Raadsvoorstel RV 26 031 Bijlage A - Beheerplan Gemeentelijk Vastgoed 2026 - 2030
Tekst van het document
1 Beheerplan Gemeentelijk Vastgoed 2026 - 2030 Inleiding Dit beheerplan beschrijft de wijze waarop gemeente Rijswijk invulling geeft aan het planmatig en duurzaam beheer en onderhoud van het gemeentelijk vastgoed. Daarbij wordt inzicht gegeven in de noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden, de hiermee samenhangende kosten en de financiële consequenties voor de meerjarenbegroting. Het beheerplan is opgesteld op basis van de uitgevoerde inspecties van de vastgoedobjecten. De resultaten van deze inspecties vormen de basis voor het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP), waarin de onderhoudsmaatregelen en de bijbehorende financiële middelen voor de komende jaren zijn vastgelegd. Met het MJOP beoogt gemeente Rijswijk de kwaliteit, functionaliteit en technische staat van het gemeentelijk vastgoed op een duurzame en doelmatige wijze in stand te houden. Het onderhoud wordt daarbij planmatig en meerjarig uitgevoerd, zodat tijdig kan worden geanticipeerd op noodzakelijke onderhoudsmaatregelen en daarmee samenhangende uitgaven. De kosten voor het planmatig onderhoud worden gedekt vanuit de voorziening onderhoud gemeentelijk vastgoed. In deze voorziening wordt jaarlijks gestort met een structureel en gelijkmatig bedrag. De hoogte van deze jaarlijkse storting is gebaseerd op de meerjarige onderhoudsbehoefte zoals vastgesteld in het MJOP.
De benodigde middelen zijn reeds verwerkt in de meerjarenbegroting. Door het onderhoud zowel inhoudelijk als financieel meerjarig te plannen, wordt een structurele basis gelegd voor de instandhouding van het gemeentelijk vastgoed en is de continuïteit van de benodigde onderhoudsuitgaven financieel geborgd. 2 Inhoudsopgave Inleiding ...................................................................................................................................................1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................2 Vastgoedportefeuille ...............................................................................................................................3 Uitgangspunten: ......................................................................................................................................4 2.1 Conditieniveau ...............................................................................................................................4 2.2 Prijspeil ..........................................................................................................................................4 2.3 Indexering ......................................................................................................................................5 2.4
Verdeling onderhoud huurder/verhuurder ...................................................................................5 Duurzaamheid .........................................................................................................................................6 Ontwikkelingen .......................................................................................................................................6 3.1 Afstoten/Verkocht .........................................................................................................................7 3.2 Slopen ............................................................................................................................................7 3.3 Nieuwe locaties/renovaties ...........................................................................................................7 Meerjarenonderhoudsplannen ...............................................................................................................7 Financiën .................................................................................................................................................7 Professionaliseringslag beheerplannen ...................................................................................................8 Correcties op de beheerplannen
...........................................................................................................10 Financiële consequenties ......................................................................................................................10 3 Vastgoedportefeuille Dit beheerplan heeft betrekking op de gemeentelijke vastgoedportefeuille van de gemeente Rijswijk. Deze portefeuille omvat het vastgoed dat de gemeente in eigendom heeft en dat een gemeentelijke functie heeft. De vastgoedportefeuille bestaat uit verschillende vastgoedcategorieën, waaronder cultuur-, sport- en welzijnsaccommodaties. Afhankelijk van de aard en functie van het vastgoed kunnen daarnaast andere categorieën worden onderscheiden. De vastgoedportefeuille bestaat op dit moment uit de volgende panden; Rijswijkse Schouwburg Generaal Spoorlaan 10 Schoorsteen Sion* Rijswijk Buiten Bunkercomplex Van Vredenburgweg 174 Toren NH Kerk* Herenstraat 62b Gymzaal Nicolaas Beets Beetslaan 97 Gymzaal Parkrijk Parelmoervlinderlaan 102 Sportcentrum De Schilp Schaapweg 4 Vredenburch Sportcomplex Julialaantje 15b De Altis De Bruyn Kopsstraat 1 Stervoorde Dr. H.J. van Mooklaan 1 Smeltkroes Pieter Postmapad 4 Blokhut Wilhelminapark* Hazepad 5 Ottoburg Esdoornstraat 3 Wijkcentrum Te Werve M. D. Fockstraat 4 Centrum voor Jeugd en Gezin P. van Vlietlaan 10 Kinderopvang P.
