Raadsvoorstel RV 26 037 Bijlage A - Uitvoeringsstrategie maatschappelijke voorzieningen Rijswijk
Tekst van het document
Tegelijkertijd voelt de gemeente een maatschappelijke verantwoordelijkheid ten aanzien van de gezondheid van haar inwoners, en pakt daarom een actievere rol, mede door aan periodiek overleg deel te nemen met Hadoks, de organisatie die huisartsenpraktijken regionaal vertegenwoordigt. Op deze manier signaleert de gemeente wanneer er ruimtevragen spelen, en ondersteunt zij vervolgens in het organiseren van passende huisvesting voor huisartspraktijken. Conclusie Het is positief dat de gemeente via het gesprek met Hadoks betrokkenheid toont op dit thema. Tegelijkertijd vertegenwoordigt Hadoks niet alle huisartsen, waardoor zij op dit moment niet volledig representatief zijn. Wij onderschrijven hierom het initiatief om het bestaande overleg met Hadoks te verbreden door een R-team op te richten (naar het voorbeeld van het Haagse H-team) wat op dit moment in ontwikkeling is. Zo’n samenwerkingsverband kan meer gewicht geven aan het oplossen van huisvestingsvraagstukken door verschillende partijen, hun kennis en capaciteit structureel te bundelen. 4.3.2 Apotheken en tandartsen Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft geen wettelijke taak op het gebied van tandartspraktijken en apotheken; de realisatie hiervan wordt volledig aan de markt overgelaten.
In de praktijk levert dit vooralsnog geen problemen op: er zijn op dit moment voldoende apotheken en tandartspraktijken in Rijswijk. Tegelijkertijd heeft de gemeente beperkt zicht op mogelijke (ruimte)behoeften van deze zorgaanbieders, doordat er geen structureel contact plaatsvindt tussen gemeente, apotheken en tandartsen. Hierdoor kan de gemeente niet tijdig anticiperen op eventuele toekomstige tekorten of knelpunten. Conclusie We raden de betrokken beleidsmedewerkers in het sociaal domein aan om structureel contact met apotheken en tandartspraktijken in Rijswijk te organiseren, zodat ontwikkelingen en behoeften voortaan kunnen worden gemonitord. Dit kan bijvoorbeeld door een jaarlijks overlegmoment of een korte digitale enquête te introduceren, waarbij aanbieders worden uitgenodigd om trends en knelpunten te delen. 4.3.3 Wijk- en ontmoetingscentra Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft op basis van de Wmo en landelijke akkoorden een inspanningsverplichting om de sociale basis te versterken, waaronder het faciliteren van ontmoetingsplekken. Dit is echter geen harde verplichting en laat ruimte voor een lokale en contextgerichte invulling. Het sociaal domein spreekt de ambitie uit om in elke wijk en het liefst zelfs elke buurt een laagdrempelige ontmoetingsplek te realiseren.
Deze ambitie wordt verankerd in het strategisch meerjarenplan voor het sociaal domein, dat op dit moment in ontwikkeling is. Daarnaast wordt er gewerkt aan een samenwerkingsagenda met welzijnspartners. Het realiseren van meer ontmoetingsplekken vraagt onder meer om samenwerking tussen het sociaal domein, team vastgoed, team 55 gebiedsontwikkeling, team ruimte en externe partners. De gemeente ziet daarbij voor zichzelf hoofdzakelijk een faciliterende en in enkele gevallen een regisserende rol, maar heeft niet altijd de capaciteit om actief sturing te geven. Daarbij is het grootste knelpunt vaak niet het ontbreken van fysieke ruimte, maar de betaalbaarheid en het ontbreken van structurele middelen of regie. De gemeente kan niet altijd huur of exploitatiekosten dragen zonder dat dit ten koste gaat van andere welzijnsactiviteiten. Op dit moment worden vooral activiteiten en beheer gesubsidieerd, maar structurele financiering voor nieuwe locaties is beperkt beschikbaar. Om in bovenstaande te voorzien zal de gemeente meer geld beschikbaar moeten stellen om deze ambities te kunnen realiseren. Daarnaast voelen niet alle inwoners zich welkom bij bestaande ontmoetingsplekken, bijvoorbeeld omdat het aanbod onvoldoende aansluit bij hun behoeften of omdat bepaalde groepen sterk vertegenwoordigd zijn. Dit vraagt om aandacht voor inclusiviteit en diversiteit in het aanbod.
Conclusie Wij adviseren de gemeente meer prioriteit te geven aan deze opgave: ontmoetingsplekken vormen een essentieel onderdeel van een gezonde, veerkrachtige en inclusieve samenleving, ze dragen bij aan het voorkomen van eenzaamheid, versterken informele netwerken, bevorderen participatie en hebben daarmee een belangrijke preventieve en signalerende werking op sociaal, mentaal en fysiek welzijn. Juist omdat vanuit inwoners en partners sterke signalen komen dat er een grote behoefte bestaat aan meer ruimte, is het noodzakelijk om de komende jaren gericht te investeren. Dit geldt zowel voor financiële middelen – voor structurele exploitatie, beheer en mogelijk nieuwe locaties – als voor capaciteit en ambtelijke en bestuurlijke aandacht. Het is noodzakelijk dat de gemeente expliciet en samenhangend beleid ontwikkelt, waarin duidelijk wordt vastgelegd wat onder wijk- en ontmoetingscentra wordt verstaan en welke rol zij vervullen binnen de sociale basis. Op dit moment ontbreekt een eenduidig beleidskader dat richting geeft aan de vraag waar, wanneer en voor welke doelgroepen ontmoetingsplekken nodig zijn. Een dergelijk beleidskader vraagt om een beter onderbouwd en meer systematisch beeld van de behoeften van verschillende doelgroepen. Analyses van demografische ontwikkelingen, leefstijlen en sociale structuren kunnen hierbij helpen.
