RA 22 035 MRDH - Nota van beantwoording

Lansingerland Algemeen De gemeente Lansingerland constateert dat de MRDH zich onverminderd blijft inzetten voor het verbeteren van de bereikbaarheid en een betere aansluiting op verschillende vormen van vervoer. Ook zet de MRDH in op het verder ontwikkelen en versterken van fieldlabs, regionale campussen, (woon- en) werklocaties, digitale connectiviteit, de regionale energiestrategie, en stimuleren van groen als vestigingsfactor. Deze ambitie zien wij terug in de ontwerpbegroting 2023. Met deze zienswijze op die begroting geven wij u een aantal aandachtspunten mee. Reactie algemeen bestuur Uw constatering is juist en we zijn blij dat u deze ambitie terugziet in de ontwerpbegroting 2023. Op uw aandachtspunten gaan wij hierna in. Strategische Agenda De MRDH is begonnen met het opstellen van een nieuwe Strategische Agenda. U bent begonnen met het opstellen van een nieuwe Strategische Agenda. Dit beleidsdocument geeft de komende jaren richting aan het ontwikkelen van onze regio, en de werkzaamheden van de MRDH als organisatie. Er zijn tal van maatschappelijke en economische ontwikkelingen die rechtstreeks invloed hebben op onze duurzame welvaart en welzijn. Meer dan ooit is het nodig scherpte brengen in onze gezamenlijke inzet. Voor de Metropoolregio is de Horti Science, als innovatief economisch cluster in Lansingerland van bijzondere waarde.

Gelet op de voorliggende begroting, adviseren wij u om bij het vaststellen van de Strategische Agenda oog te houden voor de financiële consequenties voor het daarop volgende jaar. Dit kan een wijziging op de nu voorliggende ontwerpbegroting betekenen. Mocht u daartoe besluiten, dan adviseren wij u om hiervoor proactief de gemeenteraden en beide Adviescommissies goed te betrekken. Reactie algemeen bestuur In december 2022 wordt de Strategische Agenda opgeleverd aan het algemeen bestuur ter besluitvorming en daarmee voor zienswijzen vrijgegeven. In de maanden daarvoor zullen diverse momenten zijn waar bestuurders en raadsleden een bijdrage kunnen leveren voor de totstandkoming op inhoud. In het voorjaar van 2023 wordt de Strategische Agenda definitief vastgesteld. De begroting 2023 zal later, en zoveel als mogelijk parallel aan de vaststelling van de nieuwe strategische agenda worden gewijzigd zodat de begroting voor het komend jaar gelijke pas houdt met de geactualiseerde strategische agenda. Voor deze Pagina 32 van 73

begrotingswijziging zullen de gebruikelijke procedures worden doorlopen. Dat houdt onder meer in dat de gemeenten hun zienswijze kunnen geven als er wordt geschoven tussen programma’s of wanneer de inwonerbijdrage wijzigt. Ook de adviescommissies worden in dat geval betrokken. Financieel De begroting is materieel in evenwicht, zowel voor 2023 als structureel. Het merendeel van de middelen van de begroting 2023 komt uit de BDU-gelden en voor het economisch vestigingsklimaat uit de bijdrage per inwoner van de deelnemende gemeenten. Het aandeel van overige inkomsten blijft ook het komende jaar gering. Tevens laat de begroting zien dat de ruimte van de MRDH voor investeringen beperkt is en dat er daarom keuzes gemaakt moeten worden. Het is echter goed om te lezen dat er in de begroting van 2023, net als in 2022, geen sprake meer is van overbesteding op de BDU-middelen, zoals in begrotingen van eerdere jaren wel het geval was. Ook voor de komende begrotingsjaren worden er geen tekorten verwacht en meerjarig is er zelfs een positief saldo op de BDU-middelen. Reactie algemeen bestuur Het algemeen deelt uw constateringen. Verder verwijzen wij graag naar onze beantwoording op uw zienswijze over de risico’s van overplanning en overbesteding. De mogelijkheid om tijdelijk over te besteden geeft de nodige flexibiliteit bij het programmeren van investeringsprojecten.

Vervoer De kosten van beheer en onderhoud van de railinfrastructuur blijven stijgen, terwijl de BDU-gelden niet meestijgen. Er is dus effectief minder geld om nieuwe investeringen te doen terwijl de opgaven waar deze regio voor staat steeds groter worden. Dat leidt tot meer doen met minder en dus op het verder continueren van kostenbeheersing op regulier beheer en onderhoud, vervangingsinvesteringen rail en op financieringskosten van de railvoertuigen. Wij onderschrijven dat een goede bereikbaarheid een randvoorwaarde is om de MRDH verder te ontwikkelen en vragen de MRDH te streven naar voldoende investeringsruimte voor de gehele regio. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur onderschrijft uw zienswijze. Daarom is het noodzakelijk om met een gezamenlijke inspanning, waaronder een collectieve massieve lobby bij het Rijk, deze opgave het hoofd te bieden. Aansluiting bij ambities Lansingerland De programma’s Exploitatie verkeer en openbaar vervoer en Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer sluiten respectievelijk aan bij de eerder opgestelde Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid en het Investeringsprogramma Vervoersautoriteit.

Ook vinden deze programma’s aansluiting bij de ambities van Lansingerland, zoals de verbetering van de verbinding tussen Zoetermeer en Rotterdam, projecten als vervoersknooppunt Rodenrijs, Metropolitane Fietsroutes Zoetermeer – Rotterdam centrum en Delft – Rotterdam Alexander en verkeersveiligheid in het algemeen. Reactie algemeen bestuur het algemeen bestuur dankt de gemeente voor deze constructieve zienswijze en is blij dat de ambities van de gemeente aansluiting vinden bij de doelstellingen van de MRDH. Risico’s van overplanning en overbesteding Als laatste willen we nogmaals wijzen op de risico’s van overplanning en overbesteding en de limieten die daarvoor gesteld zijn, zeker met betrekking tot grote projecten. Tegelijkertijd is uitvoeringskracht bij gemeenten beperkt door de krappe arbeidsmarkt, ook bij adviesbureaus en aannemers. Dat projecten in tijd doorschuiven is helaas de praktijk. Wij zetten ons in om projecten tijdig te realiseren. Reactie algemeen bestuur Pagina 33 van 73

Net als in vorige begrotingen hanteert de Metropoolregio Rotterdam Den Haag het uitgangspunt dat een tekort op de BDU-middelen is toegestaan onder de voorwaarde dat over een periode van vier jaar het saldo van beschikbare middelen en bestedingen positief is. Dit sluit aan bij de uitgangspunten voor structureel begrotingsevenwicht die de provincie Zuid-Holland als toezichthouder hiervoor hanteert. Een eventueel tekort in 2023 moet dus uiterlijk in 2026 zijn aangezuiverd. Voor het begrotingsjaar 2023 en de daaropvolgende begrotingsjaren wordt geen tekort verwacht, deels vanwege het doorschuiven van projecten in de tijd waar u ook naar verwijst. De mogelijkheid om tijdelijk over te besteden geeft wel de nodige flexibiliteit bij het programmeren van investeringsprojecten. De beperktere uitvoeringskracht treft alle gemeenten binnen de MRDH. Daarom wordt binnen het opstellen van de geactualiseerde Strategische Agenda ook gewerkt aan voorstellen voor het organiseren van extra uitvoeringskracht. Economie De begroting voor het programma Economisch Vestigingsklimaat is opgezet langs drie van de vier ambities van de strategische agenda: Vernieuwen Economie, Versterken Stad en Omgeving en Veranderen Energie.

