RIB 24 092 Bijlage A Ontwerp Omgevingsvisie Rijswijk

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Gezonde buitenplaats in de metropool

Voorwoord Voor u ligt de ontwerp-omgevingsvisie ‘Rijswijk; gezonde buitenplaats in de metropool’. De omgevingsvisie is onze visie op de toekomst van de leefomgeving van Rijswijk. Daarbij gaat het om de lange termijn (2050) en om de ‘fysieke leefomgeving’. Dit gaat over de ruimte om ons heen: ruimte voor bijvoorbeeld wonen, werken, infrastructuur en natuur, maar ook voor gezondheid en cultureel erfgoed. Rijswijk heeft al heel veel om trots op te zijn, maar ook om onze bestaande kwaliteiten te behouden moeten we aan de slag. De wereld is namelijk continu in verandering: er komen allerlei trends en ontwikkelingen op ons af. Dit vraagt om een heldere visie op de toekomst waar we als Rijswijk naartoe willen. Omdat de ruimte beperkt is, moeten we scherpe keuzes maken: niet alles kan overal. Het gaat om keuzes over waar we ruimte zien voor ontwikkelingen, maar ook wat we waardevol vinden en willen beschermen. Ik ben ontzettend blij met het grote enthousiasme waarmee de samenleving heeft meegedacht. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere (semi)overheden hebben meerdere malen intensief meegedacht, zoals over de verschillende ontwikkelrichtingen over de toekomst. Mede op basis daarvan kiezen we ervoor dat in 2050 de hele samenleving van Rijswijk een brede welvaart heeft. Dit gaat over het welzijn van mensen.

Naast materiële welvaart zijn zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale samenhang, persoonlijke ontplooiing en veiligheid daarvoor minstens even belangrijk. We stellen alle ontwikkelingen tot 2050 in dienst van die brede welvaart. Dat betekent dat bijvoorbeeld economische groei of bereikbaarheid geen doelen op zich zijn, maar moeten bijdragen aan het welzijn van de Rijswijkers. Om de groei van de stad te combineren met die gewenste groei in kwaliteit, moeten we een innovatieve (vernieuwende) ontwikkelrichting inslaan. Daarom kiezen we er ook voor om te verdichten èn te vergroenen en gaandeweg naar een andere, duurzamere vorm van mobiliteit te gaan. De milieueffectrapportage die we hebben laten uitvoeren bevestigt dat zo de kwaliteit van de omgeving omhoog gaat. Wel zullen we samen onze schouders eronder moeten zetten om deze ambities te realiseren. Ik ben heel benieuwd wat u van de ontwerp-omgevingsvisie vindt. Deze ligt zes weken ter inzage. In die tijd kunt u uw zienswijze indienen. Wij hopen wederom op uw betrokkenheid bij de stad.

Sandra van de Waart Wethouder Stadsontwikkeling, mobiliteit, grondzaken en participatiebeleid

2 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Inhoudsopgave Voorwoord .............................................................................................................................................. 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 3

1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 7 1.1 De omgevingsvisie van Rijswijk ..................................................................................................... 7 1.2 De Omgevingswet ......................................................................................................................... 8 1.3 Proces ............................................................................................................................................ 9 1.4 Leeswijzer .................................................................................................................................... 13

2.

Verkenning: waar staat Rijswijk nu? ............................................................................................. 14 2.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 14 2.2 Historie van Rijswijk..................................................................................................................... 14 2.3 Rijswijk in de regio ....................................................................................................................... 15 2.3.1 Regionale ligging en ruimtelijke structuren ......................................................................... 15 2.3.2 Rijswijk in regionale context ................................................................................................. 16 2.4 Bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk ........................................................................... 17 2.4.1 De staat van de fysieke leefomgeving .................................................................................. 17 2.4.2 De kernkwaliteiten van Rijswijk............................................................................................ 17 2.5 Aandachtspunten voor de toekomst ...........................................................................................

19 2.5.1 Inleiding ................................................................................................................................ 19 2.5.2 Wonen en samenleving ........................................................................................................ 20 2.5.3 Groen en natuur ................................................................................................................... 23 2.5.4 Economie en vrije tijd ........................................................................................................... 24 2.5.5 Klimaat en energie................................................................................................................ 26 2.5.6 Mobiliteit .............................................................................................................................. 28

3.

Visie op de toekomst van Rijswijk ................................................................................................. 31 3.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 31 3.2 Kern van de visie.......................................................................................................................... 31 3

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

3.3 Drie kernambities ........................................................................................................................ 37 4.

Uitwerking visie per thema ........................................................................................................... 42 4.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 42 4.2 Passend woon- en zorgaanbod ................................................................................................... 43 4.3 Gezonde leefomgeving ................................................................................................................ 47 4.4 Leefbare en veilige wijken ........................................................................................................... 52 4.5 Zichtbare historie en ruimtelijke kwaliteit .................................................................................. 57 4.6 Groene stadsbiotoop ................................................................................................................... 67 4.7 Klimaatbestendige leefomgeving ................................................................................................ 75 4.8 Duurzame energievoorziening .................................................................................................... 80 4.9 Innovatieve economie .................................................................................................................

88 4.10 Goede bereikbaarheid ............................................................................................................... 94 4.11 Integrale omgevingsvisiekaart................................................................................................. 100

5.

Uitwerking visie per deelgebied .................................................................................................. 102 5.1 Inleiding ..................................................................................................................................... 102 5.2 Oud-Rijswijk ............................................................................................................................... 103 5.2.1 Inleiding .............................................................................................................................. 103 5.2.2 Identiteit en kwaliteiten ..................................................................................................... 103 5.2.3 Uitdagingen ........................................................................................................................ 104 5.2.4 Koers ................................................................................................................................... 104 5.3 Bogaard stadscentrum .............................................................................................................. 108 5.3.1 Inleiding ..............................................................................................................................

108 5.3.2 Identiteit en kwaliteiten ..................................................................................................... 108 5.3.3 Uitdagingen ........................................................................................................................ 108 5.3.4 Koers ................................................................................................................................... 109 5.4 Woongebieden .......................................................................................................................... 113 5.4.1 Inleiding .............................................................................................................................. 113 5.4.2 Identiteit en kwaliteiten ..................................................................................................... 113 5.4.3 Uitdagingen ........................................................................................................................ 114 4

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

5.4.4 Koers ................................................................................................................................... 114 5.5 Werken ...................................................................................................................................... 119 5.5.1

Inleiding ......................................................................................................................... 119

5.5.2 Identiteit en kwaliteiten ..................................................................................................... 119 5.5.3 Uitdagingen ........................................................................................................................ 120 5.5.4 Koers ................................................................................................................................... 121 5.6 Groengebied .............................................................................................................................. 129 5.6.1 Inleiding .............................................................................................................................. 129 5.3.2 Identiteit en kwaliteiten ..................................................................................................... 129 5.3.3 Uitdagingen ........................................................................................................................ 130 5.3.4 Koers ................................................................................................................................... 130 6.