4.3.4 Sportvoorzieningen Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft alleen een wettelijke taak als het gaat om het realiseren van gymnastiekvoorzieningen voor het primair onderwijs. Aan deze verplichting wordt voldaan. Voor overige sportvoorzieningen, zoals sporthallen, sportzalen en buitensportaccommodaties, heeft de gemeente géén wettelijke taak. Toch kiest de gemeente ervoor om een actievere rol te vervullen, met name bij de realisatie van sporthallen en sportzalen, passend bij de groei van het aantal inwoners. Zo wordt er bij scholen waar mogelijk een sportzaal toegevoegd (met twee gymzalen), zodat naast het onderwijs ook sportverenigingen gebruik kunnen maken van de voorzieningen. Voorbeelden hiervan zijn de transformatie van een gymzaal naar een sportzaal bij Steenvoorde en de ambitie om bij de nieuw te ontwikkelen school Natuurrijk in RijswijkBuiten een vergelijkbare voorziening te realiseren. De vooruitstrevende houding van de gemeente blijkt ook uit de ontwikkeling van de multifunctionele accommodatie op sportpark Elsenburg- Kleiburg. De gemeente neemt hier zowel de bouw als de financiering voor haar rekening en sluit vervolgens een contract van veertig jaar af met commerciële en maatschappelijke partijen, zoals sportverenigingen. Dit zorgt voor een sluitende businesscase en een duurzame exploitatie.
Zwemmen wordt door de gemeente beschouwd als een basisvoorziening, ondanks het ontbreken van een wettelijke taak. Het huidige zwembad in Rijswijk wordt commercieel geëxploiteerd. Door de huidige lange wachtlijsten en de 56 verwachte groei van het aantal inwoners ontstaat echter druk op de zwemcapaciteit. Behalve de renovatie van zwembad De Schilp, waar capaciteitsuitbreiding geen onderdeel van is, neemt de gemeente op dit moment geen aanvullende maatregelen. Conclusie Wat betreft binnen- en buitensport is de rol van de gemeente toereikend. Wat betreft zwemcapaciteit adviseren wij om op dit gebied wel een actievere rol in te nemen, de (verwachte) capaciteitstekorten in acht te nemen en in gesprek te gaan met de regio, zodat de basisbehoefte aan zwemvoorzieningen ook in de toekomst kan worden gegarandeerd. 4.3.5 Speelvoorzieningen Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft geen wettelijke taak op het gebied van de realisatie van speelvoorzieningen. In het huidige beleid is wel de 3%-norm van Jantje Beton opgenomen: minimaal 3 procent van het woongebiedoppervlak – exclusief straten, groenstructuren en parkeervoorzieningen – moet worden ingericht als speelplek. Daarnaast zet de gemeente zich in voor behoud en kwaliteitsimpuls van bestaande speelplekken. Het huidige beleids- en beheerplan loopt tot 2026.
Voor de periode 2027–2030 wordt een nieuw plan opgesteld, gekoppeld aan de gemeenteraadsverkiezingen. Hierbij wordt voortgebouwd op het bestaande beleid, met ruimte voor nieuwe thema’s zoals klimaatadaptatie. De gemeente hanteert verder maatwerk per wijk, afhankelijk van draagvlak en beschikbare ruimte. In bestaande woongebieden realiseert de gemeente nieuwe openbare speelplekken uitsluitend op initiatief van buurtbewoners en alleen wanneer er voldoende draagvlak voor is binnen de buurt. Conclusie De rol die de gemeente momenteel vervult, is in principe toereikend. Het streven is dat in nieuwe gebiedsontwikkelingen standaard ruimte wordt gereserveerd voor speelvoorzieningen, conform de beleidsnorm. Een belangrijk signaal is echter dat niet alle projectleiders gebiedsontwikkeling op de hoogte zijn van deze norm. Dit wijst op een tekortschietende afstemming tussen beleid en projectleiders gedurende planvorming. In hoofdstuk 4.3 staan gerichte aanbevelingen om dit te verbeteren. 4.3.6 Culturele voorzieningen Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft geen wettelijke taak op het gebied van culturele voorzieningen, met uitzondering van de wettelijke verplichting om als gemeente minimaal één volwaardige bibliotheekvoorziening te hebben.
Deze aanscherping van de Bibliotheekwet gaat in 2027 van kracht en verplicht de gemeente ook om elke vier jaar een samenwerkingsplan met de bibliotheek op te stellen dat aansluit bij lokale behoeften en kansen. Buiten deze kaders vervult de gemeente vooral een faciliterende rol. Zij treedt op als subsidieverstrekker en biedt culturele ondernemers de ruimte om mee te denken over huisvestingsvraagstukken, maar laat het initiëren van nieuwe culturele voorzieningen grotendeels over aan de maatschappelijke markt. Tot nu toe grijpt de gemeente voornamelijk ad hoc in, bijvoorbeeld wanneer zich kansen voordoen of wanneer een specifieke vraag vanuit het veld ontstaat. Tegelijkertijd ziet de gemeente dat zij meer kan doen om nieuwe doelgroepen te bereiken, onder meer door gesubsidieerde instellingen te versterken en door activiteiten meer wijkgericht te programmeren. De huidige Cultuurvisie, die in 2016 is vastgesteld en loopt tot 2030, biedt hiervoor onvoldoende richting. Deze visie houdt geen rekening met de groei van de stad en beschrijft bovendien niet welke rol de gemeente zelf wil spelen in het 57 culturele domein. Ook ontbreken duidelijke kaders om besluiten over voorzieningen, subsidies en samenwerking vorm te geven.