Binnen het programma Economisch Vestigingsklimaat wordt er gewerkt aan zeven doelstellingen die volgen uit de strategische agenda: stimuleren van innovatie en economische groei, verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, versterken van digitale verbindingen, ruimte om te werken, stimuleren van groen en recreatie als vestigingsfactor en samen voortvarend werken aan woningbouw, bereikbaarheid en werklocaties. Zoals gezegd wordt de Strategische Agenda momenteel herzien. Het ziet er naar uit dat er meer focus wordt aangebracht in de gezamenlijke opgaven. De ambities van Lansingerland vinden aansluiting binnen de toekomstige programmalijnen. Dit geldt ook voor de MRDH propositie voor de Groeiagenda Zuid-Holland. We zetten de samenwerking met de MRDH voort om onze speerpunten te realiseren en de MRDH te versterken. Reactie algemeen bestuur De inzet bij de actualisatie van de strategische agenda is om binnen het Programma Economisch Vestigingsklimaat meer focus aan te brengen. Hierdoor wordt de impact voor de inwoners van de metropoolregio groter. Wij zijn blij dat u zich kunt vinden in deze ontwikkeling en werken graag met u en de overige MRDHgemeenten verder samen aan het vernieuwen van de economie van de regio. Transitieprogramma OV en corona De coronacrisis blijft impact hebben op het werkveld van de MRDH.

Immers, zowel de economie als ons vervoersysteem staan voor nieuwe uitdagingen. Bovendien heeft de crisis stevige invloed op de financiën van de MRDH en haar partners. De begroting gaat uit van gelijkblijvende structurele inzet van middelen ten opzichte van de begroting 2022. De komende tijd vragen de gevolgen van de coronacrisis voortdurende sturing op de financiële situatie. Er zijn goede afspraken gemaakt over de betrokkenheid van gemeenten rond het op- of afschalen van het voorzieningenniveau in het openbaar vervoer. In het Transitieprogramma OV & Corona is afgesproken dat bij belangrijke keuzes hierin de Adviescommissie Vervoersautoriteit en de gemeenteraden betrokken worden. Reactie algemeen bestuur Inmiddels is bekend dat het kabinet de extra financiële steun voor het OV verlengt tot eind 2022. Het kabinet wil vooralsnog vanaf 2023 geen financieel vangnet bieden voor het OV. Blijft het kabinet bij dit standpunt dan zullen de vervoerders niet om ingrijpende maatregelen heen kunnen. Afschalen van het OV met 2030% zou een zeer onwenselijk maar reëel vooruitzicht zijn met grote gevolgen voor alle OV-reizigers. De reizigersaantallen stijgen inmiddels weer maar de reizigersopbrengsten komen naar verwachting pas richting 2025 weer op het oude niveau.

Als het kabinet niet met een financieel vangnet tot 2025 over de brug komt dan kunnen we niet het OV leveren waar de samenleving om vraagt. Hierdoor wordt een vitale sector geen herstel geboden, terwijl extra inzet op duurzame mobiliteit urgenter is dan ooit. We hebben immers grote opgaven rond wonen, energie en bereikbaarheid en de regionale economie. Meer gebruik van trein, tram, metro en bus is daarvoor onmisbaar. Dus vroeger of later zal het kabinet toch weer moeten inzetten op groei van het OV. Maar de medewerkers en het materieel die je door afschaling van het OV kwijtraakt, zijn dan niet meteen weer beschikbaar. Door nu geen transitiemiddelen uit te trekken worden op korte termijn misschien beperkte besparingen bereikt maar voor komende kabinetten ontstaat daarmee een kostbare en onontkoombare opgave. Het Transitieprogramma OV Pagina 34 van 73

en corona wordt in september/oktober 2022 herijkt. Is er dan nog geen zicht op extra ondersteuning van het Rijk dan zullen ingrijpende maatregelen genomen moeten worden om de opbrengstverantwoordelijke vervoerbedrijven het komend jaar uit de rode cijfers te houden. En dat is uiterst onwenselijk. De vervoerkundige maatregelen, die nodig zijn om de financiële gevolgen van corona op te vangen zijn tijdelijk van aard, zo is door de bestuurscommissie Vervoersautoriteit op 24 maart 2021 bij het vaststellen van het regionale Transitieprogramma OV en corona besloten, maar zullen dus mogelijk gecontinueerd moeten worden in 2023 en 2024. De bestuurscommissie Vervoersautoriteit zal hier een besluit over moeten nemen. In dit proces van herijken zullen opnieuw ook de gemeenteraden actief (via informatiebrieven, informatiesessies en via formele advisering in de adviescommissie Vervoersautoriteit) worden betrokken. Financiële risico’s huidige internationale situatie De GR loopt daarnaast mogelijk ook financiële risico’s die verband houden met de huidige internationale situatie. Hier zijn met name twee zaken van belang, namelijk de sterk gestegen energieprijzen sinds vorig jaar augustus en de hogere kosten voor investeringen als gevolg van gestegen grondstofprijzen. Deze stijgingen zijn hoger dan de gebruikte indexatie.

Wij willen graag dat de extra financiële risico’s en resultaten goed gemonitord worden en dat u eerst terugkomt bij de gemeenten als er keuzes gemaakt moeten worden en/of extra bijdrages aan de gemeenten gevraagd moeten worden. Reactie algemeen bestuur De huidige prijsstijgingen zullen geen effect hebben op de inwonerbijdrage die de gemeente in 2023 betaalt voor de versterking van het economisch vestigingsklimaat. De reguliere indexering is reeds meegenomen in de voorliggende ontwerpbegroting. De werkelijke prijsstijgingen kennen mogelijk een na-ijl effect. Die mogelijke stijgingen zullen voor het eerst bij het opstellen van de begroting 2024 zichtbaar worden. Ook op die begroting zal opnieuw een zienswijzeprocedure van toepassing zijn. De begroting houdt rekening met een gelijkblijvende structurele inzet van middelen voor de exploitatie van het openbaar vervoer, waarbij rekening wordt gehouden met indexatie. In die zin wordt dus rekening gehouden met stijging van het kostenniveau. De gestegen grondstofprijzen zijn ook van invloed op de kosten voor het vervangingsonderhoud van het openbaar vervoer. Samen met de vervoerders monitoren we deze ontwikkeling en de effecten daarvan.

Voor wat betreft de stijgende kosten van infrastructurele projecten wordt momenteel bij subsidieaanvragen geïnventariseerd of er een bovengemiddelde stijging is van onder andere de materiaalkosten voor aanleg van infrastructuur. In het najaar bezien we of dit consequenties heeft voor de begroting van het programma Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer. Tot slot Rest ons niets anders dan ons vertrouwen uit te spreken in de constructieve voortzetting van onze goede samenwerking. Wij kijken uit naar uw reactie op de zienswijzen van de MRDH-gemeenten. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt de gemeente voor haar zienswijze. Wij werken graag met u en de overige MRDH-gemeenten verder samen aan het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie van de regio. Wij hopen dat u zich kunt vinden in onze reacties. Leidschendam-Voorburg Stukken tijdig en volledig Op 23 maart 2022 deed u ons de concept meerjarenbegroting 2023-2026 en de jaarstukken 2021 van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (hierna MRDH) toekomen. Wij constateren dat wij de stukken volledig en tijdig van u hebben mogen ontvangen, waarvoor dank. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur neemt kennis van uw positieve constatering. Pagina 35 van 73

Koers van de MRDH In de begroting stelt u dat de koers van de MRDH, vernieuwean van de economie en verbeteren van de bereikbaarheid, door de 23 deelnemende gemeenten voor de bestuursperiode is vastgelegd in de Strategische agenda MRDH 2018-2022 en dat deze in aanloop naar de nieuwe bestuursperiode samen met de nieuwe bestuurders zal worden vernieuwd. De voorliggende begroting geeft op hoofdlijnen aan wat er wordt nagestreefd, wat daarvoor gedaan wordt en wat het kost. Verdere uitwerking van de programma’s en projecten voor het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid wordt geoperationaliseerd in de bestuurscommissies en adviescommissies. Wij herkennen en onderschrijven dit. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt u voor uw uitgesproken steun. Geen reden om inhoudelijke zienswijze in te dienen We hebben de stukken besproken en zien geen reden om inhoudelijk een zienswijze op de stukken in te dienen. Wel maken we graag gebruik van de mogelijkheid om aandacht te vragen voor het tijdig betrekken van de raden in de besluitvormingsprocessen van onder andere de uitwerking van de nieuwe strategische agenda en meerjarenbegroting, zodat zij hun kaderstellende en controlerende rol kunnen uitoefenen.

