RIB 25 116 Bijlage B Advies van de Adviesraad Sociaal Domein

Strategische agenda ‘Toekomstbestendig en wijkgericht welzijnswerk’ 2026-2030 Hoofdstuk 1: Aanleiding en context Waarom een Strategische Agenda? Met deze strategische agenda schetsen gemeente Rijswijk en Stichting Welzijn Rijswijk gezamenlijk de kaders voor toekomstbestendig en wijkgericht welzijnswerk. De kaders uit hoofdstuk 3 vormen de komende jaren de inhoudelijke basis voor de subsidie die Stichting Welzijn Rijswijk jaarlijks ontvangt en waarmee zij zich inzetten voor het welzijn van onze Rijswijkers. Door deze kaders te volgen, spelen we in op de landelijke en lokale ontwikkelingen zoals geschetst in dit eerste hoofdstuk, om zo toe te werken naar toekomstbestendig en wijkgericht welzijnswerk dat aansluit op de veranderende behoefte in onze stad. De landelijke context Landelijk is er steeds meer aandacht voor preventie. Onder andere met landelijke akkoorden zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het nieuwe Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Met meer inzet op preventie, vroegtijdige signalering van kwetsbare inwoners en kortdurende ondersteuning dichtbij huis in een vroeg stadium maakt de gemeente de beweging naar voren, waardoor (zwaardere) zorg wordt uitgesteld of voorkomen.

Ook het versterken van de sociale basis, de sociale cohesie en zorgzame buurten moet bijdragen aan het betaalbaar en toegankelijk houden van de (medische) zorg. Gemeenten en andere partijen, zoals welzijnsorganisaties, krijgen hierin een steeds grotere rol. De noodzaak voor meer inzet van welzijnswerk blijkt niet alleen uit oplopende zorgkosten, maar ook uit toenemende cijfers over eenzaamheid, afnemende mentale gezondheid onder met name jongeren en een algemene groei van het aantal mensen met dementie en met name onder inwoners met een migratieachtergrond.1 Daarnaast blijkt dat Rijswijk te maken heeft met een dubbele vergrijzing: het aantal ouderen neemt toe en zij worden (gemiddelde leeftijd) steeds ouder. Tegelijkertijd blijven mensen langer zelfstandig thuis wonen in de wijk, maar is door de individualisering het sociale vangnet in de buurt of wijk klein. Hierdoor wordt vaker een beroep gedaan op een betaalde voorziening uit WMO of WLZ die vervolgens daarmee ook onder druk komen te staan. Rijswijkse context Rijswijk groeit! De verwachting is naar ongeveer 80.000 Rijswijkse inwoners in 2050, ten opzichte van ongeveer 60.000 in 2025. Deze groei betekent een grotere druk op de sociale cohesie, dienstverlening en de (fysieke) leefomgeving. Zeker bij gelijkblijvende financiële inzet.

Alzheimer Nederland, ‘Dementie bij mensen met een migratieachtergrond’, 2023, Feiten & cijfers - mensen met een migratieachtergrond.pdf. 1

De impact hiervan verschilt per wijk. Van nieuwe, jonge wijken zoals Rijswijk Buiten en Pasgeld, tot verdichting in bestaande (voornamelijk) winkel- en industrieterrein zoals Bogaard stadscentrum en Havenkwartier. Rijswijk heeft– vergeleken met soortgelijke gemeenten – relatief weinig jongerenwerkers.2 Het jongerenwerk staat al langere tijd onder druk, terwijl de gemeente een toenemende urgentie ziet voor meer inzet van jongerenwerkers door de groei van het inwonersaantal en de veranderende problematiek onder de jongere generatie(s). Denk aan eenzaamheid, mentale gezondheid, suïcidiepreventie, invloed van sociale media en preventie met gezag. Ook weten niet alle inwoners die het nodig hebben, de mogelijke hulp en ondersteuning te krijgen. Conclusies uit de raadsinformatiesessie Op 18 maart 2025 werden in de raadsinformatiesessie de wijken van Rijswijk besproken. Gekeken werd in welke wijken behoefte is aan meer welzijnswerk aanvullend op de reguliere dienstverlening van Stichting Welzijn Rijswijk. Dit gebeurde aan de hand van de indicatoren: sociale cohesie, ervaren gezondheid, eenzaamheid, bekendheid bewonersorganisatie en oordeel kwaliteit woningen. De conclusie was dat het nodig is om, zoals nu het geval is, goed aanwezig te zijn in Steenvoorde en Te Werve. En dat het nodig is om uit te breiden naar aanwezigheid in andere wijken.

