RIB 25 052 Bijlage A Accountantsverslag 2024

Accountantsverslag Gemeente Rijswijk Boekjaar 2024

Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Rijswijk Generaal Spoorlaan 2 2283 GM Rijswijk Onderwerp: Accountantsverslag 2024 Kenmerk: Concept d.d. 13 juni 2025 Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Rijswijk, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 20 augustus 2024, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij zijn voornemens u te machtigen om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2024. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten.

Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V. Ondertekening alleen in definitieve versie S. Turenhout RA Director Audit

pagina | 2

Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Financiële positie 4. Belangrijkste bevindingen 5. Overige onderwerpen 6. Actualiteiten 7. Bijlagen

pagina | 3

1

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Onze samenwerking het afgelopen jaar Wij hebben het verloop van de controle prettig ervaren. Bij aanvang van de controle was het belangrijkste deel van de onderbouwende stukken beschikbaar en is de kwaliteit verbeterd. Medewerkers waren goed beschikbaar voor onze vragen. Wel zien wij nog verbeterpunten in het verlagen van het aantal nagekomen boekingen en het verantwoorden van de SiSa-regelingen. Opdracht, scope en uitkomsten •

De bij de jaarrekeningcontrole gehanteerde materialiteit bedraagt € 2,6 miljoen voor fouten en € 7,8 miljoen voor onzekerheden in overeenstemming met het Besluit Accountantscontrole Decentrale

•

Controleverschillen Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel blijken enkele controleverschillen met name gerelateerd aan rubricering van transacties. Deze

zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening en worden niet verder toegelicht in dit verslag.

De opdracht is uitgevoerd conform de met u gemaakte afspraken en omvat de controle van de jaarrekening over boekjaar 2024.

•

de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag.

In lijn met voorgaande jaren constateren wij dat wij niet voor alle lasten binnen het Sociaal Domein de levering hebben kunnen vaststellen. De onzekerheid bedraagt € 1,9 miljoen. Daarnaast hebben wij een onzekerheid in verband met een lopende juridische procedure rondom een dwangsom. Deze bedraagt netto

Overheden. Bij het rapporteren van afwijkingen is een grensbedrag

€ 0,1 miljoen. Ten slotte hebben wij een onzekerheid van € 0,4 miljoen met

gehanteerd van € 100.000, waarmee wij aansluiten bij de door de Raad

betrekking tot de plankosten voor één van de facilitaire projecten. Voor meer

vastgestelde rapporteringstolerantie.

toelichting verwijzen wij naar hoofdstuk 4. De ongecorrigeerde

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende

controleverschillen hebben wij opgenomen in bijlage A.

controleverklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening. • •

Het jaarverslag is in lijn met NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening

Onze risico-inschatting

en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.

Als onderdeel van onze controle hebben wij vooraf de volgende frauderisico’s

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Gemeente Rijswijk heeft ervoor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in

geïdentificeerd: • Risico op een afwijking van materieel belang als gevolg van doorbreking van interne beheersingsmaatregelen door het management;

pagina | 5 pagina | 5

1. Bestuurlijke samenvatting Onze risico-inschatting (vervolg)

• Onnauwkeurige en onrechtmatige verantwoording van specifieke uitkeringen;

• Onrechtmatige onttrekking van liquide middelen, als gevolg van onterechte

• Onzekere financiële situatie vanaf 2026.

mutaties in crediteurstamgegevens, handmatig aanpassen van de

betaalbatch of onterechte handmatige betalingen; • De waardering van RijswijkBuiten is te hoog verantwoord, doordat de

Voor deze onderwerpen hebben wij onze werkzaamheden kunnen uitvoeren zoals beschreven in het controleplan. Met betrekking tot de verantwoording van

uitgangspunten die samenhangen met de waardering niet nauwkeurig zijn of

de lasten Wmo en Jeugd rapporteren wij een onzekerheid van € 1,9 miljoen. Met

niet toereikend zijn onderbouwd.

betrekking tot lopende juridische procedures rapporteren wij een onzekerheid

Wij hebben onze werkzaamheden kunnen uitvoeren als gepland en daarmee

van € 0,2 miljoen. Op de overige punten hebben wij geen bevindingen

geconcludeerd dat de risico’s zich niet hebben voorgedaan in 2024. Voor meer

geconstateerd. Voor meer details verwijzen wij naar hoofdstuk 3 en 4.

details verwijzen wij naar hoofdstuk 4. Overige bevindingen vanuit de controle Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle

Onze controle heeft geleid tot een aantal overige bevindingen, die wij met name

In ons controleplan hebben wij meerdere aandachtsgebieden geïdentificeerd.

willen meegeven aan de ambtelijke organisatie. Hieruit zijn geen

• Onnauwkeurige of onvolledige rechtmatigheidsverantwoording;

controleverschillen naar voren gekomen maar wel aanbevelingen. Een

• Onnauwkeurige verantwoording van de lasten Participatiewet, Wmo en

voorbeeld is de beheersing van de naheffingen parkeren. We verwijzen naar

Jeugd;

hoofdstuk 4 voor meer details.

• Onderbouwing prestatielevering overig bedrijfskosten; • Onnauwkeurige waardering van facilitaire projecten; • Waardering van mogelijke impact lopende juridische procedures;

pagina | 6 pagina | 6

1. Bestuurlijke samenvatting Speerpunten audit commissie

en werkelijke baten en lasten. Hieruit is gebleken dat gemeente Rijswijk steeds

Vanuit de audit commissie hebben wij een aantal speerpunten meegekregen,

nauwkeurig wil begroten, maar dat vooral het ruimtelijk domein hierbij nog

kortgezegd:

aanvullende aandacht behoeft. Toch zien wij dat bijvoorbeeld de

▪ Beoordelen van de anterieure overeenkomst die is gesloten in het kader van

lastenoverschrijdingen aanzienlijk lager zijn over 2024 in vergelijking met 2023.

het facilitaire project “Te Werve Oost” met RijswijkWonen op doeltreffendheid

We merken dat de rechtmatigheidsverantwoording hier een goede invloed op

en rechtmatigheid.

heeft gehad en het één en ander in stroomversnelling heeft gebracht.

▪ Beoordelen in welke mate Gemeente Rijswijk beschikt over begrotingsdiscipline.