Uitvoering: werken met de omgevingsvisie ................................................................................ 134 6.1 Inleiding ..................................................................................................................................... 134 6.2 Sturingsfilosofie ......................................................................................................................... 134 6.3 Operationalisering in Omgevingswetinstrumenten .................................................................. 135 6.4 Lokale en regionale samenwerking ........................................................................................... 138 6.5 Uitvoeringsmaatregelen ............................................................................................................ 138 6.6 Grond en financiën .................................................................................................................... 138 6.7 Samenhang milieueffectrapportage.......................................................................................... 139 6.8 Een levend document................................................................................................................ 143

5 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

6 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

1. Inleiding 1.1 De omgevingsvisie van Rijswijk Wat is de omgevingsvisie? Deze omgevingsvisie is onze integrale visie op de toekomst van de fysieke leefomgeving van Rijswijk. Hierin beschrijven we als gemeente ons strategisch beleid voor de gehele fysieke leefomgeving op de lange termijn (2050). De ‘fysieke leefomgeving’ is het centrale begrip uit de Omgevingswet (zie 1.2), en gaat in feite over de ruimte om ons heen: ruimte voor bijvoorbeeld wonen, werken, infrastructuur, natuur, maar ook aspecten als milieu en cultureel erfgoed. Fysieke en sociale leefomgeving De fysieke leefomgeving is niet los te zien van de sociale leefomgeving. De omgevingsvisie gaat over de plek waar mensen wonen en werken, hun vrije tijd besteden en elkaar ontmoeten. De manier waarop we onze gebouwde omgeving en buitenruimte vormgeven is van grote invloed op de sociale samenhang en manier waarop we samen leven. Zeker in een stad die de komende jaren nog verder zal groeien, betekent dat een grote verantwoordelijkheid. De omgevingsvisie laat zien waar we de ruimte vinden om goed samen te kunnen wonen, werken en recreëren.

Afbeelding 1.1: de fysieke en sociale leefomgeving (bron: KuiperCompagnons).

7 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Een stip op de horizon Rijswijk heeft al heel veel om trots op te zijn, maar ook om onze bestaande kwaliteiten te behouden moeten we aan de slag. De wereld is namelijk continu in verandering: er komen allerlei trends en ontwikkelingen op ons af. De kwaliteit van onze leefomgeving hangt af van de manier waarop we inspelen op die veranderingen. Dit vraagt om een heldere visie op de toekomst waar we als Rijswijk naartoe willen. Omdat de ruimte beperkt is, moeten we scherpe keuzes maken: niet alles kan overal. Het gaat om keuzes over wat we waardevol vinden en willen beschermen, maar ook over waar we kansen kunnen benutten om de kwaliteit in een gebied te verhogen. Met deze omgevingsvisie zetten we een ‘stip op de horizon’: hoe willen we dat Rijswijk er in 2050 uitziet? Daarbij beschrijven we de keuzes die we vandaag moeten maken om daar te komen. omgevingsvisie geeft op die manier richting aan ruimtelijke ontwikkelingen en de kwaliteit van gebieden. Wij gaan aan de slag met de handvatten die de omgevingsvisie biedt. We voeren beleid uit en gebruiken de visie tegelijk als inspiratie- en afwegingskader voor initiatieven van anderen die aan ons toekomstbeeld kunnen bijdragen. De omgevingsvisie is een zelfbindend document. Dat wil zeggen dat ze alleen het bestuursorgaan binden dat de omgevingsvisie heeft vastgesteld.

1.2 De Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet (Ow) in werking getreden. Deze wet bundelt verschillende wetten en regels voor onder meer ruimtelijke ordening, bouwen, natuur, water en milieu. De Omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving, en activiteiten die gevolgen (kunnen) hebben voor de fysieke leefomgeving. Dit is een breed begrip, en omvat in ieder geval bouwwerken, infrastructuur, water en watersystemen, bodem, lucht, landschappen, natuur en erfgoed. Daarbij bepaalt de wet uitdrukkelijk dat gevolgen voor de fysieke leefomgeving ook gevolgen voor de mens zijn; het gaat dus ook over onderwerpen als gezondheid en veiligheid. De Omgevingswet is gericht op het in onderlinge samenhang ‘bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit’; en ‘doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving’ (artikel 1.3). De wetgever beoogt daarmee een balans tussen het bieden van ruimte voor ontwikkeling en het waarborgen van de kwaliteit van de leefomgeving. Een belangrijk uitgangspunt van het nieuwe stelsel is om de fysieke leefomgeving integraal te benaderen. De bundeling van wetgeving zorgt voor inzichtelijkere regels. Daarbij moet de wet zorgen voor snellere besluitvorming en meer ruimte bieden voor lokaal maatwerk.

Het idee daarachter is om meer ruimte te bieden aan initiatieven, volgens het principe van ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’. Dit vraagt om een andere denk- en werkwijze van ons als gemeente, andere overheden, burgers en bedrijven. De Omgevingswet kent een aantal ‘kerninstrumenten’ waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Één van de verplichte instrumenten voor gemeenten is de omgevingsvisie. De Omgevingswet bepaalt dat iedere gemeente voor het gehele eigen grondgebied een omgevingsvisie 8 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

moet hebben. De omgevingsvisie is een vormvrij instrument, maar bevat volgens de wet (artikel 3.2): - een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; - de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; en - de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid. Deze onderdelen komen in de volgende hoofdstukken van deze omgevingsvisie, toegespitst op Rijswijk, aan bod.

1.3 Proces Welke stappen hebben we gezet? Om tot deze omgevingsvisie te komen hebben we verschillende stappen doorlopen, te zien in afbeelding 1.2. Inhoudelijk zijn we gestart met een ‘verkenning’ van de huidige staat van de gemeente. Het bestaande beleid was hiervoor belangrijke input, aangevuld met geografische en andere data, actuele trends en ontwikkelingen en de inbreng vanuit alle vakgebieden binnen de gemeente. Gelijktijdig hebben we voor het MER (zie kader) in deze fase de Leefomgevingsfoto laten opstellen. Dit is een inventarisatie van de ‘huidige situatie en autonome ontwikkelingen’ (dat wat er zal gebeuren als er geen nieuw beleid komt). De leefomgevingsfoto gaat specifieker in op de indicatoren voor het MER en helpt bij het beoordelen van de effecten van de omgevingsvisie. Een milieueffectrapportage (mer) brengt de milieueffecten van een plan of project in beeld. De verwachte gevolgen worden beschreven in een milieueffectrapport (MER). Zo kan (het bestuur van) de gemeente de milieueffecten meenemen bij haar besluit over het plan of project. In Rijswijk hebben we gekozen voor een ontwerpend mer, wat inhoudt dat niet alleen de milieueffecten van de ontwerpomgevingsvisie worden beschreven maar ook die van de alternatieven.

9 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Afbeelding 1.2: Stappenplan omgevingsvisie.

In de volgende fase hebben we onze koers (visie) voor de toekomst bepaald. Met de informatie en aandachtspunten uit de verkenning hebben we alternatieve ontwikkelrichtingen bepaald. Die zijn vervolgens getoetst op milieueffecten (deel I van het MER). Daarnaast hebben we hier inwoners, organisaties en experts laten meedenken. Op basis van alle input hebben we onze voorkeur geformuleerd: welke kant willen we als Rijswijk op? Daarin komen onze kwaliteiten, aandachtspunten en ambities samen. Deze visie op de toekomst van Rijswijk hebben we vervolgens verder uitgewerkt per thema en per deelgebied binnen de gemeente. Participatieronde I In het najaar van 2023 hebben we een eerste participatieronde georganiseerd. Daarin hebben inwoners, organisaties en experts hun meningen en ideeën gegeven over Rijswijk nu en in de toekomst. Dat hebben we allereerst gedaan met een vragenlijst, die door 772 mensen is ingevuld. In een aparte bijeenkomst was er de gelegenheid voor inwoners om meer verdiepend het gesprek aan te gaan over de toekomst van de stad. Afbeelding 1.3 toont een beeldverslag met de belangrijkste uitkomsten van dit stadsgesprek. Op vergelijkbare manier zijn we in twee sessies het gesprek aangegaan met experts van (regionale) ketenpartners, en met (maatschappelijke) organisaties en ondernemers die in Rijswijk actief zijn.

