RA 25 069 Bijlage 2 MRDH -zienswijze mobiliteitsvisie en vestigingsklimaat

6.2 Nieuwe financieringsbronnen We maken een fundamentele omslag in de manier van investeren in het vestigingsklimaat. In plaats van versnipperde, kortlopende projectbijdragen verschuift de focus naar doelgerichte, programmatische investeringen op strategische plekken en rond thema’s waar ruimtelijke, economische en maatschappelijke opgaven samenkomen. Door deze aanpak wordt investeren in de metropoolregio voor externe financiers niet alleen effectiever, maar ook aantrekkelijker. Deze aanpak vraagt ook om een andere financiële strategie. MRDH zet actief in op het aanboren van nieuwe financieringsstromen, zowel publiek als privaat: • Versterking van samenwerking met het Rijk en Europa: MRDH positioneert regionale opgaven scherper in nationale en Europese investeringsagenda’s, en voert een proactieve lobby om aan te sluiten bij fondsen voor onder andere energietransitie, digitalisering en arbeidsmarktvernieuwing. • Uitbreiding van het investeerdersnetwerk: MRDH verbindt publieke én private partijen in coalities, en bundelt regionale investeringsbehoeften tot samenhangende voorstellen die aantrekkelijk zijn voor investeerders. 24

• Inzet op meerjarige financiële afspraken met gemeenten: MRDH zet in op meerjarige financiële afspraken voor meer voorspelbaarheid, schaal en impact. • Meer sturen op resultaatafspraken: MRDH focust zich op het realiseren van de eigen ambities in afspraken met de partners. (Bijvoorbeeld via meerjarenafspraken met onder andere InnovationQuarter). De inzet is om alle bovenstaande punten binnen een periode van 10 jaar te realiseren.

6.3 Aanpassen Bijdrageregeling De Bijdrageregeling versterking economisch vestigingsklimaat draagt in zijn huidige vorm te beperkt bij aan strategische doelen en vraagt om aanpassing; zeker nu we met deze visie een ambitieuze stip op de horizon zetten. De regeling is projectmatig, weinig voorspelbaar en mist regie. Daarnaast verreist de huidige bijdrageregeling cofinanciering van de gemeenten. Dit kan mede gezien de financiële positie (lees: ravijnjaar 2026-2027) van de gemeenten het starten van regionaal ingestoken projecten belemmeren. We zullen de regeling herzien met ruimte voor een programmatische aanpak: samenhang tussen projecten, meerjarige investeringen in integrale gebieds- en thematische programma’s, en betere aansluiting op publieke en private financieringsbronnen. Ook houden we ruimte voor thematische coalities en innovatieve financieringsvormen. We onderzoeken ook op welke wijze we de inwonerbijdrage kunnen afbouwen tot een niveau waarbij we de apparaatslasten en een deel van de investeringslasten dekken. Dat is nodig om koppelingen te kunnen maken met nieuwe financieringsstromen. Voor kleinschalige projecten met hoge maatschappelijke waarde binnen de stads- en dorpsverzorgende economie blijft een deel van het budget beschikbaar.

Elisabeth Minnemann, voorzitter raad van bestuur Haagse Hogeschool “Werkgevers moeten ophouden met het rangschikken van diploma’s. Mbo, hbo en wo zijn geen concurrenten. Ze complementeren elkaar en zijn samen essentieel voor de arbeidsmarkt.”

25

7. Bijlagen 7.1 Beschrijving van de regionale clusters Duurzaam Maritiem & Haven

Dit cluster richt zich op de toekomstbestendige ontwikkeling van havens en maritieme activiteiten. Van duurzame scheepsbouw en slimme logistiek tot offshore windenergie en circulaire havenindustrieën, met een sterke focus op vergroening, digitalisering en internationale handelsstromen. Technologische innovatie en infrastructuur versterken de concurrentiekracht van deze sector. De Rotterdamse haven speelt een sleutelrol in de energietransitie via waterstof, windenergie en circulaire industrie. Als grootste haven van Europa kan de regio uitgroeien tot een logistiek en industrieel knooppunt voor duurzame energie- en grondstoffenstromen. In 2021 bedroeg de toegevoegde waarde van het haven-industrieel cluster € 23,7 miljard, met circa 385.000 banen (direct en indirect) gerelateerd aan havenactiviteiten. Er is aanzienlijk groeipotentieel door de transitie naar waterstof, elektrificatie, circulaire industrie en offshore wind. Het cluster kan zich ontwikkelen tot een duurzame energiemainport met grootschalige investeringen in productie, opslag en logistiek van groene energie. De combinatie van de Rotterdamse haven, maritieme maakbedrijven met internationale ervaring, innovatieve startups en scale-ups, kennisinstellingen, fieldlabs en innovatiehubs zoals Buccaneer maakt deze ontwikkeling mogelijk. Hightech Horticulture

De glastuinbouwsector ontwikkelt zich razendsnel tot een hightech, datagedreven ecosysteem waarin teelt, kassenbouw, zaadtechnologie, agro-/verslogistiek en automatisering samenkomen. Hightech Horticulture gaat verder dan traditionele glastuinbouw; het omvat het hele innovatieve systeem van duurzame voedselproductie. Agrofood speelt hierin een vanzelfsprekende en belangrijke rol. Zodra voedselproductie samenkomt met technologie en data – zoals bij precisielandbouw, slimme kassen en alternatieve eiwitten – ontstaat een sterke verweving met agrofood. Samen vormen deze sectoren een krachtig netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en technologieontwikkelaars die werken aan de voedseluitdagingen van de toekomst. Deze koppeling versterkt niet alleen de economische kracht van de regio, maar draagt ook bij aan internationale voedselzekerheid en duurzame groei. 26

De glastuinbouw in het Westland en Oostland combineert innovatie, schaalgrootte en exportgerichtheid. Door verdere digitalisering, verbeterde energie-efficiëntie en internationalisering blijft dit cluster wereldwijd toonaangevend in duurzame voedselproductie. De Greenport levert circa € 5,5 miljard toegevoegde waarde aan de regio en biedt ongeveer 80.000 banen, met sterke concentraties in productie, technologie en logistiek. Onderzoek en bedrijvigheid op het gebied van biotechnologie – met Biotech Campus Delft als belangrijke hotspot – leiden tot innovaties in voeding en voedselproductie, zoals de ontwikkeling van alternatieve eiwitten en zoetstoffen. De aanhoudende internationale vraag naar duurzame en efficiënte voedselproductie en technologie stimuleert verdere groei. Door digitalisering en export van kennis en technologie neemt het strategisch belang van deze sector toe. De toegevoegde waarde groeit dankzij hogere productiviteit en technologische complexiteit, ook al krimpt de fysieke omvang van de sector mogelijk. Innovatieve en Hoogwaardige Maakindustrie

In dit cluster draait het om de ontwikkeling en productie van slimme machines, precisiecomponenten en nieuwe materialen. Werktuigbouw, high-tech health, mechatronica, IT (zoals immersive tech) en design komen samen in toepassingen binnen de 'Smart Industry'. Dankzij een sterke focus op onderzoek, prototyping en digitale productietechnieken is deze sector wendbaar en voortdurend in ontwikkeling. De regio kent krachtige clusters van bedrijven en fieldlabs op het gebied van mechatronica, instrumentbouw en slimme productiesystemen. Delft speelt hierin een belangrijke rol, met onder andere fieldlabs als RoboHouse en SAM|XL, startup en scaleups (vaak vanuit YES!Delft) en de aanwezigheid van de TU Delft als toonaangevende kennisinstelling. De ontwikkeling van de MICS (Mechatronica Innovatie Campus Schiedam) heeft als doel bedrijven te huisvesten en samenwerking en kennisdeling verder te versterken. Deze instellingen en ontwikkelingen dragen bij aan technologische vernieuwing en de opleiding van technisch talent, in nauwe samenwerking met bedrijven en andere kennispartners in de regio. De maakindustrie in de MRDH levert circa € 9 miljard aan toegevoegde waarde en biedt werk aan ongeveer 85.000 mensen, met concentraties in onder meer Delft, Schiedam en Zoetermeer.

