Programmabegroting 2025-2028

Ook onderzoeken we samen met afdeling Onderwijs en het Jeugd Educatie Fonds de mogelijkheid om basisscholen te helpen bij andere activiteiten die bijdragen aan het bestrijden van kinderarmoede; • We gaan door met door met de Inwonersraad armoedeverlichting om ervaringskennis actief en duurzaam te betrekken bij de vorming van beleid en het ontwikkelen van plaatselijke activiteiten die gericht zijn op armoedebestrijding; Op het gebied van schulddienstverlening voeren we onder meer de volgende acties uit: • We bieden verschillende geldtrainingen om financieel kwetsbare inwoners zelfredzaam te maken en te voorkomen dat inwoners in een traject opnieuw in de schulden terechtkomen; • We organiseren terugkerende netwerkbijeenkomsten met bewindvoerders om onze samenwerking met hen te monitoren, te bespreken en eventueel bij te stellen. Zo houden we grip op bewind. Energiearmoede In 2025 worden in het kader van de de aanpak energiearmoede 1.000 huisbezoeken afgelegd. Tijdens de huisbezoeken worden kleine energiebesparende maatregelen aangebracht en worden woningeigenaren geïnformeerd over de mogelijkheden voor advies en (financiële) ondersteuning bij het isoleren van hun woning of VvE pand (zie Woningisolatieprogramma taakveld 8.3).

Beleidsproduct 6.4 WSW en beschut werk Wat willen we bereiken? Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) De WSW is bedoeld voor mensen die door een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap niet onder normale omstandigheden kunnen werken. Sinds 1 januari 2015 kunnen er geen nieuwe mensen meer instromen in de WSW en vallen zij onder de Participatiewet. Alleen mensen die voor die datum al een WSW-indicatie hadden én in WSW-verband aan de slag waren, komen in aanmerking voor verlenging van die indicatie. In het kader van de WSW begeleidt de gemeente Rijswijk inwoners met een arbeidsbeperking – op grond van de Participatiewet - naargelang het arbeidsvermogen naar regulier werk. Beschut werk Inwoners met een arbeidsbeperking hebben in het algemeen begeleiding of aanpassing van de werkplek nodig. De gemeente Rijswijk vindt het belangrijk om dit mogelijk te maken en hierbij te helpen. Daarom bieden wij dienstverlening die gericht is op de begeleiding van deze doelgroep of – als het nodig is - het op maat (laten) aanpassen van de werkplek. Wat gaan we daarvoor doen? Wet Sociale Werkvoorzieningen (WSW) • In 2025 zijn 68 inwoners met een arbeidsbeperking in dienst van de gemeente Rijswijk. Deze dienstverlening is uitbesteed aan het sociaal werkbedrijf de Binnenbaan B.V.

Sociaal Domein 68

Beschut werk • We gaan verder met de dienstverlening gericht op beschut werk in 2025 en onderzoeken de mogelijkheid om deze efficienter in te richten. Dit is noodzakelijk vanwege de groei van het aantal arbeidsbeperkten met een percentage van circa 10%.

Beleidsproduct 6.5 Arbeidsparticipatie Wat willen we bereiken? Toeleiding naar werk We vinden het belangrijk dat inwoners van Rijswijk een betaalde baan hebben. Wie nog geen betaald werk heeft, begeleiden wij naar werk dat bij hem of haar past. Mensen die parttime werken, begeleiden we – waar mogelijk - naar een fulltimebaan. En jongeren zonder werk geven we speciale aandacht. Hierbij houden we rekening met hun talenten, wensen en kansen. Om inwoners goed en ook op de langere termijn te kunnen helpen, verbeteren we onze dienstverlening voortdurend en zorgen we voor een thema-overstijgende aanpak. Tot slot zetten we ons in regionaal verband in om een toekomstbestendige arbeidsmarkt te realiseren. Wat gaan we daarvoor doen? Rijswijk Werkwijs • We gaan in 2025 verder met de aanpak Rijswijk Werkwijs. Met deze inzet begeleiden we 300 inwoners naar een betaalde baan; • We voeren in 2025 het project ‘Van Deel naar Heel' uit. Dit houdt in dat we extra aandacht besteden aan statushouders en alleenstaande ouders. Hierbij leggen we het accent op toeleiding naar werk en extra scholing. Programma Aandacht Werkt We gaan in 2025 verder met het programma Aandacht Werkt. Dit betekent dat we onze dienstverlening vernieuwen en beter inrichten op de behoefte van onze inwoners. Zo realiseren we een ketensamenwerking tussen de afdelingen Participatie, Inburgering en Werk.

En brengen we ons volledige uitkeringsbestand in beeld aan de hand van persoonlijke gesprekken. Ook verbeteren we ons op het gebied van sturing en monitoring van resultaten. Jeugdwerkloosheid/ PRO-VSO Aanpak We nemen in 2025 deel aan diverse regionale werkgroepen om het wetsvoorstel 'Van School naar duurzaam Werk' te implementeren in onze dienstverlening. Dit wetsvoorstel treedt in 2025 (naar verwachting) in werking en heeft als doel de samenwerking en de dienstverlening tussen gemeenten en onderwijs in regioverband te verbeteren voor vroegtijdige schoolverlaters. Regionale samenwerking Wij vergroten in 2025 de werkgelegenheid voor (kwetsbare) inwoners door (meer) partnerschappen aan te gaan met werkgevers en sectoren in de regio. Ook helpen wij bij het opzetten van een regionaal Werkcentrum

Beleidsproduct 6.6 – 6.91 WMO Wat willen we bereiken? In Rijswijk vinden we het belangrijk dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook als zij ouder worden, psychisch kwetsbaar zijn of een verstandelijke en/of lichamelijke beperking hebben.

Sociaal Domein 69

Wat gaan we daarvoor doen? • We bieden passend zorgaanbod in de vorm van hulpmiddelen, diensten, en woningaanpassingen. In 2025 willen we een was-, en strijkservice aanbieden als voorziening om naar te verwijzen. Zo moedigen we aan en vergroten we het nemen en dragen van eigen verantwoordelijkheid van inwoners. En blijft er meer tijd over voor de huishoudelijke hulp voor andere huishoudelijke taken. • We werken eraan om de wachtlijst bij de Wmo terug te dringen. Ook maken we een efficiëncyslag bij het Wmo-team. Zo kunnen we inwoners sneller ondersteunen. • De toegang tot beschermd wonen gaan we in 2025 samen met de gemeente Den Haag uitvoeren. Zo krijgen we Rijswijkers beter in beeld. • Om passende zorg te bieden aan onze inwoners, werken we samen met de woningcorporaties en zorgaanbieders. Samen ontwikkelen wij woonzorgvoorzieningen. Dit doen we binnen de huidige Woonzorgvisie en vanaf 2025 ook binnen de regionale woonzorgvisie • In 2025 willen we doorgaan met het doorstroomteam om senioren naar passende woningen door te laten stromen. Dit is onder voorbehoud van financiering vanuit het innovatiefonds. • We werken samen met het medisch domein om de zorg in de toekomst ook toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit te houden.

In 2025 leggen we de nadruk op gezamenlijke ketenaanpakken die preventie bevordert; door het aanmoedigen van gezond gedrag en het versterkten van fysieke mogelijkheden willen we zorg en functieverlies voorkomen.

Beleidsproduct 6.751 – 6.92 Jeugdhulp Wat willen we bereiken? Opgroeien en Opvoeden We willen dat jeugdigen kunnen opgroeien tot verantwoordelijke, zelfstandige, zelfredzame en maatschappelijk betrokkenen volwassenen. Daarvoor is een positieve opgroei- en opvoedsituatie nodig waarin zij zich vrij en veilig kunnen ontwikkelen. Ouders/verzorgers zijn als eerste verantwoordelijk voor het veilig en gezond opgroeien van hun kinderen. Dat gaat met 'vallen en opstaan’ gepaard. Dat hoort er nu eenmaal bij. Soms hebben zij hier hulp bij nodig. Die bieden we, vooral gericht op de gezinssituatie en de positie van de jeugdige(n) daarin. Onze ondersteuning aan jeugdigen en ouders is: • Gericht is op zelfredzaamheid en eigen kracht van de jeugdigen en opvoeders (normaliseren) • Als eerste gericht op het gezinssysteem van de jeugdigen • Vanuit de eigen leefomgeving, zo dichtbij mogelijk • Zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig • Snel beschikbaar en toegankelijk Samenwerken De gemeente kan in veel voorzien, maar dat kan ze niet alleen. Daarvoor kennen we als eerste het Centrum voor Jeugd en Gezin in onze eigen gemeente. Daarnaast werken we in de regio samen met 8 andere gemeenten om de nodige (boven-)regionale zorg te kunnen bieden. Veiligheid Niet altijd groeien jeugdigen op in een veilige gezinssituatie. De maatschappij verhardt en de kans bestaat dat er ruzies ontstaan.