Om ook de Rijswijkers van de toekomst aan te spreken, hebben we in twee sessies met kinderrechtenambassadeurs onze jeugd naar hun ideeën voor de stad gevraagd. Participatieronde II In de tweede participatieronde, gehouden van april tot juni 2024, werd het concept-ontwerp van de omgevingsvisie verder uitgewerkt en teruggekoppeld aan de stad. Via online consultaties, buurtbakfietsdagen, expertsessies en de ‘Rijswijkse Remix’ werden aanvullende ideeën en wensen verzameld. De input uit deze ronde hielp bij het verrijken en aanscherpen van de omgevingsvisie. De 10 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

focus lag in deze ronde op het aanvullen van de participatie in de wijken en leeftijdsgroepen die de eerste ronde minder bereikt waren. Resultaten en toepassing De resultaten van beide participatierondes bieden een duidelijk beeld van de prioriteiten van de inwoners van Rijswijk. Er is een sterke voorkeur voor een groene en leefbare stad met voldoende speel- en beweegruimte, en beperkte lokale bedrijvigheid. Historische waarde en leefbaarheid worden hoog gewaardeerd, evenals mobiliteit en toegang tot groen. De diversiteit in prioriteiten per wijk benadrukt de noodzaak van een wijkgerichte benadering bij beleidsbeslissingen. De waardevolle inzichten uit deze participatierondes zijn gebruikt om de omgevingsvisie verder te ontwikkelen en te implementeren. De betrokkenheid van de Rijswijkse inwoners en ondernemers heeft gezorgd voor een beter gedragen visie, wat bijdraagt aan een soepeler ontwikkelings- en besluitvormingsproces. Een uitgebreider participatieverslag is te vinden in losse bijlage ‘Participatieverslag’.

11 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

12 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Afbeelding 1.3: Beeldverslag stadsgesprek.

1.4 Leeswijzer In deze paragraaf hebben we de opbouw van de omgevingsvisie beschreven. De omgevingsvisie is een instrument dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Daarom spreken we in de ‘wij-vorm’ waarbij we de gemeenteraad bedoelen. Hoofdstuk 2 omvat een beschrijving van de identiteit van de gemeente Rijswijk vanuit historisch en geografisch perspectief. Ook hebben we in dit hoofdstuk de opgaven voor de toekomst benoemd. Dit hoofdstuk vormt het vertrekpunt voor de toekomst. In hoofdstuk 3 is de langetermijnvisie beschreven. Dit is de stip op de horizon waar we op koersen. In hoofdstuk 4 hebben we die visie thematisch uitgewerkt. Hier worden de belangrijkste ambities per thema of onderwerp beschreven. In dit hoofdstuk staat de omgevingsvisiekaart. Op deze kaart zijn de voornaamste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente weergegeven. In hoofdstuk 5 hebben we de langetermijnvisie uitwerkt voor de verschillende deelgebieden. Dit is belangrijk als opmaat voor het omgevingsplan. Hoofdstuk 6 geeft een toelichting op de manier waarop we de ambities uit de omgevingsvisie kunnen realiseren. We beschrijven de doorwerking in andere Omgevingswetinstrumenten en de wijze waarop de omgevingsvisie jaarlijks wordt gemonitord en geactualiseerd. Verder zijn in dit hoofdstuk de programma’s opgenomen waar we aan werken.

13 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

2. Verkenning: waar staat Rijswijk nu? 2.1 Inleiding Rijswijk heeft veel om trots op te zijn, maar er liggen ook serieuze vraagstukken die om aandacht vragen. Om te kunnen bepalen waar we in de toekomst naartoe willen, moeten we eerst weten waar we vandaan komen en waar we nu staan. Dit hoofdstuk gaat daarop in. Eerst schetsen we de context: hoe is Rijswijk ontstaan en door de jaren heen gegroeid (2.2)? En hoe verhoudt Rijswijk zich tot de regio om ons heen (2.3)? Vervolgens beschrijft dit hoofdstuk de bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk (2.4). Hoe staan we er nu voor? Wat zijn de kwaliteiten van Rijswijk die we willen behouden of versterken? Op basis van de bestaande situatie identificeren we per thema de aandachtspunten voor de toekomst (2.5).

2.2 Historie van Rijswijk De ontwikkeling van Rijswijk tot méér dan zomaar een dorp begint in de Gouden Eeuw. Langs de toenmalige Zandweg en het water van de Vliet waren het lawaai en de stank van de grote stad ver weg. Dus bouwden de nieuwe rijken uit Den Haag, Delft en Rotterdam hier – op de strandwal – hun buitenplaatsen, landhuizen, die meestal waren omringd door een mooie tuin volgens de laatste mode. Rijswijk heeft nog steeds die kwaliteit, als groen alternatief voor de drukte van de grote stad. Indirect was het ook die ligging die Rijswijk na de Tweede Wereldoorlog zijn stadse gezicht gaf. In de jaren ’50 gaf burgemeester Bogaardt, om te voorkomen dat het dorp door Den Haag zou worden ingelijfd, de aanzet tot een ongekende bouwgolf die het aantal inwoners van Rijswijk verdubbelde tot meer dan 50.000. Vanuit het oude dorp breidde Rijswijk in de decennia na de oorlog gestaag richting het zuidwesten uit: van de naoorlogse woonwijken zoals Stervoorde, bedrijventerrein Plaspoelpolder, het nieuwe centrum In de Bogaard (nu Bogaard stadscentrum) tot de laatste uitbreiding van RijswijkBuiten. Daarmee is de stad gegroeid tot aan de west- en zuidgrens van de gemeente.

Deze ontwikkeling maakte van Rijswijk een stad met twee gezichten: enerzijds de historische dorpskern en de landgoederenzone, anderzijds de verstedelijking van de naoorlogse en latere uitbreidingswijken, Plaspoelpolder en het nieuwe Bogaard stadscentrum. De sterke groei heeft er ook voor gezorgd dat Rijswijk altijd zelfstandig heeft kunnen blijven, en definieert ons profiel tot de dag van vandaag. Deze uitersten karakteriseren het DNA van Rijswijk: het is modern én historisch, druk én rustig, grijs én groen, stad én dorp.

14 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Afbeelding 2.1: Ontwikkeling van Rijswijk tussen 1900 en 2015 (bron: Stadsvisie, 2016).

