RIB 25 113 Bijlage 1 Wetenschappelijke rapportage UWB

Urban Waterbuffer Rijswijk Een haalbaarheidsstudie naar ondergrondse waterberging

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Urban Waterbuffer Rijswijk. Een haalbaarheidsstudie naar ondergrondse waterberging Projectnummer: Datum: Versie: Status:

PO0119.1 Haalbaarheidsstudie Rijswijk 05 juni 2025 1.7 Definitief

Klant Gemeente Rijswijk Aan Wendy Bakker Jolanda Alsemgeest Auteurs Mary Brown McGregor, Alejandro Moreno, Wilrik Kok Kwaliteitsborging Kieran Dartée Contactpersoon Wilrik Kok T 015 20 24 020 E wilrik@fieldfactors.com

© FieldFactors. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Field Factors B.V

2 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Samenvatting Het klimaat verandert, wat leidt tot steeds vaker voorkomende droogteperiodes. In zulke tijden kan de overheid, zoals het Hoogheemraadschap van Delfland, beperkingen opleggen aan het onttrekken van water uit sloten en kanalen, zoals de Vliet. Dit heeft gevolgen voor de bomen in Rijswijk, met name voor de recent geplante exemplaren. Deze jonge bomen hebben de eerste 3 tot 5 jaar veel water nodig om goed te kunnen groeien, vooral tijdens de droge zomermaanden. Alle jonge bomen bij elkaar hebben jaarlijks ongeveer 6.000 m3 water nodig. Hoewel drinkwater een voor de hand liggende optie lijkt, is dit geen duurzame oplossing. Bovendien neemt het gebruik van drinkwater toe, waardoor het niet wenselijk is om dit voor de bomen te gebruiken. Grondwater is ook geen geschikte optie, voornamelijk vanwege het zoutgehalte. De meest duurzame oplossing ligt in het hergebruiken van regenwater. Het is echter een uitdaging om in een stedelijke omgeving voldoende ruimte te vinden om al dat water op te slaan. Een innovatieve oplossing hiervoor is de "Urban Waterbuffer" (UWB) van BlueBloqs. Dit systeem vangt regenwater op en slaat het ondergronds op, waarna het gebruikt kan worden om de bomen te bewateren tijdens droge periodes. Dit rapport richt zich op een onderzoek naar de haalbaarheid van de implementatie van zo'n UWB-systeem in Rijswijk.

Het onderzoek omvat een analyse van de geschiktheid van de bodem, de beschikbaarheid van voldoende water, de kosteneffectiviteit, de potentiële risico's en de mogelijke locaties voor het systeem. Goed nieuws voor Rijswijk: de ondergrond blijkt uitermate geschikt voor het installeren van een BlueBloqs Urban Waterbuffer-systeem. Er zijn geen belemmeringen en het is prima mogelijk om een systeem te bouwen dat zowel water kan wegpompen als water kan infiltreren, met 15-30 kubieke meter per uur per bron. In het Havenkwartier zijn er twee goede manieren om overtollig regenwater op te vangen en te gebruiken voor de bomen. De eerste is door water uit een (nog te realiseren) retentiebuffer van het Sijthoffterrein te halen, en de tweede is door het regenwater te gebruiken dat van de daken en openbare ruimte afstroomt in het bestaande Hemelwaterafvoer (HWA). Beide opties zijn apart of samen te gebruiken, en er is in beide gevallen genoeg water. Bovendien zijn er geen grote aanpassingen aan de infrastructuur nodig. Het water uit beide bronnen kan worden gezuiverd en vervolgens in de grond worden geïnfiltreerd. Concreet betekent dit dat in het eerste scenario, waarbij alleen water uit de retentiebuffer wordt gebruikt, jaarlijks 15.000 kubieke meter schoon water van hoge kwaliteit kan worden geïnfiltreerd. Daarvan kan 6.000 kubieke meter gebruikt worden om de jonge bomen water te geven.

In het tweede scenario, waarbij water uit zowel de retentiebuffer als het afstromend water wordt gebruikt, kan zelfs ~67.000 kubieke meter per jaar worden geïnfiltreerd. Naast de 6.000 kubieke meter voor de bomen, blijft er dus nog ~34.000 kubieke meter over dat gebruikt kan worden voor bijvoorbeeld grijs water, andere toepassingen in de openbare ruimte of andere niet-drinkwater doeleinden. De aanleg van een BlueBloqs Urban Waterbuffer in de ecologische zone bij het Sijthoffterrein is ruimtelijk gezien mogelijk. Een belangrijk eis is de waterkwaliteit. Het systeem voldoet aan de Nederlandse regelgeving voor infiltratie en regenwateronttrekking. Daarnaast draagt het bij aan een groenere omgeving, wat de betrokkenheid van bewoners bij hun omgeving kan vergroten. Een mogelijke uitdaging is de aanwezigheid van nieuw opkomende stoffen in het afstromend water. Hoewel de concentratie waarschijnlijk onder de drinkwaternorm ligt, is er recent een intern document (mei 2025) afgegeven door het Hoogheemraadschap Delfland met voorwaarden en middelenvoorschrift voor het aanvragen van watervergunning. Ondanks deze onzekerheid, is de voorlopige conclusie dat de haalbaarheid van een vergunning voor diepinfiltratie in het Havenkwartier te Rijswijk positief wordt beoordeeld.

3 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Inhoudsopgave 1

2

3

4

5

Introductie ................................................................................................................................... 5 1.1

Achtergrond ................................................................................................................................ 5

1.2

De beoogde oplossing ................................................................................................................ 5

1.3

Doelstelling .................................................................................................................................. 6

1.4

Leeswijzer .................................................................................................................................... 7

GebiedsScan ............................................................................................................................... 8 2.1

Introductie ................................................................................................................................... 8

2.2

Bodem en Watervoerende lagen ............................................................................................... 8

2.3

Potentiekaart ..............................................................................................................................13

2.4

Vergelijking Havenkwartier en Prinses Irene Sportpark .........................................................15

2.5

Business case Prinses Irenepark versus Havenkwartier......................................................... 16

2.6

Conclusie GebiedsScan ............................................................................................................ 19

Technische haalbaarheid Havenkwartier ............................................................................... 20 3.1

Introductie ................................................................................................................................. 20

3.2

Juridische context .................................................................................................................... 20

3.3

Gebruikseisen............................................................................................................................ 20

3.4

Ruimtelijk ................................................................................................................................... 22

3.5

Geohydrologie........................................................................................................................... 23

3.6

Waterbalans .............................................................................................................................. 25

3.7

Waterkwaliteit........................................................................................................................... 28

Voorlopig ontwerp Havenkwartier ......................................................................................... 30 4.1

Uitgangspunten voor het Voorlopig Ontwerp ........................................................................ 30

4.2

Zuiveringsontwerp.....................................................................................................................31

4.3

Locatiekeuze & ruimtelijke inpassing ...................................................................................... 34

Impact & Implementatie ...........................................................................................................36 5.1

Risicoanalyse en -mitigatie ...................................................................................................... 36

5.2

Kostenraming en impact .......................................................................................................... 38

5.3

Vervolgstappen, doorlooptijd en demarcatie .........................................................................40

5.4

Vergunningstraject ................................................................................................................... 41

6

Referenties ............................................................................................................................... 42

7

Bijlages ...................................................................................................................................... 43

4 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

1 Introductie 1.1

Achtergrond

Rijswijk investeert jaarlijks in de aanplant van gemiddeld 600 bomen om de stedelijke groenstructuur te versterken (Groenbeheerplan 2024-2028). Deze jonge aanplant vereist, met name tijdens perioden van droogte, een significante watervraag om een succesvolle groei te waarborgen. Gezien de toenemende frequentie en intensiteit van droogteperioden als gevolg van klimaatverandering, en de mogelijke restricties op oppervlaktewateronttrekking door het Hoogheemraadschap van Delfland, is een alternatieve watervoorzieningsstrategie noodzakelijk. De gemeente Rijswijk onderzoekt daarom de implementatie van een BlueBloqs Urban Waterbuffer (UWB) systeem. Dit systeem is ontworpen voor de opvang, zuivering en infiltratie van hemelwater. Het UWBsysteem faciliteert de ondergrondse opslag van hemelwater, waardoor een buffer ontstaat die kan worden ingezet voor de irrigatie van de stedelijke groenstructuur tijdens droogteperioden. De implementatie van een UWB-systeem biedt diverse voordelen. Naast het waarborgen van de watervoorziening voor de bomen, draagt het bij aan de adaptatie van de stad aan klimaatverandering door het verminderen van hittestress en het bevorderen van de ecologische veerkracht. Bovendien optimaliseert het de investering in de stedelijke groenstructuur door het minimaliseren van uitval als gevolg van droogtestress.