Huidige financiële positie Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 8,0 miljoen

Met betrekking tot speerpunt 1 hebben wij de anterieure overeenkomst

(voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente bedraagt

beoordeeld, alsook de grondruiltransacties en de financiële stand van zaken per

€ 82,0 miljoen (2023: € 80,2 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 20,6%

31 december 2024. Vanuit onze werkzaamheden zijn geen bijzonderheden

(2023: 19%). De begroting voor komende jaren laat nog een positief resultaat

gebleken. Gemeente Rijswijk heeft een geheel faciliterende rol in het geheel en

zien voor 2025 van € 1,3 miljoen, waarna deze vanaf 2026 negatief wordt. De

er is geen enkele indicatie dat de transactie niet doeltreffend is of niet rechtmatig

financiële situatie van Gemeente Rijswijk is kwetsbaar. Gemeente Rijswijk heeft

tot stand is gekomen.

daarom een maatregelenpakket opgesteld die periodiek wordt besproken binnen het college en de Raad. Hiermee hoopt Gemeente Rijswijk de tekorten terug te

Voor speerpunt 2 hebben wij de begrotingsafwijkingen geanalyseerd, waarbij wij

dringen en de financiële positie te verbeteren.

afwijkingen hebben besproken met de Concerncontroller. Daarnaast hebben wij een analyse opgesteld met afwijkingen tussen incidentele en structurele begrote

pagina | 7 pagina | 7

1. Bestuurlijke samenvatting SiSa Na onze controle resteren geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage. Wij hebben aanvullende tijd besteed aan de SiSa-verantwoording door meerdere correcties in de balansposities en oplevering. We zien hier graag verdere verbetering in volgend jaar. WNT Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Rijswijk voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Voor meer details verwijzen wij naar hoofdstuk 4.

Schattingsposten Schattingselementen zien wij met betrekking tot waardering materiële vaste activa, vorderingen, grondexploitaties, voorzieningen en langlopende vorderingen. Wij concluderen dat de schattingsgronden aanvaardbaar zijn. Voor meer details verwijzen wij naar hoofdstuk 4.

pagina | 8 pagina | 8

2

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitkomsten Onze samenwerking het afgelopen jaar Afgelopen jaar is de samenwerking goed verlopen. Tussen de ambtelijke organisatie van Gemeente Rijswijk en het controleteam van BakerTilly is veel onderling overleg, waarbij de communicatie prettig is verlopen. Bij de start van de interim- en eindejaarscontrole was de oplevering nagenoeg volledig. Echter tijdens de eindejaarscontroles hebben wij wel te maken gehad met nog veel correcties via de “was-wordt” lijst, wat het een minder gestructureerd proces heeft gemaakt. We willen de gemeente vragen om kritisch te eindejaarsprocedures te evalueren om nagekomen correcties te verminderen.

Met de opdrachtbevestiging van d.d. 20 augustus 2024 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar ons uitgebrachte controleplan. Overzicht toleranties

De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2,6 miljoen. Dit is gebaseerd op de cijfers uit de eerste conceptversie van de jaarrekening.

Vorig jaar hebben wij gerapporteerd over de vertragingen in de detailcontroles voor het inkoopproces. Dit jaar hebben wij hierin aanzienlijke verbetering gezien. Gemeente Rijswijk is heel serieus hiermee aan de slag te gaan en dat was te zien aan de oplevering. Ook de oplevering voor de SiSa-controle was dit jaar aanzienlijk beter dan vorig jaar. Maar voor beiden processen geldt wel dat er verdere stappen te zetten zijn. Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: • Het jaarverslag (de programmaverantwoording en paragrafen)

Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 22 december 2023 vastgestelde Verordening controle financiële beheer en organisatie (artikel 213 Gemeentewet) Gemeente Rijswijk. Grondslag

Bedrag x € 1.000

Goedkeuringstolerantie fouten

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

2.600

Goedkeuringstolerantie onzekerheden

3% lasten inclusief toevoegingen reserves

7.800

Rapporteringstolerantie

Op basis van de door de Raad vastgestelde rapporteringstolerantie

100

• De jaarrekening. • Bijlagen.

pagina | 10

2. Opdracht, scope en uitkomsten Overzicht toleranties (vervolg)

De genoemde onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken niet af van de toleranties voor de controle

Interne beheersing

op de getrouwheid. De door het college opgestelde

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing

rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende

inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de

toleranties:

jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Naar aanleiding van onze Grondslag

Bedrag x € 1.000

Verantwoordingsgrens rechtmatigheid

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

2.600

Rapporteringstolerantie

In lijn met de financiële verordening

100

werkzaamheden hebben wij een managementletter geschreven. Deze managementletter hebben wij op 31 januari 2025 gerapporteerd. Onze werkzaamheden zijn niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van de organisatie als geheel. De rapportage bevat

Een goedkeurende controleverklaring

daardoor niet alle onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring

eventueel uitgebreid en hierop specifiek gericht onderzoek naar voren

te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening. De geconstateerde

zouden kunnen komen.

controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Dit betroffen voornamelijk presentatieverschillen.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze

Wel zijn er onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de

bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de

Zorg in Natura (ZiN) uit hoofde van de Jeugdwet ter hoogte van € 0,7

geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de

miljoen en uit hoofde van de Wmo € 0,2 miljoen. Ook is er een onzekerheid

jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en

met betrekking tot de PGB’s van € 1,0 miljoen. Hiermee komt de totale

continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.

onzekerheid uit op € 1,9 miljoen.

pagina | 11

2. Opdracht, scope en uitkomsten Geautomatiseerde gegevensverwerking (vervolg)

maken wij wel gebruik van lijstwerk uit Unit4 ERPx, bijvoorbeeld voor de

In onze managementletter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien

afloopcontrole debiteuren. Ons IT audit team heeft daarom werkzaamheden

van de IT-omgeving opgenomen. Onze conclusie is dat voldoende

verricht op Unit4 ERPx in 2025 om betrouwbaarheid lijstwerk vast te stellen.

maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de

Hierbij is bijvoorbeeld naar de migratie van stamdata gekeken. Ons IT audit

geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te

team heeft geen afwijkingen gevonden, die al reeds geconstateerd waren bij

waarborgen.

de gemeente. Afwijkingen betroffen voornamelijk niet-financiële gegevens, zoals bijvoorbeeld een afwijking in het adres van een crediteur. Wij hebben

Migratie naar Unit4 ERPx

daarom geconcludeerd dat wij kunnen steunen op het lijstwerk afkomstig uit

Met ingang van 1 januari 2025 hanteert Gemeente Rijswijk Unit4 ERPx als

Unit4 ERPx. In het najaar van 2025 zullen wij, als onderdeel van de

financieel systeem. Vanuit IT advisory zijn wij als adviespartner betrokken bij

interimcontrole, een uitgebreide IT audit uitvoeren op het nieuwe financiële

de implementatie. Vanuit audit hebben wij geen rol gehad in dit proces

systeem.

vanwege onze onafhankelijkheid. In onze controle over boekjaar 2024

pagina | 12

3

Financiële positie

Management 3. Financiële positiesamenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden per saldo onttrokken | per saldo toegevoegd

Mutatie reserves

2024

2023

-2.699

MILJOEN EURO

1,84 MILJOEN EURO

2022

8.069

Gerealiseerd resultaat

677

23% 19%

2022

2023

2024

2024

-8.122

-12.333

98%

31,4

2022

32,2

Benodigde weerstandscapaciteit 2024

2023

Solvabiliteit

2024

2023

2022

27,0

11,5

2,35 2024 2023

2024

10,6

Weerstandsratio

-10.821

Schuldquote

2023

2022

MILJOEN EURO -11.656

24,9

2023

2022

2023

21%

8,07

1.835

2022

Beschikbare weerstandscapaciteit (in miljoenen Euro's) 2024

6

Gerealiseerd saldo baten en lasten

6.234

98%

2022

102%

2,35

1,16 1,90

104%

pagina | 14

3. Financiële positie Huidige financiële positie

Meerjarenbegroting

Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 8,0 miljoen (voordelig).