Huiselijk geweld en kindermishandeling (evenals femicide – geweld tegen vrouwen) worden daardoor extra belangrijk voor onze gemeente.

Sociaal Domein 70

Kostenbeheersing De kosten voor jeugdhulp zijn de afgelopen jaren, landelijk, flink gestegen. Om goede hulp betaalbaar te houden voor de gemeente, hebben we een uitvoeringsprogramma Kostenbeheersing Jeugdhulp opgezet, dat, naast regionale en landelijke aanpakken, moet leiden tot beheersing van de uitgaven. Wat gaan we daarvoor doen? Opgroeien en Opvoeden Opgroeien en opvoeden gaat met vallen en opstaan. Veel voorkomende problemen horen er nu eenmaal bij. We maken ouders/verzorgers eerst bewust van hun belangrijke opvoedkundige taak, versterken hun eigen kracht en zelfredzaamheid, moedigen het activeren van hun eigen netwerk aan. We richten ons op de gezinssituatie en zullen problemen in het gezin niet oplossen met jeugdhulp als dat niet noodzakelijk is. Dit noemen we normaliseren. Een kansrijke en veilige omgeving en sterke preventieve, algemeen toegankelijke voorzieningen kunnen problemen helpen voorkomen. En, ‘voorkomen is beter dan genezen'. Goede samenwerking met scholen, huisartsen, verenigingen en andere maatschappelijke organisaties zijn erg belangrijk bij het voorkomen dat jeugdigen te snel in het jeugdhulp-circuit terecht komen. In het coalitieakkoord staat opgenomen dat we onze jongeren pas loslaten wanneer alle 5 leefdomeinen (support, wonen, school en werk, inkomen en welzijn) op orde zijn.

Omdat deze 5 zaken voor jongeren belangrijk zijn bij het volwassen worden, noemen we ze de 'big-5'. We gaan de toegang en ons aanbod zo inrichten dat we hieraan voldoen. We starten met een proef van 10 jongeren. De pilot Praktijkondersteuner Huisarts voor Jeugd (POHJ) is afgerond en laat positieve resultaten zien, de evaluatie zal worden gedeeld met de Raad. We willen dat meer huisartsen gebruik gaan maken van de kennis en capaciteit van de POHJ-ers. In samenspraak met het Jeugdteam bekijken we hoe een eventuele uitbreiding kan worden gerealiseerd. De kosten daarvan zullen in de 1e halfjaarrapportage 2025 worden meegenomen. Veel problemen zijn op school merkbaar (uitval, spijbelen, wangedrag), dan is dat ook de plaats waar we als eerste, samen met de scholen, de jeugdigen kunnen helpen. Daar kan de ‘consulent in de school' een waardevolle rol vervullen. We streven naar uitbreiding in 2025. Dat zal in overleg met de scholen gerealiseerd worden, waarbij de eventuele uitbreidingskosten in de 1e halfjaarrapportage 2025 worden meegenomen. Samenwerken Een soepele overgang van de jeugdwet naar de WMO, zodat jeugdigen vanaf 16,5 jaar niet in een gat terecht komen. We gaan deze overgang verder intensiveren in 2025, zodanig dat ergere problematiek en duurdere zorg kan worden voorkomen. Jeugdhulp staat niet op zichzelf, veel problemen ontstaan in het gezin.

Daarom is samenwerken binnen de gemeente en met de maatschappelijk partners erg belangrijk. Toegang tot de jeugdhulp is dan ook onderdeel van het Programma Rijswijk Samen Dichtbij. We willen weten wat de inwoner vindt als het gaat om het makkelijk vinden van informatie, aanvraagprocedures en de kwaliteit van ons aanbod zodat we de inwoner beter kunnen helpen. Daarvoor houden we vanaf 2025 jaarlijks een klanttevredenheidsonderzoek. Veiligheid We willen het taboe over het thema huiselijk geweld doorbreken. We willen onze inwoners meer bewust en oplettend maken en de hulp bij huiselijk geweld beter organiseren. Daarvoor is een werkgroep ingesteld, samengesteld uit raadsleden en ambtelijke, inhoudelijke ondersteuning.

Sociaal Domein 71

We gaan de plaatselijke werkagenda Pleegzorg uitvoeren. Hiermee verbeteren we de pleegzorg, we helpen de pleegouders en pleegkinderen beter en hebben als doel het zoeken en vinden van nieuwe pleegouders. In de Hervormingsagenda Jeugd is opgenomen om de Jeugdhulp+ te verminderen Doordat er minder gebruik gemaakt wordt van jeugdhulp met verblijf in een zorginstelling zijn er meer plekken nodig waar jeugdigen veilig kunnen opgroeien. Kostenbeheersing De gemeenten in de regio Haaglanden zien een toenemende stijging van het aantal klanten Ook de zorgvraag in de jeugdhulp wordt groter en de kosten van de jeugdhulp de afgelopen jaren nemen toe. Om hier wat aan te doen hebben de bestuurders in Haaglanden daarom besloten om binnen de vastgestelde kaders en uitgangspunten van de Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden en de Hervormingsagenda Jeugd , een samenhangende aanpak Kostenbeheersing uit te voeren.

Vanaf 2025 voeren we de volgende acties uit: • Zo mogelijk nog minder gebruik maken van maatwerkoplossingen (standaardiseren); • Ontwikkelen en implementeren van een normenkader (actualisatie en aanscherping van het Richtinggevend Kader (dat inmiddels 5 jaar oud is) als norm voor het Jeugdteam; • Nog strakker sturen op indiceren door aanbieders van jeugdhulp; • Betere afspraken maken met de wettelijke verwijzers (huisarts, gecertificeerde instellingen e.d.) over doorverwijzen naar de jeugdhulp; • Opzoeken van de grenzen binnen huidige wettelijke kaders bij het al dan niet toekennen van jeugdhulp. Ook lokaal pakken we de kostenbeheersing projectmatig aan. Daar waar de gemeente invloed heeft, zal ze die ook gebruiken, met als doel de kwaliteit van de jeugdhulp op voldoende niveau te houden en tegelijkertijd de kosten zo laag mogelijk. Dat doen we aan de hand van de actielijnen uit het rapport 'Grip en Sturing op de kosten van Jeugdhulp’. Link toevoegen.

Sociaal Domein 72

Volksgezondheid en Milieu Ambitie Visie Dit programma is gericht op het zorgen voor een duurzame, veilige en aantrekkelijke leefomgeving. We werken aan een toekomstbestendig Rijswijk waar nu en in de toekomst fijn en gezond kan worden gewoond, gewerkt, geleefd en gerecreëerd. Een stad die schoon, groen en veilig is, waarin belangrijke omgevingswaarden zoals bodem, water, lucht, ecologie, geur, geluid en externe veiligheid worden beschermd. Samenvatting Op basis van vastgesteld beleid, beheerplannen en daaraan een gekoppeld meerjareninvesteringsprogramma voeren we onze opgave uit. Met het opnemen van investeringen voor de voorbereiding en uitvoering van integrale herinrichtingen maken we een start met een meerjareninvesteringsprogramma. Dit komt voortaan terug in alle beheer- en beleidsplannen. Zo kunnen we projecten efficienter uitvoeren, weten we wanneer iets gerenoveerd of vervangen moet worden en hebben we grip op de uitgaven. Programma 2 (openbare recreatie: groen en spelen), 7 en 8 maken onlosmakelijk onderdeel uit van de totale beheersing van de openbare ruimte. Indicatoren Indicatoren Hoeveelheid huishoudelijk restafval in kg Scheidingspercentage % huishoudelijk afval

Realisatie 2023

Streefwaarde 2024 2025

2026

2027 2028

223,4

222

215

210

210

210

43,7

43

44

45

45

45

Wat gaat het kosten? Exploitatie (meerjarig): (bedragen x € 1.000) Volksgezondheid en milieu 7.1 Volksgezondheid 7.1 Volksgezondheid Saldo 7.2 Riolering 7.2 Riolering Saldo 7.3 Afval 7.3 Afval Saldo 7.4 Milieubeheer 7.4 Milieubeheer Saldo 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Saldo Totaal Lasten Totaal Baten Saldo Volksgezondheid en milieu

Jr.rek.

