RIB 23 005 Bijlage Plan van Aanpak Omgevingsvisie Rijswijk

Het college en de raad kunnen bij grote projecten waarbij een startnotitie of plan van aanpak wordt voorgelegd, een rol krijgen bij het bepalen van de vorm(en) van participatie. - Maak gebruik van een online, interactief participatieplatform voor de hele Rijswijkse samenleving waarop alle gemeentelijke plannen en projecten met een participatietraject komen. Dit platform is er inmiddels ‘Samen Rijswijk’. ‘Samen Rijswijk’ heeft ruim 1.500 geregistreerde gebruikers en inmiddels is voor 40 projecten gebruikt gemaakt van het platform, waarbij verschillende participatietools zijn ingezet. - Inwoners willen graag inspraak over brede onderwerpen, of een duidelijke uitleg wanneer dit niet mogelijk is. Er is behoefte om mee te praten over gemeentelijk beleid en ook zélf aan de leefbaarheid van de eigen buurt of wijk te werken. Een burgerraad of burgerpanel is meerdere keren genoemd als suggestie om die inspraak te faciliteren.

27 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

We willen een zo groot mogelijke groep inwoners bereiken en betrekken. Daarom willen we in het nieuwe communicatiebeleid van de gemeente de focus meer leggen op inclusieve communicatie. Inzet is om meer ‘dichtbij’ te communiceren, op de plekken waar de doelgroepen zich bevinden en meer gebruik te maken van intermediairs (veelal maatschappelijke partners). Het uitgangspunt is om het participatie- en communicatiemiddel af te stemmen op de beoogde doelgroep en het doel. -

6.2. Participatiepartners Context – mogelijke keuzes In de externe participatie wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende doelgroepen (‘doelgroepensegmentatie’). Het gaat dan om de inwoners en ondernemers, de regionale ketenpartners en lokale maatschappelijke organisaties. Deze vier doelgroepen vereisen allemaal een andere aanpak en een andere vorm van communicatie en participatie. Conclusie – keuze van de gemeente Rijswijk Vertegenwoordiging van alle belangen We hechten als gemeente grote waarde aan inbreng vanuit de samenleving en onze (samenwerkings)partners, omdat zij de dagelijkse praktijk ervaren en daarmee waardevolle kennis kunnen delen. We streven ernaar dat in het participatieproces alle belangen worden vertegenwoordigd, om goed afgewogen keuzes te kunnen maken. Belangrijk is om ook de energie te richten op de partners van de stad die we nodig gaan hebben bij de realisatie van onze ambities en hen gedurende het proces bondgenoot te maken hiervan. Door samen te werken kan namelijk de kwaliteit en uitvoerbaarheid van beleid en projecten worden verbeterd. Permanente dialoog We leggen in het omgevingsvisieproces de basis voor een permante dialoog met de samenleving. De structuren die we opbouwen, kunnen we hergebruiken bij de actualisatie van de omgevingsvisie, de andere kerninstrumenten en bij het vormgeven van initiatieven.

Transparantie is hierin van cruciaal belang. Dat vraagt om heldere communicatie over de tussenstappen en -producten van de omgevingsvisie, over in welke fase en op welke onderdelen wordt geparticipeerd, hoe we met de opgehaalde inbreng omgaan en om goede terugkoppeling van de participatieresultaten. Doelgroepen In Rijswijk voelen veel mensen zich medeverantwoordelijk voor de toekomst van hun wijk of buurt, hun stad en de wereld. Bij hen zit veel energie en creativiteit om dingen voor elkaar te krijgen. Wij willen graag dat de omgevingsvisie ook het verhaal is van onze inwoners en ondernemers13. We willen met hen – voor elke doelgroep op een passende manier – het debat aangaan. Specifiek voor de inwonersgroep geldt dat ons centraal uitgangspunt is dat iedereen de mogelijkheid krijgt om mee te praten en zich daartoe uitgenodigd voelt. Dat geldt ook (of juist) voor inwoners die het stadhuis niet vanzelfsprekend weten te vinden, de ‘unusual suspects’. Daarom hebben we in het participatie- en communicatieproces bijzondere aandacht voor het betrekken van jongeren, jonge gezinnen en inwoners met lagere sociaaleconomische status. Daarnaast zijn er de doelgroepen (regionale) samenwerkingspartners en maatschappelijke organisaties. In bijlage 1 wordt dit nader toegelicht.