van Vlietlaan 8 Kinderopvang Labouchèrelaan 7 Kinderopvang L. Bouwmeesterstraat 1a Kinderopvang Wiardi Beckmanlaan 5 Kinderopvang Schaapweg 6 Kinderopvang/Amateurpalet Daniël Catterwijckstraat 4 Schooltuinen/Ateliers Julialaantje 28a Kinderboerderij het Akkertje* Julialaantje 15a Kinderboerderij De Drassige Driehoek* Jaagpad 146d Volks- en Lestuinen* Eikelenburglaan 3 Brede School Muziekbuurt/Melodie Admiraal Helfrichsingel 20 Brede School Stationskwartier/Piramide P.C. Boutenslaan 2 Integraal Kind Centrum Buitenrijck Metelerkampstraat 105 Station* Generaal Eisenhowerplein 135 Fietsenstalling Station Generaal Eisenhowerplein 0 Toren Brandweerkazerne* Jacob van Offwegenlaan 42 Land- en tuinhuis de Voorde* Van Vredenburgweg 985/987 Gebouw* Kerklaan 59a Huis van de Stad Generaal Spoorlaan 2-4 Klokkentoren* Generaal Spoorlaan 6 4 Gemeentewerf* Steenplaetsstraat 2a - 2b Speeltuin* Idenburglaan 58a Speeltuin* Penninglaan 23 Speeltuin* Rozenstraat 46 Speeltuin* Handelskade 2a+2c Woning* Schoolstraat 6 Woning* Schoolstraat 8 Woning* Schoolstraat 32 Woning* Oude Zwethpad 10 Woning* Leliestraat 17 Woning* Sir Winston Churchilllaan 241 Woning* Van Vredeburchweg 172a *Toegevoegd aan vastgoedportefeuille ten opzichte van vorig beheerplan. Uitgangspunten: 2.1 Conditieniveau Het uitgangspunt voor het beheerplan is een conditieniveau 3 (“redelijk”).
Dit betekent dat binnen de vastgoedportefeuille een zekere mate van veroudering wordt geaccepteerd en dat het natuurlijke verouderingsproces van de gebouwen en installaties onderdeel vormt van de beheerstrategie. Gelet op de betaalbaarheid en de beschikbare middelen voor gemeentelijk vastgoed, hanteren veel gemeenten dit conditieniveau als uitgangspunt. Het hanteren van een lager conditieniveau brengt een verhoogd risico met zich mee op storingen en/of uitval van installaties. Dit kan leiden tot hogere herstel- en vervangingskosten en tot situaties waarin gebouwen tijdelijk niet of slechts beperkt gebruikt kunnen worden. Het nastreven van een hoger conditieniveau leidt daarentegen tot een intensievere onderhoudsstrategie en daarmee tot aanzienlijk hogere structurele onderhoudskosten. Het gekozen conditieniveau vormt daarmee een afweging tussen technische kwaliteit, bedrijfszekerheid, risico’s en betaalbaarheid binnen de vastgoedportefeuille. 2.2 Prijspeil Periodiek (1 x per 5 jaar) wordt door een extern bureau een inspectie uitgevoerd op de actuele onderhoudsstatus van de vastgoedportefeuille en worden alle verwachtte werkzaamheden afgeprijsd. In 2026 is dit voor het laatst gedaan. Het beheerplan wordt echter jaarlijks geactualiseerd en wordt nu gepresenteerd op prijspeil 2026. De jaarlijkse actualisatie wordt gemaakt op basis van het uitgevoerde onderhoud.