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

2023 2.845 250 -2.596 4.277 5.707 1.430 9.094 10.750 1.656 2.884 1.052 -1.832 37 193 155 19.138 17.951 -1.186

Raming na wijziging 2024 3.306 397 -2.909 4.123 5.936 1.813 10.352 12.645 2.293 2.822 220 -2.602 49 134 85 20.652 19.333 -1.319

2025 3.246 338 -2.908 4.257 6.051 1.794 10.768 13.260 2.492 3.506 320 -3.186 13 134 121 21.789 20.103 -1.686

2026 3.037 216 -2.821 4.253 6.242 1.989 10.772 13.280 2.508 3.971 805 -3.166 13 134 121 22.046 20.678 -1.369

2027 2.822 1 -2.821 4.260 6.417 2.157 10.721 13.300 2.578 3.277 874 -2.402 13 134 121 21.093 20.726 -367

2028 2.822 1 -2.821 4.267 6.596 2.329 10.726 13.300 2.573 2.453 -2.453 13 134 121 20.282 20.031 -251

Volksgezondheid en Milieu 73

Toelichting op de afwijkingen Programma / beleidsproduct (bedrag x € 1.000) Volksgezondheid en milieu 7.2 Riolering De tarieven van de rioolheffingen stijgen met 3,5%, wat leidt tot een hogere opbrengst. Dit verschil wordt veroorzaakt door de doorbelastingen. De toelichting daarover is beschreven bij beleidsproduct 0.4 Overhead onder de personele lasten. 7.3 Afval De tarieven van de afvalstofheffingen stijgen met 7,6%, wat leidt tot een hogere opbrengst. Subsidie stichting Nedvang: subsidie wordt verrekend met bijdrage Avalex en niet meer apart geraamd. Afvalinzameling en verwerking (avalex): Verhoging DVO bijdrage Avalex. Dit verschil wordt veroorzaakt door de doorbelastingen. De toelichting daarover is beschreven bij beleidsproduct 0.4 Overhead onder de personele lasten. 7.4 Milieubeheer Milieuzone Haagweg: Milieuzone Haagweg wordt samengevoegd met nieuw in te voeren milieuzone Beatrixlaan. Milieuzone Beatrixlaan: De meeste vrachtwagens voldoen aan de toegangseis en hierdoor veel lager omzet verwacht. Aanpak energiearmoede: extra bijdrage vanuit het rijk CDOKE: extra bijdrage vanuit het rijk. SPUK LAI subsidie: extra bijdrage vanuit het rijk. SPUK LAI subsidie: subsidie voor islosatiemaatregelen. Subsidie voor isolatiemaatregelen NHG: Extra subsidie beschikbaar gesteld . CDOKE: Budgetverschuivingen.

Subsidie voor procesbegeleiding aan verenigingen: extra budget voor procesbegeleiding middels subsidie. Zoals hierboven toegelicht wordt er, overeenkomstig besluit kadernota 9 juli 2024, met ingang van 2025 een bezuiniging doorgevoerd op het werkbudget voor klimaatadaptie. Deze bezuiniging zal ten koste gaan van de financiering aan scholen voor groenblauwe schoolpleinen (onder het onderdeel "Stimuleren en faciliteren") en van het ontwikkelen en vernieuwen van calamiteitenplannen (onder het onderdeel "Handelen bij calamiteit"). Dit verschil wordt veroorzaakt door de doorbelastingen. De toelichting daarover is beschreven bij beleidsproduct 0.4 Overhead onder de personele lasten.

Baten 1.457

Lasten 1.757

103 134 877 -262 404 12 -55 -45 220 419 200 200 333 518 133 -60

83

Beleidsproduct 7.1 Volksgezondheid Wat willen we bereiken? Dierenwelzijn 1. We willen ten aanzien van vervoer, opvang en verzorging van dieren in nood voldoen aan de wettelijke eisen (Wet Dieren, Besluit houders van dieren). 2. We willen de ganzenpopulatie op een beheersbaar niveau houden van 500-600 ganzen. 3. We willen een hondvriendelijke gemeente blijven. 4. We moedigen het chippen van katten aan. 5. We willen bewustwording met betrekking tot dierenwelzijn vergroten. 6. We willen samenwerken met andere gemeenten en kennis en ervaring delen. 7. We gaan met buurgemeenten in gesprek over de noodzaak van een financiële bijdrage aan diverse dierenorganisaties in de regio. Volksgezondheidszorg Belangrijke randvoorwaarden voor een inclusieve samenleving zijn de fysieke en mentale gezondheid van onze inwoners. We zetten daarom in op het stimuleren van een gezonde omgeving en het maken van gezonde keuzes. Dit gaat zowel over aspecten als alcohol, voeding, roken en bewegen. Dit sluit aan bij de landelijke beweging van ‘zorg naar gezondheid’ waarbij preventie meer zorg in de toekomst moet voorkomen. We willen o.a. door middel van de brede spuk regeling een kwaliteitsslag bereiken

Volksgezondheid en Milieu 74

in het lokale preventieve veld door de samenwerkingen tussen partijen te bevorderen en bestaande interventies te verbeteren. Wat gaan we daarvoor doen? Dierenwelzijn Ad.1: We voeren de overeenkomsten uit die we hebben met: • Dierenasiel het Julialaantje • Dierenambulance Den Haag e.o. • Vogelopvang de Wulp • Het Knaaghof • Kinderboerderij het Akkertje, • Kinderboerderij de Drassige driehoek, Ad.2:

We geven uitvoering aan het ganzenbeheerplan.

Ad.3:

We geven uitvoering aan het Hondenbeleid 2020.

Ad.4: In de landelijke actiemaand juni bieden we samen met dierenkliniek Eisenhower het chippen van katten tegen gereduceerd bedrag aan. Ad.5: We zetten diverse communicatiemiddelen in om bewustwording van dierenwelzijn te vergroten. Ad.6:

We nemen actief deel aan het landelijke kennisplatform Diervizier.

Ad.7: Een aantal buurgemeenten geeft geen of een beduidend kleinere financiële bijdrage aan diverse dierenorganisaties terwijl deze organisaties wel dieren afkomstig uit die gemeenten opvangen en verzorgen. Het is voor alle gemeenten van belang dat deze dierenorganisaties behouden blijven. We willen deze buurgemeenten vragen om hun verantwoordelijkheid hierin te nemen. Onderstaand de benodigde budgetten voor Dierenwelzijn: Organisatie Contributie WBE Delfland Dierenasiel Julialaantje Dierenambulance Den Haag e.o. Ganzenbeheer Vogelopvang de Wulp Knaaghof Chipactie katten Vrijwilligers Drassige driehoek Onvoorzien Totaal

Benodigd exploitatiebudget € 50 € 50.000 € 32.000 € 5.000 € 7.000 € 5.500 € 1.000 € 3.500 € 950 € 105.000

Volksgezondheidszorg Voor de gezondheid wordt het leefstijlprogramma Happy Fit aangeboden. Gemeente Rijswijk is aangesloten bij Jongeren op Gezond Gewicht. M.b.t. alcohol en roken doet gemeente Rijswijk mee met campagnes zoals IkPas en Stoptober. • Gemeente Rijswijk zet de middelen uit nationale akkoorden als IZA-GALA in om de gezondheid van inwoners te verbeteren. Het gaat hierbij om verschillende aspecten van gezondheid zoals het verbeteren van de leefomgeving, in beweging blijven en het terugdringen van gezondheidsachterstanden. • De inzet op de IZA-GALA ketenaanpakken en kwaliteitsslag op de GALA thema’s met bijbehorende uitvoering, realiseren we door de samenwerkingen tussen lokale partijen te bevorderen en bestaande interventies te verbeteren. We coördineren ‘Kind naar Gezond Gewicht, Kansrijke Start, Valpreventie en Welzijn op Recept’, waarbij samenwerking tussen medisch- en sociaal domein wordt bevorderd.