Momenteel vragen de Muziekbuurt en het Havenkwartier een intensievere wijkgerichte aanpak. Leeswijzer Dit hoofdstuk heeft de landelijke context en lokale situatie geschetst. Hoofdstuk 2 gaat in op de ontwikkelingen die al in gang zijn gezet of voltooid en de uitdagingen waar we nog voor aan de lat staan. Hoofdstuk 3 geeft de inhoudelijke kaders voor de komende vier jaar die Rijswijk gaan helpen om de transitie te maken naar toekomstbestendig, wijkgericht welzijnswerk.

Ter vergelijking: in Capelle aan den IJssel zijn 12 jongerenwerkers actief, zie Contact JongerenWerk Capelle: Wij Zijn Hier voor Jou. Capelle aan den IJssel is vergelijkbaar met Rijswijk in aantal inwoners en ligging naast een grote stad. 2

Hoofdstuk 2: Huidige situatie Zowel gemeente Rijswijk als Stichting Welzijn Rijswijk hebben ontwikkelingen in gang gezet om toekomstbestendig welzijnswerk te realiseren. Enkele voorbeelden hiervan staan in de volgende alinea’s. Gemeente Rijswijk De gemeente werkt met het programma Rijswijk Samen Dichtbij toe naar een brede dienstverlening binnen het sociaal domein voor de inwoners. Met als doel om inwoners nog beter en sneller te helpen. Dankzij het brede toegangsteam weten inwoners het sociaal domein van de gemeente goed te vinden en wordt optimaal gebruik gemaakt van ondersteuning en (specialistische) hulp wanneer nodig. Informatie en advies aan inwoners wordt integraal aangeboden door de gemeente vanuit ‘vindplaatsen’ zoals wijkcentra, huisartsenpraktijken en de bibliotheek. De ondersteuningsvraag van inwoners en de urgentie van de vraag wordt breed onderzocht met behulp van de methode Positieve Gezondheid. Indien nodig en gewenst wordt er een integraal plan opgesteld en is er één persoon die de inwoner helpt bij de coördinatie van het plan. Ook experimenteren we met signaalgericht werken door zelf het initiatief te nemen als gemeente om inwoners op te zoeken die hun weg naar ondersteuning niet kunnen vinden. Dit vraagt een goede wisselwerking tussen dienstverlening van de gemeente en de uitvoerende partners in het veld.

De gemeente werkt in 2026 een plan om de sociale basis in wijken te versterken verder uit. Met behulp van tijdelijke middelen vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord en Integraal Zorg Akkoord heeft de gemeente de beweging ‘van zorg naar gezondheid’ in gang gezet. Onder andere door te investeren in het verbeteren van ketensamenwerking en extra inzet te plegen op onderwerpen zoals valpreventie, mentale gezondheid van jongeren en mantelzorgondersteuning. Daarmee speelt de gemeente in op de nieuwe ontwikkelingen rondom het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord. Dit krijgt komende jaren nog meer vorm in de samenwerking met belangrijke partners zoals welzijnsorganisaties, zorgpartijen en zorgverzekeraars. Stichting Welzijn Rijswijk Onder andere met inzet van de tijdelijke middelen vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord en Integraal Zorg Akkoord, heeft Stichting Welzijn Rijswijk de nodige ontwikkelingen in gang gezet. Stichting Welzijn Rijswijk heeft op haar beurt ook gewerkt aan een brede generalistische toegang tot het welzijnswerk. Inwoners kunnen hun vraag aan alle medewerkers van Stichting Welzijn Rijswijk stellen en vervolgens wordt er gekeken bij wie zij het beste terecht kunnen met hun vraag. Er zijn in 2025 inloopspreekuren ingericht in de diverse wijkcentra, waar inwoners terecht kunnen met hun vragen.