Conclusie Wij adviseren de gemeente om een samenhangende visie op cultuurbeleid te ontwikkelen waarin thema’s zoals verwachte behoeftevraag, spreiding, toegankelijkheid en toekomstbestendigheid expliciet worden meegenomen. Een dergelijke visie helpt om structureel zicht te houden op het gewenste aanbod tegemoetkomend aan de vraag, biedt houvast bij het prioriteren van keuzes en maakt het mogelijk om tijdiger in te spelen op ontwikkelingen in de stad. In de nieuwe cultuurvisie kan daarnaast duidelijk worden vastgelegd welke rol de gemeente zelf wil vervullen, welke ambities passend zijn bij een groeiend Rijswijk en op welke manier zij samen met partners kan werken aan een sterk, divers en duurzaam cultureel aanbod. 4.3.7 Onderwijs Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft een wettelijke verplichting op het gebied van de huisvesting van het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Rijswijk geeft hier invulling aan door periodiek overleg met de huisvestingsmanagers van de scholenkoepels, waardoor tijdig zicht ontstaat op actuele en toekomstige huisvestingsvraagstukken. Daarnaast worden huisvestingsvraagstukken actief opgepakt, ook met hulp van externe adviesbureau, en verankerd in het IHP. In het verleden lag de verantwoordelijkheid voor de bouw van scholen bij de schoolbesturen, die daarvoor van de gemeente financiële middelen ontvingen.
De laatste scholen in Rijswijk zijn echter door de gemeente zelf gerealiseerd, onder andere om brede scholen te ontwikkelen in combinatie met welzijnsfuncties. De gemeente heeft op dit moment geen formeel beleid voor brede scholen. Conclusie De gemeente pakt een passende en actieve rol als het gaat om onderwijshuisvesting. Het is raadzaam om actief locaties te (blijven) reserveren voor onderwijsfuncties en deze ruimtelijk te verankeren in het IHP. Dit zorgt ervoor dat toekomstige uitbreidingen of vervangingsopgaven tijdig en passend kunnen worden opgevangen. Daarnaast adviseren wij om, ondanks dat er geen formeel beleid meer bestaat voor brede scholen, deze rol niet geheel los te laten. Door als gemeente regie te houden op combinaties van functies en dubbelgebruik van gebouwen, kan de efficiëntie worden vergroot en ontstaat meer maatschappelijke meerwaarde binnen onderwijsomgevingen. 4.3.8 Kinderopvang Reflectie op huidige rol gemeente De gemeente heeft geen wettelijke taak wat betreft de huisvesting voor kinderopvang (kinderdagverblijf, peuteropvang, buitenschoolse opvang, gastouders). De gemeente heeft wel een wettelijke verplichting tot het organiseren van toezicht en handhaving op de kwaliteit van kinderopvanglocaties. Ook heeft de gemeente een wettelijke taak om voldoende plekken voor voorschoolse educatie voor kinderen van twee tot vier jaar te realiseren.
Rijswijk kiest er bewust voor om de traditionele peuterspeelzalen – halve dagopvang – te blijven ondersteunen, ook al zijn door landelijke wetgeving peuterspeelzalen en kinderdagopvang formeel gelijkgetrokken. Kinderopvang is een commerciële markt, maar de gemeente wil peuteropvang in stand houden om voorschoolse educatie te kunnen bieden aan kinderen met een risico op een taalachterstand. Daarom ontvangt één aangewezen organisatie gemeentelijke financiering voor het aanbieden van halve dagopvang waarin voorschoolse educatie centraal staat. 58 Ondanks het ontbreken van een wettelijke taak wat betreft huisvesting van kinderopvang, wordt het faciliteren van passende kinderopvang als wenselijk gezien om Rijswijk aantrekkelijk te houden voor gezinnen. Zo stimuleert de gemeente de samenwerking tussen scholen en kinderopvangorganisaties, zodat opvang en onderwijs zoveel mogelijk op dezelfde locaties gerealiseerd kunnen worden – al wordt er geen actief beleid gevoerd om brede scholen of integrale kindcentra te stimuleren vanuit het idee dat samenwerking sterker en duurzamer is wanneer deze organisch ontstaat vanuit gedeelde ambities van de betrokken organisaties, in plaats van vanuit een opgelegd gemeentelijk model. In de praktijk pakken zowel scholen als kinderopvangorganisaties deze samenwerking al proactief op, en verloopt dit op dit moment soepel.
Conclusie Aangezien kinderopvang een essentieel onderdeel vormt van een goed functionerende samenleving én bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van Rijswijk als gemeente, adviseren wij de gemeente om een actievere rol te nemen in het monitoren van de vraag naar en het aanbod van kinderopvang. Door periodiek inzichtelijk te maken waar piekdruk of juist ruimte ontstaat, kan de gemeente tijdig anticiperen op een groeiende behoefte, zeker in het licht van de woningbouwopgave, demografische ontwikkelingen en mogelijke toekomstige trends zoals een daling van de ouderbijdrage en verdere financiële toegankelijkheid van opvang. Dit stelt de gemeente in staat om eerder in gesprek te gaan met aanbieders, scholen en ontwikkelaars over knelpunten en mogelijke oplossingen. Wij adviseren om deze monitoring met referentienormen te onderbouwen. In het behoefteonderzoek ontbreekt momenteel een norm, terwijl verschillende gemeenten, zoals de G4-steden, dergelijke normen wél gebruiken. Het hanteren van een vergelijkbare norm kan Rijswijk helpen om het aanbod kwantitatief beter te duiden, biedt houvast bij het maken van keuzes en zorgt ervoor dat toekomstige beslissingen transparanter en beter onderbouwd zijn. Door deze stappen te zetten, krijgt de gemeente meer grip op de toekomstige opvangcapaciteit en wordt de kwaliteit en continuïteit van de kinderopvang in Rijswijk versterkt.