Bij deze actualisatie wordt gecheckt of de omvang van de voorziening in het kader van het meerjarenperspectief nog actueel is. Ook wordt een nieuw jaar aan de meerjarenonderhoudsplanningen toegevoegd en vervalt het lopende jaar. Hiermee is er altijd sprake van een actueel 25-jaren plan. 5 2.3 Indexering Bij de berekening van de onderhoudskosten wordt uitgegaan van constante prijsniveaus. Toekomstige prijsstijgingen worden opgevangen door de jaarlijkse dotaties aan de voorziening gemeentelijk vastgoed te indexeren. Het gehanteerde indexatiecijfer wordt jaarlijks ontleend aan de beschikbare indexatiegegevens uit het onderhoudsmanagementsysteem. Waar nodig en mogelijk worden de richtlijnen in de kadernota gevolgd. Aan de beschikbare voorziening wordt geen rente toegevoegd. 2.4 Verdeling onderhoud huurder/verhuurder Bij het opstellen van de Meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) wordt uitgegaan van de verantwoordelijkheidsverdeling tussen huurder en verhuurder, zoals vastgelegd in de Algemene Bepalingen behorende bij de ROZ-modelhuurovereenkomst van de Raad voor Onroerende Zaken (ROZ). Op hoofdlijnen houdt deze verdeling in dat het groot onderhoud, waaronder het onderhoud aan de gebouwschil en de gebouwgebonden installaties, voor rekening van de verhuurder komt. Het dagelijks en gebruikersonderhoud behoort in beginsel tot de verantwoordelijkheid van de huurder.
In de praktijk zijn hierop enkele uitzonderingen van toepassing. Zo wordt bijvoorbeeld aan de Stichting Rijswijkse Schouwburg een theater verhuurd en aan Optisport een zwembad. Een aantal voorzieningen die noodzakelijk zijn voor het functioneren van deze specifieke accommodaties als theater respectievelijk zwembad, is opgenomen in de betreffende MJOP’s. Niet alle theater- of sportgebonden voorzieningen vallen echter onder de verantwoordelijkheid van de verhuurder. De gemaakte keuzes en de bijbehorende verantwoordelijkheidsverdeling zijn per object vastgelegd in de betreffende MJOP’s. In 2026 wordt gestart met het opnieuw in kaart brengen en waar nodig actualiseren van de demarcatie tussen huurder en verhuurder. Hierbij wordt de verantwoordelijkheidsverdeling zoals vastgelegd in de geldende huurovereenkomsten en bijbehorende bepalingen systematisch beoordeeld. Het doel hiervan is om de demarcatie eenduidig, actueel en consistent vast te leggen en deze waar nodig te vertalen naar de MJOP’s.2.5 6 Duurzaamheid Verduurzaming van gemeentelijk vastgoed is niet separaat opgenomen in dit beheerplan. In voorliggend plan wordt wel “regulier” verduurzaamd, als zijnde reguliere vervangingen voor duurzame alternatieven. Verduurzaming in de zin van de Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed is niet opgenomen in dit beheerplan.
In het coalitieakkoord is opgenomen dat het gemeentelijk vastgoed wordt verduurzaamd en geïsoleerd. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om het gemeentelijk vastgoed stapsgewijs toekomstbestendig en energiezuiniger te maken. Voor een aantal grotere gemeentelijke vastgoedobjecten zijn inmiddels concrete stappen gezet. Voor de Schouwburg en het sportcomplex de Schilp zijn investeringskredieten beschikbaar gesteld. Daarmee kan voor deze objecten uitvoering worden gegeven aan de noodzakelijke renovatie en verduurzamingsmaatregelen. Voor het overige gemeentelijk vastgoed wordt momenteel gewerkt aan een portefeuillestrategie met daarbij een prioriteringskader. Naast de noodzaak zal dit kader inzicht geven in de volgordelijkheid waarin de verschillende vastgoedobjecten worden aangepakt. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de technische en verduurzamingsopgave, maar ook naar de financiële consequenties. Het prioriteringskader moet daarmee inzichtelijk maken welke investeringen naar verwachting nodig zijn en op welke termijn deze aan de orde zijn. Het streven is om deze aanpak richting de begroting 2028 uitgewerkt te hebben.
