot et al. 2008). De bewoningssporen in deze periode - het Midden Neolithicum (het midden van de Nieuwe Steentijd, circa 4200-2850 voor Chr.) – behoren zelfs tot de oudste in het holocene kustgebied van West-Nederland. Eén van de vindplaatsen betreft de VINEX-locatie Ypenburg, waar in 1997 op het voormalige militaire vliegveld archeologische vondsten aan het licht kwamen. Het bleek hier te gaan om een duin dat dichtbij de toenmalige kustlijn moet hebben gelegen en waar onder andere de vondst van huisplattegronden en een begraafplaats wijst op een permanente bewoning van het duin. Een ander voorbeeld is de Harnaschpolder in Schipluiden, waar voorafgaand aan de bouw van een groot waterzuiveringscomplex een duin werd ontdekt met bewoningssporen en enkele graven (Louwe Kooijmans & Jongste, 2006). In Wateringen zijn eveneens bewoningssporen uit het (Midden) Neolithicum aangetroffen. Hier vormt de vondst van een huisplaats een belangrijke aanwijzing voor een (deels of volledig) sedentaire leefwijze. Aanwijzingen voor het houden van runderen en het verbouwen van graan ondersteunen dit beeld (Raemaekers 1997, p. 157, 159-161).

Bij de aanleg van de woonwijk De Strijp op de bovengenoemde strandwal van Rijswijk (Voorschoten – Wateringen) werden in 1996 bewoningssporen aangetroffen uit een latere fase van het Neolithicum (Koot 1997). Enkele jaren later, in 2000, werden bij het nabijgelegen sportcomplex De Schilp eveneens archeologische vondsten uit deze periode gedaan. Bij de aanleg van een nieuwe riolering aan de Schaapweg, in 2001, werd duidelijk dat men ook deze locatie gebruikte voor bewoning en/of economische exploitatie in deze periode. De vondsten die tijdens deze onderzoeken aan het licht zijn gekomen – met name vuurstenen werktuigen, aardewerkfragmenten en slachtafval - worden alle toegeschreven aan de zogenaamde Vlaardingen-groep en worden gedateerd in de periode omstreeks 2700-2600 voor Chr. (Koot 2001). De verspreiding van de vindplaatsen op dit deel van de strandwal doet vermoeden dat er wel eens sprake kan zijn van één grote vindplaats uit dezelfde periode, hoewel vooralsnog niet kan worden uitgesloten dat het meerdere vindplaatsen betreft die elkaar in tijd hebben opgevolgd. Uit de periode tussen de laatste fasen van het Neolithicum en de Vroege IJzertijd zijn in Rijswijk slechts enkele schaarse archeologische aanwijzingen bekend. Tot voor kort ontbraken aanwijzingen voor bewoning in de Bronstijd geheel; toch heeft recent onderzoek enige nieuwe informatie opgeleverd.

Zo is aan de Dillenburglaan een vindplaats uit de Midden-Bronstijd aangetroffen. Het betreft een constructie van gekliefde eikenhouten stammetjes, die men circa 1750-1600 v. Chr. vermoedelijk had aangebracht om de ondergrond plaatselijk te verstevigen. De aan de Generaal Spoorlaan gelegen Stadhuislocatie heeft vondsten als aardewerk, houtskool en vissenbot opgeleverd, die erop wijzen dat de locatie in de Late Bronstijd (circa 900 v. Chr.) werd bewoond. Het nagenoeg ontbreken van bewoningssporen uit deze periode houdt waarschijnlijk geen verband met een bewoningshiaat, maar betreft eerder een leemte in onze kennis. De stand van het archeologisch onderzoek, toeval of verstoringen van de bewoningssporen door latere bewoners kunnen factoren zijn die in dit verband een rol spelen. Wanneer we kijken in de wijdere omgeving van Rijswijk, dan blijkt dat onder andere in Den Haag in het duingebied en ter plaatse van het Bronovo ziekenhuis wel bewoningssporen uit de (Midden) Bronstijd zijn aangetroffen. Ook zijn er aanwijzingen dat onder andere in

Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie

9

Voorschoten en Voorburg (e.g. Park Leeuwensteijn, zie Hessing 1991) – dus op dezelfde strandwal als waar Rijswijk op ligt – wel degelijk bewoning is geweest in deze periode. Vanaf de Midden IJzertijd wordt het beeld met betrekking tot de bewoning in Rijswijk en omgeving weer ondersteund door archeologische vondsten. Zo werden in 2000 bij het sportcomplex De Schilp krassporen van een eergetouw (een soort primitieve ploeg), aardewerkfragmenten, bot (slachtafval) en houtskool aangetroffen. De vindplaats wordt gedateerd omstreeks 400 voor Chr. (Koot 2002). Ook elders op de strandwal is gebleken dat men in de IJzertijd het gebied bewoonde. Voorbeelden zijn de vindplaatsen aan de Herenstraat, vóór de oude kerk, en aan de Van Vredenburchweg (Koot 1994). Evenals bij de vindplaats De Schilp werden aan de Herenstraat krassporen van een eergetouw waargenomen, hetgeen duidelijk maakt dat men er ook gewassen verbouwde. In de directe omgeving van het plangebied zijn tot op heden nog geen vondsten uit deze periode gedaan. Het is niet bekend of men in de IJzertijd ook het Rijswijkse deel van het klei- en veengebied buiten de strandwal heeft bewoond. Het eerder genoemde Gantelsysteem was gedurende de Midden IJzertijd enkele eeuwen actief en die omstandigheden zullen een substantieel deel van het gebied weinig geschikt voor bewoning hebben gemaakt.

Toch wijzen opgravingen van huizen in Midden-Delfland uit dat men ondanks de wellicht ongunstige omstandigheden toch de mogelijkheden voor bewoning en/of economische exploitatie benutte (Van den Broeke en Van Londen 1995, p. 26-33). Een vergelijkbare situatie kan voor Rijswijk zeker niet worden uitgesloten. Vanaf de Romeinse tijd neemt de bewoning sterk toe; dit laat zich ook illustreren aan de hand van de vele vindplaatsen uit de Romeinse tijd die in Rijswijk en omgeving bekend zijn. Een belangrijk verschil met de voorgaande perioden is dat in de Romeinse tijd eigenlijk vrijwel alle typen landschappen werden gebruikt voor bewoning en/of economische exploitatie. Behalve de hoge en droge strandwal ging men nu ook de hogere delen van het klei- en veengebied bewonen. De Gantel zal in deze periode al enige tijd niet meer actief zijn geweest. Bij verscheine onderzoeken binnen de gemeente is vastgesteld dat het grootschalige verkavelingsysteem zich ononderbroken over de (voormalige) stroomgordel uitstrekt. Het huidige beeld is dat zeker vanaf het moment waarop men in de loop van de eerste eeuw na Chr. de kleigebieden gaat bewonen, de gehele (voormalige) stroomgordel was ontgonnen en ingericht en dat de verlande delen van de voormalige geul en delen van de oeverwallen intensief werden bewoond. Het plangebied bevindt zich op dit door het pre-Romeinse Gantelsysteem afgezette kleidek.

Voorbeelden van vindplaatsen uit de Romeinse tijd in Rijswijk zijn te vinden in onder andere het gebied direct ten zuiden van de Sir Winston Churchilllaan gelegen, zoals Eikelenburg (nederzetting met bijbehorend grafveld), de Wethouder Brederodelaan en de Burgemeester Elsenlaan/Havenstraat. In het gebied ten noorden van de Sir Winston Churchilllaan zijn vindplaatsen vooral op de strandwal te vinden, zoals naast het museum aan de Herenstraat, aan de Van Vredenburchweg en op het landgoed te Werve (Koot 1994). Verder ten zuiden van de Sir Winston Churchilllaan en dieper in het kleigebied zijn vindplaatsen uit de Romeinse Tijd gevonden in de Hoekpolder, aan de Tubasingel (De Bult), in het Wilhelminapark en ’t Haantje. De stad Forum Hadriani, in het huidige Voorburg, zal gedurende de Romeinse tijd een zeer belangrijke rol hebben gespeeld. In de wijde omgeving rond de stad zullen nederzettingen van verschillend karakter en omvang – veelal gericht op

10

Rijswijkse Archeologische Rapporten

de productie van agrarische en ambachtelijke goederen - een directe of indirecte (handels)relatie hebben gehad tot Forum Hadriani. Eerste aanwijzingen voor de productie van goederen zijn in recente jaren aangetroffen tijdens enkele onderzoeken in het Wilhelminapark. Zo werden in 2010 de onmiskernbare resten van metaalbewerking opgegraven: ijzer- en smeedhaardslakken, welke de archeologische neerslag vormen van het smeden van ijzer ter plaatse. Bij archeologisch onderzoek in 2018 (Wilhelminapark-zuidrand) en in 2019 (’t Haantje, voormalig volkstuincomplex) werden opnieuw vergelijkbare vondsten gedaan; dit maal te midden van nederzettingsresten zo’n 500 meter ten zuiden van de in 2010 onderzochte vindplaats. Hoewel nadere analyse van het vondstmateriaal nog moet plaatsvinden, maakt de vondst wel al duidelijk dat er op enige schaal ruw ijzererts moet zijn verwerkt tot baar ijzer, dat men vervolgens tot eindproducten smeedde. Hoewel men er vermoedelijk voorwerpen voor dagelijks gebruik van maakte, zijn er geen concrete aanwijzingen die wijzen op de specifieke aard van de geproduceerde voorwerpen. Vermoedelijk kunnen tenminste enkele van de Rijswijkse vindplaatsen uit de Romeinse tijd, waaronder mede de bovengenoemde, worden gezien in het licht van zo’n handelsrelatie tot de stad Forum Hadriani.