2.3 Rijswijk in de regio 2.3.1 Regionale ligging en ruimtelijke structuren Rijswijk maakt deel uit van de Haagse regio, de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en de zuidvleugel van de Randstad. De stad ligt aan de Oude Lijn1 en aan de ‘kennisas’ Rotterdam-Leiden. Verder ingezoomd, ligt de stad ingeklemd tussen het stedelijk gebied van Den Haag en Delft. Rijswijk wordt doorkruist door verschillende infrastructurele lijnen, veel met een regionale functie. Van zuidwest naar noordoost loopt de rijksweg A4, met haaks daarop de Prinses Beatrixlaan en spoorlijn als verbindingen tussen Den Haag en Delft. Aan de oostkant loopt het Rijn-Schiekanaal (de Vliet) van zuid naar noord. In het zuidoosten grenst Rijswijk aan de rijksweg A13. Ten noorden van de A4 bevinden zich de twee centra van Rijswijk: het oude dorpscentrum van OudRijswijk in het noordoosten, het nieuwere stadscentrum Bogaard stadscentrum richting het westen. Globaal daartussen ligt het grote en regionaal belangrijke bedrijventerrein Plaspoelpolder. Ten zuiden van de A4 is Rijswijk met de grootschalige uitbreidingswijk RijswijkBuiten inmiddels doorgegroeid tot aan Delft. Het bebouwd gebied van Rijswijk wordt gemarkeerd door twee grote groenstructuren: de Landgoederenzone aan de noordkant en de stadsparkzone in het zuiden.

1 De oudste spoorlijn van Nederland tussen Amsterdam en Rotterdam; tegenwoordig wordt hiermee de spoorlijn tussen

Leiden en Dordrecht aangeduid. Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

15

Afbeelding 2.2: Schematische weergave Rijswijk in de regio (bron: KuiperCompagnons).

2.3.2 Rijswijk in regionale context Rijswijk staat niet op zichzelf, maar is onlosmakelijk verbonden met de regio. Rijswijk ligt midden in de metropoolregio, het stedelijk gebied van Rotterdam tot en met Den Haag. In dit gebied is de behoefte aan extra woningen en bedrijfsruimte erg groot. Er worden de komende jaren dan ook veel woningen gebouwd en bedrijfsruimte toegevoegd. Tegelijk willen we in de regio de bestaande kwaliteiten behouden en waar mogelijk kwaliteit toevoegen. Het groene buitengebied willen we open houden, we moeten ons voorbereiden op klimaatverandering en de milieukwaliteit, leefbaarheid en sociale samenhang in steden verbeteren. Deze opgaven overstijgen de gemeentegrenzen. Ook voor opgaven zoals de drinkwatervoorziening en energienetwerken (zoals het warmtetransportnet) zijn relaties met de omgeving van groot belang. Rijswijk wil daarom ook samen optrekken met de regio om deze uitdagingen aan te pakken. De gemeenten in de metropoolregio vullen elkaar aan en voegen allemaal kwaliteit toe aan het geheel. Regionaal wordt daarom ingezet om de gemeenten nog beter met elkaar te verbinden. Rijswijk biedt 16 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

de regio zowel dorps als stedelijk wonen, met daarbovenop ruimte voor de verwachte bevolkingsgroei door een forse woningbouwopgave op zich te nemen. Rijswijk is met de huidige programmering zelfs één van de sterkst groeiende gemeentes van het land. Daarbij bieden we een plek om te recreëren met onze groene buitenplaatsen, op één van de drukste plekken van Nederland. Daarnaast biedt Rijswijk ruimte voor kleine en grote bedrijven om te ondernemen in een regio die steeds minder ruimte heeft. Zeker in verhouding tot zijn omvang heeft Rijswijk veel bedrijven en arbeidsplaatsen en daarmee een belangrijke economische functie in de regio.

2.4 Bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk 2.4.1 De staat van de fysieke leefomgeving Om onze ambities voor de toekomst vorm te kunnen geven, is het noodzakelijk om de bestaande situatie in beeld te hebben. Dat is ons vertrekpunt. We hebben dat in twee sporen gedaan. Ten eerste hebben we een zogenaamde ‘Leefomgevingsfoto’ gemaakt. Hierin zijn de huidige situatie en autonome ontwikkelingen in kaart gebracht. Samen vormen die de ‘referentiesituatie’: wat de situatie is en wordt zónder deze omgevingsvisie. In de milieueffectrapportage wordt dit dan ook gebruikt om de effecten van de omgevingsvisie mee te vergelijken. De Leefomgevingsfoto bevat verschillende indicatoren om de staat van de fysieke leefomgeving meetbaar te maken. Hierin wordt de fysieke leefomgeving breed beschouwd, met een nadruk op diverse milieuaspecten. De Leefomgevingsfoto is te vinden in als onderdeel van het milieueffectrapport in de losse bijlage ‘MER’. De belangrijkste aandachtspunten die daaruit naar voren komen waarmee we in deze omgevingsvisie rekening moeten houden, komen aan de orde in paragraaf 2.5. Daarnaast hebben we een ‘Verkenning’ gemaakt van de bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk. Daarin zitten raakvlakken met de Leefomgevingsfoto, maar hebben we vooral gefocust op de ruimtelijke en kwalitatieve aspecten.

Hoe ziet Rijswijk er nu uit, wat zijn de belangrijkste kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving en wat is er nodig om die te behouden? Op basis van die analyse zien we een aantal onderscheidende kernkwaliteiten van Rijswijk. Het zijn eigenschappen die onze kracht aangeven en onze identiteit bepalen: ze maken Rijswijk tot Rijswijk en onderscheiden ons van andere gemeenten. Dit zijn dan ook de kwaliteiten die we in de toekomst in ieder geval willen behouden.

2.4.2 De kernkwaliteiten van Rijswijk Buitenplaats, dorp, stad: historische groei geeft meerdere gezichten Rijswijk is sinds de jaren ’50 uitgegroeid van een dorp tot een stad (zoals beschreven in paragraaf 2.2), met ongeveer 60.000 inwoners2. De ontwikkeling van Rijswijk is mooi terug te zien in de bebouwing van de stad. De sterke groei die de stad heeft doorgemaakt is ook bepalend voor het profiel van Rijswijk vandaag. Enerzijds het dorpse karakter van de historische dorpskern Oud-Rijswijk. Anderzijds het stedelijke 2 59.620 inwoners op 1 januari 2024. Bron: CBS, januari 2024.

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

17

karakter van de naoorlogse wijken, bedrijventerrein Plaspoelpolder, Bogaard stadscentrum en RijswijkBuiten. Tegelijk is Rijswijk van oorsprong al een heel groene stad, met zijn buitenplaatsen en parken. Deze uitersten karakteriseren Rijswijk: het is modern én historisch, druk én rustig, grijs én groen, stad én dorp. Rijswijk kent daardoor ook een mix van verschillende woonmilieus. Die maken Rijswijk voor veel mensen tot een aantrekkelijke woonplaats. Door het grote aandeel naoorlogse bouw heeft Rijswijk een relatief betaalbare en toegankelijke woningvoorraad, die al van oudsher veel mensen naar Rijswijk trekt. Ook spelen daarbij de goede werkgelegenheid, uitstekende verbindingen met de regio, de voorzieningen in de twee centra en wijken, en het vele groen in de buitenplaatsen, parken en wijken een rol. Hoewel niet altijd even bekend en zichtbaar, heeft Rijswijk een rijkdom aan cultureel erfgoed (gebouwde en aangelegde groene monumenten en archeologische monumenten en waarden). Het erfgoed levert een belangrijke bijdrage aan de beleving van Rijswijk en is bepalend voor de identiteit van de Rijswijkers. Zo is er de historische dorpskern met fraaie middeleeuwse kerk en oud-Hollandse gevels. We hebben de Landgoederenzone met de statige landhuizen met het weelderige groen eromheen.