13 Inclusief projectontwikkelaars en vastgoedeigenaren.

28 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

6.3. Gewenste participatiecategorie per fase Context – mogelijke keuzes Het doel van de externe participatie bepaalt in grote mate de inrichting van het participatieproces: de benadering, de participatievorm, de precieze inhoud en dergelijke. Bij het participatiedoel is het belangrijk om te kiezen voor een geschikte participatiecategorie. Hiervoor gebruiken we de ‘Rijswijkse participatiemix’. In de meest minimale variant verstrekt de gemeente alleen informatie. In de meest maximale variant is de participant zelf initiatiefnemer en faciliteert de gemeente (zie ook afbeelding 6.2.). De participatiecategorie kan per fase verschillen. De externe participatie moet worden ingericht op basis van wat er per fase en per doelgroep in het traject passend en zinvol is.

Afbeelding 6.2.: Participatiemix Rijswijk (evaluatie Participatiebeleid)

Conclusie – keuze van de gemeente Rijswijk Voor de omgevingsvisie zijn alle nagenoeg genoemde participatiedoelen relevant. We vinden het als gemeente belangrijk om bij inwoners eigenaarschap over de eigen leefomgeving te creëren, bij te dragen aan het vertrouwen in de overheid en het versterken van de gemeenschap/mensen te activeren (samen maken we Rijswijk). Per fase zal de aanpak van de in te zetten participatiestrategie variëren. In samenwerking met het participatiebureau zal een participatieplan worden uitgewerkt. In bijlage II staat een globaal voorstel voor de participatiestrategie die als basis dient voor het participatieplan. - Fase 1, inventarisatie en analyse: In deze fase van het traject vindt nog geen externe participatie plaats, omdat er al heel veel informatie is en we dit in een korte klap willen actualiseren en aanvullen. - Fase 2, koersbepaling: In deze fase zal er meer accent komen op het participatieproces. - Fase 3, concept ontwerpomgevingsvisie: Ook in deze fase zal veel aandacht zijn voor het participatieproces met de samenleving. Zoals gezegd zal de uitwerking hiervan in het participatieplan plaatsvinden. - Fase 4, vaststelling omgevingsvisie: De ontwerp-omgevingsvisie gaat officieel zes weken ter inzage en eenieder kan een formele zienswijze indienen. We organiseren ook één of meerdere avonden die verder gaan dan alleen een inloopavond.

Gedurende participatietraject, zoals hierboven op hoofdlijnen uitgelijnd, houden we een logboek bij. In het participatieproces wordt de inbreng van verschillende participatie-doelgroepen dus nadrukkelijk meegenomen. De participatiecategorie ‘meebepalen/meebeslissen’ of ‘zelforganisatie’ heeft echter geen plek in het traject. Dit verkleint namelijk de zeggenschap van de gemeenteraad, terwijl de omgevingsvisie bij uitstek een van de instrumenten is waar de gemeenteraad achter het stuur zit. Dit neemt overigens niet weg dat dit bij meer uitvoeringsgerichte projecten zeer nuttig kan zijn.

29 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

6.4. Spel en spelregels bij participatie Context – mogelijke keuzes In het participatieproces moeten verschillende keuzes worden gemaakt: over hoe je naar buiten gaat, hoe je participanten benadert, welke participatievorm je kiest. De verschillende doelgroepen vereisen hierin een eigen aanpak. Hierin is in (de evaluatie van) het participatiebeleid van de gemeente al het nodige opgemerkt. Bij de organisatie van het participatieproces, met name met de inwoners, is het belangrijk om oog te hebben voor ‘het perspectief van de ander’. Waar professionals nadenken over de inrichting van de fysieke leefomgeving als een systeem, bekijken inwoners het door de bril van hun leefwereld – hun eigen omgeving waar ze dagelijks wonen, werken en leven. Kortom, het gaat om het verbinden van de systeemwereld en de leefwereld (zie afbeelding 6.3.). ‘Framing’ is daarbij belangrijk.

Afbeelding 6.3.: Leefwereld en systeemwereld (KuiperCompagnons)

Conclusie – keuze van de gemeente Rijswijk Open houding binnen kaders Het gesprek met de verschillende participatiepartners gaan we met een ‘open houding, binnen inhoudelijke kaders’ aan. Dit betekent dat we in het gesprek verder gaan dan de open vraag te stellen: ‘roept u maar’. Het gaat erom binnen de (abstracte) kaders van de verstedelijkingsambitie en recent vastgesteld sectoraal beleid op zoek te gaan naar wat mensen zien als kernkwaliteiten en identiteiten van Rijswijk en hun eigen wijk voor nu en straks. In dit kader is het van belang om de participatie inhoudelijk goed voor te bereiden. De tussenproducten Verkenning, het Raamwerk met Alternatieven en de Koersnotitie dienen hierin als basis. Tijdens de verschillende participatiesessies leggen we aan de deelnemers duidelijke keuzes, met consequenties van de alternatieven, voor. Het MER speelt hierbij een belangrijke rol. Mix van participatievormen We zetten een mix van participatiemiddelen- en vormen in, zodat telkens kan worden gekozen voor een participatievorm die het beste past bij de betreffende participatiecategorie en de betreffende doelgroep. Aandachtspunt hierin is dat we ervoor moeten zorgen dat de resultaten, ondanks 30 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