Door de toepassing van een UWB-systeem wordt een duurzame en robuuste watervoorziening voor de bomen gerealiseerd.

1.2 De beoogde oplossing Een BlueBloqs UWB is een innovatieve oplossing, gericht op het benutten van regenwater als lokale bron van kwalitatief goed zoetwater. Stel je een grote, natuurlijke spons onder de grond voor. Deze spons, een BlueBloqs Urban Waterbuffer (UWB), vangt regenwater op en slaat het veilig op. Het is een slim systeem dat ervoor zorgt dat we in periodes van hevige regen het water kunnen bewaren en in droge tijden weer kunnen gebruiken. Het is een betrouwbare waterbron, want het levert altijd water, of het nu regent of niet. Dit systeem maakt slim gebruik van natuurlijke processen om water schoon en veilig te houden, en helpt om minder water uit kanalen, sloten en grondwater te halen. Het water wordt opgeslagen in de diepe ondergrond, in zandlagen, door een 'zoetwaterbel' te maken in het zoute grondwater. Hierdoor past er veel water in de grond, zonder dat het veel ruimte boven de grond inneemt. Het hemelwater in de BlueBloqs UWB wordt gezuiverd voordat het infiltreert in de bodem, zodat het voldoet aan de vergunningseisen, de installaties lang mee gaan en de waterkwaliteit geschikt is voor beoogd gebruik. De zuivering gebeurt door middel van een biofilter, een natuurlijke zuivering die als aantrekkelijk groen element in de openbare ruimte kan worden ingepast.

Het filter is speciaal ontwikkeld om typische verontreinigen in stedelijk afstromend hemelwater te verwijderen.

5 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Een BlueBloqs UWB uitgelegd in 5 stappen (zie Figuur 1) 1. opvangen: door hemelwater te scheiden bij de bron, via een HWA of DT-riool . 2. vasthouden: door tijdelijk te bergen in een retentiebuffer of vijver, om de voeten droog te houden en om water gecontroleerd te kunnen zuiveren. 3. zuiveren: door geen bodemvreemde stoffen naar de ondergrond te laten stromen, om aan wet- en regelgeving te voldoen en de bronnen vrij van verstopping te houden 4. opslaan: door grote volumes veilig te bufferen in van nature aanwezige zandlagen. 5. gebruiken: door water terug te pompen vanuit de diepe ondergrond wanneer dat nodig is en te benutten voor bijvoorbeeld beregening of spoelwater. Figuur 1: Versimpelde visuele weergave van een BlueBloqs UWB systeem.

1.3 Doelstelling Een BlueBloqs UWB is een innovatieve oplossing met in potentie een grote toegevoegde waarde voor Rijswijk. Om dit potentieel te valideren, heeft de Gemeente Rijswijk gevraagd de kansrijkheid van een ondergrondse waterberging in Rijswijk te bepalen en een studie uit te voeren naar de haalbaarheid van een BlueBloqs UWB als duurzame watervoorziening voor de beregening van de jonge bomen. Op basis van onderzoek van de gemeente Rijswijk (2024) zal er door klimaatverandering jaarlijks een watertekort van ca. 6.000m3 ontstaan. De doelstelling van dit onderzoek is: Het onderzoeken van de kansrijkheid en haalbaarheid van een BlueBloqs UWB als duurzame watervoorziening voor de beregening van de jonge bomen in de Gemeente Rijswijk. Te beantwoorde vragen zijn: • Zijn er specifieke lokale beperkingen voor het toepassen van een BlueBloqs UWB? • Is de lokale ondergrond geschikt voor een BlueBloqs UWB? • Is er voldoende (regen)water beschikbaar om centraal te verzamelen en beschikbaar te maken in verhouding tot de watervraag? • Is de kwaliteit van het beschikbare water geschikt om na zuivering te infiltreren, op te slaan en later veilig te benutten voor gebruik als beregeningswater? • Hoe zou de BlueBloqs UWB ingepast kunnen worden op een projectlocatie?

6 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de Gebiedsscan uitgewerkt. Hierin worden de regionale mogelijkheden van ondergrondse waterberging in Rijswijk geanalyseerd, de beoordelingscriteria geïdentificeerd en wordt een onderbouwing gegeven van de te kiezen locatie voor een voorlopig ontwerp (VO). Hoofdstuk 3 van deze rapportage zal ingaan op de analyse van de technische haalbaarheid van het Havenkwartier als de gekozen locatie. Hoofdstuk 4 geeft inzicht in het voorlopig ontwerp (VO). Hoofdstuk 5 met als titel Impact en Implementatie beschrijft de conclusie ten aanzien van de meerwaarde van een BlueBloqs UWB voor het projectgebied, inclusief een voorlopige kostenraming en een doorkijk richting de vervolgstappen die nodig zijn om een BlueBloqs UWB daadwerkelijk te realiseren.

7 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

2 GebiedsScan 2.1 Introductie Dit hoofdstuk onderzoekt de mogelijkheden voor de implementatie van een Urban Waterbuffer (UWB) in Rijswijk, met als doel de haalbaarheid te analyseren, optimale locaties te identificeren en de business case op te leveren. Rijswijk, met haar kenmerkende groenstructuur, staat voor een aanzienlijke woningbouwopgave met een prognose van 8.000 - 10.000 nieuwe woningen. Dit legt druk op de leefbaarheid van de stad. De gemeentelijke visie streeft naar een synergie tussen groen en innovatieve architectuur, om zo een leefbare en gezonde stedelijke omgeving te creëren. Het Groenbeleid en het Groenbeheerplan 2024-2028 biedt een kader om de aantrekkelijkheid van Rijswijk te waarborgen. De implementatie van een UWBsysteem kan hierin een belangrijke rol spelen door een duurzame waterbeheerstrategie te bieden die zowel de groenstructuur ondersteunt als de druk op de leefbaarheid vermindert.

2.2 Bodem en Watervoerende lagen Geohydrologische indeling Deze paragraaf biedt inzicht in de geohydrologische classificatie van een 4 km lang traject in Rijswijk, met als doel de meest geschikte locatie te identificeren voor een BlueBloqs Urban Waterbuffer (UWB). Uit de analyse blijkt dat het 1e Watervoerend Pakket (WVP) de optimale keuze is voor de opslag en terugwinning van water. Hoewel het 2e WVP ook geschikt is, impliceert dit hogere kosten voor de realisatie van de bronnen. De beoordeling van de ondergrond omvat diverse factoren, waaronder de geohydrologische opbouw, de achtergrondstroming, de horizontale weerstand en de interactie met nabijgelegen grondwatergebruikers. Een gedetailleerde toelichting op de geohydrologische analyse is te vinden in bijlage 1. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste bevindingen samengevat ter onderbouwing van de conclusie dat het 1e WVP de meest kosteneffectieve en technisch haalbare optie is.