Er zijn archeologische vindplaatsen zoals de fundamenten van Huis ter Nieuburch, het paleis van de Oranjes waar de Vrede van Rijswijk werd gesloten en waar het Rijswijkse Bos en de Naald van Rijswijk nog aan refereren. Maar ook de stadsparkzone en royale aanleg van de naoorlogse wijken met groenstroken, waterlopen en plantsoenen zijn waardevol erfgoed. De buitenplaatsen en parken zijn ook landschappelijk en recreatief van waarde. Samen zorgt dit in Rijswijk voor een gevoel van ‘buiten’ leven. Groene longen van de stad Rijswijk is van oorsprong, met zijn buitenplaatsen en parken, een heel groene stad. Nog steeds behoort Rijswijk tot de groenste gemeenten van deze sterk verstedelijkte regio. Bijna één vijfde van Rijswijk bestaat uit parken en plantsoenen. Al dat groen maakt Rijswijk tot een prettige leefomgeving voor mens, plant en dier. Naast de vele groen opgezette wijken, kent Rijswijk twee grote groengebieden: • De Landgoederenzone aan de noordkant, met onder andere Park de Voorde en Overvoorde, landgoed Te Werve, het Julianapark en het Rijswijkse Bos. • De stadsparkzone aan de zuidkant, met onder andere het Hoekpolderpark, het Wilhelminapark, Elsenburgerbos en de Zweth-Vlietzone. Deze groengebieden vormen een duidelijke tegenhanger van de bebouwde delen van de stad. De Rijswijkers waarderen de buitenplaatsen en parken enorm.

Het zijn de longen van onze stad, en al van oudsher een kwaliteit en onderdeel van onze identiteit. Verspreid door de stad liggen bomenlanen, oude buitenplaatsen, wijkparken, buurtgroen, begraafplaatsen, singels, volkstuinen, verbindingszones, binnentuinen, losse groenelementen en monumentale bomen. Deze elementen verbinden de twee grote groengebieden met elkaar en met de stad. Het vele groen is iets waarmee Rijswijk zich in de – sterk verstedelijkte – regio onderscheidt. Ondernemende werkstad 18 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Rijswijk is een echte werkgemeente, met relatief veel banen ten opzichte van Nederland en de regio3. Er is een ruim aanbod aan werkgelegenheid voor zowel theoretisch als praktisch opgeleiden. Rijswijk kent verschillende economische kerngebieden: • diverse werklocaties (bedrijventerreinen, kantoorlocaties en gemengde werklocaties); • twee hoofdcentra (Oud-Rijswijk en Bogaard stadscentrum); • verschillende buurt(winkel)centra. Gezamenlijk bieden ze een compleet en divers aanbod aan voorzieningen en werkgelegenheid. Die diversiteit van de Rijswijkse economie is een gevolg van de centrale ligging in de metropoolregio. Met de werkgelegenheid die deze werklocaties bieden, heeft Rijswijk een belangrijke economische functie in de regio. Voor zijn omvang huisvest Rijswijk veel bedrijven en zijn er veel arbeidsplaatsen. De beschikbare ruimte voor werken is een belangrijke kwaliteit van Rijswijk in de regio, waar veel vraag maar de ruimte schaars is. Het middelpunt van de economische activiteit is bedrijventerrein Plaspoelpolder, een van de grootste werklocaties van de metropoolregio. Daar en elders in Rijswijk zijn er uitstekende plekken beschikbaar voor start-ups, mkb en grote bedrijven. Rijswijk ondersteunt de doorgroei van bedrijven. Rijswijk is aantrekkelijk voor bedrijven om zich te vestigen door onze werklocaties en centrale ligging.

Maar ook bijvoorbeeld de goede ondergrond voor geothermie, de goede voorzieningen in de verschillende centra, het vele groen in een drukke regio en de aantrekkelijke woonmilieus voor werknemers dragen hieraan bij. Goed verbonden midden in de metropoolregio Rijswijk is uitstekend bereikbaar en verbonden met de regio. Er lopen door en rondom Rijswijk verschillende grote infrastructurele verbindingen. Zo vormen de rijkswegen A4, A13, op korte afstand A12 en de Prinses Beatrixlaan voor goede autobereikbaarheid en -verbindingen met de regio (o.a. Den Haag, Delft en Rotterdam). Met een treinstation op de spoorlijn Den Haag – Delft is Rijswijk ook goed per openbaar vervoer bereikbaar. Ook is Rijswijk aangesloten op het tramnetwerk van Den Haag. Dit maakt Rijswijk voor veel mensen een aantrekkelijke plaats om te wonen. Ook voor veel bedrijven is het een onderscheidende kwaliteit om zich hier te vestigen. Naast de grote (auto)verbindingen kent Rijswijk ook een fijnmaziger netwerk voor langzaam verkeer, van fiets- en wandelroutes. Deze zorgen onder meer voor verbindingen binnen de stad en met de verschillende groengebieden.

2.5 Aandachtspunten voor de toekomst 2.5.1 Inleiding Uit de vorige paragraaf blijkt dat we veel kwaliteiten bezitten die de moeite waard zijn om te behouden. 3 Bron: Rijswijk in cijfers / LISA (2022).

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

19

Tegelijk zien we ook de nodige aandachtspunten, waar we richting de toekomst nog mee aan de slag moeten. Het kan zijn dat er kwaliteiten ontbreken of ruimte voor verbetering is, maar ook dat trends en ontwikkelingen bestaande kwaliteiten onder druk zetten of juist kansen bieden om kwaliteiten toe te voegen. Daar waar meerdere ontwikkelingen samenkomen kunnen ook dilemma’s of koppelkansen aan het licht komen. Kortom: alles waar we in de volgende hoofdstukken een antwoord op moeten formuleren.

2.5.2 Wonen en samenleving Demografische ontwikkelingen Rijswijk en de regio groeien fors. De meest recente prognoses gaan uit van een bevolkingsontwikkeling van ongeveer 60.000 inwoners (29.000 huishoudens) in 2024, tot ongeveer 75.000 inwoners (37.000 huishoudens) in 2040 en 82.000 inwoners (40.000 huishoudens) in 20504. Enerzijds wonen in Rijswijk gemiddeld wat meer ouderen dan in veel andere gemeentes. Bovendien worden mensen ouder door betere zorg en levensomstandigheden. Voor Rijswijk is de verwachting dat het aantal inwoners van 75 jaar en ouder verdubbelt tussen 2022 en 2050. Deze vergrijzing brengt op diverse vlakken uitdagingen met zich mee. Anderzijds is het aandeel kinderen (tot 14 jaar) in Rijswijk iets hoger dan het landelijk gemiddelde, nu en in 2050. Naast de autonome demografische ontwikkelingen kunnen ook andere factoren van invloed zijn op de inwonerssamenstelling van Rijswijk. Met de bouw van grote aantallen kleine woningen gericht op studenten, young professionals en kenniswerkers trekt Rijswijk jongere éénpersoonshuishoudens aan. Grote internationale werkgevers in Rijswijk en de regio zorgen voor een relatief grote internationale gemeenschap in Rijswijk. Woningbouwopgave In Nederland is sinds de kredietcrisis de woningbouw achtergebleven bij de groei van het aantal huishoudens. Hierdoor is er nu een groot tekort aan woonruimte.