4.4 Aanbevelingen In dit hoofdstuk worden verschillende aanbevelingen gedaan. De aanbevelingen in de hoofdstukken 4.3.1 en 4.3.2 zijn meer algemeen van aard en richten zich vooral op de verbetering van het proces rondom ruimtelijke ontwikkelingen en de wijze waarop maatschappelijke voorzieningen tijdig en passend kunnen worden meegenomen in planvorming. Vanaf hoofdstuk 4.3.3 volgen aanbevelingen die specifieker ingaan op het verder brengen van deze uitvoeringsstrategie en op het realiseren van de geïdentificeerde kansen voor maatschappelijke voorzieningen richting 2040. 4.4.1 Visie en beleid voor elke maatschappelijke voorziening Binnen verschillende beleidsvelden ontbreekt op dit moment actuele en richtinggevende visie. Voor thema’s zoals culturele voorzieningen, speelvoorzieningen, kinderopvang, en wijk- en ontmoetingscentra ontbreken onder andere heldere kaders, normen, behoefteanalyses en een expliciete beschrijving van de gemeentelijke rol. Dit maakt het voor projectleiders in gebiedsontwikkelingen lastiger om maatschappelijke voorzieningen eenduidig en tijdig te positioneren. Zij zijn hierbij afhankelijk van de beschikbare beleidsmatige uitgangspunten, terwijl er tegelijkertijd behoefte bestaat aan meer houvast over welke voorzieningen wenselijk zijn, onder welke voorwaarden en met welke randvoorwaarden richting ontwikkelaars en partners.
In de praktijk kan het ontbreken van duidelijke en gedeelde kaders ertoe leiden dat de inpassing van maatschappelijke voorzieningen later in het proces plaatsvindt of minder integraal wordt meegenomen in de planvorming. 59 Daarnaast is er behoefte aan beleid dat expliciet rekening houdt met de financiële gevolgen van beleidskeuzes. Nieuw beleid wordt nog niet altijd integraal getoetst binnen alle relevante disciplines, waardoor geen volledig beeld ontstaat van de financiële consequenties. In bestaand beleid wordt regelmatig aangegeven dat er geen financiële effecten zijn, terwijl beleidsuitgangspunten in de praktijk wel degelijk financiële impact kunnen hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om plankosten, realisatiekosten of structurele kosten die moeten worden opgevangen. Zo kunnen kosten bij ontwikkelaars terechtkomen, wat de haalbaarheid van een plan onder druk kan zetten, of bij de gemeente, waar middelen via andere domeinen, zoals het sociaal domein, georganiseerd moeten worden. Het ontbreken van dit integrale financiële inzicht bemoeilijkt het maken van zorgvuldige afwegingen en het tijdig en samenhangend beoordelen van financiële en ruimtelijke keuzes. Om dit te verbeteren is aan te raden voor iedere gewenste maatschappelijke voorziening een actueel en integraal beleidskader te ontwikkelen. Dit beleid moet duidelijke normen, uitgangspunten en toekomstbeelden bevatten.
Daarbij is het belangrijk dat nieuwe beleidskaders vanaf het begin gemeentebreed worden gedeeld door de desbetreffende beleidsafdelingen en dat er onderling wordt afgestemd over de financiële, organisatorische en ruimtelijke implicaties. Door al in de beleidsfase samen met andere teams te werken, ontstaat een realistische financiële doorkijk die helpt om ambities te prioriteren en uitvoerbare keuzes te maken. Met heldere, actuele en integraal getoetste beleidskaders ontstaat een voorspelbare en consistente basis voor projectleiders, waardoor maatschappelijke voorzieningen vanaf de start van ruimtelijke ontwikkelingen volwaardig kunnen worden meegenomen. Hierdoor wordt planvorming beter onderbouwd, wordt vertraging voorkomen en ontstaat een samenhangende basis voor de groei en toekomstbestendigheid van Rijswijk. 4.4.2 Integraal proces rondom ruimtelijke ontwikkelingen Binnen de gemeente Rijswijk is er onvoldoende structurele samenwerking tussen het maatschappelijk, ruimtelijk en sociaal domein. Dit maakt dat afstemming vaak te laat plaatsvindt en plannen onvoldoende met elkaar worden verbonden. Zoals beschreven in hoofdstuk 4.3.1 wordt er onvoldoende beleid ontwikkeld om de projectleiders van de gebieds- en locatieontwikkelingen kaders mee te geven die als handvatten dienen om benodigde maatschappelijke voorzieningen tijdig te laten landen in de planvorming.
Daarnaast worden projectleiders niet altijd voldoende op de hoogte gebracht van bestaand beleid, wat het lastig maakt om in een vroeg stadium expliciete eisen te stellen aan ruimtereserveringen en hierover afspraken te maken met ontwikkelaars. Dit vormt een belangrijk knelpunt, omdat het in een later stadium aanzienlijk complexer is om maatschappelijke voorzieningen zowel ruimtelijk als financieel goed in te passen. Om dit te verbeteren dient iedere gebieds- of locatieontwikkeling te starten met een brede verkenning, waarbij alle beleidsafdelingen input leveren wat betreft de spelende behoeftevraag aan maatschappelijke functies om te komen tot een toekomstbestendig gebied. Naast betrokkenheid aan de voorkant draagt reguliere afstemming tussen beleidsafdelingen en het projectteam gebiedsontwikkeling eraan bij dat beleid en ontwikkeling elkaar beter vinden in de planvormingsfase en bovendien op de hoogte blijven van (veranderende) kansen en risico’s. Tenslotte is de heersende onduidelijkheid over wie precies verantwoordelijk is voor de realisatie van maatschappelijke voorzieningen een punt van aandacht. Rollen en eigenaarschap zijn niet altijd helder belegd, wat ervoor zorgt dat er vooral naar elkaar wordt gekeken en acties blijven liggen. In hoofdstuk 4.3.3 worden aanvullende aanbevelingen gedaan om dit te verbeteren.