Met partners als woningcorporaties, huisartsen, verloskundigen, fysio’s en het brede toegangsteam van de gemeente worden afspraken gemaakt over het betrekken van Stichting Welzijn Rijswijk rond een inwoner. Deze samenwerking wordt zo makkelijk mogelijk gemaakt door bijvoorbeeld dezelfde taal te spreken, samen op te trekken bij spreekuren en met behulp van digitale middelen en verwijsmogelijkheden. De betere vindbaarheid en duidelijke profilering van Stichting Welzijn Rijswijk draagt bij aan een snellere oplossing van hulpvragen, het voorkomen van zwaardere professionele inzet, betere

samenwerking met andere professionals, en activering van inwoners om elkaar te helpen. Met altijd als doel om lichte hulpvragen in de wijken op te lossen. Zo zijn alle medewerkers getraind in de methode Positieve Gezondheid, is het systeem Regicare ingevoerd om registeren te vergemakkelijken, is het systeem Zorgdomein ingericht waardoor het medisch domein (huisartsen) patiënten gemakkelijk kan doorverwijzen naar het welzijnswerk en zijn ketenaanpakken opgezet om samenwerking met partners te versterken en inwoners de juiste zorg of ondersteuning te bieden op de juiste plek. Meer verandering is nodig – de cijfers Ondanks deze ontwikkelingen, is er meer nodig om het welzijnswerk toekomstbestendig te maken. Met name op gebied van eenzaamheid, mentale gezondheid (onder jongeren) en sociale cohesie scoort Rijswijk onder het landelijk gemiddelde. Enkele opvallende cijfers uit de GGD Gezondheidsmonitoren3 geven inzicht in de uitdagingen waar Rijswijk nog voor staat. Eenzaamheid Sinds 2020 heeft de gemeente extra ingezet op eenzaamheidsbestrijding met de Brede Welzijnsnota. De laatste metingen van de GGD monitor geven voor het eerst in jaren een verbetering van de cijfers weer, zowel landelijk en regionaal als lokaal in Rijswijk. Ondanks deze dalende trend, blijven de cijfers voor Rijswijk slechter dan de landelijke gemiddelden.

Mentale gezondheid Op het gebied van mentale gezondheid is een vergelijke trend te zien: gemiddelde verbetering van de cijfers, maar een slechtere score voor Rijswijk dan het landelijke en het Haaglanden gemiddelde. Wat opvalt is dat Rijswijkse jongvolwassenen meer dan gemiddeld suïcidale gedachten hebben. Vanuit het (nieuwe) gezondheidsbeleid van de gemeente wordt vanaf 2026 ingezet op suïcidepreventie. Tegelijk is een sterke sociale basis en stabiel welzijnswerk essentieel om preventief aan de slag te gaan.

3

Gezondheidsmonitors | RIVM

Sociale cohesie Op sociale cohesie scoort Rijswijk lager dan het landelijke gemiddelde, met negatieve uitschieters in wijken 4, 5, 6 en 7.

Meer verandering is nodig – het belang van toekomstbestendig welzijnswerk De rode draad is de transitie van zorg naar welzijn en het daarmee voorkomen van zwaardere inzet op lichtere vragen (normaliseren). Gemeente Rijswijk en Stichting Welzijn Rijswijk geven actief richting aan deze toekomst. Nodig is een toekomstbestendig en wijkgericht welzijnswerk: wendbaar, zichtbaar en stevig geworteld in de wijken. Outreachend, preventief en dichtbij. Verstevigen van de zelf- en samenredzaamheid van inwoners in buurten en wijken mét elkaar. De welzijnsorganisatie kan worden gezien als de verbindende kracht door alle lagen van de sociale basis. Organiserend, regisserend, coördinerend en faciliterend. Welzijnswerk brengt

mensen en partijen samen en bouwt bruggen. Juist die positie maakt dat welzijnswerk onmisbaar is in het versterken van zorgzame buurten waar inwoners naar elkaar omkijken en zelf proberen oplossingen te vinden. Wat weer bijdraagt aan het verminderen van (duurdere) zorg en het verkleinen van de gezondheidsverschillen in wijken. Het bouwen aan een betere sociale infrastructuur vraagt om een versterking van het welzijnswerk met voldoende sociale professionals die het verschil voor onze inwoners maken. Een heldere opdracht, mandaat en financiering van de gemeente binnen de gestelde kaders voor meerdere jaren is noodzakelijk om de verandering op gang te houden en verder uit te breiden. Richting de gewenste situatie In 2026 bouwen de gemeente en Stichting Welzijn Rijswijk voort op de ingeslagen weg om de beschreven transitie verder vorm te geven. De strategische agenda kan worden gezien als een lange termijn kader om de transitie duurzaam vorm te geven. Het volgende hoofdstuk beschrijft de kaders hiervoor.