8 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Figuur 2: Doorsnede met lithologische klasse van DinoLoket

De bodemstructuur onder Rijswijk leent zich goed voor ondergrondse waterberging. Het 1e Watervoerend Pakket (WVP), gelegen tussen -18m en -80m NAP en opgebouwd uit de Formaties van Kreftenheye, Urk en Peize-Waalre, biedt met een gemiddelde doorlatendheid van 37m/d (GeoTOP v1.3 en BRO REGIS II v 2.2) een optimale basis. Een voldoende afsluitende deklaag van Holocene afzetting bovenop dit 1e WVP waarborgt de waterdichtheid, hoewel de exacte doorlatendheid nog nader gekwantificeerd moet worden. De weerstand van deze laag wordt geschat op meer dan 1.000 dagen, wat typisch is voor de regio. Onder de Peize- en Waalre Formatie ligt een kleilaag van circa 10 m dik met een verticale weerstand van ongeveer 2.000 dagen die als een goede isolatie fungeert. Het 2e WVP, behorend tot de Peize-Waalre (Zand 8) Formatie, ligt onder deze Waalre kleilaag. Met een hydraulische doorlatendheid van circa 7,5 m/d is dit pakket echter minder geschikt. Daaronder bevindt zich een afwisseling van dunne zand- en kleilagen, die eveneens ongeschikt zijn voor ondergrondse wateropslag. Op basis van deze geologische analyse kan worden geconcludeerd dat het 1e WVP de meest geschikte locatie is voor de implementatie van een ondergronds wateropslagsysteem in Rijswijk.

Grondwaterverplaatsing De achtergrondstroming van het 1e WVP is aan de hand van de Wet van Darcy bepaald op 0.03 – 0,20 m/d (Grondwaterstanden in Beeld). De horizontale grondwaterstroming wordt sterk beïnvloed door de grootschalige grondwateronttrekking bij Delft Noord door DSM. Deze onttrekking wordt de komende jaren stapsgewijs verder afgebouwd. De voorspelling is dat hierdoor de stijghoogtes in het eerste watervoerend pakket in Rijswijk zullen toenemen. Als gevolg daarvan zal de horizontale afstroming afnemen (Grondwateronttrekking Delft Noord. Resultaten Monitoring 2023, 2024). Uit de volgende afbeelding is het mogelijk om te identificeren dat het water naar zuidoost stroomt.

9 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Figuur 3: Isohypsen - grondwaterbeweging van Rijswijk en omliggend stedelijk gebied

Figuur 4: Isohypsen - grondwaterbeweging van Rijswijk met specifieke datapunten

10 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Tabel 1: Berekeningen grondwaterstroming isohypsen

i

Lijnstuk

Afstand (m)

hoog

laag

A

1.730

-1

-2

0,0006

B

903

2

3

0,0011

C

587

3

4

0,0017

D

422

4

5

0,0024

E

287

5

6

0,0035

v n

k

17m/d 0,3

Voor de lagen tussen 52,47 en 79,08

m/dag

m/jaar

0,03

11

0,06

23

0,10

35

0,14

50

0,20

72

In de berekeningen is uitgegaan van de huidige situatie waarbij DSM blijft onttrekken met 360 m3/uur. De snelheid van de grondwaterstroming neemt naar het zuidoosten toe, zijn hoog en moeten worden vermeden voor mogelijke infiltratie en onttrekking. Het advies is om de grondwaterstroming zo laag mogelijk te houden met een maximum van 0,08 m/d, die als snelheid kan worden gelezen. Dit betekent dat de focus op potentiële gebieden voor systeemimplementatie in de gebieden in lijnstukken A en B zal liggen, waar een lagere grondwaterstroming plaatsvindt.

Grondwatergebruikers In Rijswijk is er sprake van winputten en geothermische energiesystemen. Het begrijpen van deze informatie is essentieel bij het implementeren van een Urban Waterbuffer om de ‘waterbel’ in de watervoerende lagen te garanderen. Figuur 5 toont de verschillende soorten huidige grondwatergebruikers in de stad Rijswijk, evenals een interpretatie van de eerder beoordeelde grondwaterbewegingskaarten. Zoals de kaart laat zien, zijn er veel grondwatergebruikers te vinden in het noordoosten van de stadsgrens, evenals in het zuidelijke deel. Het is het beste om afstand te houden van bestaande putten, daarom is de straal van 100 m op elk punt van de put geplaatst om beter te begrijpen waar toekomstige implementatie van infiltratie- en extractieputten geplaatst kan worden. Er is sprake van overige grondwatergebruikers in de vorm van putten voor warmte-koudeopslag. Uit het Bodemenergieplan Rijswijk - Bogaard stadscentrum en Plaspoelpolder (07/2024) valt op te maken dat: - Open bodemenergiesystemen als doubletsysteem in het derde watervoerende pakket moeten worden gerealiseerd (circa 115 tot 240 m -N.A.P.). - Gesloten bodemenergiesystemen worden gepland, maar die vormen geen risico voor een BlueBloqs UWB.

11 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Figuur 5: Grondwatergebruikers in de stad Rijswijk

12 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

2.3 Potentiekaart Op basis van de in paragraaf 2.2 gedefinieerde criteria, toont de potentiekaart aan dat acht wijken in Rijswijk zich bevinden in de groene zone en dat alle acht potentieel geschikt zijn voor de realisatie van een Urban Waterbuffer (UWB) systeem. De bodemgesteldheid in deze wijken biedt hiervoor de noodzakelijke mogelijkheden. Voor een integrale beoordeling is het essentieel om verder te kijken dan alleen de bodemgeschiktheid. Factoren zoals toekomstige ontwikkelingen, de toegankelijkheid van watertappunten voor de tankwagens en aansluitingsmogelijkheden op bestaande rioleringsnetwerken zijn van cruciaal belang. Deze aanvullende criteria kunnen de extra kosten, die gepaard gaan met de implementatie van een UWB-systeem, aanzienlijk beperken. De integrale kaart van Rijswijk biedt een overzicht van de geschiktheid voor infiltratie en onttrekking ten behoeve van de UWB. Deze kaart integreert diverse informatielagen, waaronder isohypsen, grondwatergebruikers, potentiële infrastructuurconflicten zoals de spoortunnel, en andere relevante stedelijke infrastructuur. Door deze elementen te combineren, identificeert de kaart per buurt de meest belangrijke prioriteiten en een eerste beoordeling kan worden gedaan. Er zal vervolgens ingezoomd worden op de buurten met hoogste potentie en op overige criteria worden beoordeeld.

Figuur 6 visualiseert deze geïntegreerde analyse op basis van de potentiekaart.

Figuur 6: Gesynthetiseerde gegevenskaart

13 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

De criteria die zijn gehanteerd om tot een selectie van buurten te komen waar een UWB mogelijk is, zijn opgebouwd uit 3 categorieën. Tabel 1: Categorieën van analyse Geohydrologisch

Hydraulisch

Ruimtelijk

1. Nabijheid DSM voorlopig vermijden, i.v.m. hoge grondwaterstroming

3. Is er een gescheiden HWA aanwezig

5. Kan je 100 meter buiten tracé Spoortunnel en A4 blijven

2. 100m vanaf bestaande grondwatergebruikers blijven

4. Is er een aangesloten oppervlak van ten minste 6ha om regenwater op te vangen

6. Is de bereikbaarheid van het watertappunt goed

Tabel 4 geeft de bijbehorende criteria en selectiekeuzes, waaruit kan worden opgemaakt dat er twee potentiële locaties zijn voor een UWB. Voor alle 8 buurten geldt dat ze sowieso moeten liggen in de groene zone van de geohydrologische karakterisatie (criteria 1-2) voordat de overige criteria (3-6) beoordeeld kunnen worden. Het sportpark Prinses Irene en het Havenkwartier scoren beide op de 4 selectiecriteria positief. Daarbij is ook gekeken of er in de buurten een locatie aanwezig is die een mogelijke koppelkans biedt naast het primaire doel van de UWB, namelijk het watergeven aan bomen. 1. In de wijk De Strijp ligt het Sportpark Prinses Irene dat voor de beregening van de velden water uit de naastgelegen sloten haalt. Een onttrekkingsverbod zal hier negatief uit kunnen pakken voor de beregening van de velden. Het opgeslagen water in de UWB kan hiervoor in droge perioden worden ingezet. 2. De wijk Plaspoelderpolder met het Havenkwartier wordt herontwikkeld. Hier ligt een potentieel om drinkwater te vervangen door een grijswatersysteem. Doordat er een projectorganisatie is kan er met de betrokkenen al direct over inpassing en procesborging worden afgestemd. Tabel 2: Criteria en selectiekeuzes Gescheiden HWA