verschillende participatievormen, uiteindelijk wel onderling vergelijkbaar zijn. In de eerste participatieronde kiezen we voor een integrale en thematische insteek en bij de tweede participatieronde kiezen we voor een gebiedsgerichte insteek. Proactieve en wijkgerichte benadering We kiezen voor een proactieve benadering van de samenleving door participatie ‘on tour/de straat op’, bijvoorbeeld bij de weekmarkt, (sport)evenementen, het buurthuis, de welzijnsinstelling (Welzijn Rijswijk, De Smeltkroes, Centrum jeugd en gezin), en de bibliotheek. In fase 1 van de omgevingsvisie maken we zoals gezegd samen met de partij die de communicatie en participatie rondom de omgevingsvisie gaat organiseren, een plan van aanpak waar meer specifiek invulling wordt gegeven aan deze aspecten.

31 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

7. Planning en budget 7.1. Inleiding Het opstellen van de omgevingsvisie is bovenal een proces, waarbij aan de hand van dit Plan van Aanpak en met heldere tussenproducten toegewerkt wordt naar een vastgestelde omgevingsvisie in het derde kwartaal van 2024. Dit doen we als gemeente gezamenlijk met onze (samenwerkings)partners en de samenleving. We werken aan een inspirerende stip op de horizon die past bij Rijswijk en kaders voor de stedelijke ontwikkeling en het beheer van de stad. De insteek van het proces is van invloed op de beoogde planning en het beoogde budget.

7.2. Beoogde planning We zoeken een balans tussen een voldoende zorgvuldig proces om iedereen te kunnen meenemen enerzijds en voldoende tempo om afname van de interesse en betrokkenheid te voorkomen anderzijds. Anderhalf jaar lijkt hierbij haalbaar in tijd en ook weer niet te lang. Hiermee wordt beoogd om de omgevingsvisie in het derde kwartaal van 2024 vast te laten stellen door de gemeenteraad. Hierbij hoort de volgende tijdsplanning (zie ook paragraaf 4.2. ‘stappenplan omgevingsvisie’): • • • •

Fase 1 – Verkenning

januari 2023 – maart 2023

Geen externe participatie

Deelproduct: Verkenning

Fase 2 – Koersbepaling

april 2023 – september 2023

Brede externe participatieronde in juni 2023

Deelproduct: Koersnotitie

Fase 3 – Ontwerp-omgevingsvisie

oktober 2023 – februari 2024

Brede externe participatieronde in december 2023

Deelproduct: Ontwerp-omgevingsvisie

Fase 4 – Vaststelling omgevingsvisie

maart 2024 – juli 2024

Terinzageleggingperiode maart-april 2024

Eindproduct: Omgevingsvisie Rijswijk

7.3. Beoogd budget Op basis van de invulling van het proces en de inhoud zoals omschreven in dit Plan van Aanpak, is de volgende schatting van kosten gemaakt. De kosten voor het opstellen van de omgevingsvisie zijn opgenomen in de meerjarenbegroting 2023-2026. Omschrijving Participatieproces Bij een heel uitgebreid participatieproces kunnen de kosten oplopen MER-procedure MER op laten stellen. €35.000,- en € 45.000,Toetsing Commissie MER: €25.000,- (+ evt. €11.000) (exclusief toetsing van de NRD door de cie. MER) Organisatiekosten: Projectleider (extern), projectondersteuning, inhuur externe expertise Totaal

Kostenindicatie14 €100.000 - €130.000

€60.000 - €80.000

€300.000 - €400.000 €460.000 - €610.000

14 Interne uren worden niet toegerekend.

32 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

Bijlage I – doelgroepen regionale ketenpartners en maatschappelijke organisaties Samenwerkingspartners – ketenpartners De doelgroep regionale ketenpartners bestaat uit in ieder geval de volgende organisaties en medeoverheden: - Omgevingsdienst Haaglanden - GGD - Veiligheidsregio - Hoogheemraadschap van Delfland - Provincie Zuid-Holland - MRDH - Buurgemeenten – Den Haag, Delft, Midden-Delfland, Westland, Leidschendam-Voorburg - Nationaal Park Hollandse Duinen -