Volksgezondheid en Milieu 75

• Voor de gezondheid van kinderen voert de jeugdgezondheidszorg (JGZ) naast wettelijke taken het Programma op Maat uit. Daarnaast is de JGZ betrokken bij Kansrijke Start wat zich richt op de eerste duizend dagen van ieder kind en bij Kind naar Gezond Gewicht wat zich richt op kinderen met overgewicht

Beleidsproduct 7.2 Riolering Wat willen we bereiken? We willen de kwaliteit van de gemeentelijke riolering verbeteren, de kwetsbaarheid verminderen en de kosten beheersbaar houden. We wensen een openbare ruimte die voldoende ruimte biedt voor water en infiltratie. Bij integrale herinrichtingsprojecten combineren we dit met de andere werkzaamheden. Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het Riolerings- en Waterplan Rijswijk (2021-2025) verder uit. In dit plan staat beschreven hoe wij voldoen aan de zorgplicht voor afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Het plan geeft ook een onderbouwing van de rioolheffing. In 2025 stellen we een nieuw plan op, conform de Omgevingswet. Op basis van inspecties plannen we reparaties en vervangingen in. Daarnaast leggen we aparte hemelwaterriolen aan om wateroverlast door klimaatverandering te voorkomen. We koppelen regenwater af om de toename van afvalwater van nieuwe woningen te compenseren. De riolering rondom Kesslerpark staat in 2025 op de planning. Daarnaast voorzien we de riolering in de wijk Cromvliet van een kous (relinen) en pakken we de riolering onder de Hoornbrug en Kollaan aan. We vervangen het vuilwaterriool aan de Visseringlaan en vergroten het regenwaterriool aan de Volmerlaan, Visseringlaan, Kesslerpark en Lange Kleiweg. Onder de Hoornbrug ervaart men vaak wateroverlast.

Daarom brengen we een groter regenwaterriool aan en richten we de openbare ruimte opnieuw in. Waterkwaliteit is belangrijk voor de volksgezondheid en biodiversiteit. Daarom sporen we foutieve aansluitingen van de riolering op sloten op en sluiten deze op de juiste manier aan. WKO-systemen moeten twee keer per jaar gespoeld worden. Dit water wordt geloosd op de riolering. In 2025 wordt onderzocht of het lozen van WKO-water belast kan worden.

Beleidsproduct 7.3 Afval Wat willen we bereiken? Maatregelen grondstoffenbeleid (inzameling en verwerking) Bij nascheiding wordt restafval in een fabriek door een machine gescheiden. Plastic verpakkingen, blik en lege pakken van sap en zuivel (pmd) worden bij nascheiding uit het restafval gehaald. We verwachten hiermee op den duur 17% PMD uit het restafval te scheiden. In de dienstverleningsovereenkomst (dvo) met Avalex is nu volledige nascheiding opgenomen. Daarnaast voeren we bronscheiding in bij huishoudens die nu nog geen gft-e en/of papier en karton (opk) minicontainer gebruiken. Ook deze dienstverlening is opgenomen in de dvo. We zien, met doorvoering van deze maatregelen ev. dat de kosten stijgen. • De invoering van nascheiding en de verwerking van het rest met pmd brengen kosten, inclusief de verbrandingsbelasting, met zich mee ter waarde van € 200.000,-. • De kosten voor toegangscontrole van ondergrondse containers zijn nu 100% doorgevoerd. De verhoging voor deze post is € 100.815,-. Voorheen werden de kosten over alle gemeenten verdeeld. De kosten zijn nu doorgevoerd bij de gemeenten die toegangscontrole gebruiken. • De uitkomst van de CAO onderhandelingen zorgt voor hogere personeelslasten op de milieustraat, ter waarde van € 93.000,-.

Volksgezondheid en Milieu 76

Opbrengsten van gescheiden grondstoffen Via de landelijke organisatie (Verpact) worden de opbrengsten, na verkoop, van onze gescheiden grondstofstromen (pmd, opk, glas) uitgekeerd. In 2024 zijn deze contracten collectief opgezegd, omdat we de vergoeding te laag vinden. Dit jaar gaan we, op basis van de uitkomst van de onderhandelingen uit 2024, aan de slag met de nieuwe deelnemersovereenkomst. Uitvoering motie grofvuil ophalen in de wijk Er is vastgesteld om twee keer per jaar een grofvuil inzamelactie te houden in verschillende wijken. Hiermee wordt verwacht dat er minder illegale bijplaatsingen in de wijken zijn. De verwachte kosten (indicatie € 60.000) zijn opgenomen in de begroting. Uitvoering amendement verlaging van de afvalstoffenheffing De gemeenteraad heeft bij de behandeling van de tweede halfjaarrapportage 2023, tijdens de begrotingsraad op 7 november 2023, een amendement aangenomen waarmee een structurele verhoging van de afvalstoffenheffing in 2024 incidenteel werd gedekt. Deze dekking is in overeenstemming met het amendement vanaf 2025 structureel gemaakt. Daarnaast worden de kwijtscheldingslasten niet in de tarieven afvalstoffenheffing doorbelast. Hierdoor is de afvalstoffenheffing voor 91% kostendekkend.

Wat gaan we daarvoor doen? • Dit jaar voeren we nascheiding en bronscheiding gft-e en opk verder in bij alle huishoudens, zowel hoog- als laagbouw, zoals besloten eind 2023 (Corsanr. 23.035497). We verwachten eind 2025 volledige invoering te hebben gerealiseerd. Hiermee is de basis van de voorzieningen op orde en is het raadsbesluit uitgevoerd. • Uitvoering geven aan contractuele afspraken met Verpact. De uitkeringen hiervan lopen via de dienstverleningsovereenkomst met Avalex. • Uitvoering geven aan de motie: grofvuil op halen in de wijk. Het is niet mogelijk om dit gelijktijdig op zes plekken in de wijken uit te voeren. Om deze reden zullen we tussen maart en oktober verschillende acties organiseren, in totaal twaalf keer. Vooraf wordt hierover gecommuniceerd met onze inwoners, via onze eigen kanalen en die van Avalex. Ook monitoren we of er daadwerkelijk minder grofvuil wordt bijgeplaatst.

Beleidsproduct 7.4 Milieubeheer De gemeente Rijswijk is een groeiende gemeente. Het is van belang dat er een gezonde en veilige leefomgeving is voor de bewoners en bezoekers van Rijswijk. We werken aan de verbetering van de milieukwaliteit, het verbeteren van de gezondheid en een goed ondernemersklimaat. Het is belangrijk dat de grote bouwopgave van de gemeente op een duurzame manier wordt gerealiseerd. We adviseren bij ruimtelijke plannen over bodem, geluid, lucht, geur en externe veiligheid. Hierin werken wij samen met de Omgevingsdienst Haaglanden, GGD Haaglanden en de Veiligheidsregio Haaglanden. De wegen in Rijswijk hebben een hoge verkeersintensiteit, wat aandacht vraagt voor het treffen van maatregelen om het verkeersgeluid te verminderen Rijswijk heeft een slechte luchtkwaliteit, dit kwam ook naar voren in het onderzoek van de GGD over de luchtkwaliteit in de regio Haaglanden (Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden, 2023). Op het gebied van bodem heeft de gemeente meer bevoegdheden gekregen per 1 januari 2024, wat leidt tot hogere uitgaven. Klimaatverandering brengt grote uitdagingen met zich mee, vooral in combinatie met de verstedelijking in de komende jaren. Rijswijk ligt in een gebied dat meer te maken krijgt met extremer weer, zoals hogere temperaturen, hevige regen en ook droogte. Dit kan schade veroorzaken aan gebouwen en wegen en heeft negatieve gevolgen voor de natuur.

Dit kan de leefbaarheid van de inwoners van de stad verminderen.

Volksgezondheid en Milieu 77

Dit onderdeel van het taakveld Milieubeheer richt zich op het beperken van deze risico's, het bevorderen van een gezonde en groene leefomgeving, en het vergroten van de bewustwording bij de inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers van Rijswijk. Wat willen we bereiken? De gemeente heeft als doel een gezonde en veilige leefomgeving voor bewoners, bezoekers en ondernemers. De gemeente wil de milieukwaliteit verbeteren en waarborgen, met aandacht voor belangrijke milieuthema's zoals bodem, lucht, geluid, geur en externe veiligheid. Een belangrijk doel is het verminderen van wegverkeerslawaai en het verbeteren van de luchtkwaliteit, waarbij we specifiek bijdragen aan de doelstellingen van het Schone Lucht Akkoord, gericht op een 50% gezondheidswinst ten opzichte van 2016. Daarnaast zetten we ons in voor het realiseren en behouden van een goede bodemkwaliteit, zodat de bodem veilig en duurzaam kan worden gebruikt. We willen dat Rijswijk klimaatbestendig en waterrobuust is. Samen met onze inwoners en partners streven we naar een toekomst waarin Rijswijk een gezonde en leefbare stad blijft.