6ha. aangesloten oppervlak

De Strijp / Overvoorde

ja

Sportpark Prinses Irene

Presidentenbuurt

nee

Ministerbuurt

nee

Strijp/Ministerbuurt

100 meter afstand Spoortunnel en A4

Bereikbaarheid tankwagen

Koppelkansen

ja

Ja, waterbehoefte sportpark

nee

nee

ja

ja

nee

nee

ja

ja

nee

Te Werve

nee

ja

nee

nee

Rembrandtkwartier

nee

nee

nee

Oud-Rijswijk

nee

ja

nee

Plaspoelpolder

ja

ja

ja (waterbehoefte gebouwen en projectorganisatie)

ja ja

ja ja HavenKwartier

deels

14 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

2.4 Vergelijking Havenkwartier en Prinses Irene Sportpark Het primaire doel van de implementatie van een UWB is het leveren van water voor de irrigatie van de bomen tijdens een droogte-protocol/onttrekkingsverbod door het Hoogheemraadschap van Delfland. Op beide projectlocaties kan er meer dan de benodigde hoeveelheid water voor irrigatie worden geïnfiltreerd. Hierdoor kan het beschikbare water ook benut worden voor andere doeleinden. Dit kan de verwachte besparing voor schadepreventie omhoog schroeven. Toepassingen waaraan men kan denken zijn: • Irrigatiewater voor de beregening sportvelden en overig groen • Grijswater in vastgoedontwikkelingen • Speelwater voor in waterpartijen in de buitenruimte De volgende tabel vat de analyse van de twee beste locaties Sportpark Prinses Irene en Havenwartier samen. Tabel 3: Vergelijking Havenkwartier en Sportpark Prinses Irene

Criteria

Sportpark Prinses Irene

Havenkwartier

Bereikbaarheid Tankwagen

Goed

Goed

Onderdeel van de stedelijk infiltratie atlas

Ja

Ja

Deels aanwezig

Aanwezig Aanpassingen:

Opvangen Systeemconfiguratie

Aanpassingen: Het huidige drainagestelsel aansluiten naar één centrale locatie nabij de parkeerplaats.

In een inspectieput een bypass maken, zodat water door de UWB kan worden ingenomen. Het tracé van de persleiding vanuit de retentieberging van het Sijthoffterrein verleggen richting de UWB. Eventueel verdronken stelsel ombouwen naar alleen regenwaterstelsel door het zetten van een overstortmuur.

Niet aanwezig Vasthouden

Aanwezig

Aanpassingen: 150m3 retentieberging Via het huidige verdronken stelsel stroomt het afstromende regenwater direct naar het oppervlaktewater. Dit betekent dat er vermenging plaatsvindt tussen het afstromende regenwater en het oppervlaktewater, waarbij er stoffen zoals pesticiden, nitraat en fosfaat in hogere waarden kunnen voordoen.

Waterkwaliteit Risico’s

Implementatie

Er is niet sprake van een lopend project

Afstemmen met huidige ontwerp op VO-niveau

15 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

Planning

PO0119.1

Onbekend

Rijswijk plant gemiddeld 600 bomen per jaar aan. De kosten bedragen € 800,- per boom. Met 10% inboet kan een jaarlijkse last van €48.000,- worden voorkomen. Gerekend wordt met een onttrekkingsverbod van 1x per 3 jaar.

Algemene baten

UWB: €575.000 (inclusief realisatie, +/- 20%) Zie paragraaf 5.2

Algemene Kosten

Schade aan het sportpark door droogte kan flink in de vervangingskosten lopen. Geschat wordt, na navraag bij een lokale Sportterreinbeheerder (AHVrij, 2024) dat deze kosten €20.000 per veld kunnen zijn. Koppelkansen naast beoogd doel, irrigatie van bomen en openbaar groen

Ontwikkelingen tussen 2024-2034

Voorkomen groeninboet daktuinen

Bij een ontwikkeling van 2.000 woningen en 1.8 personen per woning, en 120l/ppd, is bij een 20% drinkwaterbesparing de jaarlijkse hoeveelheid ~31.500 m3.

Extra waarde

Met een waterprijs van €1,40 /m3 is de jaarlijkse kostenbesparing ~€44.100 In het Havenkwartier komt er een Watertuin. Met de UWB kan de waterkwaliteit als speelwater worden geborgd. 300 meter leidingwerk à €1.200/m (Gemeente Rijswijk 2024)

Business Case

Bypass + Drempel in inspectieput voor lozing naar oppervlaktewater à €10.000

Bijkomende kosten Beregeningssysteem sportpark à €60.000

Benodigde Middelen

Publiek Privaat

Aanleggen 50 meter persleiding à €1.200/m

€ 420.000

2.000x tweede waterleidingnet à €800/woning (Bouwtafel

Drinkwaterzuinig bouwen, 12/2024) € 70.000 € 1.600.000

2.4.1 Business case Sportpark Prinses Irene versus Havenkwartier In tabel 5 zijn de geschatte kosten en baten voor de projectlocaties Sportpark Prinses Irene en Havenkwartier al samengevat. Belangrijke uitgangspunten voor het berekenen van de business case rondom de UWB zijn de vermeden kosten als gevolg van tekort aan water in droge periodes. De extra inboet van bomen als gevolg van droogte leidt tot een inboet van de nieuwe bomen, à €800/boom (gemeente Rijswijk, 2024). Het percentage extra inboet dat voorkomen kan worden, dient nader te worden onderzocht. Er is gerekend met 2 basis scenario’s: 1) een voorkomen inboet door droogte van 10% 1x per 3 jaar 2) een voorkomen inboet door droogte van 10% 1x per 2 jaar.

16 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Voor de beregening van de bomen zal water vanuit een centrale UWB worden opgehaald en van daaruit via een watertankwagen worden getransporteerd. Er wordt hierbij geen rekening gehouden met een direct leveringsnetwerk, maar wel met een voorraadtank en watertappunt. Voor beide scenario’s geldt dat de aannames gevalideerd moeten worden met aanvullend onderzoek. Daarbij zijn er verschillende neveneffecten niet meegewogen in deze business case. Denk hierbij aan het vergroten van het waterbewustzijn onder bewoners door het inpassen van een ruimtelijk aantrekkelijk watersysteem, het verminderd aantal overstorten en het toevoegen van een prettige verblijfplek voor mens en dier. Deze neveneffecten zijn lastig te kwantificeren, maar kunnen een extra motivatie vormen voor de investeringsbeslissing in een UWB. 1.

UWB bij het Havenkwartier: De terugverdientijd is 35 jaar bij een investering van €575.000 en bij operationele lasten van €16.500 per jaar, als we in de business case alleen uitgaan van de beregening van bomen. De indicatieve terugverdientijd is 30 jaar. De baten bestaan uit het voorkomen van 10% extra inboet 1x per 3 jaar in basis 1 en 10% extra inboet 1x per 2 jaar in basis 2. Daarnaast is ook doorgerekend wat het besparen van drinkwater doet door een grijswatersysteem aan te leggen bij 1.000 woningen. Hierdoor zal de benodigde investering ook met €800.000 groter zijn dan bij optie 1. Een deel van deze kosten zal mogelijk kunnen worden doorgelegd door eisen te stellen aan de projectontwikkelaar.

Grafiek 1: Vergelijking Havenkwartier basis en met drinkwaterbesparing in het Havenkwartier

17 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

2. UWB bij het Sportpark Prinses Irene: De terugverdientijd is 26 jaar op basis van de initiële investering en de jaarlijkse onderhoudskosten. De baten bestaan uit het voorkomen van 10% extra inboet 1x per 3 jaar en het voorkomen van grootschalige veldrenovatie in een langdurige droge zomer. In dit model zijn we ervan uitgegaan dat er 8 van dergelijke droge jaren in de 25 jaar zijn, waarin de toplaag van 3 velden vervangen zou moeten worden.

Grafiek 2: Vergelijking Havenkwartier en Sportpark Prinses Irene

18 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

2.5 Conclusie Gebiedsscan De beoordeling van het Havenkwartier en het Sportpark Prinses Irene verschillen niet veel van elkaar. Er is een licht voordeel voor het Havenkwartier ten opzichte van het Prinses Irenepark. Dit is om de volgende redenen: 1.

