RIB 25 072 Wensen en bedenkingen op initiatiefvoorstel Leegstandsverordening

ons kenmerk Portefeuillehouder

25.068769 G.J.H. van Malsen

Beleidsthema Volkshuisvesting De Raad Doel raadsinformatiebrief Informeren door college

Betreft

Wensen en bedenkingen op initiatiefvoorstel Leegstandsverordening

Datum

Inleiding Naar aanleiding van het door het CDA ingediende initiatiefvoorstel inzake het vaststellen van een Leegstandsverordening Rijswijk 2025, biedt het college u hierbij formeel haar wensen en bedenkingen bij dit voorstel aan1. Hoewel wij de doelstellingen van het voorstel – het tegengaan van leegstand en het bevorderen van beter gebruik van vastgoed – onderschrijven, geven wij enkele kanttekeningen en overwegingen mee omtrent de effectiviteit en uitvoerbaarheid van het initiatiefvoorstel. Hierbij richten wij ons hoofdzakelijk op woningen. 1. Actuele omvang van leegstand in Rijswijk Leegstandscijfers zijn een momentopname. Woningen en bedrijfspanden staan doorgaans tijdelijk leeg (zogenoemde frictie- of mutatieleegstand). Daarnaast speelt mee dat er bij een aanzienlijk deel van de panden sprake is van ‘administratieve leegstand' (er staat dan geen persoon of bedrijf ingeschreven op dit adres). Dit betekent echter niet dat het pand ook daadwerkelijk leeg staat. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van een tweede woning. Het Centraal Bureau voor de Statistiek doet jaarlijks onderzoek naar de leegstand van vastgoed in Nederland. Aan de hand van geconstateerd energieverbruik meet men of de panden toch in gebruik zijn (toepassing ‘energiecorrectie’). Daarom is het belangrijk om ons te richten op de langdurige leegstand van panden waarbij sprake is van nihil energieverbruik.

In Rijswijk stonden begin 2025 naar schatting totaal 1.230 verblijfsobjecten administratief leeg, waarvan 990 woningen. Bij de woningleegstand gaat dit om circa 3% van de woningvoorraad. Dit is hoger dan het landelijk en regionaal gemiddelde van 2% (zie bijlage 1). Ook zien we een stijging ten opzichte van de leegstand per november 2024 (zie tabel 1 hieronder). Uit cijfers van 2024 bleek dat 15% van de leegstaande woningen langer dan 1 jaar daadwerkelijk leeg stond (géén inschrijving en geen geconstateerd energieverbruik op een adres). Dit is 0,4% van de totale woningvoorraad. Deze cijfers geven echter geen inzicht op wijk of adresniveau, waardoor niet bepaald kan worden of dit met name gaat om woningen in (her)ontwikkelingsgebieden.

1 Conform artikel 147a Gemeentewet, vierde lid, alsmede in artikel 40 van het Reglement van Orde van de

gemeenteraad Rijswijk 2025 wordt het college in de gelegenheid gesteld zijn wensen en bedenkingen op het initiatiefvoorstel in te dienen. S.v.p. bij correspondentie datum en kenmerk van deze brief vermelden en richten aan: Gemeente Rijswijk, Ruimte, Postbus 5305, 2280 HH Rijswijk

Het Huis van de stad is te bereiken met tram 17 en bus 23 pagina 1 van 5

Tabel 1: Woningleegstand Rijswijk 2024, cijfers CBS (peildatum november 2024) Woningleegstand Rijswijk Per november 2024 Per 1 januari 2025 (voorlopige cijfers) Aantal % van de totale Aantal % van de totale woningen woningvoorraad woningen woningvoorraad Totale woningvoorraad

28750

100%

29310

100,0%

Aantal leegstaande woningen

790

2,7%

990

3,4%

Aantal leegstaande woningen na energiecorrectie

560

1,9%

Aantal leegstaande woningen > 1 jaar

350

1,2%

Aantal leegstaande woningen > 1 jaar na energiecorrectie

120

0,4%

Uitgaande van de cijfers uit 2024 is de langdurige woningleegstand naar schatting 0,4% van de woningvoorraad, wat neerkomt op ongeveer 150 woningen begin 2025. Deze cijfers zijn slechts een indicatie. Om welke aantallen dit precies gaat en of de leegstand in specifieke gebieden speelt moet nader onderzocht worden. In dit perspectief is de (langdurige) leegstandsproblematiek in Rijswijk beperkter dan in het initiatiefvoorstel wordt vermeld. Doelmatigheid van de leegstandsverordening, inclusief bijbehorende uitvoeringslasten (zie verder), dient volgens ons dan ook in dat licht beschouwd te worden. 2. Positieve impact op korte termijn De leegstandsverordening kan op korte termijn een effect hebben op: • Het in beeld hebben van zogenoemde ‘spookpanden’ (geen inschrijving op het adres, maar wel energieverbruik/verblijf); • Het vergroten van bewustwording onder eigenaren, dat leegstand in tijden van woningnood ongewenst is; • Het stimuleren van (tijdelijke) verhuur van leegstaande panden; • Het voeren van gerichte gesprekken over tijdelijke invulling of aanpassing van incourante panden. In deze zin kan de verordening waardevol zijn als onderdeel van een bredere strategie. 3. Beperkte structurele impact van de verordening De leegstandsverordening fungeert voornamelijk als signaalinstrument.