Wat gaan we daarvoor doen? Naast dat milieuaspecten zoals bodem, geluid, gezondheid en omgevingsveiligheid een belangrijk onderdeel zijn van de integrale beoordeling en ontwikkeling van ruimtelijke plannen en projecten, zet de gemeente ook een reeks duidelijke acties en maatregelen in om de milieukwaliteit te verbeteren. De gemeente: • Start in 2025 met het aanpassen of opstellen van beleidsregels voor geluid, bodem, geur en externe veiligheid volgens de Omgevingswet; • Voert milieuzones in om de luchtkwaliteit te verbeteren, waaronder de nieuwe milieuzone aan de Prinses Beatrixlaan en de uitbreiding van de milieuzone op de Haagweg; • Voert het actieplan geluid en het saneringsprogramma wegverkeerslawaai uit door bronmaatregelen, zoals stille wegdekverharding, te integreren met het wegenonderhoudsprogramma. • Voert het actieplan luchtkwaliteit en het Schone Lucht Akkoord (SLA) uit; • Verkent in het kader van het SLA de mogelijkheden van schoon en emissieloos bouwen (zeroemissie mobiele werktuigen); • Werkt samen met de regio Haaglanden en de GGD aan regionaal beleid voor gevoelige groepen en uitvoeringsprojecten voor bijvoorbeeld houtstook; • Treft beheersmaatregelen voor de aangetroffen bodemverontreiniging bij volkstuinvereniging Ons Ideaal; • Neemt milieuregels op in het omgevingsplan; • Voert een inruilregeling uit voor brom- en snorfietsen van voor 2011.

We voeren de Rijswijkse Adaptatiestrategie en Aanpak voor Klimaatverandering (RAAK, raadsbesluit 29-6-20, RB 23.048) uit. Dit is onze aanpak voor de periode 2023-2030. De belangrijkste punten voor 2025 zijn als volgt: 1. Klimaatrisico’s in kaart brengen: We werken aan het bijwerken van de Klimaatatlas en het uitvoeren van nieuwe stresstesten om actuele risico’s in kaart te brengen. Ook voeren we haalbaarheidsonderzoek uit naar een Urban Waterbuffer. 2. Risicodialogen voeren: We blijven in gesprek met ondernemers en organisaties om klimaatmaatregelen te nemen. We zetten bestaande samenwerking door genaamd Focusaanpak (met lokale corporaties en het Hoogheemraadschap van Delfland). 3. Uitvoeringsstrategie vaststellen en herijken: We geven uitvoering aan het amendement “kosten van een klimaatbestendig Rijswijk in beeld” (d.d. 27-6-2023) 4. Meekoppelkansen benutten: We zoeken naar meekoppelkansen voor klimaatadaptatie met andere opgaven, zoals verduurzaming gemeentelijk vastgoed, renovatie van scholen en het verbeteren van de openbare ruimte. 5. Stimuleren en faciliteren: We gaan ook in 2025 door met Steenbreek Rijswijk en blijven zowel inwoners, als ondernemers en scholen informeren over het belang van groen en water. Ook stimuleren we het toepassen van het convenant Bouw adaptief en de Landelijke Maatlat in alle ruimtelijke projecten, waarbij de gemeente nu een faciliterende rol inneemt.

Samenwerking

Volksgezondheid en Milieu 78

met het Hoogheemraadschap Delfland wordt ook in 2025 gebruikt om lokale stakeholders zoals woningcorporaties te betrekken bij de toepassing van deze afspraken.Tot slot zetten wij het samenwerkingstraject met de regio Delfland voort, om de effectiviteit van klimaatadaptieve maatregelen beter te monitoren. In 2024 is al een integraal team van experts samengesteld om regionale/lokale doelen te formuleren, en dit initiatief wordt in 2025 voortgezet. 6. Reguleren en borgen: We ontwikkelen en handhaven regelgeving die de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van Rijswijk bevordert. Zo passen de Verordening afvoer hemelwater Rijswijk toe, waarbij bij ontwikkelingen een waterberging moet worden aangelegd op eigen terrein (Raadsbesluit d.d. 22-9-2022, RV22-015, corsanummer 22.053763). Onze ambities vanuit RAAK strategie worden geborgd in visies en plannen, zoals het Warmteprogramma, de Omgevingsvisie en -plan. We ontwikkelen ruimtelijke ontwikkelkaders en stellen deze vast, om vanaf de eerste planvorming klimaatadaptatie mee te nemen, zoals een PvE klimaatadaptief bouwen en een leidraad voor het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte. 7. Handelen bij calamiteiten: Klimaatbestendig Rijswijk zal niet mogelijk zijn zonder calamiteitenplannen. Die zijn nodig om de risico’s tijdens hittegolven en andere extreme weersomstandigheden te beperken.

Vanaf 2025 stoppen we echter met het ontwikkelen van deze calamiteitenplannen. Dit is het gevolg van het terugdraaien van beschikbaar gesteld budget. In 2024 is dan alleen de eerste versie van het Lokaal Hitteplan opgesteld en dat is dan ook de laatste versie die niet meer jaarlijks wordt bijgewerkt. Er is geen verdere ontwikkeling van nieuwe calamiteitenplannen voorzien om inwoners en bezoekers weerbaar te maken tegen extreem weer en andere klimaat gerelateerde incidenten. In de begroting voor 2025 is €43.000 gereserveerd voor uitgaven die te maken hebben met milieu. Dit bedrag gebruiken we voor verschillende milieuprojecten en beleidsontwikkelingen. De gemeente gebruikt een deel van dit budget voor de milieukundige begeleiding voor het nemen van beheersmaatregelen bij volkstuinvereniging Ons Ideaal. De gemeente besteedt daarnaast een deel van dit geld aan het opstellen van beleidsregels voor bodem en geluid. Voor het verbeteren van de luchtkwaliteit wijst de gemeente een deel van het budget toe aan uitbestede werkzaamheden voor het project rond houtstook en aan externe inhuur voor het ontwikkelen van beleid voor gevoelige groepen. De voorbereidingen voor de invoering van de milieuzones in Rijswijk, in het bijzonder voor de Haagweg en de Prinses Beatrixlaan, zullen in 2025 doorgaan, gefinancierd uit het gereserveerde budget voor dit project.

Er is eerder budget gereserveerd voor het opzetten van een milieuzone voor brom- en snorfietsen. Uit dit budget zal de sloop- of inruilregeling worden betaald. In 2025 gaat de gemeente een aanvraag indienen voor een SpUk-subsidie om aanvullende financiering voor de sloop- of inruilregeling te verkrijgen. De jaarlijkse kosten voor het programma Klimaatadaptatie waren oorspronkelijk begroot op €350.000. Zoals in de Kadernota 2025 staat, stelt de gemeente voor om met ingang van 2025 €60.000 te bezuinigen. Deze bezuiniging zal ten koste gaan van de financiering aan scholen voor groenblauwe schoolpleinen (onder het onderdeel "Stimuleren en faciliteren") en van het ontwikkelen en vernieuwen van calamiteitenplannen (onder het onderdeel "Handelen bij calamiteit"). Voor klimaatadaptatie blijft dan vanaf 2025 €290.000 jaarlijks beschikbaar. In 2025 wordt rekening gehouden met een bijdrage van €10.000 (inclusief BTW) van het Hoogheemraadschap Delfland voor het helpen uitvoeren van Steenbreek-acties op het Klimaatplein. Voor het onderzoek naar de Urban Waterbuffer is financiering beschikbaar gesteld via de Voorziening Riolering, zoals besloten door de Raad bij de behandeling van het raadsvoorstel Groenbeheerplan 2024-2028 (RV 23-102, 30-1-2024).

Beleidsproduct 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Wat willen we bereiken? Rijswijk heeft drie begraafplaatsen: Oud Rijswijk aan de Sir Winston Churchilllaan, Eikelenburg aan de Eikelenburglaan (tevens crematorium) en Heilige Bonifatius aan de Van Vredenburchweg. De eerste twee zijn eigendom van de gemeente, waarbij het beheer en onderhoud is uitbesteed aan

Volksgezondheid en Milieu 79

uitvaartorganisatie DELA. De derde begraafplaats wordt beheerd en onderhouden door de Rooms Katholieke Kerk. Wat gaan we daarvoor doen? • Realiseren van voldoende begraafcapaciteit • We voeren een degelijke administratie en contractenbeheer (tijdig verlengen van contracten).