60 4.4.3 Regie op maatschappelijke voorzieningen richting 2040 In deze uitvoeringsstrategie is een voorkeursscenario uitgewerkt waarin de benodigde maatschappelijke voorzieningen zijn gekoppeld aan concrete kansenlocaties. Om deze kansen tijdig en in samenhang te realiseren, is het van belang dat het vervolgproces een duidelijke en volwassen plek krijgt binnen de organisatie. Het gaat om een tijdelijke regierol tot 2040, gekoppeld aan de verwachte snelle groei van het aantal inwoners; daarna kunnen deze werkzaamheden worden opgenomen als reguliere taken binnen de bestaande organisatie. Voor nu is echter sprake van een veranderopgave. Het realiseren van voldoende en passende maatschappelijke voorzieningen komt niet vanzelf tot stand. Dit vraagt om gerichte sturing, organisatiekracht en het vermogen om domeinoverstijgend te werken. De verschillende, nog te verzilveren kansen per voorziening kunnen als afzonderlijke projecten worden belegd binnen de lijnorganisatie. Daarbij maken we onderscheid tussen voorzieningen die de gemeente zelf realiseert en voorzieningen die zij faciliteert. Voor voorzieningen zoals sport, onderwijs en ontmoetingsruimten ligt de verantwoordelijkheid voor realisatie binnen het maatschappelijk domein, met het domeinhoofd als ambtelijk opdrachtgever.
Voor voorzieningen zoals huisartsen, kinderopvang en apotheken ligt de nadruk op het creëren van de juiste randvoorwaarden; beleidsvorming ligt hierbij in het sociaal domein, terwijl de facilitering van de realisatie plaatsvindt in afstemming met het ruimtelijk domein en projectmatige teams. Om de samenhang en voortgang te borgen, adviseren wij een regisseur maatschappelijke voorzieningen aan te stellen. De concrete uitwerking van voorzieningen wordt belegd binnen de lijnorganisatie, maar de regisseur maatschappelijke voorzieningen houdt het overzicht, signaleert knelpunten en kansen en draagt zorg voor integraliteit, voortgang en tijdige bijsturing. Een nadere uitwerking van de rol en het takenpakket van de regisseur is opgenomen in bijlage III. Het aanstellen van een regisseur maatschappelijke voorzieningen heeft de volgende voordelen: • Monitoring en adaptiviteit De mate van onzekerheid neemt toe naarmate ontwikkelingen verder in de toekomst liggen. Dit vraagt om een adaptieve benadering. De ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen kent een continu en cyclisch karakter: er is doorlopend inspanning nodig om het voorzieningenniveau op peil te houden en tijdig mee te bewegen met de groei van de stad. Door vraag en aanbod systematisch te monitoren, ontstaat een adaptieve uitvoeringspraktijk.
De regisseur houdt hierbij een ‘vinger aan de pols’ bij zowel de beleidsdomeinen (over de actuele en toekomstige behoefte) als bij projectleiders van locatie- en gebiedsontwikkelingen en stedenbouwkundigen (over beschikbare en opkomende kansenlocaties). • Een eerste stap naar meer integraliteit Maatschappelijke voorzieningen hangen nauw met elkaar samen. Het bepalen welke functie waar het beste kan landen vereist een brede, domeinoverstijgende blik op ruimtelijke, sociale en marktontwikkelingen. De regisseur maatschappelijke voorzieningen heeft overzicht over de samenhangende vraagstukken en is in staat hierin prioriteiten aan te brengen. Wanneer verschillende medewerkers afzonderlijk onderdelen oppakken, bestaat het risico dat samenhang ontbreekt en dat de urgentie van vervolgstappen onvoldoende zichtbaar is. Door een centrale regierol te beleggen ontstaat beter zicht op kansen voor dubbelgebruik, combinaties van functies en synergie tussen initiatieven. Dit draagt bij aan een efficiënter gebruik van maatschappelijke voorzieningen en oplossingen die breder bijdragen aan de leefbaarheid en toekomstbestendigheid van Rijswijk. 61 • Spin in het web De regisseur kan optreden als een herkenbaar en toegankelijk aanspreekpunt voor zowel beleidsafdelingen als projectleiders.
Binnen de organisatie bestaat duidelijk behoefte aan iemand die de verbinding legt tussen beleid en planvorming, de juiste mensen tijdig betrekt en zorgt voor een goede uitwisseling van informatie en kaders. Door deze rol structureel te beleggen, ontstaat meer helderheid in processen en worden kansen eerder gesignaleerd en benut. • Capaciteitsuitbreiding Tijdens dit traject is meerdere keren gebleken dat kansen wel worden gezien, maar niet kunnen worden opgepakt vanwege gebrek aan capaciteit. Dit speelt onder andere bij locaties van Rijswijk Wonen, waar initiatief bestaat om wijk- en ontmoetingscentra te realiseren, terwijl de gemeente momenteel onvoldoende capaciteit heeft om deze kansen actief te begeleiden en te verzilveren. Het toevoegen van capaciteit, minimaal in de vorm van een regisseur maatschappelijke voorzieningen, is daarom geen luxe, maar een noodzakelijke stap om de toenemende ontwikkelingsdruk het hoofd te bieden en te voorkomen dat waardevolle kansen blijven liggen. Hiermee kan de gemeente proactief sturen op de maatschappelijke opgaven die samenhangen met de groei van Rijswijk. 4.4.4 Multifunctioneel gebruik: stimuleren en faciliteren Het stimuleren van multifunctioneel gebruik van voorzieningen vormt een belangrijk speerpunt binnen de realisatieopgave richting 2040.