De Investeringskosten zijn respectievelijk €545.000 tegen €920.000. Hoewel de maatschappelijke baten op den duur hoger zijn van een UWB op het Sportpark Prinses Irene is de implementatie van een UWB op het sportpark complexer.

2. In het Havenkwartier is een projectorganisatie actief die zich richt op de gebiedsontwikkeling. Deze structuur biedt een gunstige context voor het waarborgen van de kwaliteit van het ontwerp en het efficiënt toewijzen van de benodigde middelen. De gecentraliseerde aanpak binnen de projectorganisatie faciliteert een gestroomlijnde besluitvorming en een geoptimaliseerde inzet van financiële en personele middelen, wat essentieel is voor een succesvolle realisatie van een eventuele UWB. De conclusie is dat ondergrondse opslag van hemelwater in Rijswijk kan, mits er aan de volgende principes wordt voldaan. •

Grondwater stroomt lokaal in zuidoostelijke richting, verwachte stroomsnelheid is laag. De infiltratieput en de onttrekkingsput dienen 5 m in zuidoostelijke (benedenstrooms) richting van elkaar vandaan geplaatst te worden.

•

Het geschikte grondpakket is het 1e WVP op een diepte van -20 en -40 m onder maaiveld.

•

Gezien de samenstelling van het grondwater in WVP1 is het belangrijk om het opgeslagen hemelwater vrijwel ongemengd terug te winnen. Hiervoor is het van belang dat het opslagsysteem enige schaal heeft. Op basis van eerdere studies in deze omgeving zou om 60% ongemengd terug te winnen minimaal 2,5 keer de benodigde vraag moeten worden geïnfiltreerd, ca. 15.000 m3/j, om elk jaar, gedurende 20 jaar lang.

•

Om de functionaliteit van de voorgestelde waterbuffer verder te optimaliseren en naast groenberegening ook andere doelen te realiseren, is het noodzakelijk om meer dan de genoemde 15.000 m3 te infiltreren. Dit kan worden bereikt door het voorgestelde aangesloten oppervlak van 6 ha te vergroten. Hoewel deze aanpassing een kleine toename van de investeringskosten vraagt met circa €50.000 ten opzichte van het basisscenario (EUR 310.000) en een verlenging van de terugverdientijd met 2 tot 8 jaar met zich meebrengt, resulteert dit in een significant grotere impact. Een dergelijke strategische keuze stelt je in staat om de meerwaarde van de waterbuffer te maximaliseren en een breder scala aan duurzaamheidsdoelstellingen te behalen.

•

In het projectgebied bevinden zich behalve DSM ook binnen een straal van 500 m andere grondwatergebruikers, de invloed is minimaal gezien de afstand tot de beoogde locatie.

19 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

3 Technische haalbaarheid Havenkwartier 3.1 Introductie Het Havenkwartier is een dynamische en snelgroeiende wijk in de Plaspoelpolder. Historisch gezien staat de wijk bekend als een industrieel gebied gedomineerd door havenactiviteiten, gebaseerd op de nabijheid van belangrijke waterwegen. In de komende jaren wordt het Havenkwartier getransformeerd van industrieel gebruik naar meer gemengd gebruik, gericht op residentiële, commerciële en culturele ontwikkeling. Het Havenkwartier is strategisch gelegen in de buurt van belangrijke ontsluitingswegen, waaronder de A4. De beoogde locatie voor een UWB is aan de Tinbergenstraat bij de Sijthofflocatie (zie figuur 7), omdat: • • •

Er geen conflicterende ruimteclaims zijn. De locatie in een ecologische zone ligt, waarmee het aansluit op de waarden van een Urban Waterbuffer. Er sprake is van een betere stopplek voor de watertankwagen.

3.2 Juridische context Het infiltreren van (regen)water in het eerste watervoerend pakket (1e WVP) met als doel om dit water later weer te onttrekken is een vergunningsplichtige activiteit. Het bevoegd gezag hiervoor is het Hoogheemraadschap van Delfland1. Voor het verkrijgen van de vergunning is het noodzakelijk om een beoordeling te maken van de mogelijke negatieve gevolgen van de onttrekking en indien nodig maatregelen of voorzieningen te treffen om die gevolgen te voorkomen of te beperken (Art. 5.3 Waterschapsverordening Delfland). De beoordeling is erop gericht om in de planvorming aannemelijk te maken dat: • de infiltratie en -onttrekking geen nadelige effecten heeft op de stijghoogtes en waterpeilen in de omgeving (als gevolg van overmatig onttrekken, dan wel infiltreren); • de activiteit niet in een restrictiegebied plaatsvindt; • er geen onwenselijke interferentie is met andere grondwatergebruikers in de directe omgeving; • de waterkwaliteit van het te infiltreren water voldoet aan de eisen van Art. 8.89 en Bijlage XIX van het Besluit Kwaliteit Leefomgeving. Na realisatie geldt een meet- en registratieverplichting (Art. 5.3 Waterschapverordening Delfland). Op basis van het voorlopig ontwerp zal een monitoringsplan worden vastgesteld, wat specifiek is toegespitst op de resultaten van deze haalbaarheidsstudie.

Het projectgebied ligt niet in een grondwaterbeschermingsgebied en maakt geen onderdeel uit van de Strategische Zoetwatervoorraad (Provincie Zuid-Holland, 2025)

3.3 Gebruikseisen De gebruikseisen van het water zijn tweeledig. Enerzijds moet er voldoende water beschikbaar zijn om het watertekort voor de beregening van de bomen te kunnen compenseren, ruim 6.000m3/jaar (Gemeente Rijswijk, 2024). Dit watertekort is er vooral in de zomermaanden, dus de piekvraag van ±2.000m3 in juli en augustus bepaalt de minimale onttrekkingscapaciteit van de BlueBloqs UWB voor een periode van 60 1

In het geval de onttrekking is >150.000m3/jaar, dan is de Provincie Zuid-Holland het bevoegd gezag. 20 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

dagen. Anderzijds is ook de kwaliteit van het water van belang. Het water zal primair worden gebruikt voor de irrigatie van de bomen. Aangezien het grondwater in het 1e WVP brak is, en dit funest is voor het groen, zal er geïnfiltreerd zoet (regen)water in opgeslagen moeten worden. Aan de randen vermengt het zoete water met het aanwezige brakke grondwater en is daardoor niet geschikt voor beregening. Uitgaande van een gemiddeld terugwinrendement van onvermengd water van 60% zal dus minimaal 9.600m3 geïnfiltreerd moeten worden. Grondwater is altijd in beweging en een bepaalde garantie ten opzichte van het te onttrekken volume is gewenst. We werken daarom met een veiligheidsfactor van 2.5 ten opzichte van het bruto volume. We adviseren altijd minimaal 15.000m3 per jaar te infiltreren. De gebruikseisen zijn samengevat in onderstaande tabel. Tabel 6: Samenvatting van de belangrijkste gebruikseisen. Jaarlijkse vraag in m3

6.000

Max. levering in m3/maand

2.000

Pieklevering in m3/uur

15

Zoutgehalte in µS/cm

0,3-0,6

infiltreren m3/jaar

15.000

21 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

3.4 Ruimtelijk Voor een analyse van het projectgebied is onderscheid gemaakt in de functionaliteit van drie verschillende gebieden: 1. Het watervoorzieningsgebied: Gemeente Rijswijk 2. Het opvanggebied van het regenwater 3. De locatie van de BlueBloqs UWB voorzieningen

A

B Figuur 7: Ontwikkelkavels Havenkwartier en zoekgebied A&B voor een UWB

Het Havenkwartier is een gebiedsontwikkelingsproject dat in fasen wordt uitgevoerd, zoals geïllustreerd in Figuur 7. De ontwikkeling bevat gebouwblokken met (groene) daken, binnenplaatsen en duurzame ontwerpelementen in de groene doorsteek. De oppervlakten met bijbehorende afvloeiingscoëfficiënten vormen een totaal van ~16ha. Voor de infiltratie van 15.000m3 per jaar is netto 4ha oppervlakte nodig, wat met afstromingscoëfficienten neerkomt op bruto 6ha. Gedetailleerde informatie over de oppervlakte van elke fase is te vinden in Tabel 7. Omdat alle huidige en toekomstige kavels aangesloten zijn op een gescheiden, maar verdronken HWArioolstelsel, is er voldoende oppervlakte beschikbaar waar de UWB op kan worden aangesloten. De beoogde locatie ligt dicht bij een regionale waterkering. Gezien de afstand tot de kernzone van de kering van 20m levert dat op de locatie geen probleem op. Het is hierdoor mogelijk om de infiltratie – en onttrekkingsbron in de zone zelf te realiseren. Voor het aanvoeren van een persleiding van het Sijthoff terrein naar de UWB gelden geen restricties.