Reactie algemeen bestuur In december 2022 wordt de Strategische Agenda opgeleverd aan het algemeen bestuur ter besluitvorming en daarmee voor zienswijzen vrijgegeven. In de maanden daarvoor zullen diverse momenten zijn waar bestuurders en raadsleden een bijdrage kunnen leveren voor de totstandkoming op inhoud. In het voorjaar van 2023 wordt de Strategische Agenda definitief vastgesteld. De begroting 2023 zal later, en zoveel als mogelijk parallel aan de vaststelling van de nieuwe strategische agenda worden gewijzigd zodat de begroting voor het komend jaar gelijke pas houdt met de geactualiseerde strategische agenda. Voor deze begrotingswijziging zullen de gebruikelijke procedures worden doorlopen. Dat houdt onder meer in dat de gemeenten hun zienswijze kunnen geven als er wordt geschoven tussen programma’s of wanneer de inwonerbijdrage wijzigt. CID Binckhorst Verder verzoeken wij u rekening te houden met de unaniem door de raad aangenomen moties over het tracé voor het hoogwaardig openbaar vervoer voor CID Binckhorst. Reactie algemeen bestuur De inhoud van deze moties is door de wethouder van Leidschendam-Voorburg ingebracht en wordt meegewogen in de besluitvorming zoals die in de aankomende maanden rondom de MIRT-verkenning CID Binckhorst wordt doorlopen. Constructieve samenwerking Tenslotte willen we u ook bedanken voor de constructieve samenwerking van de afgelopen periode.

Fijn te kunnen constateren dat de benodigde werkzaamheden, ondanks de Coronapandemie, doorgang hebben kunnen vinden. We kijken ernaar uit om de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag de komende jaren, gezamenlijk nog steviger neer te zetten. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt u voor uw positieve reactie en werkt graag met u en de overige MRDH-gemeenten verder samen aan het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie van de regio. Pagina 36 van 73

Maassluis Instemmende zienswijze In uw brief van 28 maart 2022 nodigt u ons uit om onze zienswijze kenbaar te maken met betrekking tot de ontwerpbegroting MRDH 2023 en de begrotingsjaarschijf 2022 voor wat betreft infrastructurele doorstromingsmaatregelen uit het transitieprogramma OV en corona . Wij kunnen u melden in te kunnen stemmen met de ontwerpbegroting en de begrotingsjaarschijf 2022. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur is de gemeente erkentelijk voor de instemmende zienswijzen. Midden-Delfland Instemmende zienswijze De gemeenteraad heeft besloten een instemmende zienswijze af te geven. Voor de inhoud en overwegingen hierbij verwijzen wij u naar bijgevoegde ‘raadsoplegger’. Tevens heeft de gemeenteraad besloten de jaarstukken 2021 voor kennisgeving aan te nemen. De instemmende zienswijze houdt in dat de gemeenteraad instemt met de verhoging van de inwonerbijdrage met de inflatiecorrectie. Deze bijdrage voor het versterken van het economisch vestigingsklimaat stijgt met € 0,05 naar € 2,82. Mede namens de gemeenteraad brengen wij met deze zienswijze onderstaande inhoudelijke aandachtspunten bij u in. Wij verzoeken u deze ook te betrekken bij het proces voor de nieuwe strategische agenda. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur bedankt de gemeente voor deze positieve reactie.

Hieronder gaan wij op uw inhoudelijke aandachtspunten in en betrekken deze ook bij het actualiseren van de strategische agenda. Versterken agglomeratiekracht Belangrijke doelstelling die bij de oprichting van de metropoolregio is meegegeven is het beter benutten van de agglomeratiekracht. Uit het OESO-onderzoek blijkt dat dit mede bereikt kan worden door meer samenhang in bestuur en projecten te creëren. Met tevredenheid constateren wij dat de Groeiagenda ZuidHolland, met een stevige bijdrage vanuit de MRDH, hier positief aan bijdraagt. Deze samenwerking biedt kansen voor een integrale benadering van de fysiekruimtelijke opgaven en op die manier bij te dragen aan het versterken van de brede welvaart. De formele taken van de MRDH als Vervoersautoriteit en het versterken van het economisch vestigingsklimaat zijn procesmatig onlosmakelijk gekoppeld aan andere maatschappelijke opgaven zoals de verstedelijkingsopgave, klimaat en groenblauwe leefomgeving, energietransitie en een leven lang ontwikkelen (onderwijs-arbeidsmarkt). De MRDH functioneert hier naar onze mening als een organisatie die op goede wijze haar formele taken uitvoert en tegelijkertijd opereert als een netwerkorganisatie in de complexe en sterk verstedelijkte zuidelijke Randstad. De integrale samenhang is in het belang van de brede welvaart van al onze inwoners.

Wij verzoeken u de genoemde maatschappelijke thema’s en de onderlinge relatie met de formele taken inhoudelijk uit te werken in de nieuwe strategische agenda. Reactie algemeen bestuur De MRDH actualiseert de huidige Strategische Agenda. In de geactualiseerde Strategische Agenda gaan wij uit van de kerntaken van de MRDH en zullen wij duidelijk en concreet aangegeven waar we de aankomende 4 jaar op inzetten. We zullen ingaan op de ambitie voor klimaatemissies mobiliteit en waar mogelijk meetbare doelstellingen opnemen voor het programma Economisch Vestigingsklimaat. Vanuit onze kerntaken werken we aan de maatschappelijke opgaven in onze regio, met een rol en inzet die daarbij passend is. Regionale samenwerking groenblauwe leefomgeving – continueren gezamenlijk optrekken en delen van informatie Pagina 37 van 73

De formele taken en daar onlosmakelijk aan verbonden maatschappelijke thema’s zijn per definitie gemeentegrens overstijgend. Tegelijkertijd is sprake van een directe relatie met de provincie Zuid-Holland. Regionale afstemming op die thema’s en de daaraan gekoppelde samenwerking binnen de MRDH is van meerwaarde. De huidige governancestructuur met inbreng door raadsleden en behoud van de zelfstandige positie van gemeenteraden ondersteunt dit proces op een goede wijze. Die structuur dient ongewijzigd gehandhaafd te blijven. Tegelijkertijd biedt deze structuur de mogelijkheid om gezamenlijk de regionale problemen en financiering daarvan onder de aandacht van het Rijk te brengen via de voortgang van het Nationaal Groeifonds en het MIRT. De opgaven als gevolg van de groei van de bevolking, economische en mobiliteitstransformatie, energie, klimaat en landschap kunnen zonder voldoende beleidsinstrumenten en extra financiële middelen onvoldoende vanuit de overheid ondersteund worden. De propositie van de 1e fase van de Groeiagenda Zuid-Holland laat zien dat een gezamenlijk optrekken en delen van die informatie tot positieve resultaten leidt. Wij verzoeken u deze lijn te continueren en waar mogelijk te verbreden. Reactie algemeen bestuur We vinden het goed om te horen dat de huidige governancestructuur voor het Nationaal Groeifonds en het MIRT het proces op een goede wijze ondersteunen.

We zijn voornemens om deze lijn te continueren en gezamenlijk de regionale problemen en financiering zo onder de aandacht van het Rijk te houden en te brengen. Regionale samenwerking groenblauwe leefomgeving – structurele financiering beheer en onderhoud groenblauwe leefomgeving Vanuit de bestuurlijke opdracht vanuit de herindelingswet die Midden-Delfland in 2004 heeft meegekregen vragen wij hierbij aandacht voor de financiering van beheer en onderhoud van de groenblauwe leefomgeving. Voor het economisch vestigingsklimaat, maar ook klimaat en brede welvaart, is het in stand houden en versterken van landschappen en de groenblauwe leefomgeving in en nabij het stedelijk gebied belangrijk. Deze groenblauwe gebieden worden intensief gebruikt door de ruim 2 miljoen inwoners van onze regio. De afgelopen coronaperiode heeft aangetoond dat een intensiever gebruik wenselijk is, maar dat hiervoor niet altijd de ruimte aanwezig is. Tegelijkertijd zijn deze gebieden aanvullend op het regionaal beleid om de (fiets)routestructuren te versterken en de vrije tijdseconomie te versterken. In samenwerking met de Leerstoel gebiedsontwikkeling TU Delft en afstemming met de provincie Zuid-Holland wordt onderzoek gedaan naar welke instrumenten beschikbaar zijn en ontwikkeld kunnen worden voor de regionale financieringsbehoefte.