De meerjarenbegroting laat vanaf 2026 een niet dekkende begroting zien. In

De totale vermogenspositie van de gemeente bedraagt € 82 miljoen (2023: € 80

2025 is er nog een voordelig resultaat van € 1,3 miljoen begroot, maar dit

miljoen) met een solvabiliteitsratio van 20,6% (2023: 19%). Het weerstandsratio

verandert naar een negatief resultaat van € 3,2 miljoen in 2026. Gemeente

bedraagt 2,35 en dit is uitstekend. Op de vorige pagina wordt in een

Rijswijk werkt aan een gezonde gemeentebegroting. In 2024 is Gemeente

samenvattend beeld de financiële positie weergegeven.

Rijswijk begonnen met een maatregelenpakket op te stellen. Bij de kadernota 2026 wordt de Raad hierin verder meegenomen. Zie pagina 19 voor meer

In de toelichting op de programma’s in de jaarrekening wordt gedetailleerd een

details.

verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De totale afwijking ten opzichte van de laatste goedgekeurde begroting

Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente

is € 7,5 miljoen op het niveau van het saldo van baten en lasten. Hiervan is € 7,1

Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per

miljoen afkomstig uit de algemene dekkingsmiddelen:

31 december 2024 volgens de jaarrekening € 82,0 miljoen.

−

De algemene uitkering is € 5,0 miljoen hoger dan begroot. Dit komt voornamelijk door de september- en decembercirculaire, deze zijn niet

verwerkt in de begroting. −

De algemene dekkingsmiddelen laten een positief resultaat zien van € 2,1

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) 150,000

100,000

miljoen door verschillende hogere opbrengsten dan begroot. Binnen de verschillende programma’s zien wij dat het resultaat min of meer in lijn

50,000

ligt met de begroting. De grootste afwijking zit binnen het sociaal domein (€ 1,1

0

miljoen voordelig) door een voordeel op de jeugdzorgkosten en het onverwacht

-50,000

ontvangen van SPUK gelden voor jeugdzorgkosten over de jaren 2022 en 2023.

2021

Algemene reserve

2022

Bestemmingsreserve

2023

2024

Gerealiseerd resultaat

15

3. Financiële positie Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente (vervolg)

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie

Van de totale reserves ter hoogte van € 82,0 miljoen is € 24,9 miljoen

naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven:

opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten

Gemeente

Landelijk

Provincie

Kengetal

2024

2023

2024 (B)

2023

2024 (B)

2023

Netto schuldquote

97,8%

102,4%

57%

38%

59%

84%

bestemmingsreserve betreft de vrijval naar de algemene reserve ten behoeve

Netto schuldquote gecorrigeerd

97,8%

102,4%

51%

32%

54%

84%

van de versterking van de vermogenspositie en de aanwendingen (€ 5,0

Solvabiliteit

20,6%

19%

35%

39%

39%

44%

miljoen). Het gerealiseerde resultaat in 2024 bedraagt € 8,0 miljoen.

Grondexploitaties

37,8%

39,9%

7%

6%

4,4%

0%

Belastingcapaciteit

101%

93%

101%

100%

108%

114%

Structurele exploitatieruimte

- 0,5%

-3,1%

2%

3%

3,3%

8,1%

opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 4,4 miljoen. Dit is het saldo van

het bestemmingsresultaat 2023 (- € 10,8 miljoen) en de toevoegingen vanuit de bestemmingsreserves (+ € 15,2 miljoen). De mutatie in de

Financiële kengetallen laten een gezond beeld zien De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en

We constateren dat de financiële kengetallen van de gemeente Rijswijk

risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het

een zorgelijk beeld laten zien, maar verbeterd zijn ten opzichte van 2023.

jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen

Zo bevindt de netto schuldquote van de gemeente Rijswijk zich onder de

materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar

grens van 130%, maar is het ruim hoger dan het landelijke gemiddelde.

worden bezien.

Daarnaast is het solvabiliteitsratio laag vergeleken met de norm, maar is deze wel licht gestegen ten opzichte van 2023. Ook concluderen wij dat de structurele exploitatieruimte is verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar, maar nog steeds onder het gemiddelde ligt.

16

3. Financiële positie Weerstandscapaciteit is uitstekend In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de

2024

2023

2022

Weerstandscapaciteit

€ 24,9 miljoen

€ 20,5 miljoen

€ 20,5 miljoen

Risico’s

€ 10,6 miljoen

€ 27 miljoen

€ 11,5 miljoen

2,3

0,76

1,78

Weerstandsratio

geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is

Weerstandsratio

Betekenis

ter dekking van de geïdentificeerde incidentele risico’s.

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief

1.0 < 1.4

Voldoende

een kwalificatie van de weerstandsratio. De incidentele

0.8 < 1.0

Matig

weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene

0.6 < 0.8

Onvoldoende

reserves, de structurele weerstandscapaciteit vanuit de onbenutte

< 0.6

Ruim onvoldoende

belastingcapaciteit en de post onvoorzien. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”.

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: -

De participatiewet (BUIG);

-

Juridische risico’s als gevolg van bezwaar, beroep en procedures;

-

Gebiedsontwikkeling, en;

-

Verkoop van gemeentelijk vastgoed.

Opvallend is de fluctuatie in risico’s tussen 2024, 2023 en 2022. Deze fluctuatie is ontstaan doordat er een claim binnen is gekomen in 2023 bij

de Gemeente rondom een exploitatiegebied. Eind 2023 was het nog onzeker wat de uitkomst zou zijn van deze claim. In 2024 is hier beter zicht op gekomen en is het risico afgeschaald.