De uitkomsten van het prioriteringskader kunnen vervolgens worden verwerkt in het Lange Termijn Investeringsprogramma (LTIP) 2028, zodat de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed integraal kan worden meegewogen in de gemeentelijke investeringsplanning. Ontwikkelingen Besluitvorming met betrekking tot de gemeentelijke vastgoedportefeuille heeft rechtstreeks invloed op dit beheerplan, de voorziening gemeentelijk vastgoed en daarmee op de meerjarenbegroting. De gevolgen van recente besluitvorming zijn op het moment van opstellen nog niet, of nog niet volledig, verwerkt in dit beheerplan. Dit vraagt om een periodieke actualisatie van het beheerplan, zodat wijzigingen in de vastgoedportefeuille en de financiële consequenties daarvan tijdig worden verwerkt. Het beheerplan dient daarmee vanaf 2026 regelmatig te worden herzien en waar nodig bijgesteld. De volgende ontwikkelingen zijn in 2026 actueel; 3.1 Afstoten/Verkocht 1. | Land- en tuinhuis de Voorde 2027-2028 2. | Woning - Blekerslaan 46 in 2026 (staat te koop) 3.2 Slopen 1. De Marimbahal – In januari 2026 gesloopt 3.3 Nieuwe locaties/renovaties 1. | Sportzaal Steenvoordeschool – Q4-2026 2. | Bunkercomplex – renovatie Q4-2026 3. | Don Bosco nieuwe locatie – Q4-2027 4. | MFA Sportpark Elsenburg – Nieuwbouwcomplex Q2-2027 5. | Rijswijkse Schouwburg – verduurzaming/renovatie 2027 6.
| Sportcomplex de Schilp – verduurzaming/renovatie 2028/2029 7. | Opstallen Schaapweg 2E sportpark Prinses Irene –in bezit vanaf oktober 2026 Meerjarenonderhoudsplannen Voor ieder pand is een Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Deze plannen worden beheerd en periodiek geactualiseerd in het onderhoudsmanagementsysteem WISH. De financiële totalen van de afzonderlijke MJOP’s voor de periode 2026–2030 zijn samengevoegd en opgenomen in het hoofdstuk Financiën. Financiën De lasten van het groot onderhoud aan het gemeentelijk vastgoed worden in het jaar waarin het onderhoud wordt uitgevoerd rechtstreeks ten laste gebracht van de hiervoor gevormde voorziening ‘Onderhoud welzijnsaccommodaties (MOP)’, overeenkomstig artikel 44, eerste lid, onderdeel c, van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De raad heeft deze voorziening ingesteld. Het doel van de voorziening is om de lasten van het groot onderhoud over meerdere begrotingsjaren te egaliseren. Hiertoe wordt de voorziening, voorafgaand aan de uitvoering van het onderhoud, jaarlijks ten laste van de exploitatie gevoed. De omvang van de jaarlijkse toevoeging wordt zodanig bepaald dat de voorziening gedurende de gehele looptijd toereikend is om de geplande lasten van het groot onderhoud te kunnen opvangen.
Wanneer voor het groot onderhoud een voorziening is gevormd, worden de daadwerkelijke onderhoudslasten rechtstreeks ten laste van deze voorziening gebracht. Deze lasten worden derhalve niet nogmaals ten laste van de exploitatie gebracht. 7 8 Een voorwaarde voor het rechtstreeks ten laste brengen van onderhoudslasten aan een voorziening is dat voor het betreffende kapitaalgoed een actueel en door de raad vastgesteld beheerplan beschikbaar is. Op grond van het BBV wordt hierbij uitgegaan van een beheerplan dat maximaal vijf jaar oud is ten opzichte van het betreffende verslagleggingsjaar. Met deze herijking van de beheerplannen wordt geborgd dat de plannen actueel blijven en kunnen doorlopen van 2026 tot en met 2030. Indien nodig wordt het beheerplan tussentijds herzien. De hoogte van de jaarlijkse toevoeging aan de voorziening wordt gebaseerd op de verwachte meerjarige uitgaven in de beheerplannen. Op deze wijze worden de lasten van het groot onderhoud gelijkmatig over een langere periode verdeeld en wordt voorkomen dat incidentele onderhoudsuitgaven leiden tot grote fluctuaties in de jaarlijkse exploitatie. Binnen de gemeente wordt voor de berekening van de jaarlijkse toevoeging uitgegaan van een onderhoudshorizon van 25 jaar.