Volksgezondheid en Milieu 80

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Ambitie Visie Met ruim 10.000 geprogrammeerde nieuwbouwwoningen voor de komende 10 tot 15 jaar levert Rijswijk een belangrijk aandeel in de regionale woningbouwopgave. We stemmen hierover af met de Rijksoverheid, de Provincie en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Dit helpt het woningtekort verminderen en laat de gemeente groeien. De groei biedt nieuwe kansen, maar vraagt ook om investeringen in de leefomgeving en voorzieningen. Een goede leefomgeving is belangrijk om een prettige woon- en werkgemeente te zijn. Rijswijk is een groene gemeente die goed bereikbaar is en waar bedrijven kunnen floreren. De gemeente wil de groei van de stad optimaal ondersteunen en de gestelde doelen voor volkshuisvesting, werkgelegenheid en leefbaarheid bereiken. Met dit programma werkt de gemeente aan het maken en uitvoeren van plannen om (nieuwe) bewoners passende en betaalbare huisvesting te bieden, met aandacht voor een duurzame en plezierige leefomgeving. Het doel is een groene, bereikbare stedelijke leefomgeving te behouden en te versterken. De gemeente streeft naar een breed en passend aanbod van woningen en voorzieningen, met aandacht voor multifunctionaliteit van gebieden en het optimaal benutten van beschikbare ruimte.

Programma 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing is onderverdeeld in drie taakvelden; 8.1 Ruimte en leefomgeving, 8.2 Grondexploitaties en 8.3 Wonen en bouwen. 8.1 Ruimte en leefomgeving In dit taakveld staat de kwaliteit van de fysieke leefomgeving centraal. De gemeente wil dat Rijswijk een stad is waar het voor iedereen prettig wonen en werken is. Dit is geen makkelijke opgave gezien de grote druk op de beschikbare ruimte. De gemeente faciliteert de bevolkingsgroei maar behoudt en verbetert tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij speelt aandacht voor sociale cohesie ook een belangrijke rol, in de vorm van bijvoorbeeld het stimuleren van ontmoeten in openbare ruimte en realisatie van collectieve ruimtes, aandacht voor toegankelijkheid en nabijheid van bijvoorbeeld voorzieningen en werkgelegenheid. De ontwikkeling van Rijswijk tot een moderne, duurzame en groene stad vraagt om een integrale aanpak. Ons groenbeleid speelt hierin een belangrijke rol. Deze integrale benadering is ook de insteek van de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden. De implementatie van de Omgevingswet brengt uitdagingen met zich mee maar biedt ook kansen. In de omgevingsvisie werkt de gemeente haar integrale visie op de fysieke leefomgeving uit. Vanuit de doelstellingen in de omgevingsvisie worden vervolgens de opgaven in het fysieke domein opgepakt.

De omgevingsvisie vormt daarmee ook de basis voor het omgevingsplan. Daarnaast werkt de gemeente aan het verbeteren van processen en de digitale toegankelijkheid voor bewoners. 8.2 Grondexploitaties (niet bedrijventerreinen) Het merendeel van de gebieds- danwel woningbouwontwikkelingen in Rijswijk vindt plaats op gronden in eigendom van particulieren of ontwikkelaars. De gemeente speelt hierbij een faciliterende rol. De gemeente heeft drie lopende grondexploitaties: RijswijkBuiten, Eikelenburg en Molenhof. Deze grondexploitaties worden in dit taakveld verantwoord. 8.3 Wonen en bouwen De vraag naar woonruimte is groot. Daarom blijft de gemeente inzetten op woningbouw, met aandacht voor zowel het aantal woningen, verschillende woningtypes en gemengde wijken, naast inzet op de energietransitie in de gebouwde omgeving. De gemeente richt zich op passende huisvesting voor

81

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

verschillende doelgroepen, waarbij betaalbaarheid in zowel de koop- als huursector belangrijk is. Ook zorgt de gemeente voor passende huisvesting en voor diverse aandachtsgroepen. Samenvatting Dit programma geeft inzicht in beleidsproducten die bijdragen aan onze ambitie op het gebied van volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing en de financiële gevolgen hiervan. Om de bij dit programma behorende ambitie te realiseren, zijn kerndoelen gesteld binnen de verschillende gerelateerde taakvelden. Deze doelen worden ondersteund door concrete acties die de gemeente de komende jaren zal uitvoeren. De kerndoelen per taakveld zijn: 8.1 Ruimte en leefomgeving Groen Het versterken van de groenstructuur en bijdragen aan het herstel van de biodiversiteit in Nederland Regionale samenwerking Het bouwen aan een toekomstbestendige, innovatieve en economisch krachtige metropool waar kwaliteit en brede welvaart centraal staan, zonder de kwantitatieve opgave in het gebied uit het oog te verliezen. Programma Stadsontwikkeling Het in balans houden van de kwalitatieve en kwantitatieve ontwikkeling van de stad. 8.2 Grondexploitaties (niet bedrijventerreinen) Uitvoeringgeven en afronden van de lopende grondexploitaties Aantrekkelijke en duurzame ontwikkelingen realiseren voor woningbouw, bedrijfs- en kantoorgebouwen, en maatschappelijke voorzieningen.

8.3 Wonen en bouwen Actualiseren beleid en beleidsuitvoering inclusief nieuwe taken Een passend woningaanbod voor alle huidige en nieuwe bewoners en voorbereid zijn op de nieuwe taken voor de gemeente vanuit de Wet goed verhuurderschap en de Wet betaalde huur. Realisatie Stadsas (facilitaire gebiedsontwikkelingen) De gemeente wil economische functies in de Stadsas behouden en een kwaliteitsimpuls geven. Daarnaast kan de gemeente belangrijke (regionale) ruimtelijke opgaven, zoals wonen, een plek geven in de Stadsas en zoveel mogelijk groene gebieden behouden. Realisatie en verkoop losse gebieds- en locatieontwikkelingen Naast de gebiedsontwikkelingen dragen ook kleinere zelfstandige ontwikkelingen bij aan een passend woonaanbod en een prettige leefomgeving. Energietransitie In 2050 wordt de gebouwde omgeving verwarmd met duurzame energie in plaats van aardgas.

82

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

Indicatoren Indicatoren Oplevering nieuwe woningen per 1000, tussen haakjes totaal aantal opgeleverde woningen 1 VERPLICHT % (zelfstandige) sociale huurwoningen in bezit van een toegelaten instelling (corporatie) als aandeel van de totale woningvoorraad 1 % geprogrammeerde (zelfstandige) sociale huurwoningen in bezit van een toegelaten instelling als aandeel van het totale woningbouwprogramma1 Aantal toegevoegde tijdelijke wooneenheden (flexwoningen) Aantal gasloze/Nul op de meter (NoM) woningen (jaarlijks toegevoegde aantal) Hernieuwbare elektriciteit (%) VERPLICHT Gemiddelde WOZ waarde (duizend euro) VERPLICHT Gebieds(deel)visies en bestemmingsplannen / wijzigingen omgevingsplan / BOPA's Demografische druk2

Realisatie Streefwaarde 2023 2024

2025

2026

2027

2028

11,2

31,3

29,9

24,9

34,6

86,0

(344)

(967)

(952)

(818)

(1163)

(2993)

28,3%

27,5%

27,8%

28,0%

28,4%

28,4%

50%

4,5%

35,2%

39,7%

37,6%

28,8%

67

344

440

0

0

0

344

967

952

818

1.163

2.993

5%

6%

7%

8%

9%

heffingen

heffingen

heffingen

heffingen

heffingen

heffingen

1/7

2/9

2/8

1/8

1/8

1/8

heffingen

heffingen

heffingen

heffingen

heffingen

heffingen

1 Oplevering per duizend bestaande woningen maakt vergelijking met andere gemeenten mogelijk. 2 Verhouding van het aantal jongeren en ouderen t.o.v. de categorie 20 tot 64

Wat gaat het kosten? Exploitatie (meerjarig): (bedragen x € 1.000)

Jr.rek.