Veel leegstand is tijdelijk van aard of kent complexe oorzaken (zoals eigendomsstructuren of crimineel gebruik of door vertraging in het proces van herontwikkeling), waarvoor andere middelen nodig zijn dan een leegstandsverordening. Hierbij speelt onder meer de inzet van de Rijswijkse Pandbrigade nu ook al een belangrijke rol. De verordening verplicht eigenaren om langdurige leegstaande panden te melden bij de gemeente. De gemeente kan handhaven (opleggen van een last onder dwangsom of bestuurlijke boete) voor het niet (tijdig) registreren van de leegstand, maar niet op de leegstandsduur zelf. Daarvoor zijn aanvullende maatregelen nodig. Zo heeft de raad in 2015 al besloten de OZB af te schaffen voor in gebruik zijnde panden met als doel de leegstand tegen te gaan. Deze maatregel is in 2020 geëvalueerd en nog steeds van kracht. In Rijswijk spelen op dit moment in meerdere wijken grote ontwikkelingen, waardoor veel woningen en bedrijfspanden leegstaan in afwachting van herontwikkeling of renovatie. Er is een heldere strategie voor locaties waar we leegstaande bedrijfspanden juist transformeren naar wonen (Havenkwartier, Kessler Park e.o., Bogaard stadscentrum). In de periode 2015 tot 2018 waren dit de gebieden met een hoge leegstand (ruim 30%). Met de huidige transformaties wordt dit al actief aangepakt.

De invoering van een leegstandsverordening gaat geen aanvullende impact hebben op deze leegstand.

25.068769

24-9-2025 15:33

pagina 2 van 5

4. Uitvoeringslast en benodigde capaciteit en middelen De uitvoering vraagt aanzienlijke inzet van menskracht binnen de organisatie. Denk aan communicatie naar eigenaren, opzetten en bewaken van een leegstandsregistratie, het uitvoeren van nader onderzoek, het voeren van leegstandsgesprekken met de eigenaren, het opleggen van mogelijke sancties (zoals leegstandsbeschikkingen of bestuurlijke dwangsom of boetes) en de bewaking van nakoming hiervan. De verordening biedt de mogelijkheid aan de gemeente om potentiële huurders voor te dragen. Hiermee kan een effectievere invulling gegeven worden aan de verordening om de leegstand te beperken. Maar dit vergt ook extra capaciteit om deze nieuwe rol als woningbemiddelaar in te vullen. Het gaat dus om een bredere inzet van capaciteit dan alleen handhaving vanuit de Rijswijkse Pandbrigade. Het opzetten van deze organisatie kost tijd en de hiervoor benodigde capaciteit is op dit moment maar zeer beperkt beschikbaar binnen de bestaande formaties van de betrokken teams. Daarnaast zijn de benodigde middelen nog niet goed inzichtelijk gemaakt en niet voorzien in de begroting. Duidelijk is dat voor de handhaving op deze verordening extra capaciteit nodig is bij de Rijswijkse Pandbrigade die niet is voorzien binnen de voorgenomen uitbreiding van dit team.

Dit brengt risico’s met zich mee wat betreft de uitvoerbaarheid en prioritering van andere taken. 5. Eerder raadsbesluit en doorkruising door initiatiefvoorstel In juni 2024 heeft de raad unaniem de motie ‘Leegstand is stilstand!’ aangenomen. Daarin werd het college verzocht om: - het leegstandsprobleem nader in kaart te brengen; - te onderzoeken welke maatregelen het meest effectief zijn tegen leegstand; - en uiterlijk in het eerste kwartaal van 2026 met een voorstel voor een leegstandsverordening te komen. Het nu ingediende initiatiefvoorstel doorkruist deze eerder genomen beslissing. Hierdoor is het college nog niet in staat een duidelijke beleidslijn of inhoudelijk kader op te stellen voor het effectief vormgeven van een verordening. Ook is er nog geen zicht op de kosten en arbeidscapaciteit die hiermee gepaard gaan en is er nog geen kosten-batenanalyse opgesteld. Het vervroegen van besluitvorming over de invoering van een verordening zet de zorgvuldigheid en samenhang met andere beleidsontwikkelingen onder druk. 6.