In de afgelopen jaren heeft het Rijk de regie weer naar zich toegetrokken om de woningbouw te versnellen, onder meer met de Nationale Woon- en Bouwagenda en de aankomende Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv). In de regio (Haaglanden) is een regionaal woningbouwprogramma afgesproken en vastgelegd in de Regionale realisatieagenda Wonen (RRA Wonen). Voor Rijswijk zijn 9.396 woningen tot 2030 (zonder sloop) opgenomen, waarvan 24% sociaal en 74% betaalbaar. Voor Rijswijk (en de regio) ligt er zodoende een forse opgave om hieraan te voldoen. Deze regionale afspraken geven we de komende periode meer vorm, in overleg met provincie en andere gemeenten. Ons actuele woningbouwprogramma tot 2040 bestaat uit ongeveer 11.000 woningen. Hoofdvraag op dit punt is in hoeverre we na 2040 blijven inzetten op groei of op een bepaald aantal woningen stabiliseren. Onze huidige woningbouwopgave is gebaseerd op de beschikbare locaties voor woningbouw. Gezien onze beperkte ruimte en wens om het groen te behouden, ligt er voornamelijk een opgave voor transformatie en verdichting van de bestaande stad. Belangrijk is om daarbij een balans te houden tussen de ontwikkeling van het aantal inwoners en de leefbaarheid van de stad. Kwalitatieve woningbehoefte 4 Bron: CBS/PBL (2022, 2024).

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

20

We zien landelijk en in Rijswijk een veranderende vraag naar woonvormen. De grootste vraag in de toekomst komt van kleinere huishoudens. Er zijn meer inwoners die alleen wonen, en meer ouderen (vergrijzing) die langer zelfstandig blijven wonen. Hierdoor is er steeds meer behoefte aan woningen en appartementen voor kleinere huishoudens die geschikt zijn voor alle leeftijden (levensloopbestendig). Er is ook een groeiende behoefte aan woonruimte voor bijzondere doelgroepen en aandachtsgroepen; dat kan bijvoorbeeld door flexibele en tijdelijke woonvormen. Om te zorgen voor een evenwichtige bevolkingsopbouw is het realiseren van verschillende woonmilieus van belang. Op basis van ons woonbeleid (en dat van hogere overheden) ligt de opgave in het bijzonder in het bouwen van betaalbare koop- en huurwoningen in het middensegment en het toevoegen van sociale huurwoningen. Er is steeds meer behoefte aan goede, betaalbare en duurzame woningen waar ouderen en mensen met een beperking zelfstandig in een veilige omgeving kunnen wonen. Dit heeft te maken met de vergrijzing, maar ook met (landelijke) veranderingen in de zorg. Uitgangspunt van het landelijk beleid is dat senioren langer zelfstandig thuis wonen, en kwetsbare mensen die nu in instellingen verblijven uitstromen naar zelfstandige woningen.

Onze actuele opgave om te zorgen voor voldoende woonzorgaanbod voor ouderen en andere aandachtsgroepen is opgenomen in onze lokale en regionale woonzorgvisie. Voor deze groeiende groepen zijn ook voldoende en toegankelijke voorzieningen, zorg en ondersteuning nodig. Dit vraagt ook om wijken, woningen en voorzieningen die hierop zijn ingericht. Maatschappelijke voorzieningen Een belangrijke opgave is om de maatschappelijke voorzieningen (zorg en welzijn, onderwijs, sport, andere maatschappelijke voorzieningen) in wijken en buurten op peil te houden, en mee te laten groeien met de groei van de stad. Er is in ieder geval sprake van een tekort aan eerstelijnsvoorzieningen (zoals huisartsen) in bepaalde wijken. Dit tekort zal tot 2030 in sommige wijken nog groter worden. De ruimtevraag voor basisonderwijs en sportvoorzieningen hebben we in beeld, voor andere voorzieningen wordt die ruimtevraag op het moment van schrijven onderzocht. Aandachtspunt voor nieuwe ontwikkelingen is ruimte voor voldoende voorzieningen en sturing op welke voorzieningen waar landen, rekening houdend met een veranderende doelgroep. Dit geldt ook voor winkelvoorzieningen (zie 2.5.4). Leefbaarheid Rijswijkers zijn over het algemeen redelijk tot zeer tevreden met hun buurt, maar we zien wel dat in sommige buurten dit achteruitgaat en de leefbaarheid onder druk staat.

De bevolkingsgroei en verdichting (meer mensen die gebruik maken van dezelfde ruimte) in relatie tot de leefbaarheid en veiligheid is een aandachtspunt, met name in de kwetsbare wijken. Daarom is belangrijk dat gebouwen en openbare ruimte zo ingericht worden dat mensen zich veilig voelen en zo min mogelijk overlast ervaren van elkaar en andere functies. Verdichting en transformatie kunnen zo ook de stedelijke kant van Rijswijk kansen bieden om de leefbaarheid in een gebied te verbeteren. Wel zullen mensen, gezien de toenemende drukte, een beperkte mate van overlast ook moeten accepteren. De aanwezigheid van ontmoetingsruimten, al dan niet met begeleiding is van groot belang voor wijken waar veel verschillende doelgroepen bij elkaar komen.

21 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

Gezondheid en milieukwaliteit Gezondheidsbescherming en -bevordering staan hoog op de agenda, ook in Rijswijk. Preventie en positieve gezondheid krijgen op dit gebied steeds meer aandacht. Daarvoor is onder meer van belang dat de leefomgeving uitnodigt tot gezond gedrag, mogelijkheden biedt om elkaar te ontmoeten (binnen en buiten) en voor iedereen bereikbaar en toegankelijk is. Dat gaat vooral over gezondheidsbevordering. Voor gezondheidsbescherming is de milieukwaliteit in Rijswijk een aandachtspunt, met name de effecten van luchtkwaliteit en geluidhinder. Dit blijkt ook uit de Leefomgevingsfoto. De groei van de stad brengt op dit gebied extra opgaven met zich mee. Omgevingsfactoren zoals slechte luchtkwaliteit en geluidbelasting, maar ook externe veiligheid, hebben invloed op de leefbaarheid en de ontwikkelmogelijkheden van Rijswijk. Het is daarom zoeken naar een balans tussen enerzijds de groei van de stad en anderzijds het toewerken naar een gezonde leefomgeving. Groei van de stad kan betekenen dat niet overal dezelfde milieukwaliteit kan worden behaald. De kwaliteit van de lucht waarin we leven is van invloed op onze volksgezondheid. Een slechte luchtkwaliteit leidt onder andere tot luchtwegklachten en hart- en vaatziekten.