22 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Tabel 7: Afstromingskarakteristieken Havenkwartier Type

Oppervlakte (ha)

Oppervlaktetype

Afvoercoëfficiënt

Groene Daken

1,45

Semi verhard

0,7

Hof

0,75

Semi verhard

0,3

Daken

1.90

Verhard oppervlak

0,9

Openbare ruimte

9,00

Verhard oppervlak

0,90

Groen

2,95

Vegetatie

0,30

Totaal

16,05

3.5 Geohydrologie Uit de BodemScan is gebleken dat de geschiktheid van de ondergrond afhangt van een aantal factoren, waaronder de geohydrologische opbouw, de achtergrondstroming, en de interactie met andere nabijgelegen grondwatergebruikers. De uitgebreide toelichting op de geohydrologische analyse is terug te vinden in bijlage 1. In dit hoofdstuk worden alleen de belangrijkste bevindingen besproken.

Bodemopbouw onder het Havenkwartier De bodemopbouw op de projectlocatie is geschikt voor de BlueBloqs UWB. Het 1e WVP bevindt zich van 18m tot -80m NAP, opgebouwd uit een Formatie van Kreftenheye, Urk en Peilre-Waalre. De doorlatendheid van de Formatie van Kreftenheye is 37m/d. (GeoTOP v1.3 en BRO REGIS II v 2.2). Deze reeks wordt gevolgd door een 10m dikke kleilaag (formatie Waalre) en een daaropvolgende formatie Peize en Waarle van 29m dik met een doorlatendheid van 17 m/d, afgesloten met een extra kleilaag van de formatie Waalre. Samen vormen de Kreftenheye- en Urk-formaties —bestaande uit fijn tot grof zand— een goed doorlatend zandpakket onder de afsluitende Holocene deklaag. Boven dit eerste WVP ligt een afsluitende deklaag van 18m met Holecene afzetting. Hoewel de doorlatendheid van deze deklaag niet is gekwantificeerd, kan worden aangenomen dat deze zeer laag is, met een weerstand die naar schatting meer dan 1000 dagen bedraagt, een waarde die typerend is voor deze regio (Zuurbier et al., 2014a). De geohydrologische opbouw is, schematisch, weergegeven in figuur 9.

23 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Figuur 8: Verticale doorsnede aangepast van het DINO loket-profiel

Grondwaterstroming De achtergrondstroming van het 1e WVP is aan de hand van de Wet van Darcy bepaald op 0.06 m/d (Grondwaterstanden in Beeld). De horizontale grondwaterstroming wordt sterk beïnvloed door de grootschalige grondwateronttrekking bij Delft Noord. Deze onttrekking wordt stapsgewijs verder afgebouwd. De voorspelling is dat hierdoor de stijghoogtes in het eerste watervoerend pakket in Rijswijk zullen toenemen. Als gevolg daarvan zal ook de horizontale afstroming afnemen (Grondwateronttrekking Delft Noord. Resultaten Monitoring 2023, 2024). De beoogde realisatie van de BlueBloqs UWB zou samenvallen met de laatste fase van de afbouw van de Grondwateronttrekking Delft Noord. De achtergrondstroming is dus beperkt en met een goed putontwerp (gescheiden bronnen, filterlengte en filterdiepte) en voldoende geïnfiltreerd water kan een stabiele zoetwaterbel worden gerealiseerd op de projectlocatie. Geadviseerd wordt om tijdens de looptijd van de onttrekking van DSM een factor 2,5 van watervraag aan te houden en dit kan worden afgebouwd naar 1,5x de watervraag wanneer de onttrekking bij DSM is gestopt.

Grondwaterstanden De lokale variatie van het freatische grondwaterpeil rond het projectgebied is weergegeven in Figuur 4 op pagina 49. In het kader van de monitoring van de onttrekkingsafbouw bij DSM in Delft Noord, wordt ook de invloed van toename in stijghoogte in het eerste watervoerend pakket op de freatische grondwaterstonden gemonitord (Grondwateronttrekking Delft Noord. Resultaten Monitoring 2023). Hier worden geen grote effecten gemeten, waarbij de debieten vele malen groter zijn dan de volumes die zijn beoogd voor de UWB. De interferentie met het freatisch pakket wordt beperkt door de voldoende afsluitende deklaag. De infiltratie in het 1e WVP bij het Havenkwartier zal dus geen merkbaar effect geven op de freatische grondwaterstanden.

Zoet/zout Het grondwater in het eerste watervoerend pakket is overwegend brak en zuurstofarm. Dit maakt het aanwezige grondwater ongeschikt voor beregening van het park. Het brakke grondwater is wel geschikt

24 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

voor het creëren van een UWB. Door de verschillende samenstelling van het te infiltreren zoete regenwater ten opzichte van het zoute water in de diepe ondergrond, kan een zoetwaterbel worden gerealiseerd in het eerste watervoerend pakket. Door afdrijving, opdrijving en vermenging van het zoete en zoute water, kan niet al het geïnfiltreerde water weer op de juiste kwaliteit worden teruggewonnen. Met een goed bron ontwerp kan het terugwinrendement worden gemaximeerd tot 60% van het geïnfiltreerde water.

Aandachtsgebieden De aanwezigheid van andere grondwatergebruikers kan invloed hebben op de haalbaarheid en het ontwerp van het beoogde waterbergingssysteem en op het aanvragen van de vergunning Waterwet. Bronhouders van de grondwatergebruikers zijn de Provincie Zuid-Holland, Hoogheemraadschap van Delfland en de gemeente Rijswijk. Het projectgebied Havenkwartier kent verder geen gebiedsbeperkingen. Er zijn geen significante grondwaterbeschermingsgebieden in de directe omgeving. Gebieden die zijn aangewezen als 'Prioriteitsgebied en 'Prioriteitsgebied Geografische Waarden', waar beperkte of geen veranderingen in grondwaterstanden zijn toegestaan, zijn niet aanwezig op de locatie (zie bijlage 1). Er bevinden zich rond het projectgebied enkele grondwateronttrekkingen. Deze onttrekkingen beïnvloeden in minimale mate het geïnfiltreerde zoete water. Aangezien dit een gebiedsontwikkelingsproject is, is het waarschijnlijk dat er extra putten voor warmtekoudeopslag worden geboord. Uit het Bodemenergieplan Rijswijk - Bogaard stadscentrum en Plaspoelpolder (07/2024) valt op te maken dat: -

Open bodemenergiesystemen als doubletsysteem in het derde watervoerende pakket moeten worden gerealiseerd (circa 115 tot 240 m -N.A.P.) en vormen door de gescheiden kleilagen geen probleem voor een UWB. Gesloten bodemenergiesystemen vormen geen risico voor een UWB.

Geadviseerd wordt om in toekomstige ontwikkelingen minimaal 50m afstand te houden van de BlueBloqsputten, in een andere grondlaag te boren of via verder onderzoek te bepalen of er sprake is van conflicterende onderlinge invloeden. In de nabije omgeving zijn een aantal gesloten bodemenergiesystemen, maar deze vormen geen risico voor de BlueBloqs UWB. Nabij het projectgebied bevinden zich ook enkele open-bodemenergiesystemen met een maximale capaciteit van ~50.000 m³/j. Deze staan op een afstand van >250 meter van de beoogde locatie, waardoor dit nauwelijks tot geen invloed zal uitoefenen op de UWB.