Rijkswaterstaat Nutsbedrijven Vervoersbedrijven

Daarbij vinden we het belangrijk om met onze omliggende gemeenten in overeenstemming te komen over de visie op de gemeenschappelijke randen van de stad en samen te werken aan de overstijgende (regionale) opgaven. Hiervoor is recent al een analyse uitgevoerd. De buurgemeenten maken ook deel uit van de doelgroep ‘regionale ketenpartners’. Samenwerkingspartners – maatschappelijke organisaties De doelgroep lokale maatschappelijke organisaties bestaat uit instanties binnen Rijswijk die op diverse terreinen bijdragen aan de maatschappij, zonder winstoogmerk. Het gaat dan om onder andere: - Zorg- en welzijnsorganisaties - Onderwijsinstellingen - Verenigingen (sport, cultuur en sociaal-cultureel) - Woningcorporaties – waaronder Rijswijk Wonen en Vidomes - Ondernemersverenigingen – BBR, winkeliersvereniging Oud-Rijswijk en Bogaard stadscentrum - Buurthuizen - Politie (wijkagent) - Lokale belangenverenigingen

33 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)

Bijlage II – voorstel participatiestrategie Per fase zal de aanpak van de in te zetten participatiestrategie variëren. We stellen per fase een participatiecategorie voor, waarbij in samenwerking met het participatiebureau een participatieplan zal worden uitgewerkt. - Fase 1, inventarisatie en analyse: In deze fase van het traject vindt nog geen externe participatie plaats, omdat er al heel veel informatie is en we dit in een korte klap willen actualiseren en aanvullen. Informeren van de samenleving en onze (samenwerkings-)partners is daarom het belangrijkst. De focus ligt op heldere communicatie over de start van het omgevingsvisietraject, uitleg over ‘wat de omgevingsvisie is’ en hoe we alle belanghebbenden gaan betrekken. De participatiecategorie in deze fase is ‘meeweten/informeren’. - Fase 2, koersbepaling: In deze fase zal er meer accent komen op het participatieproces. De eerste externe participatieronde draait om het reflecteren op de kernkwaliteiten en aandachtspunten van Rijswijk en de dialoog over het gewenste alternatief voor verstedelijking en leefbaarheid, inclusief de kansen en knelpunten daarbij. We kiezen hierbij voor een open gesprek met de resultaten van de Verkenning als vertrekpunt en binnen de kaders van het Raamwerk met Alternatieven. We kiezen ervoor om dit in de eerste ‘week van de leefomgeving’15 te doen.

Daarin hebben we: o sessies in de wijken, bij voorkeur aansluitend bij een evenement of markt; o interactieve raadpleging (enquête) van het burgerpanel en op ‘Samen Rijswijk’. o een sessie met ketenpartners; o een sessie met maatschappelijke organisaties; De participatiecategorie in deze fase is ‘meedenken/raadplegen’. - Fase 3, concept ontwerpomgevingsvisie: Ook in deze fase zal veel aandacht zijn voor het participatieproces met de samenleving. Zoals gezegd zal de uitwerking hiervan in het participatieplan plaatsvinden. De tweede externe participatieronde draait om het toetsen van de concept ontwerp-omgevingsvisie, maar ook om het ophalen van wensen en ideeën voor de (gebiedsgerichte) uitwerking. Met de regionale ketenpartners en lokale maatschappelijke organisaties willen nog een stapje verder gaan, door samen na te denken over de uitvoering van de ambities. We kiezen ervoor om dit in de tweede ‘week van de leefomgeving’ te doen. Daarin hebben we wederom: o sessies in de wijken, bij voorkeur aansluitend bij een evenement of markt; o interactieve raadpleging (enquête) van het burgerpanel en op ‘Samen Rijswijk’. o een sessie met ketenpartners; o een sessie met maatschappelijke organisaties; De participatiecategorie in deze fase is ‘meedenken/raadplegen’. Voor de gebiedsgerichte uitwerking kan ‘meedoen/co-creëren’16 worden overwogen.

- Fase 4, vaststelling omgevingsvisie: De ontwerp-omgevingsvisie gaat officieel zes weken ter inzage en eenieder kan een formele zienswijze indienen. We organiseren ook één of meerdere avonden die verder gaan dan alleen een inloopavond. Gedurende participatietraject, zoals hierboven op hoofdlijnen uitgelijnd, houden we een logboek bij. Bij de inwonersparticipatie kiezen we voor een wijkgerichte aanpak17, waarbij we voornemens zijn een format te ontwikkelen voor deze wijkgerichte sessies/gesprekken. Naast fysieke participatie, benutten we ook digitale alternatieven. Op ons digitaal communicatieplatform – Samen Rijswijk – informeren we iedereen over het proces en de georganiseerde participatiemomenten en publiceren we de tussenproducten. We gebruiken het platform bovendien om online enquêtes uit te zetten en reacties op te halen. 15 In de praktijk kan dit ook twee weken zijn. 16 Vaak wordt co-creëren uitgelegd als meebeslissen. Dat is hier niet de insteek. 17 Aan de hand van de beschikbare data over de verschillende wijken, kan de communicatie en participatie waar nodig hierop

worden toegespitst.

34 Concept Plan van Aanpak – omgevingsvisie Rijswijk (18-01-2023)