Wij constateren met tevredenheid dat de MRDH een centrale rol in dit proces heeft opgepakt. Voor de strategische agenda verzoeken wij u de structurele financiering voor het beheer en onderhoud van de groenblauwe leefomgeving als gezamenlijk regionaal thema mee te nemen. Hierbij wel de kanttekening dat dit niet als formele taak door de MRDH verricht dient te worden, maar vanuit de netwerkfunctie van de MRDH ondersteund kan worden. Vanuit de 23 gemeenten dient voor de thema’s die een direct raakvlak met formele taken van de MRDH capaciteit beschikbaar te zijn. Vanuit Midden-Delfland zullen wij onze inhoudelijke betrokkenheid en bestuurlijk-ambtelijke inzet voor de groenblauwe leefomgeving in en rondom de MRDH continueren. Reactie algemeen bestuur In het algemeen bestuur is brede overeenstemming over het belang van groenblauw voor onze regio. De primaire verantwoordelijkheid voor dit beleidsterrein ligt bij de provincie Zuid-Holland. De MRDH zal daarom bij de provincie Zuid-Holland aandringen op het hernieuwd oppakken van haar verantwoordelijkheden op het gebied van groenblauw, waaronder de structurele bekostiging van de groenblauwe leefomgeving. In de geactualiseerde Strategische Agenda zullen voorstellen worden gedaan voor het verbeteren van de bereikbaarheid van groen en recreatie in de metropoolregio.

Mobiliteitstransitie – integrale ruimtelijke afwegingen bij keuzes openbaar vervoer Het gezamenlijk bestuurlijk optrekken rondom de financieringsbehoefte bij maatschappelijke opgaven is prominent aanwezig bij de mobiliteitstransformatie. Het proces dat hiervoor wordt gevoerd, zoals ook bij de COVID-19 ondersteuning ov-bedrijven, ondersteunen wij van harte. Extra middelen zijn noodzakelijk om de autonome groei ov en fietsverkeer en bevolkingsgroei vanuit de verstedelijking op te kunnen vangen. Pagina 38 van 73

Tegelijkertijd beseffen wij dat keuzes gemaakt moeten worden. Ambities zijn per definitie hoger dan de beschikbare middelen. Bij het maken van die keuzes verzoeken wij u om integrale ruimtelijke afwegingen te maken. Bezuinigingen ov kunnen niet slechts gemaakt worden op basis van reizigersvolumes, maar dienen ook gebaseerd te worden op de leefbaarheid in de dorpen. Realisatie van de Oude Lijn, wat betreft Midden-Delfland specifiek gericht op het gedeelte DelftSchiedam, dient gebaseerd te worden op een integrale ruimtelijke benadering met aandacht voor leefomgeving, klimaat en ecologische-cultuurhistorische waarden van het agrarische landschap. Reactie algemeen bestuur Wat betreft de Oude Lijn: MRDH zal, in afstemming met uw gemeente, in de lopende MIRT-verkenning Oude Lijn en knopen het belang van de integraliteit en inpasbaarheid t.a.v. de leefomgeving, klimaat en landschap steeds inbrengen en mede afwegen. Het uiteindelijke voorkeursalternatief (in 2024) aan het einde van de verkenning, dient recht te doen aan deze belangen, belangrijk voor zowel uw gemeente als voor onze metropoolregio. Mobiliteitstransitie – fiets Concreet vragen wij u daarnaast aandacht voor de criteria bij de keuzes voor de uitvoering van de Nationale Fietsagenda. De beperkte middelen dienen vanuit een integrale benadering geoormerkt te worden voor gemeenten.

Een te strikte koppeling aan stationslocaties en metropolitane fietsroutes kan als consequentie hebben dat de huidige problemen vanuit het fietsgebruik worden ondersteund, maar dat te weinig extra mensen verleid worden de fiets als alternatief vervoermiddel te gaan gebruiken. Het versterken van de stad-land relatie kan bereikt worden door bestaande stedelijke woonwijken beter aan te laten sluiten op de recreatieve fietsverbindingen in de groenblauwe leefomgeving om op die manier het utilitaire fietsen te promoten. Dit biedt kansen waardoor vanuit die wijken meer inwoners gaan kiezen voor de fiets als woon-werkverbinding en biedt kansen om ecologisch-recreatieve verbindingen in het landschap uit te breiden en beter aan te laten sluiten op de metropolitane verbindingen. Reactie algemeen bestuur De MRDH heeft namens de gemeenten en mede namens de Vervoerregio Amsterdam een actieve rol gespeeld in de totstandkoming van het Nationaal Toekomstbeeld Fiets. In de afbakening van de fietsprojecten die voor een extra bijdrage in aanmerking kunnen komen, is nadrukkelijke ruimte voor recreatieve hoofdroutes en stad-landverbindingen. De MRDH onderschrijft het belang van recreatief fietsen. Ook in de lopende actualisatie van het Regionale Basisnetwerk Fiets is recreatie expliciet één van de functies die in het netwerk worden ondersteund.

Recreatieve hoofdroutes vormen één van de categorieën die daarin worden uitgewerkt. Nissewaard Zienswijze op hoofdlijnen In reactie op uw brief d.d. 23 maart 2022 ontvangt u hierbij onze zienswijze op de Ontwerpbegroting MRDH 2023 en de Begrotingsjaarschijf 2022 OV en corona. In uw aanbiedingsbrief geeft u aan dat dit jaar ook de strategische agenda wordt geactualiseerd en in 2023 zal worden vastgesteld. De begroting wordt in 2023 parallel aan de vaststelling van de strategische agenda gewijzigd. Bij dit proces zijn ook de gemeenteraden betrokken. Om deze reden is onze zienswijze op de ontwerpbegroting 2023 op hoofdlijnen. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur onderschrijft deze zienswijze. Vaststelling van de strategische agenda vindt in het voorjaar van 2023 plaats, nadat gemeenten hun zienswijzen hebben kunnen inbrengen. De begroting 2023 zal later, en zoveel als mogelijk parallel aan de vaststelling van de nieuwe strategische agenda worden gewijzigd zodat de begroting voor het komend jaar gelijke pas houdt met de geactualiseerde strategische agenda. Voor deze begrotingswijziging zullen de gebruikelijke procedures worden doorlopen. Dat houdt onder meer in dat de gemeenten hun zienswijze kunnen geven als er wordt geschoven tussen programma’s of wanneer de inwonerbijdrage wijzigt. Ook de adviescommissies worden in dat geval betrokken. Pagina 39 van 73

Complimenten ontwerpbegroting Uit de ontwerpbegroting blijkt dat de MRDH ook in 2023 veel activiteiten onderneemt om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren en het economisch vestigingsklimaat te versterken. Onze complimenten voor de wijze waarop u dit helder in de ontwerpbegroting heeft beschreven. Ook zien wij in de ontwerpbegroting terug dat zorgvuldig is gekeken naar de kwaliteiten die de hele regio te bieden heeft. Zo worden de kracht en potentie van new towns zoals Nissewaard, Zoetermeer en Capelle aan den IJssel benoemd. Op het gebied van inter- en bovenregionale samenwerking leggen wij daarnaast nog de verbinding met de Zuid-Hollandse Delta. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur bedankt de gemeente voor deze positieve reactie. Financiën Op de begrotingsjaarschijf hebben wij geen opmerkingen. Wij vragen wel uw aandacht voor het volgende. Door zowel de Haaglanden als Rijnmond gemeenten is u in de Kadernota 2023 verzocht om naar besparingsmogelijkheden te kijken, vanwege het stevig onder druk staan van de gemeentelijke begrotingen, en het gesprek met de gemeenten hierover aan te gaan. In de afzonderlijke programma’s wordt naar besparingen gekeken. Wij adviseren daarnaast om tijdig met de gemeenten naar de totale MRDH-begroting te kijken om besparingsmogelijkheden te vinden.