Dubbelgebruik biedt aanzienlijke kansen om zowel de financiële haalbaarheid als de ruimtelijke efficiëntie en functionaliteit van maatschappelijke voorzieningen te vergroten. Door functies te combineren, kunnen investeringen beter worden gedekt en ontstaat synergie tussen verschillende gebruikers. Daarnaast kunnen commerciële functies bijdragen aan de exploitatie van niet-commerciële voorzieningen, waardoor meer voorzieningen binnen dezelfde financiële kaders mogelijk worden. Daarnaast biedt dubbelgebruik ruimtelijke voordelen. Door voorzieningen te clusteren, kunnen lagere huisvestingskosten worden gerealiseerd en wordt beschikbare ruimte efficiënter benut. Zulke combinaties vergen echter duidelijke coördinatie en een integrale benadering om tot duurzame en werkbare oplossingen te komen. Het delen van ruimten vergroot bovendien de flexibiliteit van gebouwen, waardoor zij beter kunnen inspelen op toekomstige demografische en maatschappelijke ontwikkelingen. Tegelijkertijd blijkt uit de praktijk dat kan multifunctioneel gebruik leiden tot weerstand bij huidige gebruikers en dat samenwerking tussen verschillende gebruikers soms tot problemen of overlast kan leiden, bijvoorbeeld door conflicterende gebruikstijden of onduidelijkheid over verantwoordelijkheden.
Daarom is het essentieel dat bij gedeelde ruimten goede afspraken worden gemaakt en dat het beheer stevig georganiseerd is. Dit vergt investering vanuit de gemeente. In veel gevallen kan het inschakelen van een derde partij voor beheer en exploitatie uitkomst bieden. Denk hierbij aan een partij die verantwoordelijk is voor sleutelbeheer, reserveringen, programmering of aanvullende functies zoals een koffiepunt. Een professionele beheerder kan bijdragen aan betere afstemming, soepele samenwerking en het voorkomen van knelpunten. Om het potentieel van dubbelgebruik volledig te benutten, wordt aanbevolen om dit principe structureel mee te nemen in ruimtelijke keuzes richting 2040. Dat betekent dat dubbelgebruik een standaard afwegingskader vormt bij nieuwe ontwikkelingen, dat de regisseur actief kansen signaleert en initieert, en dat in een vroeg stadium wordt bepaald of externe ondersteuning gewenst is bij beheer en exploitatie. Door als gemeente een actieve rol te pakken en duidelijke afspraken te maken over toegankelijkheid, gebruik en verantwoordelijkheden kan dubbelgebruik effectief en duurzaam worden ingezet en heeft het meerwaarde binnen zowel ruimtelijke als financiële kaders.
62 4.4.5 Dataontwikkeling en -gebruik Inzicht in hoe Rijswijk zich de komende jaren naar verwachting ontwikkelt, is noodzakelijk om keuzes rond maatschappelijke voorzieningen goed te kunnen onderbouwen. Op basis van de geraamde plancapaciteit kan de gemeente een inschatting maken van de geplande woningbouwontwikkeling. Aanvullend hierop ontbreekt op dit moment echter data en prognoses op verschillende vlakken, waardoor het lastig is om onderbouwde en toekomstbestendige keuzes te maken. Daarom wordt aanbevolen om (aanvullend) inzicht te ontwikkelen op de volgende vlakken: • Demografische gegevens (toekomstige) inwoners Rijswijk. Het van belang om demografische kenmerken van inwoners tussen nu en 2040 te prognosticeren. Demografische gegevens beschrijven wie er in een wijk of buurt wonen en bieden inzicht in onder andere de leeftijdsopbouw, huishoudenssamenstelling en sociaaleconomische en culturele achtergrond van inwoners. Een uitsplitsing naar wijken en buurten geeft beter zicht op waar welke typen bewoners naar verwachting zullen wonen en werken. Deze gegevens ontbreken op dit moment in Rijswijk, wat een belemmering vormt bij het tijdig en passend inpassen van maatschappelijke voorzieningen. Informatie over de leeftijdsopbouw van een buurt is bijvoorbeeld essentieel om te bepalen welk type speelvoorziening nodig is.
Demografische prognoses zijn bovendien niet alleen relevant voor de voorzieningenstrategie, maar vormen in bredere zin een belangrijke basis voor gemeentelijke beleidsvorming. • Leefstijlenonderzoek Daarnaast is het wenselijk om leefstijlenonderzoek uit te voeren en te benutten als aanvulling op demografische prognoses. Waar demografische gegevens inzicht geven in de omvang en kenmerken van doelgroepen, vertelt leefstijlenonderzoek meer over hoe mensen leven, wat zij belangrijk vinden, welke voorkeuren zij hebben en hoe zij hun vrije tijd besteden. Deze informatie helpt om maatschappelijke voorzieningen beter af te stemmen op de behoeften van verschillende doelgroepen. Dit is vooral van waarde in domeinen waar gebruikspatronen en trends moeilijk te voorspellen zijn, zoals sportvoorzieningen, waar de vraag zich snel kan ontwikkelen en waar op dit moment onvoldoende inzicht bestaat in toekomstige behoeften. • Externe trends en ontwikkelingen Het is belangrijk om meer inzicht te krijgen in externe trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op Rijswijk. Een concreet voorbeeld hiervan zijn prognoses over de verwachte toename van het gebruik van kinderopvang wanneer deze in de toekomst (deels) gratis zou worden.
Ook andere maatschappelijke ontwikkelingen spelen een rol bij het bepalen van de benodigde maatschappelijke voorzieningen, zoals de toenemende vergrijzing en daarmee gepaard gaande stijgende zorgvraag, de verdere digitalisering van maatschappelijke dienstverlening, de gevolgen van klimaatverandering voor de stedelijke omgeving en veranderingen in de culturele samenstelling van de bevolking door migratie. Dergelijke trends beïnvloeden direct welke voorzieningen nodig zijn, hoe deze moeten worden vormgegeven en welke mate van toegankelijkheid, flexibiliteit of nabijheid gewenst is. Meer inzicht in deze externe ontwikkelingen helpt de gemeente om beter te anticiperen op toekomstige behoeften en om maatschappelijke voorzieningen toekomstbestendig te plannen. • Inzichten intern delen, koppelen en actualiseren Het delen van verkregen inzichten en onderzoek tussen beleidsvelden en domeinoverstijgend leidt tot meer efficiëntie en maakt het mogelijk meer in samenhang de vraagstukken die in Rijswijk spelen te benaderen. Het is hierom van waarde erop toe te zien dat nieuw verkregen data onder de aandacht wordt gebracht bij collega’s buiten de eigen afdeling. 63 4.4.6 Versterken netwerk externe partners en randgemeenten Binnen de verschillende gemeentelijke beleidsvelden verschilt de manier waarop contact wordt onderhouden met externe maatschappelijke partners en belanghebbenden.