3.6 Waterbalans De waterbalans is het instrument waarmee de hoeveelheid water die kan worden opgevangen en de hoeveelheid water die kan worden geleverd bepaald en gevisualiseerd wordt. Hierbij wordt een vergelijking gemaakt tussen het opvangvolumepotentieel en de lokale vraag voor de projecttoepassing. Voor dit project zijn de neerslaggegevens verzameld van KNMI Station 344 in Rotterdam. De waterbalans voor het aansluiten van het volledige oppervlak in het Havenkwartier toont aan dat het vastgestelde gebied een potentieel heeft van ~67.000m³ water, waarvan ~40.000m³ beschikbaar is voor gebruik, rekening houdend met een onttrekking van 60% uit de aquifer. Dit geeft aan dat er voldoende water is om aan de jaarlijkse vraag van 6.000m³ voor irrigatie te voldoen.

25 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Watervraag Er wordt verwacht dat er 6.000m3 nodig is voor de irrigatie van bomen in de maanden juni tot en met augustus, tijdens een droogte-protocol. Voor de andere maanden wordt geen waterbehoefte in aanmerking genomen, vanwege de natuurlijke neerslag in die periode. Een extra vraag van ~34.000 m3 per jaar zou overwogen kunnen worden voor huishoudelijk gebruik. Dit zal afhangen van de ontwikkeling en bouw van Fase 2 van het Havenkwartier.

Hemelwateraanbod De hoeveelheid water die “beschikbaar komt, is afhankelijk van drie factoren: • De neerslag • Het afgekoppelde oppervlak • De manier waarop het water wordt opgevangen en getransporteerd. Het afgekoppelde oppervlak Het hemelwater dat met de UWB moet worden opgeslagen, komt van de percelen van Fase O, Fase 1A, 1B en 1C, hetgeen goed is voor een bruto totaal van 16ha. De verzamelgebieden zijn grofweg in drie grote groepen verdeeld: daken/verhard oppervlak, groene daken en groene infrastructuur/binnenhoven. Elk type oppervlak heeft een gedefinieerde afvoercoëfficiënt en een verschillende verdampingscoëfficiënt, gecombineerd tot een afstromingscoëfficiënt. Dit bepaalt een effectief opvanggebied van circa 8,95ha. De onderstaande tabel vat het bovenstaande samen. Tabel 8: Bepaling netto afstromingsoppervlakte Type

Oppervlakte (ha)

Type

afstromingscoëfficiënt

Effectief gebied (Ha)

Groene Daken

1,45

Semi verhard

0,65

0,94

Hof

0,75

Semi verhard

0,24

0,18

Daken

1,90

Verhard oppervlak

0,81

1,54

Openbare Ruimte

9,00

Verhard oppervlak

0,63

5,67

Groen

2,95

Vegetatie

0,21

0,62

Totaal

16,05

8,95

Nu het maximale opvangpotentieel van het projectgebied is vastgesteld, is het essentieel om het volume te beoordelen dat uiteindelijk kan infiltreren in relatie tot de voorgestelde infrastructuur voor installatie. Er zijn vier scenario's opgesteld om te bepalen in hoeverre het UWB-systeem aan de behoeften voldoet. Alle alternatieven zijn gebaseerd op dezelfde jaarlijkse regenval van 733 mm (gemeten in 2022, het droogste jaar van de afgelopen vijf jaar). Hierbij is rekening gehouden met hetzelfde opvanggebied en dezelfde afvoercoëfficiënten. Uit tabel 9 is het volgende te concluderen: hoe groter de opslagcapaciteit van de tank, hoe minder hemelwater er naar het oppervlaktewater stroomt, hoe lager het terugwinvolume, maar uiteraard ook hoe hoger de investeringskosten voor een UWB.

26 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Tabel 9: Scenariovergelijking Volume [m3]

66.890

Retentie

Infiltratie

Totaal beschikbaar volume voor gebruik [m3] 60% extractieefficiëntie.

Watervraag

# Putten

Ruimtebeslag Biofilter

Bui [mm]

Retentie Volume [m3]

%

Volume [m3]

1

20

1800

99

66.220

39.732

6.000

3

135

2

15

1400

94

62.877

37.725

6.000

2

90

3

10

950

85

56.856

34.114

6.000

2

90

4

5

450

60

40.134

24.080

6.000

2

50

Scenario

[m2]

Op basis van deze uitgangspunten is scenario 3 als meest realistische scenario gekozen om verder uitgewerkt te worden, omdat het kan voorzien in de watervraag voor de bomen, er ook voldoende water overblijft voor andere doeleinden en het qua kosten-baten het meest efficiënt is.

Conclusies waterbalans Voor het vaststellen van de waterbalans zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • • • • •

Neerslag op basis van gemiddelden KNMI-weerstation 344 Rotterdam. Neerslag die valt op de bebouwing van de percelen van Fase O, Fase 1A, 1B en 1C wordt opgevangen door de UWB. Op basis van de lokale geohydrologie (zie hoofdstuk 3.5) wordt uitgegaan van een terugwinrendement van 60%. Dit betekent dat er minimaal 15.000m3 per jaar geïnfiltreerd moet worden om in de watervraag te kunnen voorzien. Op basis van de lokale geohydrologie (zie hoofdstuk 3.5) is infiltratie met een snelheid van 15 m3/h per bron haalbaar. Het BlueBloqs biofilter heeft een debiet van 0.3 m3/m2/uur. Door te spelen met het formaat van het biofilter, kan voldoende zuiveringscapaciteit worden gerealiseerd in verhouding tot de maximale infiltratiesnelheid.

Met 50% van het oppervlak van Fase O, Fase 1A, 1B en 1C kan er per jaar 15.000 m³ worden opgevangen. Op basis van het terugwinrendement van 60% kan uit de hiermee gecreëerde zoetwaterbel jaarlijks 6.000 m³ aan hoogwaardige kwaliteit zoetwater worden onttrokken. Het overschot kan in dit geval gebruikt worden om een extra buffer op te bouwen in de ondergrond. Sowieso wordt een opstartperiode van een half jaar aangeraden, waarin wel water wordt geïnfiltreerd, maar er nog niet wordt onttrokken. Op deze manier kan een stabiele zoetwaterbel worden gecreëerd die een voldoende buffer geeft om een hele zomer te kunnen overbruggen. De waterbalans wordt gevisualiseerd in Figuur 9 hieronder. Er zijn vier lijnen: 1. Zwart vertegenwoordigt het cumulatieve opgevangen volume in m³ voor alle gebieden. 2. Groen vertegenwoordigt de cumulatieve hoeveelheid water die beschikbaar is voor gebruik. 3. Oranje vertegenwoordigt de cumulatieve vraag in m³. 4. Blauw vertegenwoordigt het volume dat in de watervoerende laag achterblijft

27 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Figuur 9: Waterbalans

3.7 Waterkwaliteit Grondwaterkwaliteit De waterkwaliteit in het eerste watervoerend pakket is belangrijk in het kader van het vergunningstraject. De vergunningsverlener (HH Delfland) toetst vanuit de beleidsgedachte dat er geen verslechtering van de grondwaterkwaliteit mag plaatsvinden. Door achtergrondwaardes van de huidige waterkwaliteit in het eerste watervoerend pakket te bepalen, kan dit een ruimere norm voor de streefwaarden van het te infiltreren water opleveren. Door het ontbreken van specifieke waterkwaliteitsmetingen voor het gebied Havenkwartier, zijn er algemene aannames gedaan op basis van Nederlandse normen voor stedelijk water (Stowa).

Kwaliteit van het afstromend hemelwater De waterkwaliteit afkomstig van straten, groendaken en andere ondoorlatende oppervlakken bevat doorgaans een mix van verontreinigingen zoals zwevende stoffen, koolwaterstoffen, nutriënten (bijv. nitraat en fosfaat) en microbiologische verontreinigingen zoals E. coli. Water van groendaken vertoont vaak een verbeterde kwaliteit in vergelijking met straatafvoer, met lagere concentraties zware metalen en koolwaterstoffen, hoewel het nog steeds nutriënten en organisch materiaal kan bevatten. De onderstaande tabel geeft een overzicht van waterkwaliteitsparameters voor afstromend water in stedelijk gebied in Nederland

28 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

Tabel 4: Bandbreedtes van waterkwaliteitsparameters voor stedelijk afstromend water Parameter

Typische range

Bron notities

pH

6,5-8.0

Over het algemeen neutraal tot licht alkalisch.