Het meest sprekende voorbeeld blijft vooralsnog de nederzetting ‘De Bult’ aan de Tubasingel, die in de periode 1967-1969 is opgegraven (Bloemers 1978). Het betreft een inheemse nederzetting, bestaande uit boerderijen en bijgebouwen, uit de periode 1e-3e eeuw na Chr. Dat er sprake moet zijn geweest van een intensieve interactie tussen deze nederzetting en de nabijgelegen stad Forum Hadriani blijkt onder andere uit de aanwezigheid van uitgesproken Romeinse producten en toegepaste technieken, waarvan de in de 3e eeuw verrezen ‘villa’ naar Romeinse traditie een overtuigend voorbeeld is. Aan het einde van de Romeinse tijd, in de loop van de 3e eeuw na Chr., neemt de bewoningsdichtheid af. Het huidige beeld is dat de streek grotendeels ontvolkt raakte, althans dit lijkt het geval te zijn voor de kleigronden; slechts op de strandwallen lijkt de bewoning zich te hebben voortgezet. Uit de Laat-Romeinse tijd en de daarop volgende periode – de Vroege Middeleeuwen – zijn dan ook nauwelijks bewoningssporen teruggevonden. Voorbeelden van de schaarse bewoningsplaatsen uit de Vroege Middeleeuwen zijn de locatie Hoogwerf in Naaldwijk, de locatie Molenslag in Monster (Bakx, 2020) en Ockenburg in de gemeente Den Haag (Bult 1998; Immerzeel 2005).

Evenals voor de Bronstijd geldt ook voor de Vroege Middeleeuwen dat er geologisch gezien geen reden is om aan te nemen dat het landschap in Rijswijk niet geschikt zou zijn geweest voor bewoning1. Behalve sterke aanwijzingen dat de schaarste aan vindplaatsen inderdaad moet samenhangen met grootschalige ontvolking, kan niet worden uitgesloten dat ook hier de stand van het archeologisch onderzoek, toeval of verstoringen van de bewoningssporen door latere bewoners factoren kunnen zijn die in dit verband een rol spelen. In de loop van de Middeleeuwen nam de omvang van de bevolking weer gestaag toe. Op de strandwal geven verscheidene vondsten blijk van deze ontwikkeling. Met het toenemen van de bevolking nam ook de behoefte aan landbouwgrond snel toe. Een belangrijk aspect van de Late Middeleeuwen in Rijswijk betreft de

1

In Voorburg zijn vroegmiddeleeuwse vondsten bekend van en nabij Forum Hadriani (o.a. Jonge 2004; Jonge en Marcillaud 2001; Driessen & Besselsen, 2014).

Team Vergunningen, Monumentenzorg en Archeologie

11

grootschalige ontginningen van het klei- en veengebied vanaf de twaalfde eeuw. Bevolkingsgroei en daaraan gerelateerde toenemende behoefte aan nieuwe landbouwgronden vormde hierin de voornaamste impuls. De boeren bouwden hun boerderijen gedurende de vroege ontginningsfase diep in het achterland. Na verloop van tijd deden factoren als vernatting en economische motieven de boeren hun woningen in noordelijke richting verplaatsen. Een van die locaties waar in de twaalfde eeuw een boerderij werd gebouwd was ‘De Bult’, gelegen aan de huidige Tubasingel. Op de plek waar zo’n negen eeuwen eerder de Romeinse villa was verlaten, verrees nu een uit zware houten palen opgetrokken boerderij van twintig meter lang. De boerderij was gesitueerd op de noordwest-zuidoost georiënteerde strokenverkaveling waarmee men het landschap was gaan indelen. Recenter archeologisch onderzoek, dat sinds omstreeks 2010 in het kader van de grootschalige nieuwbouw in RijswijkBuiten is uitgevoerd, heeft het beeld over bewoning en econmische activiteiten in deze periode aangevuld. Een voorbeeld is een in de winter van 2015-2016 aan de Oyevaerswey opgegraven boerderijerf, waarbij sporen van een groot deel van de plattegrond van de boerderij zelf zijn teruggevonden. Enkele bijzondere vondsten doen vermoeden dat de bewoners een bovengemiddelde rijkdom en -status bezaten.