Reactie algemeen bestuur De in de Ontwerpbegroting MRDH 2023 opgenomen indexering van de inwonerbijdrage Economisch Vestigingsklimaat is gebaseerd op de Kadernota MRDH begroting 2023. Deze is als bijlage bij de zienswijzestukken gevoegd. In deze kadernota is, naast het overnemen van de voorgestelde berekende prijspeilstijging door de Haaglanden gemeenten, ook ingegaan op besparingsmogelijkheden, zowel niet indexeren als verdere besparingen. Aangegeven is dat deze besparingen ten laste van het programmabudget zullen gaan met als consequentie dat de MRDH minder projecten kan financieren. Het minder financieren van projecten door de MRDH betekent in de praktijk een minimaal twee keer zo grote daling van het investeringsvolume vanwege de afgesproken 50% co-financiering. Het bestuur van de MRDH heeft ervoor gekozen op dit moment geen besparing op de inwonerbijdrage te verwerken in de ontwerpbegroting. Zoals u aangeeft omdat dit enerzijds een tegengesteld signaal af zou geven voor de noodzaak van het gezamenlijk investeren in het verdienvermogen van de regio en anderzijds omdat momenteel de strategische agenda geactualiseerd wordt, waarbij de inhoudelijke keuzes voor het programma Economisch vestigingsklimaat worden besproken en van een antwoord worden voorzien.

Het is in dat licht onwenselijk het gesprek over de financiële kaders los van de gewenste (geactualiseerde) inhoudelijke koers te voeren. Het zou daarom niet logisch zijn om nu structurele bezuinigingen door te voeren. Door binnen het Programma Economisch Vestigingsklimaat meer focus aan te brengen wordt de impact voor de inwoners van de metropoolregio groter. We constateren daarnaast ook dat projecten niet altijd tot uitvoering komen of zelfs niet tot een aanvraag voor een projectbijdrage. Juist nu de urgentie tot een goede arbeidsmarkt en daarmee ook het vestigingsklimaat nog groter is. Daarom wordt binnen het opstellen van de geactualiseerde Strategische Agenda ook gewerkt aan voorstellen voor het organiseren van extra uitvoeringskracht. Vervoersautoriteit – Openbaar vervoer Corona heeft een groot effect op het openbaar vervoer gehad met acute (en langjarige) uitdagingen voor de instandhouding en toekomstbestendigheid van het OV door lagere reizigersopbrengsten en de noodzaak tot bezuinigingen. Dit maakt een Masterplan OV noodzakelijk. Het moet ertoe leiden dat mensen weer vertrouwd raken met het OV. Hierbij geloven we in het opvoeren van het aanbod (frequentie) een stimulans is om meer reizigers gebruik te laten maken van het OV. Voor ons zou dat specifiek gaan om de metroverbinding.

Zo wordt bij de opgave Verstedelijking & Mobiliteit recht gedaan aan de nieuwe werkelijkheid van reizen in het tijdperk tijdens en na corona.

Pagina 40 van 73

Daarbij zijn we afhankelijk van de mate van reizigersherstel en de beschikbaarheidsvergoeding van het Rijk. Inmiddels heeft het Rijk besloten dat de rijkssteun op 31 december 2022 eindigt. Dat leidt tot een forse financiële opgave voor de vervoerbedrijven, met name in 2023 en 2024, en daarmee op het openbaar vervoer in de regio. Daarom steunen we van harte de lobby van de MRDH, gemeenten en OV-concessiehouders bij het Rijk om de financiële gevolgen van corona op te vangen en het OV-systeem toekomstvast te maken. Alleen op deze manier kan worden ingespeeld op maatschappelijk opgaven, zoals de woningbouw en duurzaamheid. Vanwege het belang van bovengenoemde aspecten, inzet en middelen vragen we u deze op te nemen in de prioriteiten van de nieuwe Strategische Agenda en mee te nemen in de Groeiagenda Zuid-Holland. Ook vernemen we graag hoe de MRDH wil inspelen op de hogere energieprijzen, waar de vervoerders dit jaar en waarschijnlijk langere tijd mee te maken krijgen. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven uw zienswijze op dit punt en danken u voor uw aandacht en steun voor de lobby bij het Rijk om de financiële gevolgen van corona op te vangen. We zullen bij de actualisatie van de Strategische Agenda hierop ingaan en ook in de lobby in relatie tot de Groeiagenda Zuid-Holland dit meenemen.

Het klopt dat het kabinet vooralsnog vanaf 2023 geen financieel vangnet biedt voor het openbaar vervoer. Blijft het kabinet bij dit standpunt dan zullen de vervoerders niet om ingrijpende maatregelen heen kunnen. Afschalen van het OV met 20-30% zou een zeer onwenselijk maar reëel vooruitzicht zijn met grote gevolgen voor alle OV-reizigers. De reizigersaantallen stijgen inmiddels weer maar de reizigersopbrengsten komen naar verwachting pas richting 2025 weer op het oude niveau. Als het kabinet niet met een financieel vangnet tot 2025 over de brug komt dan kunnen we niet het OV leveren waar de samenleving om vraagt. Hierdoor wordt een vitale sector geen herstel geboden, terwijl extra inzet op duurzame mobiliteit urgenter is dan ooit. We hebben immers grote opgaven rond wonen, energie en bereikbaarheid en de regionale economie. Meer gebruik van trein, tram, metro en bus is daarvoor onmisbaar. Door nu geen transitiemiddelen uit te trekken worden op korte termijn misschien beperkte besparingen bereikt maar voor komende kabinetten ontstaat daarmee een kostbare en onontkoombare opgave. Het Transitieprogramma OV en corona wordt in september/oktober 2022 herijkt. Is er dan nog geen zicht op extra ondersteuning van het Rijk dan zullen ingrijpende maatregelen genomen moeten worden om de opbrengstverantwoordelijke vervoerbedrijven het komend jaar uit de rode cijfers te houden.

En dat is uiterst onwenselijk. De vervoerkundige maatregelen, die nodig zijn om de financiële gevolgen van corona op te vangen zijn tijdelijk van aard, zo is door de bestuurscommissie Vervoersautoriteit op 24 maart 2021 bij het vaststellen van het regionale Transitieprogramma OV en corona besloten, maar zullen dus mogelijk gecontinueerd moeten worden in 2023 en 2024. De bestuurscommissie Vervoersautoriteit zal hier een besluit over moeten nemen. De begroting houdt rekening met een gelijkblijvende structurele inzet van middelen voor de exploitatie van het openbaar vervoer, waarbij rekening wordt gehouden met indexatie. In die zin wordt dus rekening gehouden met stijging van het kostenniveau. Vervoersautoriteit - Bereikbaarheid MRDH, provincie Zuid-Holland, de gemeenten op Voorne-Putten en het Rijk werken geruime tijd goed samen aan de Bereikbaarheidsaanpak Voorne-Putten en haven Rotterdam. Sinds afgelopen zomer is er inhoudelijke instemming op het zgn. maatregelenpakket. We staan op het punt om in het aankomende BO MIRT (najaar 2022) financierings- en uitvoeringsafspraken met het Rijk hierover te maken ter hoogte van € 122 mln. Hiermee wordt de basis weer op orde gebracht. Doordat het BO MIRT door o.a. de kabinetsformatie twee keer is uitgesteld, is de uitvoering van het maatregelenpakket ook uitgesteld.