Daarbij wordt beoordeeld of de omvang van de voorziening, rekening houdend met de jaarlijkse toevoegingen en de geplande onderhoudsuitgaven, over de gehele periode toereikend is. De voorziening moet op ieder moment voldoende omvang hebben om het op dat moment geplande groot onderhoud volledig ten laste van de voorziening te kunnen brengen. Professionaliseringslag beheerplannen Tot op heden werden niet alle lasten van het groot onderhoud aan het gemeentelijk vastgoed via de voorziening voor groot onderhoud verwerkt. Met de herijking van de beheerplannen zijn de panden waarvoor dit nog niet het geval was, aan de systematiek toegevoegd. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn de gemeentewerf aan de Steenplaetstraat 2a 2b en het station aan de Generaal Eisenhouwerplein 135. Daarnaast dateerden de voorgaande beheerplannen uit 2021. De daarin opgenomen onderhoudsbedragen zijn sindsdien niet geïndexeerd. Hierdoor ontstond de situatie waarin de beschikbare middelen in de voorziening niet meer aansloten bij de actuele kosten van het geplande groot onderhoud. In dit herijkte beheerplan wordt voorgesteld om de jaarlijkse toevoeging aan de voorziening jaarlijkse te indexeren.
Hiermee wordt beoogd om de ontwikkeling van de onderhoudskosten gedurende de looptijd van het beheerplan beter te volgen en te voorkomen dat eens in de vijf jaar een grote financiële bijstelling in de begroting noodzakelijk is. Eens in de vijf jaar worden de beheerplannen volledig herijkt. Tot slot is er op basis van de ouderdom van de gebouwen een stelpost voor onvoorziene onderhoudskosten opgenomen. Hiermee wordt binnen de meerjarige onderhoudsplanning rekening gehouden met kosten die zich gedurende de looptijd van het beheerplan kunnen voordoen, maar die vooraf niet concreet zijn te voorzien.
Concreet resulteert dit per pand in de volgende stortingen in de voorziening: Vastgoedcategorieën | Gemeentelijk vastgoed | Storting Bedrijfspanden | Station, Generaal Eisenhowerplein 135 | 81.957 Cultuuraccommodaties | Bunkercomplex, van Vredenburgweg 174 | 24.271 Rijswijkse Schouwburg, Generaal Spoorlaan 10 | 303.460 Schoorsteen Sion; Rijswijk buiten | 2.818 Toren NH Kerk, Herenstraat 62b | 33.455 Gebouwen overig | Gebouw, Kerklaan 59a | 4.687 Land- en tuinhuis de Voorde, van Vredenburgweg 985 | 1.085 Land- en tuinhuis de Voorde, van Vredenburgweg 987 | 14.461 Toren Brandweerkazerne, Jacob van Offwegenlaan 42 | 2.619 Gemeente | Gemeentewerf, Steenplaetsstraat 2a - 2b | 215.089 Huis van de Stad, Generaal Spoorlaan 2-4 | 159.712 Klokkentoren, Generaal Spoorlaan 6 | 8.117 Kinderboerderijen & speeltuinen | Kinderboerderij De Drassige Driehoek, Jaagpad 146d | 4.584 Kinderboerderij, Julialaantje 15a | 6.085 Speeltuin, Handelskade 2a+2c | 6.875 Speeltuin, Idenburglaan 58A | 3.213 Speeltuin, Penninglaan 23 | 2.218 Speeltuin, Rozenstraat 46 | 1.853 Sportaccommodaties | De Altis, De Bruyn Kopsstraat | 232.650 Gymzaal Nicolaas Beets, Beetslaan 97 | 19.389 Gymzaal Parkrijk, Parelmoervlinderlaan 102 | 13.047 Sportcentrum De Schilp, Schaapweg 4 | 228.600 Vredenburch Sportcomplex, Julialaantje 15b | 69.942 Welzijnsaccommodaties | Blokhut Wilhelminapark, Hazepad 5 | 4.413 Brede School