De sterke wisselwerking tussen bedrijven, onderwijs en overheden in de regio biedt groot potentieel voor productiviteitsgroei, export en nieuwe werkgelegenheid. Ook draagt de sector bij aan de strategische autonomie van Nederland en Europa. De groeikansen liggen in Smart Industry, robotisering en circulaire productie. Met voldoende ruimte, talent en investeringscapaciteit kan het aandeel van de 27

maakindustrie in het bruto regionaal product toenemen, met name via de export van hightech systemen en maatwerkoplossingen. De innovatieve maakindustrie levert toepassingen voor onder meer de maritieme en offshore-sector, duurzame energie, lucht- en ruimtevaarttechnologie (waaronder drones) en de halfgeleiderindustrie. De verwachte investeringen vanuit Defensie in autonome systemen, robotica en dual-use technologie zorgen voor een structurele vraag en nieuwe innovatiemogelijkheden. De MRDH-regio is goed gepositioneerd om hiervan te profiteren, en versterkt zo haar positie als strategisch cluster voor het economisch verdienvermogen en de nationale veiligheid. Digitale Technologie & Veiligheid

De digitale economie vormt de ruggengraat van vrijwel alle sectoren, van zorg en mobiliteit tot haven en tuinbouw. Het cluster omvat bedrijven, instellingen en initiatieven die digitale technologieën ontwikkelen, toepassen en integreren. Denk aan ICT-bedrijven (software, dataverwerking, cybersecurity), tech-startups en scale-ups die platforms en AI-oplossingen creëren, toepassingen van digitale technologie in andere sectoren (zoals slimme logistiek en e-health), onderwijs, onderzoek en digitale infrastructuur (glasvezel, datacenters, cloudplatforms). Cybersecurity is hier ook cruciaal, vaak in combinatie met sleuteltechnologieën die vertrouwen, transparantie en autonomie in digitale systemen waarborgen. Bedrijven, overheden en kennisinstellingen in de regio werken samen aan toepassingen die niet alleen weerbaarheid vergroten, maar ook economische kansen creëren – van veilige smart cities tot datagedreven maakindustrie. Met sterke expertise in cybersecurity, AI en digitale technologie draagt dit cluster bij aan de digitale weerbaarheid van publieke en private sectoren en versterkt het de ontwikkeling en productiviteit van uiteenlopende sectoren. Het grootste potentieel ligt in de export van digitale diensten en de toepassing van technologieën in andere clusters, zoals quantumsensoren in zorg en defensie.

In 2023 leverde de digitale sector ongeveer € 4,4 miljard aan toegevoegde waarde en bood het direct werk aan circa 44.000 mensen binnen binnen de metropoolregio. Door verdere digitalisering, snelle ontwikkelingen in AI, cybersecurity, cloud en quantumtechnologie zal deze waarde naar verwachting blijven groeien. De regio speelt bovendien een belangrijke rol in de ontwikkeling van hardware voor quantumtechnologie. Overheid / Vrede / Recht

Den Haag is hét centrum van internationale rechtspraak, diplomatie en bestuur. Dit cluster bundelt publieke instellingen, internationale organisaties en juridische 28

dienstverlening die zich inzetten voor rechtsorde, vrede, mensenrechten en toezicht. Kennisinstellingen en NGO’s versterken deze unieke positie in de wereld. Den Haag is internationaal uniek als centrum voor recht, bestuur en diplomatie. Het cluster draagt bij aan hoogwaardige werkgelegenheid, kennisontwikkeling en vestigingsklimaat. De groei zal verder toenemen, mede door governance van digitale en maatschappelijke transities. Het cluster is goed voor circa 70.000 banen in publieke sector, juridische dienstverlening en internationale organisaties. Er is ook een indirect economisch effect door congressen24 en internationale vestiging. Het cluster neemt aan belang toe door de indirecte economische waarde via internationale positionering, kennisontwikkeling en diplomatieke netwerken. Steeds meer relevant in digitale ethiek, klimaatbestuur en internationale samenwerking. Stads- en dorpsverzorgende economie

De stads- en dorpsverzorgende economie omvat alle economische activiteiten die zich richten op het dagelijks functioneren van steden en dorpen. Denk aan winkels, horeca, zorg, onderwijs, dienstverlening, cultuur en recreatie. Deze sectoren leveren directe voorzieningen voor bewoners en spelen een sleutelrol in de leefbaarheid, werkgelegenheid en economische vitaliteit van de regio. Economisch gezien gaat het om sectoren zoals: • • • • • •

Detailhandel en horeca (bijv. supermarkten, speciaalzaken, cafés, restaurants) Zorg en welzijn (huisartsen, fysiotherapeuten, apotheken) Persoonlijke dienstverlening (zoals kappers, sportscholen en kinderopvang) Onderwijs en publieke voorzieningen (basisscholen, wijkcentra, bibliotheken) Culturele en recreatieve functies (musea, theaters, bioscopen) Lokale bouw en reparatiediensten

De diversiteit van deze economie blijkt uit tal van plekken in de regio: •

•

Westfield Mall of the Netherlands (Leidschendam-Voorburg): het grootste overdekte winkelcentrum van Nederland, met ruim 280 winkels, horeca en vrijetijdsbesteding. Deze voorziening heeft een bovenlokale aantrekkingskracht en biedt brede werkgelegenheid. Haagse Markt (Den Haag): een levendige plek waar handel, cultuur en sociale interactie samenkomen.

Het indirecte economische effect komt voort uit bestedingen rond internationale congressen, diplomatieke missies en rechtszaken, en uit de vestiging van internationale organisaties die vraag creëren naar diensten, huisvesting en onderwijs. 24

29

• • •

Wijkwinkelcentra in woonwijken in de gehele metropoolregio belangrijke voorzieningen voor de directe woonomgeving. Dorpskernen in plaatsen als Wateringen, Pijnacker en Naaldwijk: met een mix van winkels, horeca, zorg en publieke functies. Landschap- en buitenlucht recreatie in onder andere Midden-Delfland ondersteunt de stads- en dorpsverzorgende economie door toerisme te bevorderen, duurzame recreatiemogelijkheden te bieden, de lokale gemeenschap te versterken en agrarisch ondernemerschap te ondersteunen met recreatieve initiatieven.

De stads- en dorpsverzorgende economie is niet alleen lokaal van belang, maar speelt ook een belangrijke rol in de samenhang met de economische clusters in de regio. Clusters als de hoogwaardige maakindustrie, digitale technologie en duurzaam maritiem & haven zijn sterk afhankelijk van een aantrekkelijk woon- en leefklimaat om talent en bedrijven aan te trekken. Goede voorzieningen, bereikbare zorg en een aantrekkelijk cultureel en recreatief aanbod maken het verschil in het vestigingsklimaat.

30

7.2 Regionaal Profiel in beeld (indicatief)

31

7.3 Sectoren binnen clusters / Hotspots (indicatief) 7.3.1 Vijf regionale economische clusters MRDH met (bedrijfs)sectoren Onderstaand figuur betreft een overzicht van de bedrijfssectoren die onder de vijf regionale economische cluster vallen. De sectoren die in de regionale economische clusters (cirkels) staan zijn bedoeld ter illustratie, de lijst is niet limitatief.

32

7.3.2 Hotspotlijst per gemeente Dit betreft een overzicht van de fysieke locaties die op de kaart met hotspots komen. Dit zijn de economische hotspots die behoren bij de vijf regionale economische clusters. Deze economische hotspots gaat verder dan alleen de fysieke locatie en hebben ook impact op andere gebieden of gemeente in onze metropoolregio. Verder betreft dit een momentopname en is de lijst indicatief en niet limitatief.