Met u en de PZH willen we aandacht van het Kabinet blijven vragen om op korte termijn aan de slag te gaan met de uitvoering van het maatregelenpakket. Alleen zo kan de negatieve spiraal van bereikbaarheidsproblemen op het economisch vestigingsklimaat van Voorne-Putten (met uitstraling naar de haven van Rotterdam) worden doorbroken. Volledigheidshalve merken wij op dat het project voluit “Gebiedsuitwerking Aanpak Bereikbaarheid Voorne-Putten en haven Rotterdam” heet en het zo graag terugzien in de definitieve begroting. Door onze gezamenlijke inzet voor spoedige besluitvorming door het Rijk, laten we als regio zien dat er niet alleen wordt geïnvesteerd in minder hinder tijdens onderhoudswerkzaamheden op korte termijn (groot onderhoud aan bruggen en tunnels), maar ook in het mogelijk maken van de grote opgaven op het gebied van mobiliteit en verstedelijking voor de middellange termijn. Met de start van Zuid-Holland Bereikbaar moet de genoemde onderhoudsopgave krachtiger en meer Pagina 41 van 73

integraal ter hand worden genomen. Het groot onderhoud aan bruggen en tunnels zal de bereikbaarheid van de regio de komende jaren op de proef stellen. Een voortvarende aanpak vanuit de nieuwe samenwerkingsorganisatie is daarbij onmisbaar. Het is van groot belang dat Zuid-Holland Bereikbaar zich daarbij niet alleen richt op minder hinder in verband met de onderhoudsopgave voor de korte termijn, maar ook op het continueren van bestaande succesvolle projecten en programma’s voor mobiliteitsmanagement en de mobiliteitstransitie. Niet alleen wordt dan bijgedragen aan het realiseren van minder hinder (bijvoorbeeld spitsmijden en het stimuleren van OV en fiets), maar door een integrale benadering met de inzet op alle modaliteiten wordt dan ook verstedelijking mogelijk gemaakt op een manier die voorziet in de mobiliteitsbehoefte en hand in hand gaat met verduurzaming van mobiliteit. We verzoeken de MRDH om als één van de moederorganisaties van Zuid-Holland Bereikbaar zich daarvoor in te zetten en via de gebiedsgerichte aanpak aan te sturen op maatwerk voor Voorne-Putten en de haven van Rotterdam. Reactie algemeen bestuur De naamgeving is inderdaad gebiedsuitwerking Aanpak Bereikbaarheid Voorne-Putten en haven Rotterdam. Dit zullen wij aanpassen in de definitieve begroting.

Na besluitvorming in het BO MIRT najaar 2022 zullen we gezamenlijk met u bij het Rijk en andere partners benadrukken dat doorpakken richting uitvoering noodzakelijk is. Ook de MRDH ziet het belang van een gedragsaanpak om te komen tot duurzame gedragsverandering als noodzakelijk en organiseert dat via de samenwerkingsorganisatie Zuid-Holland Bereikbaar. Zuid-Holland Bereikbaar richt zich zowel op het borgen van de bereikbaarheid (acceptabele hinder) én het bijdragen aan de mobiliteitstransitie (duurzame toekomstvaste gedragsverandering) in heel Zuid-Holland. De grootschalige werkzaamheden worden hierbij als triggers gebruikt om in te zetten op structurele gedragsverandering, in de vorm van onder andere een werkgeversaanpak en een logistieke aanpak. Daarnaast werkt Zuid-Holland Bereikbaar aan een gebiedsaanpak om te komen tot een integraal pakket aan maatregelen gericht op het beperken van de hinder als gevolg van werkzaamheden en het stimuleren van de mobiliteitstransitie. Dit draagt bij aan het duurzaam bereikbaar houden van onze groeiende regio. De MRDH steekt samen met de regiopartners in Zuid-Holland Bereikbaar in op een afspraak met het Rijk in het BO MIRT voor voldoende werkmiddelen voor structurele gedragsverandering. De gemeenten zullen direct worden betrokken bij de totstandkoming van een gebiedsaanpak cq. integraal maatregelpakket.

Vervoersautoriteit - Gebiedsontwikkeling metro-busstation Met EBS en RET werken Nissewaard en MRDH samen aan een kwaliteitsimpuls van het metro-busstation. Deze ondersteunt ook de aantrekkelijkheid van het regionaal openbaar vervoer, juist in een tijd dat we de reiziger weer moeten terugwinnen om van de bus en metro gebruik te maken. Het aanpassen van het dak versterkt de totale gebiedsontwikkeling, kwaliteitsimpuls en kansen voor duurzaamheid (bijv. CO2- reductie door zonnepanelen). We zijn verheugd dat renovatie van het dak onderwerp van een pre-verkenning is. We gaan ervan uit dat op basis van de uitkomsten wij met u nadere afspraken gaan maken over hoe deze aanpassing op te nemen in de meerjarenbegroting. Reactie algemeen bestuur MRDH, gemeente Nissewaard RET en EBS werken goed samen aan de kwaliteitsimpuls van het metro-busstation. Hiervoor is voor het onderdeel Busstation 8 miljoen euro gereserveerd in het IPVa en wordt momenteel de aanvraag beoordeeld. Voor het onderdeel Metrostation (tevens 8 miljoen euro gereserveerd in het IPVa) wordt de aanvraag nu opgesteld en deze kan binnenkort in behandeling komen. Naar verwachting in het najaar kan er tot toekenning van subsidie worden overgegaan. Renovatie van het dak is nu inderdaad onderwerp van gezamenlijke studie.

Of dit leidt tot opname in de meerjarenbegroting is ondermeer afhankelijk van de uitkomsten van deze studie en vraagt om aparte besluitvorming. Economisch Vestigingsklimaat De ontwerpbegroting van 2023 zien wij als voortzetting en logische doorontwikkeling van de ingeslagen weg. De wereld om ons heen verandert echter snel als gevolg van schaarse productiemiddelen, oplopende inkoopprijzen, inflatie, veranderende handelsrelaties, etc. De signalen van het aantal bedrijven dat moeite heeft het hoofd boven water te houden worden steeds sterker. Deels is dat het gevolg van de effecten van corona en het daaruit voortkomende wereldwijd Pagina 42 van 73

gevoerde beleid. Door de recent toegenomen geopolitieke spanningen is dat versterkt en nog complexer geworden. Dat stelt ons als regio voor de uitdaging om bijvoorbeeld de energietransitie te versnellen en om in te spelen op de digitaliseringsbehoefte van bedrijven en de onderwijsbehoefte om het bestaande en toekomstige arbeidskapitaal optimaal daarin mee te ontwikkelen. Ook zien wij in Nissewaard en omgeving dat er, bovenop de clustering van dienstverlenende bedrijven aan het haven- en industrieelcomplex (zoals het in ontwikkeling zijnde Service Valley), mogelijk geanticipeerd moet worden op een ruimtevraag door veranderende productieketens als gevolg van de huidige spanningen. Met de recente ontwikkelingen erbij zal het niet verbazen dat Nissewaard blijft pleiten voor versterken en beter benutten van bestaande en nieuwe bedrijvenparken op Voorne-Putten. Gegeven de vele onzekerheden is het raadzaam om in de ontwerpbegroting ruimte te creëren om flexibel te kunnen zijn. Wij adviseren om niet bij voorbaat uit te sluiten dat dit impact kan hebben op de in de ontwerpbegroting voorgestelde doelstellingen en uitvoeringsagenda. Reactie algemeen bestuur Ruimte om te werken is een van de speerpunten van de huidige strategische agenda van de MRDH.