Hoofdstuk 3: Gewenste situatie (2030) Waar willen we naartoe? Kijkend naar de (landelijke) ambities en lokale ontwikkelingen, is er nog een weg te gaan voordat het welzijnswerk in Rijswijk toekomstbestendig en wijkgericht is. De huidige situatie is niet langer houdbaar. Om meer wijkgericht te kunnen werken, moet de omslag worden gemaakt van individuele ondersteuning naar collectieve, preventieve inzet. Ook is er meer inzet nodig op de jongerenproblematiek. Sinds 2025 is er tijdelijk extra inzet vanuit Preventie met gezag. Dit zet in op situaties waar jongeren al in het criminele circuit zitten of dreigen te raken. Er is meer structurele, preventieve inzet nodig om aan de behoefte van de stad te kunnen voldoen, om het toekomstbestendig te maken. In de periode 2026-2030 zijn investeringen nodig om de omslag te kunnen maken. Dit doen de gemeente en Stichting Welzijn Rijswijk door focus aan te brengen, keuzes te maken en te werken volgens uitgangspunten. We richten ons op de volgende vier thema’s en vijf uitgangspunten:

Uitgangspunten De volgende uitgangspunten zijn een leidraad bij alles dat we bedenken en uitvoeren. Nieuwe initiatieven toetsen we hieraan en een afwijking moet goed onderbouwd zijn. Sociale cohesie en informele ondersteuning4: investeren in een sterke sociale basis in Rijswijk, waarbij informele ondersteuning en vrij toegankelijke voorzieningen in de directe leefomgeving van inwoners bijdragen aan hun welzijn, zelfredzaamheid, samenredzaamheid en maatschappelijke kracht. Hoe meer inwoners elkaar ondersteuning kunnen bieden, hoe meer ondersteuningsvragen er samen kunnen worden opgelost. Vanuit het verandermodel voor de sociale basis van Movisie en het Verwey-Jonker Instituut zetten we in op de diverse bouwstenen, waaronder: samenwerken vanuit gelijkwaardigheid, versterken eigenaarschap, zeggenschap & eigen regie, responsiviteit, ondersteuning van mantelzorg, steun & ruimte vrijwillige inzet, mensen vragen & uitnodigen, versterken van inclusie.

4

De sociale basis versterken, investeren in de toekomst, Movisie en Verwey-Jonker Instituut, 2023.

Kansengelijkheid: we werken toe naar een samenleving waarin iedereen mee kan doen, gelijke kansen krijgt en niemand wordt uitgesloten. Het is de verantwoordelijkheid van de hele samenleving om ervoor te zorgen dat ook inwoners die tot een minderheids- of gemarginaliseerde groep behoren, op gelijke voet mee kunnen doen. Maar dit ontstaat niet vanzelf, de gemeente en Stichting Welzijn Rijswijk hebben een aanjaagfunctie en voorbeeldrol. Verbetering vraagt om ongelijke investering en expliciete inzet op anti-discriminatie. Ongelijke investering houdt in dat we kijken welke groepen en/of wijken er slechter voor staan, om daar vervolgens meer ondersteuning te bieden. Positieve gezondheid: het doorleven van het gedachtegoed van Positieve Gezondheid, waarbij het accent niet ligt op ziekte, maar op het stimuleren van gezondheid op diverse leefgebieden. Hierbij worden mensen gestimuleerd te kijken wat zij zouden willen verbeteren. Positieve gezondheid richt zich op wat het leven voor mensen (opnieuw) betekenisvol maakt. We stimuleren de positieve gezondheid daar waar we kunnen. Preventieve dienstverlening: in de sociale basis zetten we vooral in op collectieve, laagdrempelige activiteiten die inwoners versterken en met elkaar verbinden. Een uitzondering hierop is de individuele dienstverlening in het kader van ‘sociaal verwijzen’.