Albrandswaard Barendrecht Dutch Fresh Port

Hightech Horticulture

Capelle aan den IJssel Delft Bucanneer Delft Innovatiedistrict Delft: TU Delft Campus en schieoevers Biotech Campus Delft RoboHouse Delft Sam XL Delft YES!Delft Quantum Campus Delft Mondai Delft DO LoT Fieldlab Delft

Duurzaam Maritiem & Haven Innovatieve Maakindustrie Innovatieve Maakindustrie Innovatieve Maakindustrie Innovatieve Maakindustrie Innovatieve Maakindustrie Digitale Technologie & Veiligheid Digitale Technologie & Veiligheid Digitale Technologie & Veiligheid

Den Haag Technology Park Ypenburg Hague Security Delta Central Innovation District (CID) Internationale Zone Den Haag

Innovatieve Maakindustrie Digitale Technologie & Veiligheid Overheid / Vrede / Recht Overheid / Vrede / Recht

Krimpen aan den IJssel -

33

Lansingerland Horti Science Park Lansingerland

Hightech Horticulture

Leidschendam-Voorburg Maassluis Midden-Delfland Nissewaard Pijnacker-Nootdorp Ridderkerk Dutch Fresh Port

Hightech Horticulture

Rijswijk Energy Cave Patent Office

Innovatieve maakindustrie Overheid / Vrede / Recht

Rotterdam Haven Rotterdam RDM Campus Erasmus MC Katoenhuis

Duurzaam Maritiem & Haven Duurzaam maritiem & Haven Innovatieve maakindustrie Digitale Technologie & Veiligheid

Schiedam Havens Schiedam Mechatronica Innovation Campus Schiedam (MICS)

Duurzaam Maritiem & Haven Innovatieve Maakindustrie

34

Vlaardingen Food Innovation Academy

Hightech Horticulture

Voorne aan Zee Wassenaar Westland World Horti Center Naaldwijk

Hightech horticulture

Zoetermeer Dutch Innovation Park Zoetermeer AIVD Nationale Politie

Digitale Technologie & Veiligheid Overheid / Vrede / Recht Overheid / Vrede / Recht

35

7.4 Landschap rondom MRDH en VEV

36

[Colofon] Dit is een uitgave van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag Westersingel 12 3014 GN Rotterdam Telefoon: 088-5445100 E-mail: informatie@mrdh.nl www.mrdh.nl Publicatiedatum: xx xx xxxx Tekstredactie: Hannah Aukes Vormgeving: Studio Tween

37

Mobiliteitsvisie Dromen, durven en doen. erp w t n o t p e c n co

1

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Dromen, durven, doen Deze mobiliteitsvisie is als een stip op de horizon. We zetten een droombeeld neer waar we voor de metropoolregio Rotterdam Den Haag naartoe werken. We durven de keuzen te maken die daarvoor nodig zijn. We benoemen de daden om bij die stip te komen en gaan over tot actie. We noemen dat dromen, durven, doen. In deze visie vindt u al die onderdelen terug.

Door wie? Met ‘wij’ verwijzen we in deze Mobiliteitsvisie naar de samenwerking van de 21 gemeenten binnen de metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). We werken samen als gemeenten en met onze (regionale) partners. Wij hebben een wettelijke taak als opdrachtgever van het openbaar vervoer in de regio en zijn een Vervoersautoriteit. Dit zijn de samenwerkende gemeenten: Albrandswaard, Barendrecht, Capelle aan den IJssel, Delft, Den Haag, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Maassluis, Midden-Delfland, Nissewaard, Pijnacker-Nootdorp, Ridderkerk, Rijswijk, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Voorne aan Zee, Wassenaar, Westland, Zoetermeer.

Voor wie? We zetten ons in zodat mensen in de metropoolregio Rotterdam Den Haag zich makkelijk kunnen verplaatsen. Nu en in de toekomst. Wat zijn hun wensen en wat zijn hun zorgen over het vervoer van die toekomst? We stapten in me tro, tram en bus om hen daarnaar te vragen. We waren in een stadsboerderij , een sportvereniging, een bedrijf, een basisschool en op de markt om met mense n daarover te praten. In totaal spr aken we met 400 regiogenoten. Naast de meereispa rticipatie stelden we een online platform op, waar inwoners input konden leveren voor de Mobiliteitsvisie. Tot slot organiseerden we verspreid over de hele metropool regio bijeenkomsten, waar inw oners in gesprek konden gaan over toekomstig ver voer. Met deze aanpak wilden we inw oners actief betrekken bij de ont wikkeling van het regionale mobiliteitsbeleid. We hebben hun waardevolle inzicht en over hoe zij mobiliteit nu en in de toekomst voor zich zien verzameld. Hun ide eën en aanbevelingen lopen als een rode draad door dez e mobiliteitsvisie heen.

1

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Inhoudsopgave 0. Samenvatting

4

1. Inleiding

7

2. Opgaven

12

2.1

Uit de Strategische Agenda 2023-2026

13

2.2

Niets doen is geen optie

18

3. Dromen 3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3 3.2 3.3

21

Regionale ambities Het versterken van het economisch vestigingsklimaat Het realiseren van een aantrekkelijke leefomgeving Het verbeteren van kansen voor mensen Ons droombeeld: stip op de horizon Dromen per gebiedstype

4. Durven

21 22 23 24 25 30

32

De regio organiseert alle vormen van vervoer Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, overal & 24/7 Mobiliteit is het vliegwiel voor ontwikkeling in de regio Volle inzet op technologie Schouders eronder voor investeringskracht

36 39 44 47 50

To do-lijst keuze 1 To do-lijst keuze 2 To do-lijst keuze 3 To do-lijst keuze 4 To do-lijst keuze 5

52 56 58 59 63

6. Aanpak in gebieden

66

6.1 6.2 6.3

66 62 68

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

5. Doen 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

52

Uitwerking per gebiedstype Corridoraanpak in detail Voorbeelden van corridors

7. Bijlagen

70

“Het is belan meer bewegen. grijk om te stimuleren aan kortingen Koppel bijvoorbeeld dat mensen of andere leuk een stappentelle r e acties.”

Voorwoord

3

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

0. Samenvatting In deze Mobiliteitsvisie presenteren wij de visie voor mobiliteit en daarmee intenties en acties voor de metropoolregio Rotterdam Den Haag tot 2050 en verder. Urgente maatschappelijke opgaven als demografische veranderingen, technologische ontwikkelingen, de energietransitie, internationale afhankelijkheid en de effecten daarvan vragen om actie. Deze factoren beïnvloeden direct het functioneren van de regio en raken het welzijn en de welvaart van inwoners en bezoekers. Niets doen is geen optie. Het economisch potentieel voor welzijn en welvaart in de metropoolregio is er. Met 15% van het nationale bbp heeft de metropoolregio Rotterdam Den Haag een krachtige economische positie. Ook de samenwerking binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag heeft de afgelopen jaren aantoonbare resultaten opgeleverd. Tegelijkertijd loopt de regio 2 procentpunt extra economische groei per jaar mis ten opzichte van vergelijkbare metropoolregio’s. We hebben afgelopen jaren stappen gezet voor groei, maar we zijn er nog niet. Hoewel al veel is bereikt om de mobiliteit in de regio te versterken, is verdere actie nodig. Gemeenten werken al aan oplossingen, maar de kracht zit in samenwerking en de juiste keuzes maken. Enkel dan gaat het ons lukken. Gezamenlijke inzet op slimme mobiliteit, economie en ruimtegebruik verhoogt de slagkracht en maakt een toekomstbestendige regio mogelijk.

Dan zijn we een veerkrachtige, inclusieve en concurrerende metropoolregio waar het prettig wonen, werken, leven is. Kortom, het doel van onze samenwerking richt zich op: 1. Het versterken van het economisch vestigingsklimaat en de fysieke weerbaarheid; 2. Het realiseren van een aantrekkelijke leefomgeving; 3. Het verbeteren van kansen voor mensen. Mobiliteit zien wij als de oplossing; hét middel voor economische bloei en meer welzijn voor haar inwoners. Wij kiezen voor deze focus: een metropoolregio met een systeem van publieke en actieve mobiliteit overal, 24/7, aansluitend bij de mobiliteitsbehoeften van alle reizigers. Onze droom: dat inwoners, ondernemers, forenzen, bezoekers, scholieren - iedereen, dus ongeacht vervoersbehoefte of budget - de vrijheid heeft om zich te kunnen verplaatsen, elkaar te ontmoeten, zich te ontwikkelen en doelen te bereiken. Dat we allen ambitieus kunnen zijn en prettig kunnen leven. Omdat het systeem dat ondersteunt: de metropoolregio is van en er voor iedereen, naadloos verbonden, bloeiend en in balans voor mens, economie en klimaat.

4

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

We maken 5 keuzen om onze droom te verwezenlijken: 1. De regio organiseert alle vormen van vervoer: We werken met elkaar toe naar optimaal vervoer voor elke reiziger: slim, vlot en verbonden, toegankelijk, inclusief, betrouwbaar, veilig, schoon en betaalbaar. Waar mogelijk combineren we daarvoor verschillende vormen van mobiliteit, met maatwerk waar nodig. We verleggen de focus van systeemefficiëntie naar menselijke waarde. Daarmee is publieke en actieve mobiliteit de vanzelfsprekende keuze voor elke metroolpoolreiziger. Zo ook werken we toe naar slimme, soepele doorstroming en spreiding van goederenvervoer, zowel fysiek als digitaal.

2. Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, overal & 24/7. Mobiliteit is er voor iedereen, overal en altijd beschikbaar – ongeacht vervoersbehoefte of budget. Daarom bouwen we aan een samenhangend systeem van publieke en actieve mobiliteit, bestaande uit 3 onderdelen: 1) Hoogwaardig OV als de standaard, 2) mobiliteitsknooppunten als de scharnieren, 3) fietsen, lopen, reguliere buslijnen, gedeeld en vraaggestuurd vervoer als fijnmazige toevoeging daarop.

3. Mobiliteit is het vliegwiel voor ontwikkeling in de regio. We hanteren een én-én-benadering: de corridoraanpak verbindt mobiliteitsknooppunten met alle vormen van mobiliteit. Én we koppelen mobiliteit daarmee aan verstedelijking, ruimtelijke ordening en sociaaleconomische doelen. Op die manier is mobiliteit hét vliegwiel voor ontwikkeling in de regio. Mobiliteit biedt het netwerk dat alle afzonderlijke delen verbindt – nabijheid brengt – en daardoor kansen helpt verzilverel.

4. Volle inzet op technologie. Nieuwe technologie helpt onze droom te realiseren. Onder meer autonoom rijden van metro, tram en bus, slimme verkeerslichten, gedragsmaatregelen en de juiste data op het juiste tijdstip voor beheer en onderhoud van materieel zorgen voor een optimaal netwerk. Voorwaarden voor het gebruik van technologie: het is toegankelijk, inclusief en cybersecure, het is gericht op het eerlijk verdelen van welvaart en voldoet aan privacywetgeving.

5. Schouders eronder voor investeringskracht. We zetten met partners in de regio een gezamenlijke investeringsagenda op, met focus op zowel gebiedsgerichte corridors als thematische projecten en gedeelde verantwoordelijkheid van publieke en private partijen, ook (inter)nationaal. De investeringen maken keuze 1 t/m 4 mogelijk.

5

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

1. Inleiding De 21 gemeenten van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH1) werken samen aan het versterken van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid. Wij zetten daarvoor in deze Mobiliteitsvisie bewust de lijn uit de Strategische Agenda (SA) 2023-2026 voort. Deze koers sluit aan bij de behoefte aan een toekomstbestendige ontwikkeling van de regio, in een tijd van snelle maatschappelijke veranderingen. Deze visie wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma.

De maatschappelijke context De regio staat voor complexe opgaven: internationale afhankelijkheid, vergrijzing, ruimtegebrek, druk op woning- en arbeidsmarkt, toenemende ongelijkheid en een ecologisch onhoudbare economische structuur.2 Deze factoren beïnvloeden direct het functioneren van de regio en raken het welzijn en de welaart van inwoners en bezoekers.

Mobiliteit als middel Tegen deze achtergrond kiezen we bewust voor mobiliteit3 als middel (sleutel) voor regionale ontwikkeling. Uitstekende mobiliteit is een voorwaarde voor economische ontwikkeling, gelijke kansen op werk en opleiding en kwaliteit van leven. Voor iedereen in de metropoolregio.

Noodzaak kansen verzilveren De metropoolregio Rotterdam Den Haag heeft een krachtige economische positie, met 15% van het nationale bruto binnenlands product (bbp). Ook de samenwerking binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag heeft aantoonbare resultaten opgeleverd.4 Tegelijkertijd blijft er onbenut potentieel. De OESO constateerde al in 2015 dat de regio structureel 2 procentpunt economische groei per jaar misloopt ten opzichte van vergelijkbare metropoolregio’s. We hebben afgelopen jaren stappen gezet voor groei, maar we zijn er nog niet.

1

De netwerkorganisatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) is in 2014 opgericht om samen met de 21 gemeenten van de regio, medeoverheden en netwerkpartners van kennisinstellingen en het bedrijfsleven te zorgen voor een aantrekkelijke regio waar inwoners, bedrijven en bezoekers met plezier zich willen vestigen, werken, wonen en recreëren. Spreken we van ‘we’ in deze visie, doelen we op deze samenwerking van gemeenten en waar expliciet vermeld ook de partners in de regio en omstreken.

2

Centraal Planbureau Kiezen voor later, vier visies voor 2050 (oktober 2024).

3

Met mobiliteit in deze visie doelen we op alle vormen van mobiliteit en hebben we extra aandacht voor publieke en actieve mobiliteit. Publieke mobiliteit is openbaar vervoer (OV) voor iedereen, zoals trein, bus en metro. En het is méér dan OV: kleinschalig vervoer op afroep, een deelauto, een buurtbus en ook de hardware en software om prettig te kunnen reizen zoals goede overstapvoorzieningen en reisinformatie. Actieve mobiliteit impliceert je verplaatsen op eigen kracht, zoals lopen en fietsen.

4

Denk aan de realisatie van de RandstadRail en de Hoekse Lijn, het fietsviaduct Ypenburg, de Maasdeltatunnel of aan het besluit van regio en Rijk om € 4,8 miljard te investeren in openbaar vervoer in samenhang met de verstedelijking. Een pakket aan maatregelen dat niet alleen heeft bijgedragen aan de bereikbaarheid, maar ook aan de woningbouwopgave, de leefbaarheid en het versterken van onze internationale concurrentiepositie.

7

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

2017

2023

2025

Afbeelding 1: Ontwikkeling beleid in de afgelopen jaren.

Wat we al deden In 2017 is op basis van het MIRT-onderzoek Bereikbaarheid Rotterdam Den Haag een uitgebreid maatregelenpakket in de Zuidelijke Randstad vastgesteld. De Strategische Agenda 2023-2026 bouwde daarop voort.5 Deze Mobiliteitsvisie benut de inzichten en resultaten van dat traject.

Waarom nu deze visie Hoewel veel is bereikt, is verdere actie nodig. In deze mobiliteitsvisie formuleren we onze langetermijnstrategie tot 2050 en verder. We geven mobiliteit een zelfstandige plek binnen het beleid, naast de Visie op Economisch Vestigingsklimaat. Samen vormen deze documenten het fundament voor de nieuwe strategische agenda van de metropoolregio.

5

8

Zie afbeelding 1: Ontwikkeling beleid in de afgelopen jaren.

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

OPGAVEN STRATEGISCHE AGENDA GROEI

VERNIEUWING

KWALITEIT

VISIE ECONOMISCH VESTIGINGSKLIMAAT 1

Vergroten verdienvermogen

2

Onbenut potentieel aanjagen

3

Aansluiting arbeidspotentieel op economische behoefte

MOBILITEITS VISIE AMBITIES

“Meer welvaart en welzijn voor de mensen die hier wonen, werken en leven”

DROOM

9

|

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Het versterken van het economisch vestigingsklimaat en de fysieke weerbaarheid

2

Het realiseren van een aantrekkelijke leefomgeving

3

Het verbeteren van kansen voor mensen

AMBITIES

DROOM

KEUZES

1. Ruimte voor werken 2. Innovatie en technologie 3. Versterken arbeidspotentieel van de toekomst

1

KEUZES

GEBIEDSGERICHTE/ CORRIDOR-AANPAK

1. De regio organiseert alle vormen van vervoer 2. Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, overal & 24/7 3. Mobiliteit is het vliegwiel voor ontwikkeling in de regio 4. Volle inzet op technologie 5. Schouders eronder voor investeringskracht

Samen, met oog voor lokaal verschil De uitvoering vraagt samenwerking, afstemming en innovatie. We handelen vanuit een gezamenlijke visie, met aandacht voor lokale omstandigheden en verschillen. Samen met de 21 gemeenten en onze (regionale) partners geven we vorm aan een toekomstbestendige ontwikkeling en dus economische sterke regio die duurzaam verbonden is door middel van nabije, uitstekende mobiliteit – voor de mensen die hier wonen, werken, leven. Aan de slag!

Vertrekpunt

Samenwerkingstrajecten Beleid van partners Mobiliteitsvisies van gemeenten, PZH en Rijk Omgevingsvisies, ruimtelijke plannen en uitwerkingen van gemeenten, PZH en Rijk

...................