Het versterken en beter benutten van bestaande en nieuwe bedrijvenparken in de regio is dan ook een belangrijke methode voor het bereiken van een balans tussen vraag en aanbod van bedrijventerreinen. Net als u zijn wij van mening dat een flexibele begroting van belang is om in te kunnen spelen op actuele (externe) ontwikkelingen. De bestuurscommissie Economisch vestigingsklimaat bepaalt lopende het begrotingsjaar de exacte invulling van het programma Economisch vestigingsklimaat binnen de kaders van de vastgestelde begroting en kan daarmee goed rekening houden met de actualiteit. Samen met partners in de regio worden op dit moment de gevolgen van de oorlog in Oekraïne op de economie in Zuid-Holland in kaart gebracht. Op basis van die inventarisatie kan bekeken worden of en zo ja hoe de MRDH hierin een rol van betekenis kan spelen. Pijnacker-Nootdorp Opzet Ontwerpbegroting MRDH 2023 De Ontwerpbegroting MRDH 2023 is net als voorgaande jaren, helder en uitgebreid van opzet. De programmabegroting bevat veel informatie over de programma’s en de samenwerkingsverbanden. Het is echter lastig om de samenhang tussen de verschillende activiteiten, projecten en samenwerkingen te zien. We geven u daarom in overweging om hiervoor een schematische weergave op te nemen of een infographic toe te voegen.

Duidelijk is in ieder geval dat ook in 2023 veel activiteiten worden voortgezet dan wel ontplooid om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren en de economie te versterken. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur is blij met de complimenten over de heldere en uitgebreide opzet van de begroting. U geeft ook aan dat u het lastig vindt de samenhang tussen de verschillende begrotingsactiviteiten te zien. Op die samenhang gaan wij graag nader in. De begroting van de MRDH is opgezet langs de doelstellingen van de Strategische Agenda MRDH 2022. De Strategische Agenda bevat 13 doelstellingen op het gebied van het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid. Deze 13 doelstellingen worden in drie begrotingsprogramma’s verder uitgewerkt, waarbij een aantal doelstellingen in meerdere begrotingsprogramma’s worden uitgewerkt:

Programma's MRDH begroting 2023

Pagina 43 van 73

Doelstellingen Strategische Agenda MRDH 2022

Exploitatie verkeer en openbaar vervoer

Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer

Economisch vestigingsklimaat

Stimuleren van innovatie en economische groei Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Ruimte om te werken

V V V

Stimuleren van het groengebruik en recreatie als vestigingsfactor Goede digitale connectiviteit Meer regionale samenwerking bij de energietransitie Verbeteren bereikbaarheid toplocaties en banen Verbetering kwaliteit en efficiency OV Betrouwbaar op weg

V V V V V V

V

Versnellen van innovatie in mobiliteit Minder CO2-uitstoot bij verkeer Vergroten verkeersveiligheid Samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon- en werklocaties

V V V V

V

V

V V

Wij hebben dit schema toegevoegd aan hoofdstuk 1 van de MRDH begroting 2023. Omdat de Strategische Agenda momenteel wordt geactualiseerd, wat zeer waarschijnlijk ook nog consequenties zal gaan hebben voor de begroting 2023, vinden wij het nu niet het juiste moment om bovenstaande schematische weergave verder uit te werken in een infographic. Wij nemen uw opmerkingen verder ter harte en zullen hiermee rekening houden bij het opstellen van de komende Strategische Agenda en hieruit afgeleide begrotingen. Verbinden van maatschappelijke vraagstukken van gemeenten aan oplossingen die startende bedrijven ontwikkelen Zo zien we dat in het Programma Economisch Vestigingsklimaat meer focus komt te liggen op het verbinden van maatschappelijke vraagstukken van gemeenten aan oplossingen die startende bedrijven ontwikkelen. Wij vinden dit een goede ontwikkeling omdat het de koppeling tussen de regionale strategische opgaven en de innovatiekracht van de regio ten goede komt. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur bedankt de gemeente voor deze positieve reactie. Met het programma City of the Future konden veel start ups succesvol worden gekoppeld aan opgaven van gemeenten.

Ook bij het vervolg op dit programma, Region of the Future, waarbij de nadruk nog meer zal liggen op de regionaal strategische opgaven in combinatie met technologische innovatie, wordt naar onze mening een duurzame basis gelegd voor verdere mogelijkheden om kosten te besparen voor gemeenten en een beter leefklimaat te scheppen voor de inwoners van deze regio. Bekendheid mbo-hbo campussen Ook is het goed om te zien dat de bekendheid van de MBO-HBO campussen wordt vergroot, waardoor bedrijven uit de regio de voordelen van de campussen zullen gaan ervaren. Pagina 44 van 73

Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur bedankt de gemeente voor deze positieve reactie. De mbo-hbo campussen in onze regio voorzien in de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt (bedrijfsleven). Ook de komende periode zal ingezet blijven worden op het versterken van deze campussen, waarvan het vergroten van de bekendheid bij het bedrijfsleven één van de opgaven is. OV en corona De Ontwerpbegroting MRDH 2023 is alweer de derde MRDH begroting die sinds de uitbraak van de COVID-pandemie is opgesteld. Vast staat dat de pandemie langjarig effect zal hebben op het OV in de MRDH. Er is sprake van een forse daling van de reizigersinkomsten. Dit is financieel problematisch voor de vervoersbedrijven, omdat zij binnen de MRDH opbrengstverantwoordelijk zijn. Vanaf 2020 zijn daarover afspraken gemaakt tussen het Rijk, de decentrale overheden en de vervoerders. Deze afspraken hebben geleid tot een Beschikbaarheidsvergoeding. Daarmee wordt tot september 2022 een groot deel van de kosten van de vervoerders vergoed. Er worden op dit moment gesprekken gevoerd over mogelijke verlenging van de aanvullende Rijksbijdrage aan het decentrale OV-systeem voor de periode daarna. Wij hebben grote waardering voor de inzet van de MRDH op dit vlak en het uitgebreide proces met communicatiemomenten voor de raden, adviescommissies, bestuurders en ambtenaren.

Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur is de gemeente erkentelijk voor de uitgesproken waardering. Inmiddels is bekend dat het kabinet de extra financiële steun voor het OV verlengt tot eind 2022. Het kabinet wil vooralsnog vanaf 2023 geen financieel vangnet bieden voor het OV. Blijft het kabinet bij dit standpunt dan zullen de vervoerders niet om ingrijpende maatregelen heen kunnen. Afschalen van het OV met 2030% zou een zeer onwenselijk maar reëel vooruitzicht zijn met grote gevolgen voor alle OV-reizigers. De reizigersaantallen stijgen inmiddels weer maar de reizigersopbrengsten komen naar verwachting pas richting 2025 weer op het oude niveau. Als het kabinet niet met een financieel vangnet tot 2025 over de brug komt dan kunnen we niet het OV leveren waar de samenleving om vraagt. Hierdoor wordt een vitale sector geen herstel geboden, terwijl extra inzet op duurzame mobiliteit urgenter is dan ooit. We hebben immers grote opgaven rond wonen, energie en bereikbaarheid en de regionale economie. Meer gebruik van trein, tram, metro en bus is daarvoor onmisbaar. Dus vroeger of later zal het kabinet toch weer moeten inzetten op groei van het OV. Maar de medewerkers en het materieel die je door afschaling van het OV kwijtraakt, zijn dan niet meteen weer beschikbaar.

Door nu geen transitiemiddelen uit te trekken worden op korte termijn misschien beperkte besparingen bereikt maar voor komende kabinetten ontstaat daarmee een kostbare en onontkoombare opgave. Het Transitieprogramma OV en corona wordt in september/oktober 2022 herijkt. Is er dan nog geen zicht op extra ondersteuning van het Rijk dan zullen ingrijpende maatregelen genomen moeten worden om de opbrengstverantwoordelijke vervoerbedrijven het komend jaar uit de rode cijfers te houden. En dat is uiterst onwenselijk. De vervoerkundige maatregelen, die nodig zijn om de financiële gevolgen van corona op te vangen zijn tijdelijk van aard, zo is door de bestuurscommissie Vervoersautoriteit op 24 maart 2021 bij het vaststellen van het regionale Transitieprogramma OV en corona besloten, maar zullen dus mogelijk gecontinueerd moeten worden in 2023 en 2024. De bestuurscommissie Vervoersautoriteit zal hier een besluit over moeten nemen. In dit proces van herijken zullen opnieuw ook de gemeenteraden actief (via informatiebrieven, informatiesessies en via formele advisering in de adviescommissie Vervoersautoriteit) worden betrokken. Onderzoek mogelijkheden financiering uit EU middelen Uit de programmabegroting blijkt dat de MRDH en de 23 gemeenten met studies, verkenningen en projecten bezig zijn om de bereikbaarheid en de economische groei van de regio te versterken.