Voor het tijdig en accuraat inventariseren van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen is het echter cruciaal dat er een structureel en betrouwbaar netwerk van partners beschikbaar is. Alleen wanneer de gemeente periodiek en systematisch in gesprek is met deze partijen kan sprake zijn van een continue, actuele monitor van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Zonder zo'n netwerk ontstaat versnipperde informatie, komt signalering laat op gang en wordt het lastig om tijdig te anticiperen op knelpunten of toekomstige capaciteitsvraag. Een goed voorbeeld van wenselijke structurele afstemming is het periodieke overleg met Hadoks, de regionale vertegenwoordiger van huisartsen. Dergelijke vaste contactmomenten maken het mogelijk om veranderingen in zorgvraag of capaciteit vroegtijdig te signaleren. Het is aan te bevelen om deze manier van werken (nog) verder uit te breiden naar andere maatschappelijke partners, zoals kinderopvangorganisaties en welzijnsaanbieders. Deze partijen bevinden zich dicht op de praktijk en kunnen ontwikkelingen vaak als eerste duiden. Daarnaast is het van belang dat de gemeente structureel aansluit bij overlegtafels met omliggende gemeenten.
Door regelmatig in gesprek te gaan met beleidsvelden van randgemeenten ontstaat beter inzicht in het bovenlokale gebruik van voorzieningen door inwoners uit de regio, evenals in het grensverkeer tussen gemeenten. Dit inzicht is essentieel om de benodigde capaciteit en toekomstige behoefte realistisch in te schatten. Veel maatschappelijke voorzieningen vervullen immers niet alleen een functie op wijkniveau, maar hebben vaak een bovenwijks of zelfs regionaal bereik. Een goed voorbeeld hiervan is het voortgezet onderwijs waarbij we een sterke uitwisseling zien van leerlingen uit Rijswijk naar VO-scholen in Delft en Den Haag. 4.4.7 Uitbreiding afbakening maatschappelijke voorzieningen Bij de selectie van maatschappelijke voorzieningen binnen de huidige uitvoeringsstrategie is aangesloten bij de eerdere keuze die is gemaakt voor het behoefteonderzoek. Er zijn verzoeken ontvangen, onder andere vanuit de raad, om ook horeca, detailhandel, sportscholen en geldautomaten in het onderzoek op te nemen. Deze categorieën zijn in deze fase echter nog niet meegenomen. Wij raden aan om, wanneer er aanleiding is om de scope uit te breiden vooraf duidelijke toetsingscriteria op te stellen, zodat een zorgvuldige en transparante afweging kan worden gemaakt. Het ontwikkelen van deze criteria behoort tot de taken van de nog aan te stellen regisseur. 64 Hoofdstuk 5. Bijlagen
65 5.1 Bijlage I: woningbouwplannen Rijswijk in 3 termijnen Figuur 22: woningbouwplannen Rijswijk (nu-2029) Disclaimer: de getallen in deze figuren zijn niet 100% accuraat, maar geven een beeld van de geplande woningbouwontwikkelingen in Rijswijk. 66 Figuur 23: woningbouwplannen Rijswijk (nu-2033) \\
67 Figuur 24: woningbouwplannen Rijswijk (nu-2040) 5.2 Bijlage II: overzicht kansenkaart met voorkeurslocaties Tabel 30: voorkeurslocatie(s) per benodigde maatschappelijke voorziening
68 5.2 Bijlage II: overzicht kansenkaart met voorkeurslocaties Benodigde voorziening Gewenste termijn Kans korte termijn (nu - '29) Kans middellange termijn ('30-'33) Kans op lange termijn ('34-'40) Huisartsen Huisarts Ministerbuurt Kort Voorkeurslocatie A: Hoogvoorde Voorkeurslocatie B: P. van Vlietlaan Huisarts omgeving Borderwijkzone/Havenkwartier Kort Middin (Borderwijkzone) Huisarts RijswijkBuiten Middel Beoogde locatie KC Natuurrijk Wijk- en ontmoetingscentra Ontmoetingsruimte Hoekpolder Kort Voorkeurslocatie A: Het Kristal (PO) Voorkeurslocatie B: Sportpark Hoekpolder Ontmoetingsruimte Stervoorde Kort Titus Brandsmaflat (locatie Rijswijk Wonen) Ontmoetingsruimte De Strijp Kort Voorkeurslocatie A: Zwembad de Schilp Voorkeurslocatie B: Sportpark Prinses Irene Ontmoetingsruimte Muziekbuurt Kort Voorkeurslocatie A: Marimbahal Voorkeurslocatie B: GSR/De Akker Ontmoetingsruimte Cromvliet Kort Voorkeurslocatie A: Geestburgkade Voorkeurslocatie B: Nicolaas Beetsschool Ontmoetingsruimte Stationskwartier Kort Voorkeurslocatie A: Nieuw Benedictus (locatie Rijswijk Wonen) Voorkeurslocatie B: Gebiedsontwikkeling Stationsgebied Ontmoetingsruimte Kessler Park e.o. Middel Gebiedsontwikkeling Kessler Park fase 2 Ontmoetingsruimte Havenkwartier e.o.