Mobiliteitsvisie

Uitwerking Uitvoeringsprogramma 5-10 jaar

10 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Bianca den Outer | Lorenz “Er is sprake van dubbele krapte: zorg en ov hebben beiden te maken met vergrijzing van het personeel. Dat leidt tot een toenemend tekort aan arbeidskrachten. En dat in een tijd dat de zorgbehoefte, juist door de vergrijzing, toeneemt. In de zorg gaat het om meer dan ov. Het gaat over mobiliteit. De mogelijkheid om je te verbinden met anderen. Dat is essentieel voor de kwaliteit van leven. Zorgvoorzieningen gaan zich steeds meer concentreren. Het gevolg is dat de zorg op afstand komt van de mensen die zorg nodig hebben. Mensen willen best wel reizen voor gespecialiseerde zorg voor borst- of prostaatkanker, maar dat betekent wel dat je het met vervoer mogelijk moet maken. Er zijn in Nederland al 1 miljoen mensen die geen huisarts hebben. Het is een stille crisis. Tegelijkertijd is er de afspraak dat een arts meer tijd aan een patiënt moet kunnen besteden, omdat oudere mensen complexere problematiek hebben. De huisarts in Hekelingen of Geervliet zit straks in Hellevoetsluis. Dat vraagt ook om een mobiliteitsoplossingen.

11 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Dan hebben we ook nog het probleem dat de fijnmazigheid van het ov-netwerk steeds minder houdbaar wordt. De grootste belemmering bij transformaties is de opbouw van organisaties. Gemeenten werken te veel als een ‘eiersnijder’: de hulp aan een gezin waarbij verschillende problemen spelen, is verdeeld over verschillende diensten. We moeten dat anders gaan organiseren. Neem opgaven als uitgangspunt. Mobiliteit is er daar één van. Maak de verschillende begrotingen los van elkaar en denk in thema’s. Dat brengt oplossingen, óók voor het sociaal domein en fijnmazige mobiliteit, dichterbij. Geld is niet het belangrijkste issue. Het gaat om samen slim de grote problemen in de samenleving aan te pakken en te verbinden. De instelling: dit is mijn specialisme, hier ben ik van en als ik hier nu maar in excelleer dan heb ik mijn deel gedaan werkt niet meer. Dus, het roer moet om.”

2.Opgaven Opgaven 50% meer ouderen in 2050 in NL

400.000 inwoners erbij

Toename vraag doelgroepenvervoer

Groei van de regio

Verouderde technologie

Vernieuwen van de regio Beter benutten werklocaties Mismatch arbeidsmarkt Natuurlijke leefomgeving onder druk

Kwaliteit van de regio

Schaarse ruimte

Brede welvaart als opgave

12 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Opgaven in de metropoolregio zijn niet nieuw, maar worden steeds uitdagender. De Strategische Agenda 20232026 benoemt voor de periode ná het herstel van de regio nog steeds drie centrale opgaven: groei, vernieuwing en kwaliteit van de regio. Daar werken we al aan, met steeds meer inzicht in waar het knelt. Door scherp naar deze opgaven te kijken, zien we beter waar kansen liggen om de koers toekomstbestendig bij te stellen.

2.1 Uit de Strategische Agenda 2023-2026 Groei van de regio Meer mensen, meer vraag De metropoolregio telt momenteel circa 2,5 miljoen inwoners en verwacht er tot 2040 zo’n 400.000 bij – een groei van 16%. Een stad in omvang als Utrecht komt er in de regio bij. Deze groei stelt de regio voor grote ruimtelijke uitdagingen: er is meer vraag naar woningen, voorzieningen, energie-infrastructuur, werklocaties en een leefbare omgeving.

Andere visie op ruimte gevraagd De groei leidt tot druk op de ruimte. Alle ruimtelijke claims samen – wonen, werken, energie, natuur, water en klimaatadaptatie – vragen om een oppervlak drie keer zo groot als de regio zelf.6 7 Wat hebben we nodig? Fundamenteel ander, slimmer en meervoudig ruimtegebruik, met oog voor toekomstbestendigheid en brede welvaart8.

Mobiliteitsbehoeften veranderen De bevolkingssamenstelling verandert, met toenemende vergrijzing en veranderende woonvoorkeuren als gevolg. Steeds meer mensen wonen en werken in (hoog)stedelijke gebieden waardoor die gebieden in omvang groeien. De mobiliteitsbehoeften van mensen verandert daardoor ook; meer publieke mobiliteit, fietsen en lopen en minder gebruik van de auto. Ook is er vanwege de vergrijzing meer vraag naar doelgroepenvervoer.

Uitdagingen: systeem onder spanning Door de groei staat bestaande infrastructuur onder druk: wegcongestie, capaciteitsproblemen in het openbaar vervoer en personeelstekorten9 en financiële (on)mogelijkheden zetten het systeem onder spanning. Ook neemt het vervoer per auto op de langere afstanden nog toe, met blijvende filedruk10 en beperking van leefbaarheid.

Kansen voor slimme herontwikkeling Maar we zien ook enorm veel mogelijkheden, juist in tijden van veranderingen. De regio biedt kansen voor slimme verdichting rond bestaande infrastructuur, herontwikkeling van verouderde gebieden en functiemenging. De aanwezigheid van strategische locaties als de haven van Rotterdam, de Greenport en campussen in Delft en Den Haag vormen sterke ankerpunten voor duurzame en economische ontwikkeling. 6

Land met een plan; perspectief 2121 (2021), van Kuiper Compagnons.

7

Nationale Omgevingsvisie, Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving (2020).

8

Brede welvaart is de kwaliteit van leven hier en nu, en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld.

9

In het OV zullen we de komende tien jaar circa 20% meer chauffeurs nodig hebben. In de haven zijn er nu 6000 vacatures. Dat zal tot 2050 groeien naar een totaal tussen de 10.000 en 25.000 vacatures. Voor veel van deze vacatures is groot rijbewijs nodig.

10

Automobilisten staan in Rotterdam gemiddeld 63 uur per jaar in de file en daarmee staat de Maasstad van de file-top 945 van steden van de wereld op nummer 26. Den Haag staat op plek 41. Leiden op 68. Bron: ‘Vier Nederlandse steden in Wereldwijde file-top 50’, Algemeen Dagblad, 6 januari 2025.

13 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Afbeelding 2: Groei van de regio.

14 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Vernieuwing van de regio Metropoolregio in transitie De economie van de metropoolregio Rotterdam Den Haag ondergaat een fundamentele transformatie gedreven door technologie, energietransitie en globalisering. Sectoren zoals ICT, waterstoftechniek, slimme productie en logistiek bieden grote potentie, maar stellen ook eisen aan mens, ruimte en infrastructuur. Het energienet piept en kraakt, terwijl de vraag toeneemt. Arbeidsmarktkrapte blijft nijpend in cruciale sectoren.

Economische potentie, maar bijscholing nodig Er is economische kracht: de regio levert 15% van het Nederlandse bbp en kent sterke innovatieclusters. Maar die kracht komt onder druk door mismatch op de arbeidsmarkt, onvoldoende kennisbenutting en netcongestie. Om de economie toekomstbestendig te maken, is inzet nodig op bijscholing, innovatie, verduurzaming en betere samenwerking tussen onderwijs, bedrijven en overheden.

Scherpe keuzen voor klimaat en economie Daarnaast moeten bedrijventerreinen verduurzaamd worden en circulaire productieketens versterkt. De regio heeft de ingrediënten in huis, maar heeft nu echt scherpe keuzen te maken en integraal te investeren in ruimtelijke en economische samenhang.