Advies en voorgestelde aanpassingen Om de uitvoerbaarheid en effectiviteit te vergroten, adviseert het college om vast te houden aan het eerder door de raad vastgestelde tijdpad en: - Allereerst nader onderzoek te verrichten naar de daadwerkelijke omvang en aard van de langdurige leegstand in Rijswijk en onder meer hierbij inzichtelijk te maken of dit met name speelt in specifieke gebieden of bij specifieke panden; - Een plan van aanpak op te stellen op welke wijze deze leegstand het beste bestreden kan worden; - Inzichtelijk te maken welke capaciteit en middelen nodig zijn om hieraan uitvoering te geven (kosten-batenanalyse); - Vóór 1 april 2026 te komen met een voorstel voor een leegstandsverordening. Indien de raad besluit het ingediende initiatiefvoorstel vooruitlopend hierop vast te stellen, adviseert het college: - De verordening niet eerder in werking te laten treden dan per 1 april 2026, zodat er voldoende voorbereidingstijd is voor inrichting van de organisatie en de communicatie richting eigenaren. - De verordening alleen te richten op de leegstand van woningen en corporatiewoningen hiervan uit te sluiten. In het bijgesloten voorstel leegstandsverordening Rijswijk geven we nadere toelichting waarom we corporatiewoningen willen uitsluiten.

- De invoering gefaseerd te laten plaatsvinden, waarbij we ons in eerste instantie richten op het verkrijgen van inzicht in de leegstand middels een leegstandsregister. - De voorgestelde wijzigingen in de leegstandsverordening, zoals weergegeven in bijlage 2, over te nemen onder voorbehoud van een juridische toets. - Extra middelen ter beschikking te stellen om uitvoering te kunnen geven aan deze verordening: o Voorbereidings- en implementatiekosten (projectleiding, onderzoek, juridisch advies en communicatie): €120.000,o Uitvoeringskosten: nader vast te stellen na uitvoering van het voorbereidend onderzoek.

25.068769

24-9-2025 15:33

pagina 3 van 5

Het college hoopt met deze wensen en bedenkingen een constructieve bijdrage te leveren aan de verdere bespreking van het voorstel in uw raad. Wij zijn vanzelfsprekend bereid nadere toelichting te geven of samen met u te verkennen hoe het beleid tegen leegstand doelgericht en uitvoerbaar kan worden vormgegeven.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

P.M. Schuit

H. Sahin

Bijlage(n):

1. Overzicht voorlopige leegstand per 1 januari 2025, CBS 2. Aangepast model: Leegstandsverordening Rijswijk

25.068769

24-9-2025 15:33

pagina 4 van 5

Bijlage 1: Overzicht voorlopige leegstand per 1 januari 2025, Centraal Bureau voor de Statistiek (Voorlopige leegstandscijfers van vastgoed, 1 januari 2025 | CBS) Gemeente Rijswijk Gebruiksfunctie Totaal verblijfsobjecten

Totale voorraad 33 600

Onderzoeks- Leegstand populatie (aantal) 30 960 1 230

Leegstand (percentage) 4%

Totaal logies, bijeenkomsten, onderwijs, gezondheidszorg en sport

300

280

20

9%

Bijeenkomsten Gezondheidszorg

170 60

150 60

20

10% .

Industrie Kantoren Logies Niet-woning met meerdere functies Onderwijs Sport Winkels Woningen Overige

550 500 10 50

510 450 10 40

110 60

22% 13% . 14%

40 30 420 29 310 2 470

40 20 390 29 290 .

.

. 10 . . 40 990 .

. . 11% 3% .

Agglomeratie ’s-Gravenhage* Totale voorraad 480 810

Leegstand Onderzoeks Leegstand (percentage -populatie (aantal) ) 453 400 8 080 2%

Totaal logies, bijeenkomsten, onderwijs, gezondheidszorg en sport

5 210

4 660

240

5%

Bijeenkomsten

2 850

2 740

160

6%

Gezondheidszorg

540

530

10

2%

Industrie

7 970

7 540

400

5%

Kantoren

4 340

4 080

360

9%

Logies

930

520

50

9%

Niet-woning met meerdere functies

1 000

970

50

5%

Onderwijs

600

580

20

3%

Sport

290

290

10

2%

Winkels

6 940

6 740

370

5%

Woningen

434 910

429 410

6 670

2%

Gebruiksfunctie Totaal verblijfsobjecten

Overige 20 440 . . . *) gemeenten Den Haag, Rijswijk, Zoetermeer, Wassenaar, Leidschendam-Voorburg, PijnackerNootdorp.

25.068769

24-9-2025 15:33

pagina 5 van 5