Muziekbuurt, Admiraal Helfrichsingel 20 | 103.935 Brede School Stationskwartier, P.C. Boutenslaan 2 | 107.437 Centrum voor Jeugd en Gezin, P. van Vlietlaan 10 | 67.013 Integraal Kind Centrum BuitenRijck, Metelerkampstraat 105 | 166.239 Kinderopvang, L. Bouwmeesterstraat 1a | 27.135 Kinderopvang, Labouchèrelaan 7 | 48.705 Kinderopvang, P. van Vlietlaan 8 | 49.743 Kinderopvang, Schaapweg 6 | 40.260 Kinderopvang, Wiardi Beckmanlaan 5 | 42.896 Kinderopvang/Amateurpalet, Daniël Catterwijckstraat 4 | 32.408 Lestuinen, Eikelenburglaan 3 | 5.822 Ottoburg, Esdoornstraat 3 | 215.124 Schooltuinen/Ateliers, Julialaantje 28a | 13.176 Smeltkroes, Pieter Postmapad 4 | 24.203 Stervoorde, Dr. H.J. van Mooklaan 1 | 117.400 Welzijnsaccommodaties algemeen | -1.783 Wijkcentrum Te Werve, M. D. Fockstraat 4 | 21.654 Woningen | Leliestraat 17 - woning | 2.971 Oude Zwethpad 10 - woning | 7.537 Schoolstraat 32 - woning | 5.351 Schoolstraat 6 - woning | 4.032 Schoolstraat 8 - woning | 4.522 Sir Winston Churchilllaan 241 - woning | 3.518 Van Vredenburchweg 172a - woning | 5.482 Eindtotaal | 2.559.380 9 Correcties op de beheerplannen Bij de herijking van de beheerplannen zijn voor een aantal accommodaties specifieke correcties doorgevoerd om aan te sluiten bij de voorgenomen investeringen en de gehanteerde financiële systematiek.
• | Schouwburg: het beheerplan is gecorrigeerd voor het groot onderhoud dat onderdeel uitmaakt van de voorgenomen investering in renovatie en verduurzaming. Deze onderhoudswerkzaamheden worden daarmee vanuit de investering bekostigd en niet ten laste van de voorziening voor groot onderhoud gebracht. Na afronding van de investering wordt er een nieuw beheerplan opgesteld. De storting in de voorziening wordt op basis daarvan aangepast. • | Sportcomplex de Schilp: voor dit sportcomplex is de huidige storting aan de voorziening aangehouden. Op basis van de herijkte beheerplannen zou een verhoging van de jaarlijkse toevoeging met 100k noodzakelijk zijn. Uit de doorrekening van de businesscase voor de verduurzaming van het pand blijkt echter dat de jaarlijkse storting in de voorziening na verduurzaming naar verwachting min of meer overeenkomt met het huidige niveau. Om die reden is ervoor gekozen de huidige storting als uitgangspunt te hanteren. Na afronding van de investering wordt er een nieuw beheerplan opgesteld. De storting in de voorziening wordt op basis daarvan aangepast. • | Huis van de stad: voor het stadhuis is het beheerplan gecorrigeerd voor de toepassing van de componentenmethode bij de investering. Als gevolg hiervan worden bepaalde onderdelen, zoals het vervangen van installaties, als onderdeel van de investering geactiveerd.
De betreffende kosten kunnen om die reden niet tevens ten laste van de voorziening voor groot onderhoud worden gebracht. Financiële consequenties Tot op heden wordt jaarlijks € 1,345 miljoen in de voorziening gestort. Uit het herijkte beheerplan blijkt dat een jaarlijkse storting van € 2,559 miljoen noodzakelijk is. Vooruitlopend op dit raadsvoorstel is in de tweede halfjaarrapportage 2026, rekening houdend met de verwachte financiële consequenties van de herijking, een structurele stelpost van €1,25 mln opgenomen in het programma Algemene middelen en overig. Met een begrotingswijziging wordt deze structurele stelpost met ingang van 2026 omgezet in een structurele storting in de voorziening: Programma | Storting oud beheerplanStorting nieuw beheerplanBegrotingswijziging Algemene middelen en overig | Stelpost, n.v.t. | Stelpost, n.v.t. | -1.250.000 Bestuur en ondersteuning | - | 2.619 | 2.619 Onderwijs | 395.620 | 414.459 | 54.839 Overhead | 180.000 | 382.918 | 202.918 Sociaal Domein | 282.020 | 702.519 | 420.499 Sport, Cultuur en Recreatie | 487.740 | 912.621 | 424.881 Verkeer, Vervoer en Waterstaat | - | 81.957 | 81.957 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing | - | 62.287 | 62.287 Eindtotaal | 1.345.380 | 2.559.380 | - 10