Legenda WASSENAAR

WASSENAAR

Hotspots

LEIDSCHENDAM-VOORBURG

LEIDSCHENDAM-VOORBURG DEN HAAG

Duurzaam maritiem en haven

DEN HAAG

ZOETERMEER

RIJSWIJK

RIJSWIJK LANSINGERLAND

DELFT

WESTLAND

Hightech horticulture

MIDDEN-DELFLAND ROTTERDAM

MAASSLUIS

SCHIEDAM

CAPELLE AAN DEN IJSSEL

VOORNE AAN ZEE

RIDDERKERK

ROTTERDAM

MAASSLUIS

KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN

Digitale technologie / cybersecurity

LANSINGERLAND

DELFT

WESTLAND

MIDDEN-DELFLAND

Innovatie / Hoogwaardige maakindustrie

ZOETERMEER PIJNACKER-NOOTDORP

PIJNACKER-NOOTDORP

SCHIEDAM

VOORNE AAN ZEE

RIDDERKERK ALBRANDSWAARD

ALBRANDSWAARD BARENDRECHT

NISSEWAARD

CAPELLE AAN DEN IJSSEL KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN

BARENDRECHT

NISSEWAARD

Overheid / Vrede / Recht

WASSENAAR

WASSENAAR

LEIDSCHENDAM-VOORBURG

LEIDSCHENDAM-VOORBURG DEN HAAG

DEN HAAG

ZOETERMEER

WASSENAAR

RIJSWIJK

RIJSWIJK LANSINGERLAND

DELFT

WESTLAND

MIDDEN-DELFLAND ROTTERDAM

MAASSLUIS

SCHIEDAM

ZOETERMEER

CAPELLE AAN DEN IJSSEL

VOORNE AAN ZEE

RIDDERKERK

ROTTERDAM

MAASSLUIS

KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN

DEN HAAG

SCHIEDAM

VOORNE AAN ZEE

RIDDERKERK ALBRANDSWAARD

BARENDRECHT

NISSEWAARD

CAPELLE AAN DEN IJSSEL KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN

ALBRANDSWAARD

PIJNACKER-NOOTDORP

LANSINGERLAND

DELFT

WESTLAND

MIDDEN-DELFLAND

LEIDSCHENDAM-VOORBURG

ZOETERMEER PIJNACKER-NOOTDORP

PIJNACKER-NOOTDORP

BARENDRECHT

NISSEWAARD

RIJSWIJK DELFT

WESTLAND

LANSINGERLAND

MIDDEN-DELFLAND

MAASSLUIS

WASSENAAR

WASSENAAR

ROTTERDAM SCHIEDAM

CAPELLE AAN DEN IJSSEL KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN

DEN HAAG

DEN HAAG

ZOETERMEER

RIJSWIJK DELFT

WESTLAND

RIDDERKERK

LANSINGERLAND

ROTTERDAM SCHIEDAM

CAPELLE AAN DEN IJSSEL

VOORNE AAN ZEE

RIDDERKERK

ROTTERDAM

MAASSLUIS

KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN

SCHIEDAM

Afbeelding 3: Economische clusters. 15 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

BARENDRECHT

CAPELLE AAN DEN IJSSEL KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN VOORNE AAN ZEE

RIDDERKERK ALBRANDSWAARD

ALBRANDSWAARD NISSEWAARD

LANSINGERLAND

MIDDEN-DELFLAND

ALBRANDSWAARD MAASSLUIS

DELFT

WESTLAND

MIDDEN-DELFLAND

BARENDRECHT

ZOETERMEER PIJNACKER-NOOTDORP

PIJNACKER-NOOTDORP RIJSWIJK

VOORNE AAN ZEE

NISSEWAARD

LEIDSCHENDAM-VOORBURG

LEIDSCHENDAM-VOORBURG

NISSEWAARD

BARENDRECHT

Kwaliteit van de regio Brede welvaart blijft achter Groeien en vernieuwen kan niet zonder aandacht voor leefkwaliteit. Brede welvaart in de metropoolregio Rotterdam Den Haag blijft achter. Vooral op gezondheid, sociale cohesie en tevredenheid scoort de regio laag. De arbeidsmarkt polariseert: midden-functies verdwijnen, onder- en bovenkant groeien. Tegelijkertijd vertrekken jonge hoogopgeleiden naar andere regio’s.

Woningmarkt onder druk De woningmarkt is gespannen en de kwaliteit staat onder druk. Starters en middeninkomens vinden moeilijk betaalbare huisvesting, wat leidt tot sociale ongelijkheid en langere reistijden. Ook voorzieningen en infrastructuur staan onder druk. In suburbane gemeenten en specifiek de ‘groeikernen’ uit de jaren 70 (vaak ook new towns genoemd) zoals bijvoorbeeld delen van Zoetermeer, Spijkenisse (Nissewaard) en Capelle a/d IJssel zijn de effecten het sterkst zichtbaar. Dertien gemeenten in de regio scoren laag op sociaaleconomische prestaties. Bij tien gemeenten is er in de afgelopen jaren sprake van een neerwaartse ontwikkeling. En delen van de regio, onder meer wijken van Zoetermeer, Spijkenisse, Rotterdam, Den Haag en Delft, scoren laag op leefbaarheid, arbeidsparticipatie, veiligheid en sociale cohesie, zie afbeelding 4: Monitor Sociaal-Economische Prestaties 2005-2023 van Bureau Louter.

Koppelen biedt kansen Toch is er veel en krachtig potentieel: sterke kennisinstellingen, bereikbare steden en de relatief compacte structuur maken meervoudig ruimtegebruik en functiemenging mogelijk. Door koppeling van wonen, kennis, werk, zorg en mobiliteit is brede welvaart te versterken.

“ Mijn wens is om elk mom kunnen reizen van en naa ent van de dag te zónder dat ik daarvoor r elke plek in de regio een auto hoef te kopen.”

16 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

WASSENAAR

LEIDSCHENDAM-VOORBURG DEN HAAG

ZOETERMEER PIJNACKER-NOOTDORP

RIJSWIJK LANSINGERLAND

DELFT

WESTLAND

MIDDEN-DELFLAND CAPELLE AAN DEN IJSSEL

ROTTERDAM

MAASSLUIS

SCHIEDAM

KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

VLAARDINGEN VOORNA AAN ZEE

RIDDERKERK ALBRANDSWAARD BARENDRECHT

NISSEWAARD

Afbeelding 4: Sociaaleconomische positie van elke gemeente in 2005, 2018 en 2023 ten opzichte van de 342 gemeenten in Nederland, waarbij 1 de beste sociaaleconomische positie is. Bron: Bureau Louter.

Gemeente

2005

2018

2023

Gemeente

2005

2018

2023

Albrandswaard

20

12

21

15

6

3

Barendrecht

24

16

30

PijnackerNootdorp

Capelle a/d Ijssel

111

226

240

Ridderkerk

262

276

292

Delft

98

197

208

Rijswijk

211

211

198

Den Haag

207

187

195

Rotterdam

305

246

218

Krimpen a/d IJssel

214

253

252

Schiedam

306

281

261

Lansingerland

6

3

1

Vlaardingen

313

308

303

Voorne aan zee

139

194

219

Wassenaar

171

175

183

LeidschendamVoorburg

176

206

199

Maassluis

256

312

296

Westland

28

19

19

Midden-Delfland

5

2

6

Zoetermeer

58

164

232

Nissewaard

211

277

300

17 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

2.2 Niets doen is geen optie De groei, energietransitie, digitalisering en demografische veranderingen vragen om actie. Gemeenten werken al aan oplossingen, maar de kracht zit in samenwerking. Gezamenlijke inzet op economie, mobiliteit en ruimtegebruik verhoogt de slagkracht en maakt een toekomstbestendige regio mogelijk. Dan zijn we een veerkrachtige, inclusieve en concurrerende metropoolregio.

18 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Loslaten Hoe leg je vast Wat altijd in beweging is En hoe spreek je af Wat dan de beste besteding is Van geld, mensen, klimaat, belangen en wensen En als alles van dat Ook nog eens met elkaar verweven is In 21 gemeenten waarin naar de toekomst Toe, alleen verandering een gegeven is Dan moeten we over gemene delers praten Die vastpakken, en de rest los durven laten Onszelf niet nog meer tot last leggen Of zaken nóg complexer maken Wellicht is het tijd Dat we niet vasthouden aan een variëteit Van plannen en schema’s Maar mobieler worden in onze eigen mentaliteit En wat er dan bloeit is misschien wel autonomie, organische groei en duurzaamheid Volgens een beleid dat gericht en ongepland is tegelijkertijd Omdat het opgelegde, vastgepinde in de realiteit Toch altijd weer anders blijkt Een gemene deler, een visie, een vergezicht Een poolster voor mobiliteit Doorgewinterd, gepokt en gemazeld door jullie En daarmee sterker dan de tand der tijd Hoe leg je vast wat altijd in beweging is Door een stip te zetten aan de horizon En te omarmen dat het onvoorspelbare wat daarna komt Misschien wel een zegen is. Spoken word gedicht door Pepijn Pablo. Voorgedragen na de tafelgesprekken tijdens de regionale bijeenkomst op 28 augustus 2024.

3. Dromen We hebben de opgaven in het vorige hoofdstuk benoemd. Dan nu: waar dromen we over? Daar gaat dit hoofdstuk over. We zetten onze stip op de horizon voor de metropoolregio, voorbij 2050. Eerst vertalen we de hoofdambitie van Strategische Agenda 2023 -2026 naar concrete ambities voor de regio (3.1). Vervolgens zetten we vanuit daar de droom voor de regio neer (3.2), om dat specifiek ook te doen per gebiedstype (3.3).