17

3. Financiële positie Het ravijnjaar 2026 Vanaf 2026, het zogeheten ravijnjaar, dreigt een groot financieel tekort voor Nederlandse gemeenten. Het dwingt gemeenten tot moeilijke keuzes: vasthouden aan bestaande taken en voorzieningen of ingrijpende hervormingen doorvoeren. Op 19 december 2024 is de notitie structurele baten en lasten van de

commissie BBV gepubliceerd. Nieuw hierin is de mogelijkheid om het surplus van de algemene reserve in te zetten als (structurele) bate in de begroting. Dit surplus is het deel dat niet nodig is voor het afdekken van risico’s

De begrote resultaten laten een structureel sluitende begroting zien voor 2025. Vanaf 2026 is een duidelijk tekort te zien van € -4,2 miljoen structureel

resultaat. Hierbij is wel al rekening gehouden met toevoegingen aan de reserves. Om als gemeenteraad de financiële impact van keuzes te kunnen bepalen is inzicht in structurele en incidentele resultaten van groot belang. In de onderstaande grafiek zijn de begrote en gerealiseerde incidentele en structurele resultaten zichtbaar.

(weerstandscapaciteit). Van dit vrij besteedbare deel (surplus) kan een

15,000

gemeente met ingang van 1 januari 2024 jaarlijks maximaal 10% inzetten voor

10,000

het dekken van structurele lasten met de voorwaarde dat de solvabiliteit groter

5,000

of gelijk aan 20% is en blijft. De inzet van het surplus algemene reserve (= vrije

0

reserve) wordt door dit gebruik als structurele bate bestempeld en is daarmee

-5,000

ook een uitzondering op de regel dat reservemutaties incidenteel zijn. Het

-10,000

weerstandsvermogen moet naar het oordeel van de toezichthouder voldoende

-15,000

2022 Begroot

2022 Realisatie

2023 Begroot

2023 Realisatie

2024 Begroot

2024 Realisatie

-20,000

zijn. De begroting 2025-2028 laat het volgende beeld zien:

-25,000

X € 1 miljoen

2025

2026

2027

2028

Incidenteel resultaat

0,6

1

-0,2

0

Structureel resultaat

0,7

-4,2

-3,2

-2

1,3

-3,2

-3,4

-2

Structureel resultaat

Incidenteel resultaat

18

3. Financiële positie Het ravijnjaar 2026 (vervolg)

dringen. Afgelopen jaar zagen wij dat het hierbij vooral om beleidsmatige

Ontwikkeling structureel en incidenteel resultaat

keuzes ging. In het kader van de kadernota 2026 is een geactualiseerd

Gemeente Rijswijk heeft een steeds meer solide begrotingsproces, waarbij

maatregelenpakket opgesteld en deze wordt, gelijktijdig met de jaarrekening,

afwijkingen tussen begroot structureel resultaat en werkelijk structureel

voorgelegd aan de Raad. Vooral door het inperken van het

resultaat kleiner zijn geworden de afgelopen jaren.

investeringsprogramma, het nemen van maatregelen binnen de organisatie zoals minder externe inhuur, een lagere bijdrage aan de GR

Gemeente Rijswijk begroot de incidentele resultaten deels niet. Hierdoor is

Bedrijfsvoeringsorganisatie Delft-Rijswijk en het uitstellen van activiteiten

er jaarlijks een afwijking te zien tussen begroot en werkelijk. In 2022 was

wordt het financieel tekort terug gedrongen.

deze afwijking behoorlijk, over 2023 minimaal en in 2024 weer licht gegroeid. Om goede keuzes te maken is het belangrijk om ook goed inzicht te hebben

Ook is in 2024 kritisch gekeken naar de stand van de bestemmingsreserves

in de incidentele resultaten. Een belangrijke factor hierin bij Gemeente

en is als resultaat hiervan een deel vrijgevallen in de algemene reserve. Wij

Rijswijk is de algemeen uitkering, waarbij de september- en

willen u adviseren jaarlijks deze analyse uit te gaan voeren en ook uit te

decembercirculaire niet als structurele baten worden begroot. Daarnaast

breiden naar de verschillende voorzieningen.

wordt het incidentele resultaat sterk beïnvloed door ontvangen SPUK gelden. Wij willen daarom de Raad van Gemeente Rijswijk vragen te

Wij zien dat de ambtelijke organisatie en het college van Gemeente Rijswijk

evalueren of het toegevoegde waarde heeft om ook incidentele resultaten te

heel serieus bezig is met de toekomstige financiële positie van Gemeente

gaan ramen en om daarnaast kritisch te beoordelen of baten en lasten

Rijswijk en probeert het tekort nu vooral terug te dringen door maatregelen

structureel of incidenteel van aard zijn.

“die wat minder pijn doen”. Daarnaast ziet het er naar uit dat ook vanuit het Rijk aanvullende financiële middelen beschikbaar komen. Hiermee lijkt het

Maatregelenpakket

“Ravijnjaar” voor Gemeente Rijswijk door te gaan schuiven naar 2028 en

In 2024 is Gemeente Rijswijk gestart met een inventarisatie voor een

verder.

maatregelenpakket om het structurele tekort de komende jaren terug te 19

4

Belangrijkste bevindingen

4. Belangrijkste bevindingen Inleiding

• Kritische deelwaarneming op memoriaalboekingen rondom de jaarafsluiting;

Vanuit onze controle van de jaarrekening van Rijswijk hebben wij een aantal

• Beoordelen van redelijkheid van schattingsposten gemaakt door

onderwerpen en/of bevindingen die wij specifiek aan u willen melden.

Onderstaand is een uiteenzetting van deze onderwerpen opgenomen.

management en directie;

• Beoordelen van aanwezigheid van transacties buiten de normale bedrijfsuitoefening om.

Onze risico-inschatting Als onderdeel van onze controle zien wij de volgende significante risico’s:

• Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad.

Risico op een afwijking van materieel belang als gevolg van doorbreking van

Deze werkzaamheden hebben niet geleid tot bevindingen en wij concluderen

interne beheersingsmaatregelen door het management en het college

dat dit risico zich niet heeft voorgedaan in 2024.

Betreft het frauderisico dat is voorgeschreven vanuit wet- en regelgeving waarbij boekingen worden gemaakt om de financiële resultaten te beïnvloeden in een

Onrechtmatige onttrekking van liquide middelen, als gevolg van onterechte

boekjaar. Zoals ook in ons controleplan opgenomen bevindt het college dan wel

mutaties in crediteurstamgegevens, handmatig aanpassen van de betaalbatch

het management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in

of onterechte handmatige betalingen.

staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze

Betreft een standaard frauderisico op de betalingsomgeving doordat wij niet

financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te

steunen op de interne beheersing rondom de betalingen. Wij hebben het risico

doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het

gemitigeerd middels statistische steekproeven op de mutaties

college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere

crediteurstamgegevens en batchbetalingen. Daarnaast hebben wij een

financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven

bankanalyse uitgevoerd op de handmatige betalingen middels CAMT 0.53

voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent. Wij hebben de

bestanden. Hierbij hebben wij vastgesteld dat geen onrechtmatige onttrekking

volgende werkzaamheden verricht om het risico te ondervangen:

van liquide middelen heeft plaatsgevonden.

pagina | 21

4. Belangrijkste bevindingen Onze risico-inschatting (vervolg)

rechtmatigheidsverantwoording komen daarom alleen de drie

De waardering van RijswijkBuiten is te hoog verantwoord, doordat de

rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die

uitgangspunten die samenhangen met de waardering niet nauwkeurig zijn of

ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het

niet toereikend zijn onderbouwd

voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik.