Totale Zwevende Stoffen (TSS)

50 – 200 mg/L

Hoger in straatwater dan in water van groendaken

Chemisch Zuurstofverbruik (COD)

50 – 150 mg/L

Indicatie van organische en chemische vervuiling

Totale Stikstof (TN)

1,0 – 5,0 mg/L

Verhoogd door meststoffen en organisch materiaal

Totale Fosfor (TP)

0,1 – 0,5 mg/L

Veel voorkomend in afvoer van landbouwgebieden

Zware Metalen (bijv. Zn, Cu)

0,01 – 0,1 mg/L

Vaak gerelateerd aan verkeer en dakmaterialen

E. coli

Variabel, doorgaans hoog

Microbiologische verontreiniging door afvoerwater

Om de waterkwaliteit in het Havenkwartier nauwkeurig te beoordelen en te voldoen aan de Nederlandse waterkwaliteitsregels, waaronder de Kaderrichtlijn Water (KRW), is een gedetailleerde waterkwaliteitscampagne noodzakelijk. Dit zal nauwkeurige gegevens opleveren om een effectief systeem voor regenwateropvang, -behandeling en -opslag in de aquifer te ontwerpen dat voldoet aan milieueisen en eisen op het gebied van volksgezondheid.

29 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

4 Voorlopig ontwerp Havenkwartier 4.1 Uitgangspunten voor het Voorlopig Ontwerp De UWB verzamelt regenwater, idealiter van bestaande infrastructuur, zuivert, infiltreert het en pompt het vanuit de diepe ondergrond naar een voorraadtank.

Figuur 10: IO Diagram – Havenkwartier •

•

• • • • • •

Gezien de bestaande infrastructuur is de meest effectieve configuratie gebaseerd op inname van hemelwater dicht bij de uitstroomvoorziening van het HWA bij de Vliet. Met minimale aanpassingen kan op deze manier het volledige overschot aan regenwater in natte periodes worden benut voor de BlueBloqs UWB. Vanwege de horizontale afstroming is het advies te werken met een gescheiden infiltratiebron en onttrekkingsbron die in zuidoostelijke richting 5 meter van elkaar zijn verwijderd. Hiermee kan de invloed van de horizontale afstroming op de vorming van de zoetwaterbel worden gemitigeerd. Infiltratie van gezuiverd water in BlueBloqs-infiltratiebron (BlueWell) gebeurt met 30m³ /u en kan vervolgens onttrokken worden uit de BlueBloqs-onttrekkingsbron voor hergebruik met 15m³/u. Bronnen moeten op minimaal 20m afstand van de kering worden gerealiseerd. De 2 BlueWells hebben elk een afmeting van 3,25 m2 (1,8x1,8m). Voor dit scenario is geen aanvullende retentievoorziening nodig, mits de berging in het HWA stelsel voldoende is en kan worden gerealiseerd. Een biofilter van 90m2 is nodig voor de zuivering, ingepast als groenvak op het maaiveld. BlueHub 15m2 (kan ondergronds, half-verzonken of bovengronds) Het water wordt vanuit de BlueBloqs UWB naar een voorraadtank gepompt. Een volume van 20m3 is wenselijk.

Van daaruit verzamelt een waterwagen het water en vervoert het naar verschillende locaties in de stad waar irrigatie nodig is. Het reguliere zuiveringsproces van de BlueBloqs UWB lijkt afdoende te zijn op basis van de bureaustudie over de te verwachten waterkwaliteit, met uitzondering van een eventuele

30 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

noodzakelijke PFAS-reductie. Hierbij zal als middel een combinatie van zandfiltratie met actief kool worden voorgeschreven.

4.2 Zuiveringsontwerp Het zuiveringsontwerp bestaat uit meerdere stappen (BlueBloqs Treatment Train, Figuur 11), waarbij het voornaamste onderdeel gecontroleerde biofiltratie is. Hierin vinden natuurlijke processen plaats om de verontreinigingen uit het hemel- en oppervlaktewater halen. De belangrijkste groepen en zuiveringsstappen zijn weergegeven in tabel 5. Tabel 5. Voorkomende verontreinigende stoffen in afstromend regenwater en hun behandelingsmechanisme in de BlueBloqs Urban Waterbuffer. Type vervuiling

Zwevend stof

Zware metalen

Nutriënten

Polyaromatische koolwaterstoffen (PAKs)

Pathogenen (virussen, bacteriën)

Concentratie

Waarom zuiveren

Hoe te zuiveren

Zand, slib, NaCl of deeltjes

Zwevend stof <0.1 mg/l Troebelheid <1 NTU

Om verstopping van het filter te voorkomen

• Zandvangers Mechanische verwijdering in het filter

Zn, Ma, Fe

In afstromend hemelwater komen doorgaans hoge concentraties ijzer, mangaan en zink voor

Om verstoppingen in leidingen te voorkomen, maar ook om milieuhygienische redenen

IJzer (Fe) en mangaan (Ma) worden verwijderd door beluchting, adsorptie en filtratie

N, P, K

Doorgaans is er een lage concentratie van nutriënten aanwezig in hemelwater. Via tijdelijke berging kan die toenemen.

De aanwezigheid van nutriënten kan leiden tot significante biologische groei in de leidingen en de bron, wat kan leiden tot verstopping.

Stikstof (N) en fosfor (P) verbindingen worden verwijderd in het biofilter door beluchting, nitrificatie, denitrificatie en adsorptie processen.

Naftaleen, fenantreen, chryseen

Afhankelijk van verharding en verkeersklasse, de fijne deeltjes van uitlaatgassen, banden en remmen en oliën van voertuigen

PAKs zijn zeer schadelijk voor de gezondheid, en mogen de aquifer niet bereiken.

PAKs worden door zandfiltratie geadsorbeerd (sorptie) en afgebroken door de biologische activiteit.

Ecoli, enterococcen

Verhoogde concentratie wordt aangetroffen in open bassins waar regenwater wordt vastgehouden.

Bij hergebruik en direct menselijk contact kan dit tot gezondheidsrisico’s leiden.

Pathogenen worden doorgaans door verblijfstijd in de bodem verwijderd.

Bron: STOWA Regenwater database + monitoring UWB-systemen door FieldFactors.

Het zuiveringsontwerp bestaat uit meerdere stappen waarbij het voornaamste onderdeel gecontroleerde biofiltratie is. Hierin vinden natuurlijke processen plaats om de verontreinigingen uit 31 / 56

Urban Waterbuffer Rijswijk

PO0119.1

het hemelwater halen.

Figuur 11: Treatment Train BlueBloqs UWB

Het biofilter combineert helofyten met langzame zandfiltratietechnieken en actief kool die samen zorgen voor de verwijdering van zwevende stoffen, zware metalen, nutriënten en organische stoffen uit het instromende hemelwater. Hierdoor ontstaat water van de juiste kwaliteit. Zuiveringsefficienties variëren, maar voor de belangrijke stoffen die aangetroffen worden in hemelwater is te concluderen: NTU 95%, TSS 80%, Fe Mn 80%, PO4 80%. Daar waar specifieke verontreinigingen worden aangetroffen, kunnen er mineralen aan de filtermedia worden toegevoegd.

Fysisch

Buffer

BlueHub

Bezinking

Zeef, Y-strainer, Oliescheider

1mm

Mechanisme

Tank met lage turbulentie

0,5 - 0,4mm 0,25 - 0,05mm

BlueWell (Aquifer)

0,04 - 0,02mm

Tank met lage turbulentie, scherm en schot

Biologisch

Afsterving, filtratie Biologische afbraak

Chemisch

Effect/ efficiëntie

BlueBiofilter

Verwijdering van metalen en anorganische vaste stoffen

Beluchting

Sorptie

Verwijdering van metalen, zwevende stoffen en verwijdering van olie.

Metalen, vaste stoffen (TSS), nutriënten, organische stoffen (PO4-P), afbraak van olie

Verwijdering van bacteriën en virussen 3-7 log