Middel Gebiedsontwikkeling Havenkwartier (fase 2) Sport- en speelvoorzieningen Sportspeelvoorziening Treubstraat Kort Treubstraat (naast skatebaan) Sportzaal RijswijkBuiten Middel Beoogde locatie KC Natuurrijk Zwemcapaciteit (1300+ m²) Lang Event Plaza Culturele voorzieningen Ruimte voor nieuwe initiatieven RijswijkBuiten Middel Beoogde locatie KC Natuurrijk Ruimte voor nieuwe initiatieven (omgeving Stationsgebied, de Muziekbuurt of Stervoorde) Middel Waldhoornplein Dependance bibliotheek (Omgeving Stervoorde, Bogaard stadscentrum of het Stationsgebied) Lang Voorkeurslocatie A: Wijkcentrum Stervoorde Voorkeurslocatie B: Hoogvoorde Onderwijs Tijdelijke locatie t.b.v. vernieuwing Nicolaas Beetsschool (PO) Kort Kronenburghschool Nieuwe locatie Stanislas Pro+bewegingsonderwijs (vmbo) Middel Voorkeurslocatie A: Hof van Elsenburg Voorkeurslocatie B: Sportpark Prinses Irene Voorkeurslocatie C: Bestaande locatie Nieuwe locatie Freinet Parkrijk (PO) Middel Voorkeurslocatie A: in of nabij Hoekpolder Voorkeurslocatie B: Elsenburgschool Extra PO capaciteit omgeving Plaspoelpolder Middel De Melodie, de Piramide, de Mariaschool, locatie huidige Elsenburgschool Tweede wissellocatie (naast P. van Vlietlaan) voor fase 2/3 IHP Middel Voorkeurslocatie A: De Opperd Voorkeurslocatie B: P. van Vlietlaan Kinderopvang Peuteropvang Muziekbuurt (incl.
Voorschoolse educatie (VE)) Kort PO-school GSR/De Akker Peuteropvang (incl. VE) en BSO bij tijdelijke locatie Nicolaas Beetsschool Kort Kronenburghschool Peuteropvang (incl. VE), kinderopvang en BSO bij nieuwe locatie PO Freinet Parkrijk Middel Voorkeurslocatie A: In of nabij Hoekpolder Voorkeurslocatie B: Elsenburgschool 69 5.3 Bijlage III: Regie op maatschappelijke voorzieningen 5.3.1 Positionering van de regierol De positionering van de regisseur maatschappelijke voorzieningen bepaalt de mate van invloed op richting, samenhang en voortgang. In de kern gaat het om de vraag hoeveel sturing nodig is om de doelen rondom maatschappelijke voorzieningen daadwerkelijk te realiseren, zonder een aparte programmatische structuur op te tuigen. Voor Rijswijk adviseren wij een regierol die zich richt op doelrealisatie, samenhang en voortgang, terwijl de uitvoering van projecten belegd blijft binnen de lijnorganisatie. De regisseur maatschappelijke voorzieningen heeft invloed op de inhoudelijke koers (‘wat willen we bereiken en hoe’) en zorgt dat concrete initiatieven en projecten goed landen binnen beleid, gebiedsontwikkeling en uitvoering. De formele verantwoordelijkheid voor uitvoering en besluitvorming blijft bij de lijn; de regisseur adviseert, faciliteert en agendeert waar nodig.
Deze vorm past bij een organisatie waarin de uitvoering grotendeels belegd is, maar waar behoefte bestaat aan meer richting, samenhang en overzicht. 5.3.2 Takenpakket regisseur maatschappelijke voorzieningen De taken van de regisseur is onder te verdelen in vier categorieën, die samen de benodigde regie en integraliteit borgen. De vier hoofdtaken en bijbehorende verantwoordelijkheden worden hieronder beschreven. Wij denken dat er in ieder geval 24 uur per week nodig is om dit adequaat uit te voeren. 1. Beheer uitvoeringsstrategie maatschappelijke voorzieningen De regisseur: • Houdt de uitvoeringsstrategie actueel en herijkt deze minimaal jaarlijks. • Monitoren van het doelbereik en bewaakt de voortgang van voorzieningen door te sturen op realisatie. Rapporteert hierover periodiek aan ambtelijk opdrachtgever. • Zorgt in samenwerking met de verschillende beleidsafdelingen voor een actueel overzicht van bestaande en geplande maatschappelijke voorzieningen. 2. Interne verbinding De regisseur: • Vormt de schakel tussen beleid en planvorming (spin in het web). • Bewaakt de integraliteit en zorgt voor betrokkenheid van de juiste interne stakeholders. • Ondersteunt bij het maken van integrale keuzes op het snijvlak van beleid en planvorming. 3.
Externe verbinding De regisseur: • Treedt op als centraal aanspreekpunt voor maatschappelijke voorzieningen en schakel tussen gemeente en externe partijen. • Signaleert kansen en geeft inspiratie om deze te verzilveren door verbindingen te leggen met externe partners, wanneer dit niet vanzelf tot stand komt. • Draagt bij aan stabiel en betrouwbaar contact tussen de gemeente en externe partijen, zodat ontwikkelingen vroegtijdig zichtbaar worden. • Ziet erop toe dat kansen die extern worden gesignaleerd, waar nodig worden opgepakt door de betreffende beleidsafdelingen. 4. Bewaken voortgang uitvoering De regisseur: 70 • Begeleidt besluitvormingsprocessen en organiseert politiek-bestuurlijk draagvlak. • Houdt overzicht over de fasering en timing van projecten. • Checkt regelmatig in bij verantwoordelijken van de verschillende projecten en ondersteunt waar nodig. • Ziet toe op de borging van beleidskaders en de kwaliteit in relatie tot de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen 71 COLOFON Uitvoeringsstrategie maatschappelijke voorzieningen Rijswijk © 2026 Gemeente Rijswijk Opdrachtgever: Arthur van der Poel (Gemeente Rijswijk) Projectleiders en auteurs: Liza Sandtke en Sophie Bakker (APPM) Kaartbeelden: Arjen Bosma en Yannick Bouten van Team Informatie, subteam Geografische Informatie (Gemeente Rijswijk)