Door de complexiteit en omvang van RijswijkBuiten identificeren wij de grondexploitatie als significant risico. Dit is gelijk aan voorgaande jaren. Per

Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door

balansdatum zijn beperkt wijzigingen doorgevoerd in de waardering van

u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 2,6 miljoen) worden in de

RijswijkBuiten. Onze deskundigen van Business Advisory – Real Estate

rechtmatigheidsverantwoording benoemd. De rapporteringstolerantie

hebben wederom de waardering beoordeeld en hebben hierbij geen

bedraagt € 100.000. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van

afwijkingen gevonden. Voor een nadere analyse op de grondexploitaties

de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en

verwijzen wij naar pagina 24.

passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid

Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle

van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde

In lijn met ons controleplan hebben de volgende posten een verhoogd risico

rechtmatigheidsfouten.

in ons controledossier vanwege hun aard en omvang.

De totale onrechtmatigheden bedragen € 23,4 miljoen. Dit is boven de Onnauwkeurige of onvolledige rechtmatigheidsverantwoording

verantwoordingsgrens van € 2,6 miljoen en daarmee heeft Gemeente

Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van

Rijswijk onrechtmatig gehandeld. De grootste afwijkingen komen voort uit

invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening

niet tijdig gemelde begrotingsonrechtmatigheden (€ 18,2 miljoen) en het niet

niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de

volgen van een Europese aanbesteding (€ 3,1 miljoen).

pagina | 22

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

lastenoverschrijdingen) niet tijdig gemeld aan de Raad. Hiervan is € 6,2

De volgende tabel is opgenomen in de jaarrekening van Gemeente Rijswijk:

miljoen afkomstig van lastenonderschrijding, € 6,6 miljoen van

Begrotingscriterium

x € 1.000

1A. Overschrijdingen lasten programma's 1B. Overschrijding investeringskredieten 2. Ongeautoriseerde reservemutaties 3. Overschrijdingen van baten en/of onderschrijding van lasten, investeringen en baten die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of niet tijdig aan de raad zijn gemeld Begrotingsonrechtmatigheden 4. Totaal van begrotingsonrechtmatigheden (van onderdeel 1 en 2) dat past binnen het vooraf vastgestelde beleid en daarmee vooraf als acceptabel is geduid. Voorwaardencriterium 5. Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed M&O criterium 6. Geen bevindingen Totaal onrechtmatigheden Waarvan acceptabel Waarvan niet-acceptabel

€ 1.996 € 18 €1 € 18.270

batenonderschrijding en € 5,5 miljoen van batenoverschrijding. Dit ziet

vooral toe op het programma wonen en leven en de algemene dekkingsmiddelen. • 5: In totaal is er € 3,1 miljoen uitgegeven aan inkopen die ten onrechte niet zijn Europees aanbesteed. Dit is fors hoger dan voorgaand jaar en komt met name door onrechtmatigheden in het groenonderhoud. In 2024

€ 20.247 € 1.057

hebben zij meer budget ontvangen en ook uitgegeven zonder hierbij een relatief lang aanbestedingstraject te volgen. Wij adviseren dringend om hier actie op te ondernemen en in gesprek te gaan met groenonderhoud.

€ 3.145

In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording heeft Gemeente Rijswijk €0 € 23.392 € 1.057 € 22.335

zelf processen ingericht om tot een getrouw beeld te komen. Zo wordt de spendanalyse opgesteld in samenwerking met inkoop en concerncontrol. Wij doen hier vervolgens een reperformance uit. Daarbij zijn onze bevindingen

Wij hebben vastgesteld dat Gemeente Rijswijk de onrechtmatigheden

heel beperkt. Wij concluderen daarom dat er een robuust proces aanwezig is

getrouw heeft opgenomen en toegelicht in de jaarrekening 2024.

binnen de gemeente om tot een betrouwbare rechtmatigheidsverantwoording

• 1A/4: Op totaalniveau betreft de overschrijding van de lasten € 2,0 miljoen,

te komen.

hiervan is € 1,1 miljoen acceptabel omdat er baten tegenover staan. • 3: In totaal is € 18,2 miljoen aan begrotingsafwijkingen (niet zijnde

pagina | 23

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

Ten opzichte van 31 december 2023 is de boekwaarde van de post

Waardering van de grondexploitaties

grondexploitatie gewijzigd van € 90,7 miljoen naar € 93,2 miljoen. De wijziging

De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen

van de boekwaarde gedurende 2024 is als volgt samen te vatten:

en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog en vormt daarom een significant risico in onze

(x € 1.000)

2024

2023

109.917

109.584

controleaanpak. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde

Boekwaarde per 1 januari

aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering

Investeringen

8.404

7.913

Grondverkopen

8.173

9.581

0

2.000

van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening.

Tussentijdse winstneming

Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet

Boekwaarde GREX per 31 dec

110.148

109.917

en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden

Verliesvoorziening

-16.934

-19.247

Boekwaarde per 31 december

93.214

90.670

uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

De boekwaarde is nagenoeg geheel gerelateerd aan RijswijkBuiten. De twee andere grondexploitaties vallen daarmee buiten de scope van onze

Gemeente Rijswijk kent drie grondexploitaties:

werkzaamheden.

▪ RijswijkBuiten ▪ Eikelenburg

Voor RijswijkBuiten hebben onze deskundigen van Business Advisory Real

▪ Standplaats Molenhof

Estate de waardering gecontroleerd. Wij hebben geconstateerd dat de

Dit is gelijk aan voorgaand jaar.

berekening in lijn is met voorgaand jaar.

pagina | 24

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

De inschattingen gemaakt door Gemeente Rijswijk in de waardering van

Wij hebben overleg gehad met de gemeente over het vormen van een

RijswijkBuiten worden plausibel geacht. Hierbij hebben wij enkele

eventuele verliesvoorziening voor de kosten die zullen worden gedekt uit een

aanbevelingen gedaan richting de ambtelijke organisatie om de kosten beter te

egalisatiereserve in toekomstige jaren. Dit betreffen met name de niet gedekte

onderbouwen.

apparaatskosten. Hierbij is Gemeente Rijswijk van mening dat hier geen voorziening voor gevormd hoeft te worden aangezien er nog geen verplichting