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 8.1 Ruimte en leefomgeving 8.1 Ruimte en leefomgeving Saldo 8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) 8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) Saldo 8.3 Wonen en bouwen 8.3 Wonen en bouwen Saldo Totaal Lasten Totaal Baten Saldo Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

Lasten Baten

2023

Raming na wijziging 2024

2025

2026

2027

2028

2.632 1.393 -1.239

8.461 6.763 -1.699

8.140 6.652 -1.488

3.895 535 -3.360

1.483

1.480

-1.483

-1.480

8.435

12.682

26.303

33.092

22.357

15.332

11.904 3.469 5.239 4.481 -757 16.305 17.778

12.630 -52 4.622 4.805 183 25.766 24.198

26.110 -193 5.554 5.146 -407 39.997 37.909

32.899 -193 5.667 4.386 -1.281 42.654 37.819

22.164 -193 5.452 4.236 -1.216 29.293 26.400

15.139 -193 5.458 4.246 -1.212 22.270 19.385

1.473

-1.568

-2.089

-4.834

-2.892

-2.885

Lasten Baten

Lasten Baten

83

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

Toelichting op de afwijkingen Programma / beleidsproduct (bedrag x € 1.000) Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 8.1 Ruimte en leefomgeving Faciliterende projecten: De afwijkingen ten op zichte van de begroting 2024 heeft vooral betrekking op het feit dat de opbrengsten en lasten sterk verschillen per jaar. De ontvangsten van de ontwikkelaars en de lasten zijn onderhevig aan de voortgang van het project. 8.3 Wonen en bouwen In 2024, overeenkomstig besluit kadernota 9 juli 2024, is een eenmalige korting op het werkbudget energietransitie gerealiseerd. Eenmalig en als gevolg van een vertraging in de planning van het opstellen van het soortenmanagementplan ("vleermuizen"). De europese aanbesteding is intussen gerealiseerd, de opdracht start in januari 2025. Gemeenten en provincies hebben zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord. Uit het Klimaatakkoord vloeit een aantal taken voort voor de decentrale overheden. Hiervoor heeft het kabinet in de loop van 2023 met een tijdelijke regeling CDOKE uitvoeringsmiddelen beschikbaar gesteld (specifieke uitkering) met als doel om gemeenten en provincies de ruimte te geven om een organisatie op te bouwen gericht op het uitvoeren van de klimaat- en energietaken (eigen medewerkers, externe inhuur en onderzoek).

Met de halfjaarrapportages 2024 zijn de overgebleven middelen van 2023 (opstartjaar) begroot in latere jaarschijven als dekking voor uitgaven aan m.n. personeel maar ook onderzoek. Daarbovenop heeft het Rijk besloten om de uitkering m.b.t. 2024 en 2025 te indexeren. Het woningisolatieprogramma van de gemeente Rijswijk is begin 2024 van start gegaan. Het is de verwachting dat de subsidie uitbetalingen en het daaraan gekoppelde budget een stijgende lijn zal vertonen in de eerste jaren. De oorzaak ligt in de langere doorlooptijd die de meeste VvE’s nodig hebben om tot besluitvorming te komen en de uiteindelijke verduurzaming te realiseren. Gemeentelijk vastgoed: De afwijking bij de baten in begroting 2025 heeft betrekking op het feit dat er geen verkopen zijn begroot in 2025. Leges en retributies: € 760.000 meer opbrengsten begroot ten op zichte van van 2024. Verwachting in 2025 is meer opbrengsten te genereren bij afgifte bouwvergunningen bij de faciliterende projecten. Implementatie omgevingswet: De implementatie van de omgevingswet is nagenoeg afgerond en gaat over naar de reguliere lijn team Ruimte. Dit verschil wordt veroorzaakt door de doorbelastingen. De toelichting daarover is beschreven bij beleidsproduct 0.4 Overhead onder de personele lasten. Overige

Baten 57

Lasten 1.588

-321 -110

100

418

418

712

-800 760

-559 1.113 -87

Beleidsproduct 8.1 Ruimte en leefomgeving Wat willen we bereiken? 8.1.1 Implementatie Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Gemeenten moeten voor de volledige invoering de komende jaren verschillende stappen zetten. De gemeente voldoet aan de nieuwe wettelijke verplichtingen en werkt in 2025 aan de aanpassingen van werkwijzen voor de verdere invoering van de wet. Zo draagt de gemeente bij aan een veilige en gezonde leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. De Omgevingswet heeft vier verbeterdoelen: • Het omgevingsrecht inzichtelijker, voorspelbaarder en gebruiksvriendelijker maken. • Een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving bevorderen in beleid, besluitvorming en regelgeving. • Meer bestuurlijke afwegingsruimte bieden door een actieve en flexibele aanpak mogelijk te maken. • De besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving versnellen en verbeteren

84

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

8.1.2 Groenbeleid en biodiversiteit Groen is een belangrijk deel van de identiteit van Rijswijk. De gemeente combineert de groei van de stad met het versterken van de groenstructuur. Nieuwe ontwikkelingen verbeteren de groenstructuur met als doel de biodiversiteit te vergroten. Als er toch groen verdwijnt, compenseert de gemeente dit. Het nieuwe groenbeleid is een bouwsteen van de omgevingsvisie. Hierin legt Rijswijk de nadruk op een sterke bomen-, natuur- en recreatiestructuur, zowel regionaal als lokaal. De gemeente pakt knelpunten in deze structuren aan en kijkt daarbij ook naar de bredere samenhang met het kustlandschap van Zuid-Holland. Belangrijke onderdelen zijn de buitenplaatsen op de strandwal, de parkenreeks met het slagenlandschap, en de verbinding met de Vliet en Zweth in het Nationaal Park Hollandse Duinen. Daarnaast wil Rijswijk meer kleur en variatie in het groen. Bij groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie zijn beleid, ontwerp en beheer van de openbare ruimte sterk met elkaar verbonden. Daarom worden mogelijkheden en onmogelijkheden goed met elkaar afgestemd. Onderhoud, beheer en inrichting openbare ruimte zijn nader uitgewerkt in programma 5, Sport, cultuur en recreatie. De gemeente Rijswijk wil bijdragen aan het herstel van de biodiversiteit in Nederland. We vinden het belangrijk dat fysieke maatregelen groen-, woon- als werkgebieden bijdragen aan een natuurinclusieve stad.

Natuurbeleving is belangrijk voor onze (nieuwe) bewoners, zowel in groengebieden als dicht bij huis. Onze grote groengebieden mogen ook ingezet worden voor recreatie, zodat zeer kwetsbare gebieden in de regio worden ontlast. 8.1.4 Regionale samenwerking De nadruk van de regionale samenwerking op het gebied van ruimte zal de komende jaren liggen op samenwerking binnen het programma NOVEX. De wereld van het fysieke domein is in transitie. Een groot aantal opgaven dient zich gelijktijdig aan, zoals: het woningtekort, de stikstofcrisis, de energietransitie, een tekort aan werklocaties, de klimaatverandering, de transitie naar een circulaire economie, de mobiliteitstransitie, versterking biodiversiteit, verbetering luchtkwaliteit, verbetering leefomgeving, verbeteren van het voorzieningenniveau etc. De opéénstapeling van opgaves in combinatie met beperkte ruimte, financiële middelen en capaciteit maakt dat scherpe keuzes nodig zijn in de aanpak van die opgaven. Deze opgaven worden door alle overheden samen opgepakt vanuit het nationale programma NOVEX. Vanuit het programma wordt gewerkt aan samenhang in het ruimtelijke beleid en het versnellen van de uitvoering door te sturen op heldere voorwaarden en concrete uitvoeringsafspraken. Het programma NOVEX heeft twee sporen: regie per provincie en de gebiedsgerichte regie in NOVEX-gebieden.

Rijswijk maakt onderdeel uit van NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad. 8.1.5 Programma Stadsontwikkeling Het Programma Stadsontwikkeling heeft als doel om de kwalitatieve en kwantitatieve groei van de stad in balans te houden. Dit programma is projectoverstijgend en legt de focus op het inzichtelijk maken en adresseren van integrale, projectoverstijgende maatregelen die bijdragen aan een meer leefbare, bereikbare en toekomstbestendige stad. Hierbij valt te denken aan maatregelen op het gebied van bereikbaarheid, groen, wateroverlast, maar ook sociale cohesie en voldoende voorzieningen. Het programma ligt sinds half 2023 echter stil, vanwege een gebrek aan capaciteit. Het programma zal nu opnieuw worden opgestart en inhoudelijk worden verbreed, door bijvoorbeeld de coördinatie van de uitvoeringsagenda van omgevingsvisie bij het programma onder te brengen.

85

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

Wat gaan we daarvoor doen? 8.1.1 Implementatie Omgevingswet De gemeente gebruikt de mogelijkheden van de Omgevingswet om de doelen te bereiken. De komende jaren past de gemeente, tijdens de transitieperiode, stap voor stap de instrumenten en werkprocessen aan voor een succesvolle invoering van de wet. De gemeente stelt in 2025 de omgevingsvisie vast. Dit is de integrale visie op de fysieke leefomgeving van Rijswijk. De omgevingsvisie vormt na vaststelling het afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen. De omgevingsvisie is ook de basis voor het Omgevingsplan Rijswijk en voor mogelijk op te stellen programma's waaronder het verplichte ‘Actieplan Geluid’, ‘Saneringsprogramma wegen onder beheer van de gemeente’ en ‘Programma bij (dreigende) overschrijding omgevingswaarde' (zie ook programma 7). Bij nieuwe inzichten passen we de omgevingsvisie (gedeeltelijk) en periodiek aan. Vanaf de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024, heeft Rijswijk automatisch een tijdelijk omgevingsplan ‘van rechtswege’ gekregen. Dit plan bevat onder meer de bestaande bestemmingsplannen, beheersverordeningen en nieuwe regels over bouwen en milieu die van het Rijk naar de gemeenten zijn overgegaan. Uiterlijk 31 december 2032 moet de gemeenteraad het nieuwe Omgevingsplan Rijswijk, hebben vastgesteld. Een samenhangend, actueel plan dat aan de wettelijke vereisten voldoet.