De luchtkwaliteit in Rijswijk voldoet aan de Europese normen en is de afgelopen jaren al wel verbeterd, maar is nog steeds slecht vergeleken met veel andere delen van Nederland. Dit komt mede door de rijksweg A4 en veel andere doorgaande wegen die Rijswijk doorkruisen. Andere lokale bronnen zijn houtstook en de inzet van mobiele werktuigen. Als ondertekenaar van het Schone Lucht Akkoord hebben we een blijvende inspanningsverplichting om de luchtkwaliteit te verbeteren. Blootstelling aan hoge geluidsniveaus kan invloed hebben op de gezondheid. Dit beïnvloedt hoe mensen hun woonomgeving ervaren en kan nadelige gezondheidseffecten veroorzaken. Met name de verschillende (spoor)wegen vormen bronnen van overlast (verkeerslawaai). Uit de geluidbelastingkaart opgesteld in 2022 blijkt dat meer dan 7.000 inwoners in Rijswijk ernstige hinder ondervinden van het wegverkeer en dan met name van de gemeentelijke wegen. De verdere groei van de stad vormt een extra opgave door zowel de toename van het aantal blootgestelden als de groei van het aantal verplaatsingen. Ook het mengen van functies wonen en werken vraagt extra aandacht op het aspect van geluid. Het voorkomen of beperken van geluidhinder is in de bestaande woonomgeving en bij alle bouwprojecten een belangrijk aandachtspunt.

Omgevingsveiligheid Onder de Ow is een veilige leefomgeving een belangrijk onderwerp; externe veiligheid is daarvan een onderdeel. Externe veiligheid gaat over activiteiten met gevaarlijke stoffen die tot rampen kunnen leiden met potentiële schade voor mens en maatschappij. In Rijswijk betreft het de opslag van vuurwerk en LPG, de aanwezigheid van hoge druk aardgasleidingen en het transport van gevaarlijke stoffen over aangewezen routes waaronder de A4 en A13. Omgevingsveiligheid is breder en kan ook gaan om risico’s van andere branden, rampen en crises. Te denken valt aan brandgevaar bij elektrische auto’s of buurtbatterijen – zaken die in aantallen zullen toenemen. Ruimte voor woningbouw en bedrijvigheid is schaars. Dit betekent dat meer mensen dicht op elkaar wonen en werken, en mogelijk niet altijd op grote afstand tot risicobronnen. Ook omgevingsveiligheid is daarom een aandachtspunt in relatie tot de groei van de stad. 22 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

2.5.3 Groen en natuur Groen en verstedelijking Groengebieden en -structuren zijn belangrijk voor een goede balans tussen verstedelijkte ruimte en groene ruimte, en een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. Het bestaande groen is een belangrijke kwaliteit van Rijswijk (zie 2.4.2). In Rijswijk is de geplande groei van de stad met de bijbehorende bouwopgave een grote ontwikkeling. Daardoor kan de ruimte voor groen en natuur onder druk komen te staan. Om een groene woonstad te blijven, is het daarom zaak om een balans te vinden tussen het groene karakter en de verstedelijkingsopgave van Rijswijk. Tegelijk bieden verdichting en gebiedsontwikkeling ook kansen om extra groen aan de stad toe te voegen, en bij het bouwen van gebouwen en het inrichten van de buitenruimte rekening te houden met natuur in de stad (natuurinclusief bouwen). Dat gaat bovendien hand in hand met het aanpassen aan klimaatverandering. Aandachtspunten in ons huidige raamwerk van groen en water zijn het invullen van ontbrekende schakels en het versterken van groene verbindingen (te beginnen met primaire natuurverbindingen); het versterken van de boomstructuur; en het verbeteren van de groenkwaliteit (ten behoeve van mens en natuur). Biodiversiteit en klimaatverandering Er is sprake van een afname van de biodiversiteit (variatie in planten en dieren) in heel Nederland en in Rijswijk.

Dit wordt mede veroorzaakt en versterkt door klimaatverandering. Toenemende hitte, droogte en extreme neerslag hebben ook gevolgen voor groengebieden en natuur. Groenkwaliteit Nog meer dan het vergroten van de groenkwantiteit, is het versterken van de kwaliteit van groen een belangrijke opgave. Door de afnemende biodiversiteit is het verbeteren van natuurwaarden van belang; want ook de natuur maakt onderdeel uit van de stad. Dit kan onder meer door gebouwen en de buitenruimte natuurinclusief in te richten. Voor de groenkwaliteit is ook de levensduur van straatbomen en beplanting van belang. Die wordt vaak verkort door beperkende groeiomstandigheden, zoals de toenemende drukte in de ondergrond (zoals kabels, leidingen en warmtenetten). Met voldoende ondergrondse groeiruimte kunnen bomen uitgroeien tot volwassen exemplaren, wat belangrijk is voor een klimaatbestendige stad. Ook door rekening te houden met de groeiomstandigheden van de locatie (grondsoort, grondwaterstand, wind en zonbelasting) kunnen we de levensduur van beplanting verlengen. Beide zijn belangrijk voor de klimaatbestendigheid van de stad. Daarnaast is het voor de groenkwaliteit belangrijk te zorgen voor diversiteit in het groen (variatie aan bomen, heesters, planten). De kwaliteit van groen is ook afhankelijk van de locatie en functie van het groengebied.

Voor het gebruik en de belevingswaarde van groen is ook de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor iedereen een belangrijk aandachtspunt. Water en bodem Het water- en bodemsysteem loopt steeds vaker tegen zijn grenzen aan. De kwaliteit en beschikbaarheid van water en bodem staan op veel plekken onder druk. De kwaliteit van de bodem gaat hand in hand met de biodiversiteit onder en boven de grond. Bodemdaling is geen wijdverspreid 23 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

probleem in Rijswijk, maar kan lokaal wel voorkomen en schade veroorzaken aan gebouwen. Het veranderende klimaat zet alles verder op scherp. Het Rijk en de provincie maken juist daarom water en bodem sturend bij keuzes over de inrichting van de ruimte. In ieder geval betekent het dat de aanwezige bodemkenmerken en waterhuishouding doorwerken in ontwerpkeuzes ‘bovengronds’. In 2027 moet de waterkwaliteit voldoen aan de Europese normen (KRW 2027). De vraag is of dit haalbaar is; dit lijkt niet haalbaar, en kan tot een nieuwe crisis gaan leiden omdat bouwprojecten kunnen worden geblokkeerd of stilgelegd. Er ligt dan ook een belangrijke taak om de waterkwaliteit te verbeteren. Het Hoogheemraadschap van Delfland monitort de waterkwaliteit om de actuele situatie op het gebied van de fysisch-chemische en ecologische waterkwaliteit in beeld te brengen en de ontwikkeling hiervan in de tijd te volgen. De parameters stikstof en fosfaat en doorzicht zijn een probleem. Ook overschrijden een aantal metalen, bestrijdingsmiddelen, PFAS en ammonium de norm. Op basis van het "one-out-all-out-principe" voldoet geen van de waterlichamen aan de KRW-normen voor chemische waterkwaliteit. Voor een aantal waterlichamen voldoet de ecologische toestand bijna aan de doelstelling, maar voor andere waterlichamen ligt nog een forse opgave. De ontwikkeling van de ecologische parameters verloopt traag.

Belangrijke gebiedsbrede knelpunten voor het behalen van de ecologische doelen zijn de beperkte leefruimte voor soorten (structuur/habitat) en menselijke verstoring. Daarnaast is de hoeveelheid meststoffen te hoog en kan de zuurstofhuishouding lokaal verbeterd worden. De vraag naar drinkwater zal de komende jaren blijven stijgen. Door klimaatverandering en verontreiniging staat het aanbod onder druk. Nu al komen er regionaal tekorten voor, waaronder in het westelijk deel van Zuid-Holland.