Het gaat dan om werkwijzes zoals ‘welzijn op recept’ en ‘mentale gezondheids-netwerk’. Wendbaarheid in op- en afschalen van dienstverlening: bij veranderende vraag (andere locaties of andere problematiek bij andere doelgroepen) wordt ingespeeld op de veranderende behoeften. Daar dienen organisaties flexibel op in te spelen en zich op aan te passen. De vier programmalijnen

We willen een samenleving waar onze inwoners naar vermogen meedoen, naar elkaar omkijken en elkaar helpen waar nodig. We willen dat informele hulp naast formele hulp bestaat. Dit ontstaat niet vanzelf, zeker niet in wijken waar de sociale cohesie laag is en de inwoners meer problematiek dan gemiddeld ervaren op verschillende leefgebieden. Welzijnswerk is nodig om inwoners te activeren er voor elkaar te zijn en om signalen die in de wijk spelen door te kunnen geven aan de juiste organisatie zodat verdere problematiek kan worden voorkomen. ‘Versterken Sociale Basis in de wijken’ gebeurt binnen de volgende kaders: Manier van werken • •

• •

Ontmoeten dichtbij huis faciliteren zodat er een actievere gemeenschap ontstaat (dóór en vóór elkaar). Activeren inwoners om bij te dragen in en aan hun wijk. Daar waar mogelijk faciliteert Stichting Welzijn Rijswijk dat met maatjesprojecten zoals AutoMaatje, Burenhulp, Taalmaatje, Formulierenhulp of andere initiatieven, mede afhankelijk van de behoefte van inwoners. Denk bijvoorbeeld aan het faciliteren van Voorzorgcirkels (kleine netwerken van ouderen in een buurt die elkaar op verschillende manieren ondersteunen). Inzetten op het bereiken van dragende inwoners en hen stimuleren om vragende inwoners te helpen. Inwoners kunnen tegelijk dragend en vragend zijn. Wijkwerkers zijn de ogen en oren in de wijk, aanwezig en toegankelijk voor inwoners.

Locaties Op basis van indicatoren en praktijkinput maakt de gemeente een keuze voor inzet in specifieke wijk(en). Gedurende de looptijd van de Strategische Agenda gaat het vooralsnog om extra inzet in de Muziekbuurt en Havenkwartier. Daarnaast zijn de wijken Steenvoorde-Zuid en te Werve al voorzien van een wijkwerker als vertrouwd aanspreekpunt in de wijk. En behouden we de huidige buurtcentra (Stervoorde en Te Werve). Die continuïteit zorgt dat inwoners een laagdrempelige plek hebben waar zij terecht kunnen met vragen, ideëen of zorgen. Meer inzet in ‘aandachtswijken’ betekent niet per definitie dat een nieuw wijkcentrum noodzakelijk is. Het kan betekenen dat wijkwerkers vaker de straat opgaan in desbetreffende wijken om in contact te komen met inwoners. Gebruikmakend van de sociale infrastructuur van die wijk. Het kan bijvoorbeeld gaan om het organiseren van activteiten, inloopmomenten en koffieuurtjes op locaties van derden. Daarnaast is het belangrijk om te benadrukken dat Stichting Welzijn Rijswijk de welzijnsorganisatie van heel Rijswijk is. Inwoners uit de hele gemeente kunnen terecht in de buurtcentra en andere activiteiten en bijeenkomsten voor bijvoorbeeld gesprekken en informatie. Stichting Welzijn Rijswijk is voor inwoners ook zichtbaar en aanwezig bij activiteiten en dergelijke van andere partners.