Een ander kenmerkend middeleeuws fenomeen is het ontstaan van kastelen, feitelijk de woningen van het adellijke deel van de bevolking. Rijswijk kende relatief veel kasteelterreinen; vanaf de 13e eeuw in eerste instantie veelal van hout gebouwd, ontwikkelden veel van dergelijke woningen zich tot aanzienlijke, uit baksteen opgetrokken en door een gracht omgeven gebouwen. Voorbeelden zijn Den Burch, het huis van Dirk van Hodenpijl/Huis te Blotinghe en Te Werve (o.a. Koot 1994). Echter, naast dergelijke aanzienlijke gebouwen bestonden er ook de bescheidenere woningen van de lagere plattelandsadel. Archeologisch onderzoek in het laatste decennium heeft juist dáárover meer informatie aan het licht gebracht. Zo werd in 2008 tijdens een opgraving aan de Klaroenstraat onverwachts een kleine versterkte huisplaats of ‘kasteelterreintje’ uit de veertiende eeuw blootgelegd. Dit terrein van slechts vijftien bij vijftien meter werd omgeven door een zeven meter brede gracht. Behalve baksteen(puin) in de gracht werden geen resten van het huis zelf aangetroffen. Waarschijnlijk stond de woning op een opgeworpen heuvel en heeft egalisatie in recentere tijden de sporen van de woning uitgewist (Dorenbos, Holthausen & Koot, 2010). In 2011 werden in dezelfde wijk, aan de Citerstraat, resten van een eveneens laatmiddeleeuws omgracht terrein opgegraven.

Hoewel dit terrein primair een agrarische functie gehad lijkt te hebben, doen het vondstmateriaal en de gracht vermoeden dat ook hier een bewoner uit de hogere sociale klasse leefde. In veel opzichten zal Rijswijk in de Nieuwe Tijd een voortzetting hebben gezien van bewoning en landgebruik zoals dat al in de Late Middeleeuwen was ingezet. Nog altijd kenmerkend is het platteland met verspreid gelegen boerderijen en een zich ontwikkelende dorpskern met in het centrum een parochiekerk. Vanaf de 17e eeuw ontstonden er vele buitenplaatsen: grote en luxueuze oorden voor rijke kooplieden, adel en hoffunctionarissen uit Den Haag en Delft. Deze buitenplaatsen ontstonden mede op de voormalige kasteelterreinen op de strandwal. Vaak waren de voormalige adellijke woningen vervallen of geheel verdwenen. In een enkel geval had de middeleeuwse woning de eeuwen doorstaan. Het Huis Te Werve bleef sloop bespaard, waardoor deze buitenplaats als enige nog resteert (e.g. Koot 1994; Koot & Simonis 2006). Dit in oorsprong middeleeuwse Te Werve werd in de 17e eeuw aangepast en uitgebouwd naar de wensen van de nieuwe eigenaar, tot het aanzienlijke landhuis van de gelijknamige buitenplaats. Ook het zuidelijk gelegen kleigebied zag een vergelijkbare ontwikkeling. In Sion werd het voormalige middeleeuwse kloosterterrein door opeenvolgende eigenaren uitgebreid

12

Rijswijkse Archeologische Rapporten

en gemaakt tot wat de omvangrijke en imposante buitenplaats Sion zou worden. Op de plek waar al lang ervoor de kloostergebouwen met de grond gelijk waren gemaakt, verrees nu een imposant landhuis met bijgebouwen, waarvan vandaag de dag alleen het koetshuis nog bestaat. In recente jaren is er veel aandacht geweest voor de archeologische resten van deze buitenplaatsen in het kader van herontwikkeling en nieuwbouw. Een voorbeeld is archeologisch onderzoek naar het Huys Ter Nieuburch ter plaatse van het huidige Rijswijkse Bos. Het Huys Ter Nieuburch werd door Frederik Hendrik gebouwd in de jaren 1630-1635, op de plaats van het huidige Rijswijkse Bos. Het was één van de grootste buitenplaatsen in de regio.é Het paleis was in 1697 het decor voor de Vrede van Rijswijk die hier gesloten werd. Tussen 1786 en 1791 werd het paleis gesloopt. Tegenwoordig herinnert De Naald in het Rijswijkse Bos aan de plaats waar deze eens zo grootse buitenplaats zich bevond. Toch bestond er onduidelijkheid over de vraag of (funderings)resten van het paleis en zijn bijgebouwen zijn nog in de bodem aanwezig waren. In 2009 werd in het kader van een herinrichting van het Rijswijkse Bos een deel van de westelijke zijvleugel van prins Frederik Hendrik’s paleis opgegraven en bevestigden kleine proefsleuven de precieze locatie en contouren van het gebouw.