3.1 Regionale ambities Ambitie uit de Strategische Agenda 2023-2026 De ambitie uit de Strategische Agenda 2023-2026 blijft ons vertrekpunt. Deze luidt: ‘Meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven. (…) Meer samenwerken, betere fysieke verbindingen realiseren en het economisch vestigingsklimaat versterken. Dat is onze inzet. Als we dat bereiken, komen er meer kansen voor mensen, betere voorzieningen en wordt het gemiddeld inkomen hoger. In 2016 berekende OESO dat daardoor 1-2 procentpunt extra groei van welvaart en welzijn mogelijk is. We willen dat iedereen mee kan doen in de samenleving en kansen bieden voor ál onze inwoners. Het grootste kapitaal van onze regio zijn de mensen die hier wonen, werken en leven.’

Regionale ambitie in 3 speerpunten De Mobiliteitsvisie en de Visie op Economisch Vestigingsklimaat leveren een bijdrage om bovenstaande ambitie te verwezenlijken. Dit doen we in samenwerking met alle partners (andere overheden, bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties). We stellen daarbij randvoorwaarden voor onze ambitie, zoals financiering van Rijk, EU, en private partijen. In deze paragraaf werken we uit wat dit concreet impliceert voor de metropoolregio. Wij onderscheiden in onze regionale focus de volgende 3 speerpunten:

1. Het versterken van het economisch vestigingsklimaat en de fysieke weerbaarheid 2. Het realiseren van een aantrekkelijke leefomgeving 3. Het verbeteren van kansen voor mensen

21 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

3.1.1 Het versterken van het economisch vestigingsklimaat en de fysieke weerbaarheid Voorwaarde: fysieke weerbaarheid Het economisch profiel van de metropoolregio Rotterdam Den Haag uit de Visie op Economisch Vestigingsklimaat is het uitgangspunt voor onze Mobiliteitsvisie. Onze metropoolregio heeft een unieke Europese positie als thuisbasis van de Greenport en de Rotterdamse Haven en met Schiphol dichtbij. De Metropoolregio Rotterdam Den Haag en samenwerkende gemeenten zetten vol in op hun rol als internationale innovatie- en vestigingsregio. De sleutel tot dit succes? Een toekomstbestendig, excellent vestigingsklimaat, waarin we als regio tot de wereldtop behoren. Bij deze ambitie is de fysieke weerbaarheid van de regio een voorwaarde. Onder ‘fysieke weerbaarheid’ verstaan we een robuuste infrastructuur en strategisch ruimtegebruik die past bij de kansen, maar ook bij de uitdagingen van de toekomst.

5 economische clusters We definiëren 5 regionale clusters in ons beleid.11

1. Duurzaam Maritiem & Haven 2. Hightech Horticulture 3. Innovatieve / Hoogwaardige Maakindustrie 4. Digitale Technologie & Veiligheid 5. Overheid / Vrede / Recht Focus: unieke ligging versterken We vergroten de internationale positie van de metropoolregio door de unieke ligging te versterken. Dit doen we door:

•

In te zetten op nabijheid van wonen, werken en voorzieningen. Zo ontlasten we het hoofdwegennet en verbeteren we de bereikbaarheid van logistiek en bedrijfsverkeer. Ook vinden inwoners, bezoekers, werknemers, bedrijven en voorzieningen elkaar snel en dat resulteert in meer samenwerking en groei.

•

Kansen in Europa te benutten voor het binnenhalen van kennis, innovatie, bedrijven en gelden. Om dit te bereiken organiseren we actieve aanwezigheid in de Europese Unie met als doel meer innovatieve samenwerkingsverbanden op te zetten, Europese subsidies binnen te halen en succesvolle aanvragen voor investeringen en financieringen.

•

Het regionale mobiliteit- en logistieknetwerk van auto, trein, bus, metro, tram & knooppunten ook in Europees perspectief te bekijken en de mogelijkheden te onderzoeken om nieuwe verbindingen en projecten vanuit Europa (mede) te financieren.

11

Uit de Visie op Economisch Vestigingsklimaat: De kracht van de regionale clusters zit niet alleen in hun economische waarde, maar ook in hun nauwe verwevenheid met sleuteltechnologieën die Nederland internationaal positioneren als innovatieland. Zo maakt de maakindustrie volop gebruik van (opto) mechatronica, halfgeleiders en AI om slimme, duurzame productiesystemen te ontwikkelen. In de hightech horticulture draait het om biotechnologie, sensortechnologie en beeldvorming om gewassen optimaal en duurzaam te telen. Het maritieme cluster zet stevig in op groene chemie, data-analyse en nieuwe energiematerialen voor schonere havens en scheepvaart. En binnen het cluster cybersecurity komen AI, quantumtechnologie en digitale veiligheid direct samen. Zo geven de clusters technologische doorbraken concreet vorm – van lab naar praktijk.

22 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Dit is wat onze regio heeft te realiseren: •

2 procentpunt extra groei van welvaart per jaar (bron: OESO).

•

208.000 nieuwe arbeidsplaatsen in 2030 ten opzichte van 2017 (bron: SA, Verstedelijkingsalliantie12).

•

30% meer arbeidsplaatsen in 2050 die met publieke en actieve mobiliteit binnen 45 minuten bereikbaar zijn ten opzichte van 2015 (bron: SA).

3.1.2 Het realiseren van een aantrekkelijke leefomgeving In combinatie met verstedelijking Ruimtelijke ontwikkelingen in de regio vragen om gerichte investeringen in passende mobiliteit. Woningbouw en verbetering van infrastructuur gaan daarbij idealiter hand in hand. Centraal staat de kracht van nabijheid: we stimuleren de bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen. Daarbij geven we prioriteit aan ruimte-efficiënte vervoersvormen – dat wil zeggen: vervoer dat weinig ruimte per persoon inneemt. Zie onderstaand figuur voor een vergelijking van het ruimtebeslag per vervoersmiddel.

P

80 m2

50 km per uur 1,4 p assagiers

12

15 m2

P

8 m2

8 m2

15 km per uur

6 m2

2 m2

50 km per uur 40 passagiers

2 m2

5 km per uur

De Verstedelijkingsalliantie is een netwerksamenwerking tussen de gemeenten Leiden, Zoetermeer, Den Haag, Rijswijk, Delft, Schiedam, Rotterdam en Dordrecht, de MRDH, provincie Zuid-Holland en het Rijk. Het doel is een bijdrage te leveren aan de oplossing van het woningtekort en versterking van de economie, door het benutten en versterken van de agglomeratiekracht van de Zuidelijke Randstad.

23 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

1 m2

Voor een aantrekkelijke leefomgeving Deze aanpak combineren we bescherming van het landschap en de inzet op een schone, gezonde leefomgeving. Een aantrekkelijke leefomgeving is ook verkeersveilig. Het uitgangspunt blijft nul verkeersdoden en -ongevallen. Daarom zetten we samen met onze partners in op zowel het structureel terugdringen van ongevallen als de ervaren verkeersonveiligheid – met fysieke ingrepen én gedragsmaatregelen. We prioriteren veilige infrastructuur, zoals gescheiden HOV- en fietsroutes en investeren in langzaam verkeer in de regio. Dit ondersteunt gezonde, duurzame stedelijke omgevingen.

Dit is wat onze regio heeft te realiseren: •

266.000 nieuwe woningen in 2030 ten opzichte van 2017 (bron: SA, Verstedelijkingsalliantie).

•

80% van de groei van voorzieningen voor wonen en werken is in 2050 op loop- en fietsafstand van mobiliteitsknooppunten13 (bron: SA).

•

In 2050 is het gebruik van publieke en actieve mobiliteit als aandeel van de totale hoeveelheid verplaatsingen ten opzichte van 2022 toegenomen (bron: SA).

•

Minimaal 11% van het oppervlak van de regio is beschikbaar voor groen, recreatie en hernieuwbare energie (bron: ‘Ruimtelijke koers toekomstbestendig Zuid-Holland’, Provincie Zuid-Holland).

3.1.3 Het verbeteren van kansen voor mensen Kansen voor iedereen We creëren mogelijkheden voor onze inwoners om opleidingen te volgen, werk te vinden, familie en vrienden te ontmoeten en eropuit te gaan. We streven naar brede welvaart voor iedereen, nu en in de toekomst. Dit betekent dat vervoer toegankelijk en inclusief is, zodat iedereen zelfstandig of zo zelfstandig mogelijk kan reizen. Hierbij houden we rekening met verschillende mobiliteitsbehoeften van reizigers. We zorgen ervoor dat vervoer betaalbaar is, zowel voor de gebruiker als voor de samenleving.

Dit is wat onze regio heeft te realiseren:

13

•

We zijn in 2050 een krachtige, welvarende en aantrekkelijke regio volgens de monitor ‘Brede welvaart MRDH’, gebaseerd op cijfers van het CBS.