De gemeente staat voor de opgave om jeugdigen gezond, veilig en kansrijk te laten opgroeien, van geboorte tot volwassenheid. De uitdagingen van jeugdigen – waaronder mentale druk, schooluitval, eenzaamheid, armoede en complexe thuissituaties – zijn domein overstijgend en raken meerdere leefgebieden. Om jongeren goed te bereiken en te helpen, is het essentieel om aan te sluiten op hun leefwereld. En dus ook om fysiek aanwezig te zijn, daar waar de jongeren zich bevinden. Het jongerenwerk in Rijswijk werkt binnen de volgende kaders: • • •

Inzet is collectief, preventief en ambulant. Jongerenwerkers zijn aanwezig in de leefwereld van jongeren. Jongerenwerkers werken altijd in koppels. Dit om de veiligheid van de jongerenwerkers te garanderen. Daardoor bestaat het jongerenwerk uit minimaal 4 fte. Er is permanente afstemming met de gemeente over de prioriteiten. Dit vraagt flexibiliteit en mogelijkheden tot op- en afschaling, met name in geval van incidenten.

We willen een gemeente zijn waarin iedereen vitaal ouder kan worden. Dat houdt in dat inwoners nadenken over de volgende levensfase, maar ook dat we een leefomgeving creëren die een gezonde en sociale leefstijl stimuleert en voldoende zorg en ondersteuning biedt. We bieden ondersteuning op: omgaan met mantelzorg, valpreventie, langer thuis wonen en aanbod voor (naasten van) inwoners met (beginnende) dementie, welzijn op recept, mentale gezondheidsnetwerken. Werken aan ‘Vitaal ouder worden’ gebeurt binnen de volgende kaders:

• •

De focus is inzet op de 50+ doelgroep, want daar valt de meeste winst te behalen. Dit doen we met inzet op preventieve en groepsgerichte activiteiten. Er is ruimte voor individuele hulpverlening in het kader van ‘van zorg naar gezondheid’ met bijvoorbeeld werkwijzes zoals ‘welzijn op recept’ en ‘mentale gezondheids-netwerk’. Deze manier van sociaal verwijzen is nadrukkelijk bestemd voor alle inwoners en niet alleen ouderen.

Er is expliciet aandacht nodig voor het bereiken van inwoners die een bepaalde hulpvraag hebben of in een bepaalde levensfase zijn beland. Ervaring leert dat het niet vanzelfsprekend is dat inwoners weten dat er passende ondersteuning voor hen beschikbaar is. Daarbij zijn er ook specifieke doelgroepen die deze ondersteuning niet of beperkt weten te vinden. We willen toewerken naar een situatie waarbij het voor inwoners duidelijk is waar ze terecht kunnen met hun hulpvragen op het gebied van welzijn. We zetten in op een voor inwoners herkenbare toegangspunten, zoals het Mantelzorg informatiepunt, inloopspreekuren op locatie in de wijken en online. Deze toegangspunten zijn niet alleen bekend bij de juiste doelgroepen, maar ook bij het sociaal netwerk van de doelgroep en bij formele doorverwijzers zoals het brede toegangsteam van de gemeente, huisartsen en andere ketenprofessionals. ‘Werken aan zichtbaarheid en vindbaarheid’ gebeurt binnen de volgende kaders: •

• •

•

•

Herkenbare toegangspunten: inwoners weten via vaste loketten zoals het mantelzorginformatiepunt, inloopspreekuren en digitale toegang (online) waar zij terecht kunnen. Gerichte en toegankelijke communicatie: sluit aan bij de leefwereld en taal van inwoners. Versterken van doorverwijzers: formele (huisartsen, breed toegangsteam van de gemeente, scholen, corporaties) én informele netwerken kennen de routes naar welzijnswerk en verwijzen actief door. Digitale en fysieke aanwezigheid: online kanalen en wijkgerichte inloopmomenten vullen elkaar aan. En draagt bij aan meer zichtbaarheid en verbinding tussen inwoners en initiatieven. Continu zichtbaar in de wijk: welzijnswerk is outreachend en dichtbij aanwezig, zodat inwoners vanzelfsprekend weten dat zij daar terecht kunnen.

Tot slot Met deze strategische agenda zetten we grote stappen richting een toekomstbestendig en wijkgericht welzijnswerk. Hierbij werken alle partijen samen aan het ontwerpen, uitvoeren en verbeteren van deze veranderende vorm van welzijnswerk. Dit krijgt komende jaren verder vorm. Mede door gezamenlijke focus- en uitgangspunten te formuleren, waarbij we uitgaan van vertrouwen en gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen voor onze inwoners, is de basis voor komende jaren gelegd.