2.5.4 Economie en vrije tijd Snelle economische en technologische ontwikkelingen De economie heeft een grote invloed op de maatschappij, maar is onvoorspelbaar. Dit werd vanaf 2020 zicht- en voelbaar toen de coronapandemie uitbrak. Maar ook nieuwe crises (denk aan de oorlog in Oekraïne, energieprijzen, inflatie, et cetera) hebben gevolgen voor de economie. Wat de lange termijneffecten hiervan zijn, is nog onbekend. Technologische ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op, en zijn direct of indirect van invloed op onze manier van leven en ondernemen. Denk aan digitalisering, automatisering, robotisering, artificial intelligence (AI). Nieuwe technologieën hebben invloed op de bedrijvigheid in Rijswijk, maar ook op de manier waarop we winkelen, met elkaar omgaan, onze vrije tijd besteden en hoe we voor elkaar zorgen. Daarnaast is er steeds meer aandacht voor verduurzaming, zoals de overgang naar duurzame (hernieuwbare) bronnen van energie en een circulaire economie (waarin gebruikte producten en materialen opnieuw worden gebruikt als grondstof voor nieuwe productie). Ook hebben trends in 24 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

mobiliteit, zoals de groei van duurzame mobiliteit en stadsdistributie, invloed op de economie. Werklocaties We zien steeds vaker transformaties van werklocaties en -functies (bijvoorbeeld bedrijventerreinen en kantoren) naar wonen, mede door de grote woningvraag. Maar er blijft ruimte voor stadsverzorgende bedrijven en werken nodig, in lijn met ook de groei van inwoners en woningen. Er is sprake van afnemende vraag naar ruimtes voor detailhandel en kantoren. Dit leidt soms tot (structurele) leegstand. In winkelgebieden speelt de opkomst van internetwinkelen daarbij een rol, en komt de focus steeds meer te liggen op ontmoeten in plaats van winkelen. Op de kantorenmarkt zien we een verandering in huisvestingswensen van bedrijven. Zo verandert de behoefte aan kantoorruimte van traditionele kantoorlocaties naar steeds meer gemengde gebieden met verschillende functies. Bereikbaarheid speelt daarin ook een belangrijke rol. Ook is er een groei van flexibele kantoorconcepten zichtbaar (bijvoorbeeld verzamelgebouwen met meerdere en wisselende huurders). Om met onze economie in te spelen op actuele trends en ons regionaal te kunnen blijven profileren, is het van belang om ons diverse aanbod aan werklocaties te behouden, en innovaties en bedrijven te stimuleren. Voor toekomstbestendige werklocaties hebben we per werklocatie al een ontwikkelrichting bepaald5.

Een grote actuele opgave is de gedeeltelijke transformatie van Plaspoelpolder tot gemengd werk-woongebied. Revitaliseren van andere bedrijventerreinen is een opgave voor een langere periode, net als het onderzoeken of we meer ruimte kunnen vinden voor bedrijven door bestaande terreinen beter te benutten of door uitbreidingslocaties aan te wijzen. Horeca en detailhandel Voor toekomstbestendige horeca en detailhandel is de belangrijkste opgave het bieden van een compleet en divers voorzieningenaanbod, dat aansluit bij de behoefte van de groeiende bevolking. Dat geldt zowel voor de twee grote centra met hun eigen profiel (Oud-Rijswijk en Bogaard stadscentrum) als voor de verschillende buurtwinkelcentra. Aandachtspunt is dat voorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn. Het recent vastgestelde retail- en horecabeleid6 gaat hier nader op in. Cultuurhistorie, beleving en recreatie Voor de presentatie van ons erfgoed is beheer en onderhoud belangrijk. Om te komen tot beter beleid en beheer heeft de gemeenteraad in 2024 de Erfgoednota vastgesteld. Qua beleving en recreatie is de opgave een breed aanbod aan mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding te bieden, aansluitend bij de groeiende bevolking. Aandachtspunten zijn de toegankelijkheid voor iedereen en specifiek het aanbod voor jeugd en jongeren.

Circulariteit De circulaire economie (economie waarin gebruikte producten en materialen opnieuw worden 5 Toekomstbestendige werklocaties – Economische analyse en strategie (2023). 6 Gemeente Rijswijk – Retail- en horecabeleid (2023).

Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)

25

gebruikt als grondstof voor nieuwe productie) zal naar verwachting extra ruimte vragen, vooral op werklocaties. Om kringlopen te sluiten is extra energie nodig. Nieuwe ontwikkelingen vormen een kans om op een circulaire manier te bouwen en de openbare ruimte in te richten. Op dit vlak moeten we nog beleid ontwikkelen in Rijswijk. Ook in het beleid van Rijk en provincie krijgt dit steeds nadrukkelijker een plaats. Doel van het Rijk is een volledig circulaire economie in 2050.

2.5.5 Klimaat en energie Klimaatverandering Klimaatverandering vormt een uitdaging in combinatie met de huidige en geplande verdichting van onze stad richting 2050. Het wordt heter, natter én droger. Dit verhoogt het risico op schade aan gebouwen en infrastructuur en heeft een impact op de natuur en de biodiversiteit. Al deze ontwikkelingen vormen risico’s voor de leefbaarheid van Rijswijk. Door de temperatuurstijging en de toename van hittegolven zijn de klimaatrisico's voor Rijswijk urgent. De afgelopen jaren zien we steeds warmere zomers en periodes van extreme (record-)hitte. De verwachting is dat dergelijke hittegolven in de toekomst steeds vaker gaan voorkomen. Bovendien worden de periodes van hitte langer, wat kan leiden tot periodes van droogte en watertekorten. Door de stijging van de temperatuur neemt de hoeveelheid waterdamp in de lucht toe, wat uiteindelijk leidt tot meer neerslag. Dit veroorzaakt vaker extreme regenval, vooral in kustprovincies en dus ook in Rijswijk. Deze weersextremen zullen in de toekomst vaker optreden. Lokale effecten en aandachtspunten De Leefomgevingsfoto (als onderdeel van het MER) beschrijft voor Rijswijk de autonome ontwikkelingen op het gebied van wateroverlast, droogte en hittestress. Wateroverlast Wateroverlast door hevige neerslag levert op een aantal plekken een aanzienlijke waterdiepte op.

Het risico op water in panden is zeer beperkt aanwezig. Hoewel wateroverlast door klimaatverandering vaker zal voorkomen wordt de autonome ontwikkeling in de Leefomgevingsfoto als goed beoordeeld; dat vraagt van ons wel dat we de doelen en maatregelen uit ons bestaande beleid op dit punt uitvoeren. Aandachtspunt daarbij is ook de geplande groei van de stad, en de bebouwing en infrastructuur die daarvoor nodig is. Droogte In 2050 is naar verwachting heel Rijswijk onderhevig aan droogtestress, het zuidoostelijk deel heeft een hoog risico. Gebieden met in de bestaande situatie matige kans op droogte, zullen zonder maatregelen in omvang en aantal toenemen. Een aantal gebieden heeft kans op wegzakkend grondwater met gevolgen voor funderingen. Het kan ook leiden tot grotere behoefte aan bewatering van groen door verdorring. Hittestress Hittestress is in Rijswijk een grote uitdaging, in de delen van de stad met veel bebouwing. Deze 26 Omgevingsvisie Rijswijk – ontwerp (november 2024)