•

In 2050 kunnen ten opzichte van 2015 30% meer inwoners binnen 45 minuten reizen van huis naar werk, opleiding en voorzieningen met publieke en actieve mobiliteit (bron: SA).

Een mobiliteitsknooppunt is een plek waar je in, uit en over kan stappen op verschillende vervoersmiddelen. Ook concentreren rondom een mobiliteitsknooppunt stedelijke functies en activiteiten. Denk aan functies als: wonen, werken, onderwijs en zorg.

24 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

3.2 Ons droombeeld: stip op de horizon Kwaliteit van leven: de metropoolregio bloeit Onze metropoolregio bloeit. Het is dé plek om te wonen, te werken en/of te bezoeken. Gemeenten werken samen en hebben gezorgd voor vernieuwing, met kwaliteit als fundament. Dat zorgt voor een aangename, inclusieve en veilige leefomgeving. Een dynamische economie, duurzame stedelijke ontwikkeling en uitstekende mobiliteit vormen samen de sleutel tot kwaliteit van leven. Als het goed gaat met de metropoolregio, gaat het goed met de rest van Nederland.

Economie en mobiliteit versterken elkaar Hoe ziet dat eruit? We verbinden economische clusters en metropolitane centra met elkaar door goede bereikbaarheid. Denk aan de Rotterdamse haven, Greenport West-Holland, TU Delft, internationale instellingen in Den Haag en innovatieve broedplaatsen in Delft, Zoetermeer en Vlaardingen. Ook de centra van Rotterdam en Den Haag met al hun voorzieningen, zijn voor iedereen in de regio nabij en goed bereikbaar. Onze regio is stevig verbonden met de rest van Nederland, Europa en de wereld. Mensen vinden er gemakkelijk passend werk en kunnen zich soepel verplaatsen.

Een geïntegreerd vervoerssysteem Mobiliteit verloopt via een netwerk van multimodale verbindingen dat mensen, kennis en kansen samenbrengt. Vervoersvormen en systemen zijn met elkaar geïntegreerd: lopen, fietsen, snelle trams, metro, metrobussen, treinen en andere (deel)vervoersvormen sluiten naadloos op elkaar aan. Mensen, goederen, plekken en systemen: alles is op elkaar afgestemd.

Actieve en publieke mobiliteit is vanzelfsprekend Reizen is veilig en comfortabel. Actieve en publieke mobiliteit is vanzelfsprekend - net zo luxe en makkelijk als een privéauto. Lopen, fietsen en publieke mobiliteit versterken elkaar en vormen samen de kern van mobiliteit in de regio. Het is aantrekkelijk, toegankelijk, betrouwbaar, schoon, stil en snel, voor iedereen – ongeacht vervoersbehoefte of budget. Autogebruik balanceren we met publieke en actieve mobiliteit om doorstroming te verbeteren, bijvoorbeeld door 30 km/u-zones te combineren met vrije HOV-banen. Tegelijkertijd vindt goederenvervoer 24/7 plaats, maar wel evenwichtig gespreid over de dag. Dat transport verloopt autonoom, schoon en stil. Zo blijft de economie draaien en kunnen mensen genieten van een prettige leefomgeving.

Een nieuw evenwicht dankzij technologie Met de nieuwste betrouwbare technologie benutten we infrastructuur, energie en middelen optimaal. Dit leidt tot een nieuw evenwicht: in beschikbaarheid, betrouwbaarheid en vertrouwen. Energie uit bijvoorbeeld het tramen metronet wordt ook gebruikt voor huishoudens en bedrijven. Dit is de regio van slim, schoon, verbonden en veerkrachtig leven.

Krachtig want divers Van A naar B reizen gaat soepel. En A en B zijn allebei uniek. De metropolitane, hoogstedelijke gebieden en de havens en de landschappelijke zones hebben elk hun eigen kwaliteiten. Wat inwoners en ondernemers belangrijk vinden in Den Haag of Rotterdam verschilt van de wensen in bijvoorbeeld Lansingerland, Voorne aan Zee, Krimpen aan den IJsel, Albrandswaard, Nissewaard of Ridderkerk. Juist de diversiteit maakt de metropoolregio sterk. Juist die verscheidenheid maakt de metropoolregio aantrekkelijk. Uitgangspunt in onze visie is steeds: de juiste ontwikkeling op de juiste plek.

25 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Kwaliteit als voorwaarde We bouwen aan een economie die draait om en op kwaliteit. In de metropoolregio Rotterdam Den Haag ontstaan ideeën die er echt toe doen en die werkelijkheid worden. Dankzij sterke ecosystemen waarin kennisinstellingen, ondernemers en overheden vanzelfsprekend samenwerken. Waarin we versterken wat we hebben, en enkel iets toevoegen wanneer dat de kwaliteit ervan vergroot.

Verbonden ecosystemen Onze economie rust op krachtige ecosystemen en clusters zoals Duurzaam Maritiem & Haven, Hightech Horticulture, Innovatieve Maakindustrie, Digitale Technologie & Veiligheid en Vrede & Recht. Ze creëren waarde en dragen bij aan grote maatschappelijke opgaven. Die clusters zijn geen eilandjes: ze zijn verbonden via slimme corridors, digital twins14, mobiliteit en gedeelde campussen. Van haven tot hogeschool, van kas tot campus mensen en goederen zijn verbonden; want systemen en plekken zijn verbonden.

We beschermen wat waardevol is Open gebieden blijven open. Midden-Delfland, het Groene Hart en het strand in Wassenaar of Voorne aan Zee blijven onaangetast. We houden de longen van de regio open; voor recreatie en voor de natuur zelf. Tegelijkertijd zorgen we voor uitstekende verbindingen voor publieke en actieve mobiliteit. Iemand zonder auto in hartje Rotterdam kan straks net zo makkelijk een wandeling maken op het strand van Scheveningen. De functies wonen, werken en zorg concentreren we rond mobiliteitsknooppunten. Dat is efficiënt en effectief. Zo blijft elk gebied sterk in zijn eigen functie en houden we het geheel in balans.

Opbrengst: de ruimte om je te ontwikkelen Wat levert het op? Inwoners, ondernemers, forenzen, bezoekers, scholieren - iedereen heeft de vrijheid om zich te verplaatsen, elkaar te ontmoeten, zich te ontwikkelen en doelen te bereiken. We kunnen weer écht ambitieus zijn en prettig leven. Want het systeem ondersteunt dat: de metropoolregio van en voor iedereen, ongeacht budget of vervoersbehoefte, naadloos verbonden, bloeiend en in balans voor mens, economie en klimaat.

“Het OV van de toek zijn, betaalbaar en betomst moet vaker rijden, efficiënte aansluitingen. Dan m rouwbaar zijn. Zorg ook voor go r aak je het voor iederee ed n makkelijker.”e 14

Een digital twin is een virtuele representatie van een fysiek object, proces of systeem, die voortdurend wordt bijgewerkt met real-time data uit de echte wereld.

27 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

‘Dromen, durven en doen. Voor de mensen die hier wonen, werken, leven. MRDH

29 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

3.3 Dromen per gebiedstype Zie onderstaande afbeelding voor de verschillende gebiedstypen (vastgesteld in de Strategische Agenda 20232026) die we onderscheiden. De mate van verstedelijking neemt door de groei van de regio richting 2050 toe en gemeenten hebben vaak meer dan één gebiedstype.

Afbeelding 4: Vier verschillende gebiedstypen.

“Prima dat er nieuwe hui maar regel wel direct datzen gebouwd worden, werk en voorzieningen be de woningen, het reikbaar zijn.” 30 |

Concept-ontwerp mobiliteitsvisie

Metropolitaan of hoogstedelijk gebied Metropolitaan of hoogstedelijk wonen: een (hoogbouw) appartement in de binnenstad van Rotterdam, Den Haag, Delft, Rijswijk of Zoetermeer. Geen eigen tuin, wel een balkon, dakterras of stadspark om de hoek. Het is leven in een dynamische omgeving met veel bovenregionale15 voorzieningen, innovatieve woon- en werkplekken (kennis- en diensteneconomie), slimme infrastructuur, groene parken en waterpartijen. Schone, autonome publieke mobiliteit zorgt voor snelle en comfortabele verbindingen in de stad en naar buiten. Steden zijn ontworpen op de menselijke maat: veilige, groene straten nodigen uit tot lopen, fietsen, ontmoeten en ontspannen. Het draait om gebruik van gemeenschappelijk vervoer en veel minder om individueel bezit.