Wij benadrukken dat de geprojecteerde kosten en opbrengsten afdoende zijn

is ontstaan per balansdatum. Na overleg en inzien van stukken stemmen wij

toegelicht om hierover te oordelen. Maar onze aanbevelingen zijn er vooral op

hiermee in. Wel hebben wij vanuit onze werkzaamheden op het facilitaire

gericht om de gemeente in staat te stellen betere inschattingen te kunnen

project Bogaard Stadscentrum vastgesteld dat er plankosten zijn gemaakt

doen van de verwachte kosten. Nu wordt er met relatief oude ramingen

waar op dit moment nog geen dekking voor is gevonden in de vorm van een

gewerkt, die vervolgens geïndexeerd en op meerdere plekken gecorrigeerd

afgesloten anterieure overeenkomst. Wij hebben besloten dit saldo op te

worden. Dit geeft ons voor nu voldoende zekerheid, maar kost veel tijd om te

nemen als onzekerheid.

doorgronden en ook voor de gemeente om dit op te stellen. Vanuit het MPG is het volgende financiële beeld naar voren gekomen per Facilitaire projecten Per 31 december 2024 heeft Gemeente Rijswijk vier grotere facilitaire

facilitair project: Verwacht resultaat

Dekking via investeringsplan

Dekking via egalisatiereserve

Bogaard stadscentrum e.o.

€ -2,6 mln (2032)

€ 1,1 mln

€ 1,5 mln

Havenkwartier

€ -4,4 mln (2032)

€ 2,9 mln

€ 1,5 mln

Kessler Park

€ -2,9 mln (2031)

€ 2,1 mln

€ 0,8 mln

€ -28 k (2032)

0

€ 28 k

Gebiedsontwikkeling

projecten die ontwikkeld worden. In 2025 heeft Gemeente Rijswijk het Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkeling (MPG) voorgelegd aan het college en de Raad. In het kader van de facilitaire projecten zijn meerdere AOK’s afgesloten met externe partijen. Per balansdatum hebben wij het saldo van de

ontvangen bijdragen en de gemeentelijke kosten aangesloten op de balanspositie (nog te ontvangen / vooruit ontvangen bijdragen). Hierbij hebben wij geen bevindingen geconstateerd.

Te Werve Oost

pagina | 25

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

Jeugdwet (zorg in natura)

In voorgaande jaren hebben wij aanbevolen om verbeterd inzicht te krijgen in

Voor de uitvoering van de Jeugdwet heeft Gemeente Rijswijk samen met

de financiële situatie van de facilitaire projecten. Met het opstellen van het

andere gemeenten op regionaal niveau via Servicebureau Jeugdhulp

MPG is dit verbeterd inzicht er gekomen en is een duidelijke prognose

Haaglanden contracten afgesloten met de zorgaanbieders. Via deze

beschikbaar van het te realiseren resultaat. In het kader van de

netwerkorganisatie wordt gezamenlijk zorg ingekocht. De betreffende

doorontwikkeling adviseren wij om de realisatie ten opzichte van het vorige

gemeente is daarbij zelf verantwoordelijk voor het vaststellen van de

MPG toe te voegen.

prestatielevering. Met de grote zorgaanbieders (verleende zorg > € 250.000) is afgesproken dat zij een controleverklaring verstrekken over de juistheid en

Onderbouwing prestatielevering van de lasten Wmo en Jeugd

volledigheid van de ingediende declaraties in het boekjaar conform het

De gemeente Rijswijk voert diverse regelingen uit in het sociaal domein.

landelijke controleprotocol. Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden wordt

Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste

gecontroleerd door de Gemeente Accountantsorganisatie Den Haag (GAD).

onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden:

Op basis van door de GAD gecontroleerde verantwoording zijn, evenals in

Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Jeugdwet

Servicebureau jeugdhulp haaglanden

n.v.t.

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Afrekening op basis van werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

vorige jaren, onzekerheden in de productieverantwoordingen geconstateerd. Toelichting onzekerheid

EUR x € 1.000

RTA – Geen goedkeurende controleverklaring

401

LTA – Geen goedkeurende controleverklaring

340

Totale onzekerheid Jeugdzorg

741

De review van de werkzaamheden van de GAD is uitgevoerd door twee accountants van de deelnemende gemeenten. Wij hebben het reviewverslag

ontvangen en geconcludeerd dat wij kunnen steunen op de werkzaamheden van de GAD.

pagina | 26

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

Eigen bijdrage Wmo

Wmo

Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of

De verstrekkingen van de Wmo-voorzieningen worden in samenwerking met

een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van

H5 uitgevoerd. Op basis van het door de gemeente opgestelde overzicht van

de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de

de ontvangen productieverantwoordingen hebben wij een controle uitgevoerd

berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd

op de gecontroleerde productieverantwoordingen van de zorgverleners. De

door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is

geconstateerde omvang van de onzekerheden is € 0,2 miljoen.

ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen.

PGB’s (jeugd en Wmo)

Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en

Op de uitgaven via de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) zit een

hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente

onzekerheid van € 1,0 miljoen. De SVB heeft zelf over 2024 geen

Rijswijk heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2024 toereikend toegelicht.

goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de

Onderbouwing prestatielevering bedrijfskosten

nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.

Vanuit onze ervaring van voorgaande controles en procesgesprekken tijdens de interimcontrole is gebleken dat eerste en tweedelijns medewerkers in

Uitkeringen (Participatiewet)

sommige gevallen moeite hebben met het zichtbaar aantonen van de

Wij hebben een proceduretest uitgevoerd op de verstrekte uitkeringen

prestatielevering. Wij hebben daarom dit als aandachtspunt opgenomen in

Participatiewet 2024. Hierbij hebben wij vastgesteld dat de interne controles

onze controle. Voor onze steekproef op de bedrijfskosten hebben wij voor alle

van de gemeente in voldoende mate werken, waardoor hier geen te

items onderbouwing opgevraagd voor de prestatie om vast te stellen dat de

rapporteren onzekerheden zijn. In onze management letter zijn een aantal

prestatie is geleverd. Stukken die wij hebben ontvangen zijn onder andere

aandachtspunten opgenomen ter optimalisatie van dit proces.

eindrapporten, overeenkomsten, foto’s en proces-verbalen.

pagina | 27

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste aandachtsgebieden in onze controle (vervolg)

geschil. Gemeente Rijswijk heeft geconcludeerd dat de genomen voorziening

Uit onze werkzaamheden is naar voren gekomen dat bij meerdere facturen

per 31 december 2023 kan vrijvallen in 2024. Ook het totale risico in de

onder de €10.000 geen schriftelijk overeengekomen documenten aanwezig

paragraaf weerstandsvermogen is afgeschaald. Op basis van rapportages

zijn. Dit is conform het interne beleid, dat voor facturen onder dit bedrag

van externe deskundigen zijn wij tot dezelfde conclusie gekomen en hebben

geen schriftelijke overeenkomst benodigd is en prestatielevering niet

wij ingestemd met het laten vrijvallen van de voorziening.