80% van de BDU-middelen (400 mln.) is jaarlijks nodig voor de exploitatie van het openbaar vervoer. Hierdoor is voor investeringen op het gebied van verkeer en vervoer jaarlijks circa 20% (100 mln.) beschikbaar. Dit terwijl er voor de komende jaren forse investeringen nodig zijn voor onder meer metropolitane fietsroutes, ov-knooppunten, ov-verbindingen en de opwaardering van de metro en RandstadRail. Het is ook goed dat het Rijk Pagina 45 van 73

financieel bijdraagt aan deze projecten, zoals bijvoorbeeld met het Nationaal Groeifonds. We geven u in overweging om ook de mogelijkheden te onderzoeken van financiering uit EU-middelen en hiervoor ook capaciteit en middelen vrij te maken. Reactie algemeen bestuur De MRDH zoekt samen met partners (IQ/provincie) naar zoveel mogelijk opties voor mogelijke financiering van (boven)regionale projecten. De MRDH is bijvoorbeeld actief deelnemer van de werkgroep RAEF (Regionale afwegingskader Europese Fondsen). Doel van de werkgroep is om zoveel mogelijk middelen uit de nieuwe EU begrotingsperiode te benutten. De provincie houdt mede hiervoor een call kalender bij, waarin wordt aangegeven voor welke Europese fondsen er wanneer een aanvraag kan worden gegaan. In de werkgroep worden de kansen uit de call kalender besproken en waar mogelijk worden projecten aan een specifieke call gekoppeld. Hierbij wordt de inzet richting verschillende subsidieprogramma’s zo goed mogelijk afgestemd, wat potentieel moet leiden tot meer middelen voor de regio en een hoger aantal gerealiseerde projecten. Frequentieverhoging E-lijn Ook maken wij uit de begroting op dat er in 2022 wordt gewerkt aan een studie die zich richt op frequentieverhoging van onder meer de E-lijn van de huidige 18 naar maximaal 24 diensten per uur.

Deze studie wordt eind 2022 vastgesteld door de BCVA met ook een voorstel voor de bekostiging als onderdeel van de propositie voor het Groeifonds. In onze gemeente bevinden zich drie haltes van de E-lijn. Omdat we daarmee belang hebben bij een optimaal functionerende Elijn, verzoeken wij u om ons actief te betrekken bij deze studie. Reactie algemeen bestuur Uw verzoek betreft het project metronet. Met dit project werken wij aan een frequentieverhoging op de E-lijn en de C-lijn op de middellange termijn. Het project zit in de uitwerkingsfase. Wij menen net als u dat een actieve betrokkenheid van uw gemeente bij dit project nodig is, wat wij met u organiseren. Gedragsaanpak Eén van de werkprogramma’s van de MRDH is gedragsaanpak. Voor duurzame mobiliteit naar meer lopen, fietsen en ov-gebruik is gedragsverandering noodzakelijk. We vinden het jammer dat de MRDH (in samenwerking met Zuid-Holland Bereikbaar) de gedragsaanpak heeft ingebed in de aanpak van hinder als gevolg van de komende grootschalige onderhoudswerkzaamheden aan bruggen en werken. Maar ook indien er geen sprake is van hinder, moeten we met onze burgers en ondernemers in gesprek over een duurzamer mobiliteitsgedrag. Dit is immers nodig om de bereikbaarheid van de regio op peil te houden, zeker in het licht van de verstedelijkingsopgave.

We pleiten daarom voor een bredere benadering en middelen vrij te maken in de begroting om gemeenten te ondersteunen bij deze gedragsopgave. Reactie algemeen bestuur Ook de MRDH ziet het belang van een gedragsaanpak om te komen tot duurzame gedragsverandering als noodzakelijk en organiseert dat via de samenwerkingsorganisatie Zuid-Holland Bereikbaar. Zuid-Holland Bereikbaar richt zich zowel op het borgen van de bereikbaarheid (acceptabele hinder) én het bijdragen aan de mobiliteitstransitie (duurzame toekomstvaste gedragsverandering) in heel Zuid-Holland. De grootschalige werkzaamheden worden hierbij als triggers gebruikt om in te zetten op structurele gedragsverandering, in de vorm van onder andere een werkgeversaanpak en een logistieke aanpak. Daarnaast werkt Zuid-Holland Bereikbaar aan een gebiedsaanpak om te komen tot een integraal pakket aan maatregelen gericht op het beperken van de hinder als gevolg van werkzaamheden en het stimuleren van de mobiliteitstransitie. Dit draagt bij aan het duurzaam bereikbaar houden van onze groeiende regio. Actualisatie strategische agenda De huidige meerjarenbegroting die loopt tot en met 2026 is sluitend. Het meerjarenbeeld van de beschikbare BDU middelen tot en met 2040 laat echter zien dat er maar beperkte investeringsruimte is voor alle projecten die nu nog in de verkenning- en planstudiefase zitten.

Er is dus op dit moment onvoldoende financiële ruimte om alle ambities voor het verbeteren van de bereikbaarheid te kunnen realiseren. Concreet betekent dit dat er keuzes gemaakt moeten worden c.q. Pagina 46 van 73

prioriteiten moeten worden gesteld. De actualisatie van de strategische agenda zal een belangrijke rol spelen in het proces om deze keuzes te maken. Ook bij het vinden van ruimte om te werken speelt de actualisatie van de strategische agenda een rol. Ruimte is immers schaars en wordt geclaimd door verschillende ontwikkelingen op het gebied van economie, groen, wonen en energie. Omdat in de begroting niet staat aangegeven hoe de MRDH met gemeenten deze discussie gaan voeren met andere partijen zoals de provincie, geven wij u in overweging om deze discussie mee te nemen als punt van aandacht bij de actualisatie van de strategische agenda. Reactie algemeen bestuur Binnen de Strategische Agenda wordt de koers bepaald voor de komende 4 jaar en ook vooruit gekeken naar de (middel)lange termijn. Op dit moment laat het meerjarenbeeld zien dat er veel opgaven zijn om de bereikbaarheid te verbeteren en de ruimte inderdaad beperkt is. Eenzelfde beeld geldt voor werklocaties, en dan specifiek voor bedrijventerreinen. Om deze reden wordt de strategie werklocaties MRDH geactualiseerd, waarbij het gesprek met de gemeenten hierover en met andere partijen, zoals de provincie, kan worden gevoerd. Wat betref de BDU, deze is de afgelopen jaren ook niet altijd meegegroeid met de inflatie en de opgave in deze regio.

Daarom is de eerste prioriteit een goede lobby te hebben richting het Rijk voor meer BDU. Ten tweede, niet alle verkenningen worden een project, daarom zijn het nu nog verkenningen en kunnen er nog projecten ‘afvallen’. Tegelijkertijd zullen ook de komende jaren nog opgaven op ons afkomen waardoor het meerjarenbeeld, zonder extra BDU, onder druk staat. In de Strategische agenda wordt, zoals u ook voorstelt, op deze thema’s ingegaan. Het actualiseren van de Strategische Agenda en dus ook de prioritering, wordt samen gedaan met de 23 gemeenten en wordt eind 2022 opgeleverd in concept. Financiële risico’s huidige internationale situatie De gemeenschappelijke regeling loopt financiële risico’s die verband houden met de huidige internationale situatie. Hier zijn met name twee zaken van belang, namelijk de sterk gestegen energieprijzen sinds vorig jaar augustus en de hogere kosten voor investeringen als gevolg van gestegen grondstofprijzen. Deze stijgingen zijn hoger dan de gebruikte indexatie. Wij willen graag dat de extra financiële risico’s en resultaten goed gemonitord worden en dat u eerst terugkomt bij de gemeenten als er keuzes gemaakt moeten worden en/of extra bijdrages aan de gemeenten gevraagd moeten worden.