In 2025 stelt de gemeente hiervoor de basisregeling vast, waarin de meest voorkomende activiteiten uniform worden geregeld. Deze regels vormen de basis voor het nieuwe Omgevingsplan Rijswijk. Vervolgens vervangen we met die basisregeling stap voor stap de onder oud recht vastgestelde bestemmingsplannen en beheersverordeningen. Dat doen we per gebied en over een periode van meerdere jaren. Rijswijks Initiatieven Overleg en Omgevingstafel Het Rijswijks Initiatieven Overleg (RIO) is in het leven geroepen om vroegtijdig en volgens een vaste werkwijze ruimtelijke initiatieven te beoordelen op (bestuurlijke) wenselijkheid en maatschappelijke meerwaarde. Wenselijke initiatieven worden vervolgens op één of meerdere Omgevingstafels door verschillende vakspecialisten op haalbaarheid beoordeeld. Door dit proces wordt een duidelijk en samenhangend advies aan initiatiefnemers meegegeven. Deze werkwijze is nu standaard voor complexe aanvragen. De gemeente blijft deze manier van werken voortdurend volgen en verbeteren om de kwaliteit, snelheid en service te optimaliseren. Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) De gemeente zet de regels van het omgevingsplan om in toepasbare regels en legt deze vast in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Toepasbare regels zijn begrijpelijke vertalingen van juridische regels die toegankelijk zijn via het Omgevingsloket. Voor de meest voorkomende aanvragen is dit al gebeurd.

De komende jaren past de gemeente toepasbare regels aan wanneer beleid wijzigt en wordt het regelbestand aangevuld op basis van behoefte. 8.1.2 Groenbeleid en biodiversiteit De gemeente pakt dit beleidsproduct integraal aan. De acties die we ondernemen ondersteunen zowel onze doelen voor groenbeleid als voor biodiversiteit. Natuurwaardekaart De gemeente stelt in 2025 een Natuurwaardekaart op. Hierin staat per gebied welke doelsoorten en doelbiotopen we willen versterken. De gemeente beschrijft de benodigde natuurinclusieve maatregelen en hoe deze worden uitgevoerd en onderhouden. De al uitgevoerde natuurinclusieve maatregelen staan hier ook in. Dit biedt de basis om structureel te kunnen meten of de gewenste

86

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

voorzieningen aanwezig zijn en goed beheerd worden. Dit monitoringsprincipe wordt uitgewerkt in de Natuurwaardenkaart. De gemeente werkt de landelijke gedragscodes voor flora- en fauna uit voor de lokale situatie in Rijswijk. Zo voorkomt of beperkt de gemeente negatieve effecten op (lokale) populaties van planten en dieren. Regionale samenwerking groen en natuur: Nationaal Park Hollandse Duinen Het Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD) is een belangrijke partner voor Rijswijk. NPHD helpt om onze ambities af te stemmen en te verbinden met die van de regio. Via NPHD werken we samen met belangrijke partners zoals de buurgemeenten, de Provincie, Staatsbosbeheer, het Zuid-Hollands Landschap, Natuurmonumenten, Naturalis, IVN, en Stichting Duinbehoud aan onze ambities. Zo zijn fase 1 en 2 uit het Uitvoeringsprogramma Landgoederenzone ook onderdeel van het uitvoeringsprogramma van NPHD. De verantwoordelijkheid en coördinatie van de uitvoering van de projecten blijft hierbij in nadrukkelijk bij de Gemeente liggen. Regionale samenwerking groen en natuur: Vlietzone De Provincie Zuid-Holland heeft het initiatief genomen om de kwaliteit van de groen-blauwe verbinding Vliet (van Leiden tot Delft) te verbeteren. Dit omvat groen, natuur, landschap, beeldkwaliteit, recreatie, leefbaarheid, klimaat en mobiliteit.

De gemeente steunt de hoofduitgangspunten van deze ambities en gebruikt ze om onze lokale projecten, zoals Pasgeld en Havenkwartier, een kwaliteitsimpuls te geven. De gemeente werkt samen met de Provincie aan het uitvoeringsprogramma. 8.1.4 Regionale samenwerking Op provinciaal niveau wordt de komende jaren gewerkt aan de doorontwikkeling van het Ruimtelijk Voorstel. In het Ruimtelijk Voorstel heeft de provincie, in overleg met andere overheden, koers bepaald voor de ruimtelijke ontwikkeling van de provincie richting 2050. Deze koers moet de komende jaren verder worden uitgewerkt. Ook deze uitwerking zal weer samen met onder andere gemeentes plaatsvinden. Het ruimtelijk voorstel en de uitwerking ervan heeft de status van beleidsvoornemen. Het is aan alle overheden om dit te vertalen in hun eigen omgevingsbeleid. Binnen NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad zal in 2025 de uitvoeringsagenda worden opgeleverd. Deze uitvoeringsagenda volgt op het ontwikkelperspectief voor NOVEX Zuidelijke Randstad dat in 2024 is opgeleverd. In het ontwikkelperspectief beschrijven betrokken partijen gezamenlijk het toekomstperspectief op de ontwikkeling van de Zuidelijke Randstad als toekomstbestendige metropool. Doel van de uitvoeringsagenda is om te komen tot gedragen, haalbare en toepasbare acties die bijdragen aan de realisatie van in het ontwikkelperspectief gestelde doelen en ambities.

De uitvoeringsagenda is het startpunt van een intensieve samenwerking tussen de partijen die werken aan de toekomst van NOVEX Zuidelijke Randstad. 8.1.5 Programma Stadsontwikkeling Naast het bewaken van de balans tussen de kwantitatieve en kwalitatieve groei van de stad, bestaat ook de wens om nieuwe taken onder te brengen bij het Programma Stadsontwikkeling. Zo bestaat bijvoorbeeld het voornemen de uitvoering van het uitvoeringsprogramma van de Rijswijkse omgevingsvisie vanuit het programma te gaan coördineren. De opdracht voor het programma stadsontwikkeling zal hiervoor moeten worden herzien. Ook zal een programmaplan worden opgesteld. In dit programmaplan zal onder meer worden uitgewerkt welke ambities en doelen we vanuit het programma nastreven en welke inspanningen en middelen hiervoor nodig zijn.

Beleidsproduct 8.2 Grondexploitaties (niet-bedrijventerreinen) Wat willen we bereiken? In samenwerking met marktpartijen wil de gemeente aantrekkelijke en duurzame ontwikkelingen realiseren voor woningbouw, bedrijfs- en kantoorgebouwen, en maatschappelijke voorzieningen. Dit zorgt ervoor dat (toekomstige) bewoners en gebruikers plezierig kunnen wonen, werken en recreëren.

87

Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

Wat gaan we daarvoor doen? De gemeente gebruikt de Grondprijzenbrief bij het uitgeven van bouwrijpe grond. Deze brief legt uit hoe de grondprijzen worden bepaald en schrijft de verkoopprijzen voor. In sommige gevallen doen we een taxatie als dat nodig is. Hieronder de status van de lopende grondexploitaties: RijswijkBuiten Deze grondexploitatie betreft de lopende gebiedsontwikkeling Rijswijk buiten, ten zuiden van de A4. Vanwege de omvang en impact op de gemeentelijke financiën wordt deze grondexploitatie apart toegelicht in de paragraaf RijswijkBuiten. Eikelenburg Deze grondexploitatie betreft de gebiedsontwikkeling nabij Eikelenburg, waar sinds ongeveer 2010 een nieuwe wijk van zo'n 300 woningen is gerealiseerd. De gemeente heeft een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) gesloten met de ontwikkelende partij. In deze overeenkomst zijn afspraken gemaakt over de woningbouwlocatie. De verwachting is dat de laatste woningen eind 2025 klaar zijn en het openbaar gebied volledig is aangelegd. Standplaats Molenhof Deze grondexploitatie betreft de ontwikkeling van één extra woonwagenstandplaats op woonwagencentrum Molenhof binnen de bestaande structuur. De gemeente zorgt voor de aanpassing van het ruimtelijk kader, maakt de grond bouw- en woonrijp en verzorgt de gronduitgifte.