onderbouwd hoeft te worden. Eind 2024 is een voorziening van € 114 duizend opgenomen op de balans Hiermee blijft een restrisico over op bedrijfskosten waarvoor niet is vast te

voor lopende juridische procedures. Hierbij gaat het om mogelijke oninbare

stellen dat de prestatie is geleverd. De maximale fout op basis van dit

vorderingen naar aanleiding van het opleggen van een dwangsom. De totale

restrisico is beneden onze materialiteit, maar boven de

vordering betreft € 228 duizend. Wij hebben niet kunnen vaststellen aan de

rapporteringstolerantie. Wij willen de gemeente vragen om de € 10.000 te

hand van documentatie of de vordering dan wel de voorziening terecht is

verlagen naar een acceptabel niveau of een aanvullende analyse uit te

opgenomen per 31 december 2024. De gemeente heeft zelf geconcludeerd

voeren op alle facturen < € 10.000 waarbij prestatielevering aannemelijk

dat er voldoende onderbouwing aanwezig is voor het vormen van een

wordt gemaakt.

voorziening per 31 december 2024. Wij rapporteren hiervoor een onzekerheid, zie bijlage B.

Mogelijke impact juridische geschillen Als onderdeel van onze controle over boekjaar 2023 zijn wij meegenomen in een juridisch geschil over een exploitatiegebied. Voor boekjaar 2024 hebben wij het juridisch geschil opgenomen als aandachtsgebied. Wij zijn door

Overig bevindingen vanuit de controle Vanuit onze controle hebben wij nog een aantal overige bevindingen die wij u willen meegeven, zie hiervoor de volgende pagina.

gemeente Rijswijk goed geïnformeerd over de status van het juridisch

pagina | 28

4. Belangrijkste bevindingen Overige bevindingen vanuit onze controle (vervolg)

Naheffing parkeerbelasting

Snelle afsluiting boekjaar zorgt voor veel nagekomen boekingen

Per 1 december 2022 werkt Gemeente Rijswijk samen met Cannock Chase

Ten behoeve van de conversie heeft de gemeente het boekjaar 2024 in een

voor het verwerken van parkeerboetes (naheffingen). Voorgaand jaar hebben

vroeg stadium afgesloten. In vergelijking met het vorige boekjaar is deze

wij gerapporteerd in ons accountantsverslag dat de afdeling mobiliteit en

periode met meer dan een maand vervroegd. In dit proces heeft de

parkeren gedurende het jaar geen inzicht heeft in het verband tussen

gemeente extra tijd geïnvesteerd om veel nagekomen boekingen te

hetgeen werkelijk wordt ontvangen en wat de rapportage tussentijds opgeeft

voorkomen.

voor de naheffingen. In 2024 is een verbetertraject gestart om een dashboard te gaan ontwikkelen om het inzicht in de naheffingen te

Wij constateren dat, in vergelijking met afgelopen jaar, het aantal nagekomen

verbeteren. Wij hebben begrepen dat dit dashboard nog niet volledig is

boekingen sterk is toegenomen. Om er voor te zorgen dat de tijdige afsluiting

ontwikkeld. Hierdoor is er voor ons nog geen zichtbare verbetering aan de

van de administratie ook voor komend jaar wordt gerealiseerd, adviseren wij

beheersing van de naheffingen ten opzichte van voorgaand jaar. Voor de

om nadrukkelijk de nagekomen boekingen te beoordelen en de leerpunten

jaarrekeningcontrole hebben wij voldoende controledocumentatie kunnen

hieruit afleiden.

verzamelen. Maar voor de eigen interne beheersing van gemeente Rijswijk adviseren wij om zo spoedig mogelijk het dashboard verder in te richten.

Voorziening Baggeren

Zodat de afdeling mobiliteit en parkeren zelfstandig de naheffingen kan

Vorig jaar hebben wij gerapporteerd over de dotatie aan de voorziening

beheersen, in plaats van volledig afhankelijk te zijn van een derde partij.

baggerwerken. Jaarlijks bleek de dotatie niet gelijk te zijn aan het actueel meerjarenplan. Ook voor boekjaar 2024 zagen wij dat de werkelijke dotatie hoger was dan de dotatie in het plan. Echter in 2024 is de aanvullende dotatie geregeld via de eerste halfjaar rapportage en daarmee is onze bevinding van voorgaand jaar opgevolgd.

pagina | 29

4. Belangrijkste bevindingen Speerpunten auditcommissie

▪ Grondruilberekening

Wij hebben vanuit de bespreking van het controleplan met de auditcommissie

Gemeente Rijswijk vervult in het kader van de ontwikkeling Te Werve Oost

twee speerpunten meegekregen voor onze controle over boekjaar 2024:

een nagenoeg volledige faciliterende rol. Per 31 december 2024 is de

1. Ter stimulering van de wijkontwikkeling is in 2024 een anterieure

financiële stand van zaken als volgt:

overeenkomst getekend tussen Gemeente Rijswijk, woningcorporatie RijswijkWonen en Projectontwikkelaar Synchroon. Vanuit de audit commissie is de wens gekomen dat door ons, als accountant, deze

Gebiedsontwikkeling

Te Werve Oost

Verwacht resultaat

Dekking via egalisatiereserve

- € 28.000 (2031)

€ 4.000 p.j.

overeenkomst wordt gecontroleerd op doelmatigheid en rechtmatigheid.

Het negatieve resultaat is het gevolg van de inzet van ambtelijke capaciteit

Hierbij zijn vooral marktconformiteit, transparantie en interne controle

per jaar. Deze wordt geschat op ongeveer € 4.000 per jaar. Per 31 december

meegegeven als aandachtspunten.

2024 is de boekwaarde € 211.000. Dit betreft het verschil tussen de

2. Afgelopen jaar is een exploitatieresultaat gerealiseerd, waarbij het opvalt

ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten uit de anterieure overeenkomst

dat er grote verschillen zijn tussen begroot resultaat en gerealiseerd

met RijswijkWonen. Gemeente Rijswijk heeft geen overeenkomst met

resultaat per programma. De audit commissie heeft ons gevraagd om te

Synchroon. Als onderdeel van dit project zal de gemeente zelf een deel van

rapporteren over de mate van begrotingsdiscipline binnen Gemeente

het openbaar gebied inrichten in Te Werve Oost. Hiervoor is € 1,4 miljoen

Rijswijk.

gereserveerd in de programmabegroting 2025-2028.

Speerpunt 1: Te Werve Oost

Door de grootschalige sloop-nieuwbouw verandert ook de verkaveling in de

In het kader van het speerpunt hebben wij de volgende stukken ontvangen

wijk. Hierbij hebben wij vastgesteld dat qua oppervlakte meer grond naar

voor Ter Werve Oost:

RijswijkWonen gaat, maar dat de waarde van deze percelen nagenoeg nihil is

▪ Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkeling 2025

onder andere vanwege de onrendabele top op het project. Wij hebben de

▪ Consolidatiemodel Te Werve Oost

verkaveling beoordeeld en bijbehorende grondwaarde en stemmen in met de

▪ Anterieure overeenkomst met RijswijkWonen, getekend in september 2024

gehanteerde berekeningswijze van de gemeente.

pagina | 30

4. Belangrijkste bevindingen Speerpunten auditcommissie (vervolg)

historie (zoals bijvoorbeeld met een circulaire) en anderzijds wellicht de

Op basis van de ontvangen stukken en gesprekken met de ambtelijke

spelregels veranderen rondom het tijdig communiceren van

organisatie hebben wij vastgesteld dat de transactie doelmatig en rechtmatig

begrotingswijzigingen. Zo is onze ervaring bij andere gemeenten dat de

tot stand is gekomen voor gemeente Rijswijk. De transactie heeft enkel ten

decembercirculaire meestal via een raadsinformatiebrief alsnog zo snel

doel gehad dat Te Werve Oost gaat worden ontwikkeld door RijswijkWonen.

mogelijk bekend wordt gemaakt aan de Raad zodat deze niet meer als

Wij zien geen enkele indicatie dat deze transactie niet marktconform tot stand

onrechtmatig geldt. Hierdoor krijg je een meer zuiver beeld van de

is gekomen.

begrotingsonrechtmatigheden. Daarnaast zien we vooral begrotingsafwijkingen in de programma’s ‘wonen en leven’ en ‘verkeer en

Speerpunt 2: Begrotingsdiscipline

vervoer’ doordat aanvullende bijdragen zijn ontvangen, begrote bijdragen juist

In dit verslag hebben wij op eerdere pagina’s gerapporteerd over:

niet zijn ontvangen door het uitstellen van projecten of door hogere

▪ Afwijkingen tussen begroting en jaarrekening voor incidentele en structurele

opbrengsten op parkeren. Ook hierbij willen wij de gemeente vragen om deze

baten en lasten; ▪ Begrotingsafwijkingen in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording.

afwijkingen te evalueren en te beoordelen of op basis van ervaring deze bedragen nauwkeuriger geschat kunnen worden.

Ons beeld is dat Gemeente Rijswijk in afgelopen jaren nauwkeuriger is gaan begroten, onder andere door de invoering van de rechtmatigheids-

Om begrotingsdiscipline te verhogen is het belangrijk om kritisch terug te

verantwoording. Dit is ook terug te zien in de overschrijding van de lasten; in

kijken naar de afwijkingen ten opzichte van de begroting en te analyseren

2023: € 6,4 miljoen en in 2024: € 2,0 miljoen. Daarentegen zijn de overige

waar de grote verschillen zitten. Wij merken dat de Gemeente Rijswijk hier al

begrotingsonrechtmatigheden wel toegenomen van € 9,9 naar € 18,3 miljoen.

veel meer bezig is sinds de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording,

Hierbij willen wij de gemeente vragen om kritisch te evalueren waar deze uit

maar dat hier verdere stappen nog in te zetten zijn.

volgen. Wij hebben de indruk dat het hier vooral gaat om incidentele baten, die in sommige gevallen wat lastiger zijn te ramen. Hierbij kan er enerzijds worden gekeken naar het begroten van deze baten en lasten op basis van

pagina | 31

4. Belangrijkste bevindingen Schattingsposten in de jaarrekening Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college

heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijkste schattingen in de jaar rekening betreffen: Schatting

Beoordeling 2024

Beoordeling 2023

Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang

Waardering van (im)materiële vaste activa

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de (im)materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw (im)materiële vaste activa.

De waardering van de langlopende vorderingen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen.

De waardering van grondexploitaties

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitatie een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties.

De waardering van debiteuren en vorderingen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.

De waardering van de voorzieningen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen. Wel vragen we het college de blijvende aandacht van de financiële onderbouwing van de onderhoudsvoorzieningen.

32

4. Belangrijkste bevindingen Het jaarverslag bevat alle verplichte elementen

In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarv erslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de j aarrekening, waaronder de staat van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen. Voor de accountantsc ontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en o f het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Element jaarverslag Vereisten BBV

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat in materiële de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast horen de cijfers 2024 van uw verbonden partijen te worden opgenomen, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen, behoudens de paragraaf Openbaarheid, zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De paragraaf Openbaarheid is per 1 januari 2025 verplicht en geldt dus nog niet voor jaarrekening 2024. De informatie uit deze nieuwe paragraaf is nu nog opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Informatiewaarde

De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit het BBV.

Fraude

Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. We adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over de de frauderisicoanalyse en de actualisatie daarvoor elk jaar.

pagina | 33

4. Belangrijkste bevindingen SiSa-bijlage bevat geen ongecorrigeerde verschillen

De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het

Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke

Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de

uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen

navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt

accountantscontrole 2024. De oplevering van de SiSa-regelingen is

overschreden:

aanzienlijk verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Maar verdere verbetering is

• € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is.

mogelijk, met name met betrekking tot de aansluiting naar de financiële

• 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk

administratie en het bepalen van de balansposities. De aanlevering is onder

aan € 1.000.000 is.

andere verbeterd doordat de business controllers meer betrokken zijn

• € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.

geweest bij het invullen van de SiSa-bijlagen. Hierbij hadden zij een

De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere

ondersteunende rol richting de eerste lijn. Met alle business controllers

verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande

hebben wij bij aanvang van de werkzaamheden gesprekken gevoerd om de

elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een

SiSa-regeling en verantwoording door te spreken. Ook zijn wij vooraf actief

voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten

benaderd door gemeente Rijswijk om indicatoren af te stemmen. We willen

aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage.

de gemeente vragen deze stijgende lijn door te zetten en volgend jaar verdere verbetering te laten zien.

In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar

Vanuit onze werkzaamheden hebben wij meerdere fouten geconstateerd in

het CBS.

de SiSa-bijlage. Deze fouten zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Wij hebben geen ongecorrigeerde verschillen.

pagina | 34

4. Belangrijkste bevindingen Bezoldiging niet strijdig met WNT (vervolg)

Verbonden partijen zijn volledig en juist weergegeven

Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet

Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties

normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn

met verbonden partijen van gemeente Gemeente Rijswijk. In het kader van

de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke

onze controle hebben wij vastgesteld dat:

sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan

• De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn

topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de

toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen.

gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt.

• Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante

Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende

transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude.

2024 geen wijzigingen voorgedaan.

• Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere

organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

pagina | 35

5

Overige onderwerpen

5. Overige onderwerpen Naleving wet- en regelgeving en overige

accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende

Wij hebben de verplichting de gemeenteraad te informeren over illegale

werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Rijswijk beschikt over beschreven

handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale

procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern

handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers