concept- verslag Forum Samenleving en Stad 26-01-2021 (vervolg van 21-01-2021)

Is daar al meer bekend hoe er met onze moties wordt omgegaan door de RES-regio? In deze voortgangsrapportage zien we die nog niet terug, en we zouden vragen of er met de toen ingebrachte punten rekening wordt gehouden? Van de voortgangsrapportage staat op pagina 6 dat er een adviesbureau de opdracht is gegeven de communicatie en participatie te doen. We vragen ons af: waarom doet de gemeente dit niet zelf? En is bij die opdracht ook meegegeven dat ze zoveel mogelijk rekening moeten houden met wat goed is voor de Rijswijkers van Rijswijk? Wij zijn een beetje bang dat het wellicht een hip marketingverhaal wordt, dus daar willen we graag antwoord op. En er staat nergens iets over de kosten die de verschillende plannen met zich mee gaan brengen, en het gevoel blijft dan een beetje dat we een carte blanche hebben gegeven voor deze plannen. Is er inmiddels al meer zicht op wat deze plannen voor de Rijswijkers gaan kosten? En wellicht voorkomt het ook dat een heleboel mensen diep in de spreekwoordelijke poepzakken zodat ze wellicht nu al kunnen gaan beginnen met wat sparen hiervoor. Dat zou ons idee zijn. Over het plan van aanpak hebben we nog een drietal vragen.

Waarom is bij de doelen 1.3 niet ook het inzichtelijk maken van de algehele kosten van de routes naar het aardgasvrij voor de gemeente en voor de Rijswijkers opgenomen? Kan dit nog toegevoegd worden? En op pagina 5 staat dat de gemeente zich alleen zal richten op bewoners en bedrijven die wel mee willen denken.

Het lijkt erop alsof de gemeente kritische geluiden over de Energietransitie nu niet wil horen of mee wil nemen. Klopt dat? En op pagina 8 tot 11 staan een hoop mooie woorden over participatie, maar bij bewoners staat er alleen maar bij het kopje: informeren. En dan is communicatie ook vooral voor mensen die mee willen doen terwijl er heel veel mensen kritisch zijn op de Energietransitie. Hoe gaat het college met die onvrede om, en om die mensen een stem te geven? En kunnen zij, wanneer gewenst, ook een plek krijgen in de adviesraad? Verder wil ik mij aansluiten met betrekking tot de enquête bij de woorden van mevrouw De Mooij van de VVD. Ik heb het ook ingevuld uiteraard. Niet omdat mijn buurman dat heeft gedaan, maar omdat ik dat zelf boeiend vond. Ik vond het wel lastig daar om kritisch te zijn, want de antwoorden op de vragen worden allemaal erg positief ingestoken, en ik zou ook willen dat daar wat meer ruimte zijn voor de inwoners die toch iets meer een kritische noot hebben. De voorzitter: De fractie van Onafhankelijk Rijswijk. Is die aanwezig? Niet. Dan gaan we naar de eerste termijn van de wethouder, maar ik wil de wethouder even de gelegenheid geven om even de vragen te kunnen bekijken, en daarom dus even te schorsen tot kwart voor elf. Want het zijn natuurlijk een hele hoop vragen die gesteld zijn.

En ik wil in de tweede termijn ook de raadsleden vragen, gezien het tijdstip van de avond, om in de tweede termijn echt even te beperken tot vragen die onbeantwoord zijn of naar uw inzicht onvoldoende beantwoord zijn, en concrete zaken die u de wethouder wilt meegeven. Voor nu schorsen we in ieder geval even tot kwart voor elf. Schorsing Wethouder Keus: En bijzonder veel dank ook voor de uitstekende vragen, en ook de adviezen die worden meegegeven. Heel constructief. En ja, we bespreken vandaag de voortgangsrapportage. Ik heb even gekeken, die is gestuurd naar uw raad in oktober 2020. En dat lijkt niet zo lang geleden, maar ondertussen is de wereld behoorlijk veranderd. In de tussentijd zijn de Verenigde Staten weer aangesloten bij de Parijs klimaatdoelstellingen, en heeft de EU ook even de ambitie tussendoor nog even aangescherpt van 40% reductie in 2030 naar 55%. Dat zijn geen kleine zaken. Zo zie je maar hoe in een korte tijd de wereld toch weer anders eruit komt te zien, dus ook lijkt het wellicht wat achterhaald. Ik denk dat er nog veel aanknopingspunten zijn waar we het vandaag inderdaad over kunnen hebben en u kunt ook het tweede kwartaal van dit jaar ook een volgende voortgangsrapportage weer verwachten, maar ik neem aan dat we… Want ik stel me zo voor dat we hier een aantal thema’s met elkaar dus dan ook hebben besproken. En dat is hartstikke goed.

We kijken dus een stukje terug op wat we gedaan hebben, en waar we mee bezig zijn, en wat eraan zit te komen. De focus inderdaad ligt heel erg op de Transitievisie Warmte en de RES. En ik denk dat er een terecht punt is van de heer De Vries om ook duidelijk te maken in dat proces hoe de wereld er na 2021 eruitziet. Die Transitievisie Warmte die we eind ‘21 opleveren moet natuurlijk een doorkijk geven naar 2030, en eigenlijk ook nog een horizon 2050. Die zal om de zoveel jaar ook weer geactualiseerd moeten worden, maar uit die visie komen natuurlijk ook gewoon concrete uitvoeringsplannen, en die moeten in de tijd natuurlijk ook gewoon worden weggezet. Die moeten natuurlijk concreet worden gemaakt, dus er komt zeker ook een visie voor wat er na het 2021 hoe daar ook concreet mee aan de slag wordt gegaan met die visie die we dan in de raad hebben vastgesteld. Sommige raadsleden wijzen terecht inderdaad naar het proces van de Regionale Energiestrategie, en het concept wat we daarvan hebben besproken. Overigens ik maak een foutje. Ik zeg 40%, maar ik heb het over 49% natuurlijk reductie wat werd beoogd, dat naar 55% is verhoogd. De Regionale Energiestrategie daarvan is de bedoeling dat er 1 juli een RES 1.0, zoals dat dan wordt genoemd, wordt vastgesteld door de raad.

We hebben onlangs dat concept daarvan voor de wensen en bedenkingen in de raad behandeld, en daar in de raad dus moties op in kunnen dienen. Die zijn integraal naar de RESorganisaties gestuurd. Inmiddels is daar ok een concept beantwoording daarvoor opgesteld en zal dat komende donderdag in het bestuurlijk netwerk, die beantwoording, worden vastgesteld en worden doorgeleid naar de colleges. En er ligt inmiddels een collegevoorstel in de maak om dan ook weer de beantwoording door te geleiden naar de raad, zodat die ook nog in de gelegenheid worden gesteld om daar weer op te reflecteren. En ik wou ook graag hier ook nog gebruik maken van de gelegenheid… En die uitnodigingen, als het goed is, via de griffie is ook ontvangen dat er de komende maand ook nog een drietal webinars zal worden georganiseerd vanuit de RES waar stil zou worden gestaan zowel bij de themaelektriciteit als warmte, en ook de wensen en bedenkingen, en de beantwoording daarop. Daar is ook een

onderscheid gemaakt. Een aantal van die moties zagen echt toe op het regionale proces. Een aantal moties meer op lokale aangelegenheden. Daar komen wij zelf als college later ook nog op terug. Maar dan toch om even aan te sluiten bij de vraag van Beter voor Rijswijk: ja, we zien niet zoveel waterstof, en ook niet eigenlijk over kernenergie en thorium. Nou, dat zijn niet Rijswijk de enige geweest die daar een motie over heeft ingediend. Er zijn meerdere gemeentes, gemeenteraden geweest die er aandacht voor hebben gevraagd, en ook daarvoor zal er een beantwoording vanuit de RES komen jullie kant op. En kan daar ook nog op worden gereflecteerd, dus dat zal de komende tijd gaan spelen. Ik zit even te kijken of dat voldoende is voor de RES op dit moment. Ja, en een ander thema wat natuurlijk heel prominent ook de komende tijd zal gaan spelen is de leiding door het midden, of eigenlijk moet ik zeggen WarmtelinQ hoe het nu genoemd wordt. WarmtelinQ is eigenlijk… Wordt gedragen door de Gasunie. Gasunie is een overheid NV. Het Ministerie van Economische zaken heeft gevraagd aan de Gasunie… Het was eerst een project van Eneco, om dat project Leiding door het Midden over te nemen om zo de publieke belangen te borgen.

En dat is wel even een technische exercitie, maar het is wel belangrijk om heel goed dat onderscheid te maken, want ik denk dat de fractie van het CDA daar een aantal hele terechte vragen over stelt waar het, als het gaat over: ja, waar gaat de gemeente nu over, en hoe borgen wij nu ook voor onze inwoners dat zij al die publiekelijke belangen geborgd zijn? Het gaat over betaalbaarheid, maar ook leveringszekerheid. Eigenlijk, moet ik aansluiten ook op de vraag van de heer Van der Meij over landelijke ontwikkelingen. Laat ik eerst even beginnen met een onderscheid maken. Leiding door het Midden WarmtelinQ, is een transportlijn. En feitelijk wat Gasunie doet is vanuit de haven van Rotterdam warm water, heet water, transporteren naar Den Haag. Dat is het tracé. En dan komt weer een stroom water weer terug dat is afgekoeld. Dat is in feite wat zij doen. Dus WarmtelinQ moet je zien als een warmtebron voor gemeenten die daaraan aangesloten willen zijn. Zij zullen dit jaar daarvoor een investeringsbesluit moeten nemen en om die pijp uiteindelijk aan te gaan leggen. En daar mist nog een stuk financiering, en daar kijk concreet WarmtelinQ, en ook EZK naar de gemeente die aan die en het tracé liggen, die potentieel daar gebruik van willen gaan maken.

Nou, daar is dan een discussie over met de gemeente, omdat wij als gemeente vinden dat wij, zoals ik ook in de beantwoording naar het CDA heb aangegeven, wij zijn geen warmtebedrijf, wij zijn geen afnemers, dus wij zijn wel verantwoordelijk voor zo’n visie hoe over wij woningen van het aardgas willen halen, maar wij zijn uiteindelijk geen afnemers. Dus wij hebben ons daarom ook op het standpunt gesteld dat wij geen financiële, dan wel juridische, garanties gaan afgeven aan de Gasunie. Maar uiteindelijk zal die warmte wel getransporteerd moeten worden naar de woning. En daar komt dan de distributie om de hoek kijken. En dat is dan een apart bedrijf zoals het nu geregeld is, zou dat een apart bedrijf moet de die dat voor zijn rekening gaat nemen. En nu wordt het even nog wat complexer, en dat is dat daar belangrijke wetgeving nog steeds bij de regering ligt, en het er ook niet naar uitziet, ook gelet op de politieke omstandigheden bij het rijk - een minister die is vertrokken - dat die Wet collectieve warmtevoorziening, oftewel Warmtewet 2.0, zoals die in de volksmond is gaan heten, dat die nog aangenomen gaat worden voordat wij over die Transitievisie Warmte gaan beslissen.

En dat maakt het wel heel complex, want in die Warmtewet wordt een hoop geregeld, namelijk de gemeente die regierol kunnen gaan invullen, welk wettelijk instrumentarium zij tot hun beschikking krijgen om zaken af te dwingen, maar ook om publieke belangen te borgen, maar ook over de betaalbaarheid. Over hoe warmte uiteindelijk de prijs hoe die wordt samengesteld, en ook hoe zorg wordt gedragen dat dat woonlasten neutraal kan. En die garantie, dat is dan eigenlijk de eerlijke boodschap, die kan dus nu niet worden afgegeven, terwijl wij wel inderdaad de opdracht hebben vanuit het rijk om met een Transitievisie Warmte aan te geven hoe wij als gemeente het voor ons zien welke wijken er van het aardgas afgekoppeld kunnen gaan worden. Dus dat is een complexe, bijna een klassiek kip ei vraagstuk ook: wat moet er nu eerder zijn om aan de slag te kunnen? Waar we ook uiteindelijk met u als gemeenteraad met elkaar zou moeten bepalen welke rol je daar ook in wilt meenemen met die onzekerheid, en tegelijkertijd de commitment om die afspraak uit het Klimaatakkoord met elkaar te bereiken, die inderdaad ook gewoon een plek moeten krijgen in die Transitievisie Warmte dat is gelijk een toezegging aan de heer De Vries – om daar toch invulling aan te geven, en niet kansen te missen.

Want WarmtelinQ zie ik nog steeds als een hele grote kans om een groot deel van onze woningvoorraad van het aardgas af te krijgen, en daarmee dus een substantiële CO2-reductie te kunnen realiseren. Dus daar in dat proces zitten wij met gemeente, provincie, Gasunie, het Ministerie van economische zaken, en dat is een complexe, want nou ja, iedereen kijkt elkaar aan, iedereen wil het project dat het doorgaat, en dat er gewoon een verantwoord besluit kan worden genomen. Maar tegelijkertijd is er gewoon onzekerheid over het laatste stukje wat geïnvesteerd zou moeten worden om ook verantwoord die

investering te kunnen doen. Daarvan kan ik u wel informeren dat partijen bereid zijn om op proces om verder te komen om elkaar meer conform te geven een intentieverklaring met elkaar af te spreken zodat we naar alle partijen toe meer conform kunnen geven om uiteindelijk dat investeringsbesluit … Zodat de Gasunie dat investeringsbesluit kan nemen. En daar informeer ik u later ook graag wat uitgebreider over, en indien daar behoefte bestaat zou ik daar ook wel graag anders met u wat dieper in gesprek ook over willen gaan. Dat over de WarmtelinQ. Ja, complex wat daarbij maak is dus de Warmtewet die we dus niet meer deze kabinetsperiode verwachten, en eer dat er een nieuw kabinet geformeerd zal worden zijn we, denk ik, ook al een tijd alweer vooruit. Dus dat is een onzekerheid waarmee we te maken hebben. De heer Van der Meij, u refereerde ook om daar het onderzoek van de Raad van het Openbaar Bestuur over de uitvoeringslasten. Ja, dat is geen klein bedrag. Het is een substantieel bedrag, omdat om die klimaatafspraken te kunnen realiseren komen we feitelijk behoorlijk wat geld tekort. Dat is wel een realiteit waarmee we nu wel te dealen hebben. Ja, dat is inderdaad een lastige, want uiteindelijk kunnen we het nu nog redelijk financieel de plannen verder uitwerken, maar straks in de concrete uitvoering zal dat wel gaan knellen.

Zeker als je ziet wat een intensieve participatie en betrokkenheid je ook allemaal moet organiseren, dus dat is wel een beperkende factor in dat opzicht. Voorzitter, ik heb het nu over WarmtelinQ gehad. Aantal wetgeving die achterblijft. Onlangs heeft de minister ook de colleges, de gemeente ook geïnformeerd over de stand van zaken met het programma Aardgasvrije woningen. En zoals inderdaad mevrouw De Mooij aangaf: die resultaten blijven wel achter. En de praktijk is ook heel weerbarstig. Ik denk dat het heel goed is om daar kennis van te nemen, dat niet per se cynisch te bekijken, maar echt goed te leren: wat gebeurt er nu in die gemeenten, waar kunnen wij profijt van hebben, en ook leren van de zaken die juist wel goed gaan. Dat lijkt mij heel goed om dat op die manier in te steken en daar niet een koppositie in te gaan nemen. Ik denk ook dat het goed is om te kijken wat om ons heen gebeurt. Onlangs is in de gemeente Den Haag een goed debat geweest over het Stedelijk Energieplan, waarbij ook een aantal interessante moties zijn aangenomen. We zien op het isoleren van, of een isolatiebrigade heet dat, volgens mij. Stoer genoemd. En ook een menukaart, een energiemenukaart, voor elk huis. Nou, ik denk dat ik die wel in de no-regret categorie zou kunnen noemen waarbij je echt als gemeente je meerwaarde kan hebben.

Ik vind dat hele interessante opties die op zijn minst het verkennen waard zijn om te kijken hoe we daar ook in Rijswijk wellicht invulling aan kunnen geven om daar wat actiever, wat meer toenadering te zoeken met hele concrete oplossingen die op korte termijn ook al energiebesparingen op kan leveren, en dus ook een besparing goed voor je portemonnee en voor het comfort. Dus het lijkt me goed om dat nader te onderzoeken. Er ligt ook een motie van D66 die tijdens de behandeling van de RES is ingediend over een investeringsfonds. Ook daar is er al gevraagd om een startnotitie. Daar komen we later ook nog even met een reactie om te kijken of dat misschien wel een weg is ook om die rol te kunnen pakken. Ja, en dat is eigenlijk ook mijn antwoord op de vraag van… Ik moest wel even teruggaan naar de moties over – overigens een hele goede moties, denk ik – van de fractie van de Partij van de Arbeid die ook aansluiten om te kijken hoe we op die manier daar ook invulling aan kunnen geven. Het zal misschien niet helemaal één op één zo aansluiten, maar de geest van de motie, denk ik, dat we daar redelijk in tegemoetkomen, maar dat oordeel laat ik eindelijk uiteraard aan uzelf over.

Ja, om bij de fractie van de Partij van de Arbeid te blijven: u zet het heel erg in, we zien weinig visie en u doet echt het minimale of klopt het dat u meer doet dan alleen maar het minimale? Nou, ik zal misschien even een aantal voorbeelden geven waar we onlangs mee bezig zijn geweest. We hebben een aanvraag gedaan voor de Regeling Reductie Energieverbruik bij het rijk. En ik krijg echt net voor het debat een bericht van de minister binnen. Niet dat we het gekregen hebben, maar wel dat het beschikbaar bedrag van 70 miljoen is verhoogd naar 100 miljoen, omdat de Regeling overvraagd is. Nou, dat stemt wel positief. Daarmee kunnen 60 gemeentes meer bediend worden met die subsidie. Dus daar ben ik hoopvol in dat we die gaan kijken, en dat Rijswijk daarvan kan profiteren om maatregelen te nemen in huis. Vanochtend nog in B&W akkoord gegeven op de intentieverklaring die we met Zon op Rijswijk aan kunnen gaan als het gaat over het tweede project Zonnepanelen op De Altis. Waarbij het dak van de nieuwe sportcomplex beschikbaar wordt gesteld voor zonnepanelen, en waarvoor het voor Rijswijkers mogelijk is om daarop in te schrijven om zo met name die groepen mensen die zelf niet in staat zijn om duurzaam energie op te wekken om hun toch de gelegenheid om dat op die manier voor elkaar te krijgen.

En we zijn intensief ook bezig met het Rijswijk Centre for Sustainable Geo-energy die ook hele interessante innovatieve projecten doet, en ook vraagt aan Rijswijk om daarbij betrokken te zijn, dus… Ja. De heer Paredes (BVR), interruptie: Weet De Altis dat de solderingsregeling is afgeschaft?

Wethouder Keus: Het gaat hier niet per se om of De Altis, en dus wij, gemeente Rijswijk, dat weten. Het gaat erom dat die Zon op Rijswijk, de energiecoöperatie, mensen de gelegenheid geeft om mee te doen in dat project. En die weten heel goed inderdaad van de hoed in de rand als het gaat om wetgeving daaromtrent. Dus dat zal inderdaad wel wat doen wellicht met hun rendement, maar dat is… Nog steeds zien ze daar een interessante businesscase in. Dus ik denk dat dat een mooie win winsituatie is, want het draagt tegelijkertijd bij aan onze doelstellingen voor de Regionale Energiestrategie om ook de beschikbare daken met zonnepanelen te beleggen zodat we ook zelf in staat zijn om steeds zelf meer duurzame energie op te wekken. Dus een mooi voorbeeld van hoe je echt een win winsituatie kan bereiken. Dan had ik de vragen ten aanzien van de corporaties, zowel van het CDA als van de Partij van de Arbeid. Ja, het kan wellicht zijn dat er nu geen hele harde intentieovereenkomst of afspraken liggen. Wij zijn zeer intensief met Vidomis en Rijswijk Wonen en echt heel constructief in overleg in het bijzonder als het gaat om de WarmtelinQ. Corporaties zijn wel potentiële afnemers, geven aan daar veel belang ook bij te hebben om voor hun verduurzamingsoperatie, waar zij wel degelijk ook al een visie hebben en ook concrete plannen om hun voorraad de verduurzamen.

Dus als daar de indruk bestaat dat de corporaties dat niet hebben dan wil ik dat bij deze wegnemen. En dat is zeer constructief. Ook omdat onze belangen gewoon hetzelfde zijn, dus die samenwerking die ervaar ik als zeer positief, en we brengen elkaar ook echt ver, omdat zij ons weer helpen met data over hun vastgoed. En ja, voor ons het beter inzichtelijk maken wat de opgave voor ons is. Wij kunnen ook weer met data hun helpen. En we hebben speciaal voor hun ook een rol misschien wel weggelegd in de stuurgroep samen ook met andere partijen. En de corporatie geeft terecht aan: wij zijn niet de enige vastgoedeigenaars. We willen ook graag vertegenwoordiging van huurbeleggers of van vanuit de VvE’s, dus ik denk dat dat goed is dat we dat op die manier zo organiseren. Dan denk ik eigenlijk dat ik de meeste vragen nu wel heb beantwoord. Ik zie nog inderdaad de vraag van GroenLinks om ook de opbrengsten een plek te geven in de Transitievisie Warmte, niet alleen de kosten. Dat lijkt mij heel goed om dat onderdeel ook gewoon mee te nemen. En ook een toezegging naar D66 over de ELENA-gelden. Volgens mij heeft ook nog een andere fractie geweest om daar… Ik word net geïnformeerd dat er nog geen concrete aanvragen zijn, maar er is wel nu een overleg met provincie en nog twee initiatieven om te kijken hoe die daarvoor ingezet kunnen worden.

De voorzitter: Dan de tweede termijn voor de raad. Ik zou nogmaals willen vragen: beperken tot de openstaande vragen die u heeft, en natuurlijk tot de concrete zaken die u de wethouder wilt meegeven. Het gaat hier niet om een raadsvoorstel, het gaat om een tweetal IB-brieven. Dus als u zich daartoe kunt beperken, bent u vrij om andere dingen te roepen, maar vanuit de voorzitter even het verzoek: beperkt u tot openstaande vragen, en tot concrete zaken die u de wethouder wil meegeven. Dan ga ik naar de heer Kooy. Tweede termijn De heer Kooy (PvdA): Ik ga gewoon mijn vragen stellen. Het is tenslotte gewoon geagendeerd. En ik was net als eerste, dus ik loop even mijn lijstje af. Het is fijn te horen dat de heer El Majjaoui ook op de corporatie stuk aanhaakt. Dat was ook één van onze moties die we in maart hadden ingediend. Wij nog even het stukje over betaalbaarheid voor de laagste inkomens. Dat is inderdaad, volgens mij, ook een motie die we tijdens de RES hebben ingediend. Volgens mij ook met Wij. en GroenLinks Wij. en GroenLinks. Dus het is inderdaad een herhaling. Gemeentebelangen, de heer Van der Meij. Inderdaad, terecht de opmerking over geen volledige mono-oplossingen.

Dat is ook juist waarom we in maart ook gevraagd hebben naar de regiefunctie, want zeker ook in de aanleg van die WarmtelinQ is het dus belangrijk of dat we technisch gezien water van 70 graden of van 90 graden krijgen, omdat het ook belangrijk is om de oude wijken van warmte te kunnen voorzien. Maar het wil nog niet zeggen dat er een mono- oplossing is. Dus ook zeker die aanscherping die terecht door de wethouder werd aangehaald van 49 naar 55% gaat over CO2-reductie, en niet per se over dat er helemaal geen gasaansluiting in een huis zit. Dat is voor de PvdA niet een hoofddoelstelling. Het gaat echt om het eindresultaat wat we willen bereiken. En daarom vond ik het ook fijn dat we in deze discussie toch ook meer naar elkaar toe kruipen. We zien heel vaak, horen we de term lastig in plaats van dat we het als een kans zien. En energiebesparing en die CO2-reductie gaat ook met sprongen waar mensen kansen zien. Zelf heb ik kans gezien om in het weekend mijn vloer te isoleren, en dat geeft mij toch een stukje comfort. En dat is ook waar de PvdA het over te doen heeft gehad, het comfort die gewoon blijft, en ook voor de laagste inkomens. Hoe kan dat betaalbaar blijven als de energieprijzen gaan stijgen? We zullen er wat mee moeten doen. Dus het

gaat niet alleen over die energiereductie, maar ook om de continuïteit in het welbeleven dat we hebben. En dan ga ik terug naar de wethouder met zijn regiefunctie, en die temperatuur die ik net al genoemd heb. U maakte net een opmerking over de kosten die er zijn voor deelname aan WarmtelinQ. En volgens mij is het aan de raad dat werd het budgetrecht hebben, dus ik zou ook wel graag willen dat, voordat die afweging wordt genomen en we definitief ja of nee zeggen, u naar de raad komt met die cijfers om daar draagvlak te krijgen voor besluitvorming vanuit Rijswijk. Dat was mijn vraag concreet ook aan de wethouder. De heer Veerman (D66): Nee, bedankt voor antwoord op de vragen. Ik zat nog even aan de WoonWinkel te denken. De Woon Energiewinkel, als ik het zo goed zeg. Die vragen zijn nog niet beantwoord, en daar wil ik het bij houden. De heer De Vries (GL): Bij mij nog enkele vragen die openstaan. Ik ga ze snel weer langs. De eerste is dat in het basisdocument Energietransitie, er worden twee activiteiten genoemd die op de planning stonden voor uitvoering vorig jaar en dit jaar. Dan ging het om verkenning alternatieve buurt de waar in potentie al electric haalbaar is, en onderzoek naar de alternatieven voor de vooroorlogse buurten. Die staan niet in de voortgangsrapportage genoemd, dus ik ben erg benieuwd wat de status daarvan is.

Als u dat niet weet, prima om daar schriftelijk op terug te komen. Dan de tweede vraag over de voortgangsrapportage. Volgens mij zei u…? Ik vroeg inderdaad: wat zijn Energietransitie plannen voor het college van 2022. U zei volgens mij daarop: ja, er wordt ook een beeld geschetst na 2021. Maar een beeld schetsen vind ik wel wat anders dan echt plannen. Dus ik zie graag in de aankomende… Ja, die heb ik dus verkeerd begrepen zie ik aan uw gezicht. Nou, dan zie ik dan graag de plannen voor tegemoet in de komende voortgangsrapportage van 2022. Even kijken, de opbrengsten. Daar heb ik net antwoord op gekregen, net zoals de toezegging op dat alle afspraken uit het Klimaatakkoord een plek kan krijgen. Ja, want ik mis er nog enkele in het plan van aanpak. En dan de allerlaatste vraag. Dat ging nog over participatie. Ik denk dat het heel goed is om ook richting de inwoners mee te geven dat ze dus niet direct invloed kunnen hebben op de Transitievisie Warmte, maar dat ze wel bijvoorbeeld via de bewonersvereniging, via de adviesraad zeg maar, invloed kunnen uitoefenen als ze dat willen. Maar in ieder geval dat ze weten dat die mogelijkheid er is, en niet enkel over de no-regret maatregel richting hun wordt gecommuniceerd.

De heer El Majjaoui (CDA): Ja, dank u wel, wethouder over de helderheid met betrekking tot de vraag woningbouwcorporaties, want het blijkt niet echt uit de vragen dat er sprake is van intensieve samenwerking. Nou, ik hoor uit uw mond dat er inderdaad sprake is van een constructieve, en intensieve samenwerking met de woningbouwvereniging middels stuurgroep. Daar ben ik heel blij om. En wat betreft de WarmtelinQ. Gasunie die heeft de opdracht van de overheid gekregen om de transportleidingen aan te leggen, dat is goed. Maar waar het mij meer omgaat… Ik weet niet of u daar de antwoorden over hebt. Nu is de Gasunie aan zet, maar hoe zit dat in de gebruiksfase, in het kader van de liberalisering van de energiemarkt? Gaan zij het voorzetten, of komen andere partijen in beeld vanwege het monopolie die doorgebroken moet worden om ook die bewoners wederom te beschermen vanwege de prijs en de levering? Want ik weet dat de gemeente hier een regulerende rol en een controlerende rol heeft, maar kunt u daar even een antwoord op geven? Wat ik wil meegeven aan de wethouder is… Want we krijgen nu warmte uit de Botlek. Want je hebt lage temperaturen en hoge temperaturen. Zijn dat twee verschillende leidingen of is dat één geheel? Want ja, je hebt verschillende woningen.

Het ene deel van de woning is geschikt voor lagere warmte tot 40 graden en met een lage Delta T, maar sommige woningen die zeer verouderd zijn die kunnen geen genoegen nemen met een lage Delta T of lage warmte. Dus de vraag is: zijn er twee verschillende leidingen of is dat een geheel? De heer Hoek (Wij.): Nou, gezien de tijd dan: kan de wethouder wellicht een samenvatting maken naar aanleiding van de vragen en antwoorden? Soms was het onnavolgbaar, onder andere met de garanties die gegeven kunnen worden en waarom en hoe participatie gaat knellen. Maar goed, dat is even kort mijn bijdrage. De heer Paredes: Geen tweede termijn, dank u wel.

Mevrouw De Mooij (VVD): Even kort inderdaad. Ik heb even gemist wat concreet inhoudt dat u gaat inzetten op vraagreductie. En even kijken. U heeft in de beantwoording genoemd: intensief participatietrajecten waar hoge kosten in gaan zitten, maar ik heb wel de echte beantwoording over het participatietraject en de enquête wat daarmee gedaan wordt, die uitkomsten, en hoe de representativiteit eigenlijk gewaarborgd kan worden, want je hebt kans dat er een eenzijdig beeld uit zo’n enquête komt, en daar moeten we toch wel voor waken. De rol van Stedin en de kapitaalstorting door Rijswijk. Daar wil ik nog even wat verduidelijking op. En ik heb wel begrepen dat u de aanbevelingen met betrekking tot de experts en leermomenten mee gaat nemen, dus ik hoop dat we dat gaan terugzien, en tot zover. De heer Van der Meij (GBR): Ik wil graag de wethouder meegeven, en ik hoop dat ook graag toegezegd te krijgen. Dat hij in de komende voortgangsrapportages ruimte en aandacht biedt voor hybride energieconcepten als alternatief voor die vooroorlogse wijken waarbij we gewoon nu al weten dat dat nooit full electric concepten kunnen zijn. Biedt daar ruimte voor om daar in de komende rapportage daarop terug te komen in hoeverre de hybride concepten ook haalbaar kunnen zijn. Mevrouw Ten Brummelaar (RB): Wederom, moet ik mij aansluiten bij een deel van de enquête van mevrouw De Mooij.

Ook sluit ik mij graag aan bij de woorden van de heer Hoek om een korte samenvatting te ontvangen van de vragen en de antwoorden, aangezien dit niet helemaal mijn expertisegebied is. Ik me normaal meer richt op sociaaldomein, dus dat zou ik heel erg op prijs stellen. Volgens mij heb ik nog wel het antwoord gemis op de vraag of er inmiddels meer zicht is op wat deze plannen de Rijswijker gaat kosten? En of binnen welk termijn we dat inzicht dan eventueel wel kunnen gaan krijgen? De voorzitter: Dank u wel. Ik wil iedereen er natuurlijk op wijzen dat de griffie een goed verslag gaat maken van deze bijeenkomst, dus dan kunt u ieder geval ook een stuk teruglezen. Wethouder? De heer Keus: Ja, en ik wens de griffie daar heel veel succes mee, inderdaad. Ja, ik vind het op zichzelf helemaal niet een slecht idee om een aantal zaken wat puntsgewijs nog mee te geven, maar ik zou eigenlijk… Sterker nog willen aanbieden met name over die WarmtelinQ en de wetgeving die dus nu achterblijft. Dat is best een technisch verhaal, maar wel van wezenlijk belang. Ik heb, volgens mij… Hebben we straks een aanvraag lopen op 25 maart, uit mijn hoofd, om een beeldvormende sessie over de Transitievisie Warmte te organiseren.

En wellicht is dat ook wel even om punt om dat weer even specifiek wat dieper in te gaan op die wetgeving hoe die van belang is voor de gemeente om invulling te geven dus aan die regierol waar de heer Kooy terecht op wijst. Voorzitter, ik ga de vragen gewoon door, en geef maar aan als er een versnelling in moet komen. De voorzitter: Dan geef ik nu aan dat er een versnelling in moet komen. De heer Keus: Dat is heel goed. Ja, voorzitter… De voorzitter: En als het te snel gaat dan grijpen de raadsleden wel in. De heer Keus: Absoluut. Ik vind dat een mooie checks and balances die u organiseert zo. De regiefunctie. Ja, daar is die wetgeving inderdaad belangrijk voor. U geeft aan: het budgetrecht ten aanzien van het wel of niet afgeven van financiële garantie. Ik kom daar graag dus in de presentatie ook even woordelijk daarop terug, omdat het daar ook duidelijker wordt waarom dat standpunt wordt ingenomen. En wellicht kan ik u meegeven dat het voorbeeld wat we in Delft hoe zij omgaan met hun verantwoordelijkheid die zij pakken ten aanzien van het warmtenet. En het is… Ik meen dat dat in december nog in de raad is geweest. Wellicht kan ik u daar wat over toesturen. Dan ziet u daar ook de afwegingen en de argumenten die dan spelen van welke positie als raad, als gemeente kan innemen.

De hybride… De heer Kooy doet ook een warm pleidooi om vooral de CO2reductie centraal te stellen en niet de techniek, dus als daar een hybride strategie leidt tot een grotere reductie dan moet je dat op die manier zo organiseren. Ik zeg toe, dus ook aan de heer Van der Meij, om die in de volgende rapportages mee te nemen, en ook in de Transitievisie Warmte om die hybridestrategie ook daarin op te nemen. Dan, even kijken. Ja de heer Kooy zegt: ja, ik hoor veel, en dat het lastig is, maar geen

kans. Ja, volgens mij zeggen we allebei: volgens mij focussen we… Ja, zijn we… Pakken we echt elke kans op om die Energietransitie vorm te geven, maar moeten we ook gewoon heel eerlijk zijn over de knelpunten waar we tegenaan lopen. Ook omdat de verwachtingen wel realistisch neer te kunnen zetten, dus volgens mij moet er voor beide aandacht zijn. De fractie van D66 over het Energieloket. Ja, daar heb ik in de beantwoording, om toch maar even kort te zijn, richting het CDA heb ik daar… O, nee, volgens mij schriftelijk naar de fractie van D66 ook. Is dat we nu ook een contract hebben met het Regionaal Energieloket die dat ook doet voor de gemeente Amsterdam, dus daar verwijs ik u naar de website. Die geeft heel inzichtelijk inderdaad wat voor dienstverlening zij verlenen. De fractie van GroenLinks over de alternatieven voor de vooroorlogse wijk. Ja, dat heeft inderdaad in het basisdocument gestaan, en daar komen wij op terug in de Transitievisie Warmte. Dus wat de staat daarvan is is dat we daar niet concreet aan de slag nu zijn, maar dat we dat meenemen in de Transitievisie Warmte. Waarbij dus zowel de strategie full electric, warmtenet, maar ook dus met de toezegging ook de hybridestrategie ook in wordt opgenomen. Dus daar komen we inderdaad op terug.

Met ook vanuit de leidraad, u wellicht bekend, een technisch economische verkenning van wat we al hebben in Rijswijk, wat het alternatief voor welke wijk vanuit een technisch oogpunt bekeken daar het meest voor de hand zou liggen tegen lage maatschappelijke kosten. Dus daar komen we nog op terug. Ja, u had… De heer De Vries (GL), interruptie: In ieder geval goed om te horen dat het tot daar in de Transitievisie Warmte op terug wordt gekomen. Dat is één van de activiteiten. Er was ook nog de andere activiteit. De verkenning van de alternatieven in de buurt, en waar in potentie al electric haalbaar is. Die stond genoemd in het basisdocument voor 2020. Dat is een globaal tijdspad stond er ook bij, maar daar heb ik u nog niet over gehoord, dus wordt die dan ook meegenomen in de Transitievisie Warmte of misschien de voortgangsrapportage die we in maart ontvangen? Wethouder Keus: Nee, dat is interessant, en misschien wijkt dat af van de datum wat in het basisdocument zal staan, want dan gaan we toch de technologie centraal stellen in plaats van de CO2-reductie die we willen bereiken. Maar het zit natuurlijk wel gewoon als alternatief voor aardgas… Wordt het meegenomen en wordt er getoetst per woningtypen wat daar het meest voor de hand liggende, met allerlei randvoorwaarden die je daarvoor gebruikt, of dat een alternatief is die daarvoor in aanmerking komt.

U kunt zich voorstellen dat moderne woningen goed geïsoleerd… Dat daar full electric een haalbare, en mogelijk een goed betaalbaar alternatief is, maar dat is afhankelijk natuurlijk van het woningtype. Voorzitter, dan heb ik een vraag ook over de participatie, dus ook niet alleen communiceren over no-regret, maar bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om in een adviesraad plaats te nemen. Nou, dat lijkt me goed om daar gewoon breder te communiceren over de mogelijkheden hoe je betrokken kan zijn bij dit proces. Maar we krijgen natuurlijk… Na de visie komen er ook gewoon concrete uitvoeringsplannen. Nou, dan ga je echt de wijken in. En dan natuurlijk wordt het veel concreter en zal er ook meer betrokkenheid van de mensen worden verwacht, maar waarschijnlijk ook gewenst, omdat het dan ook echt effect gaat hebben, en ook de gevolgen daarvan merkbaar zullen zijn. En daarnaast is in het kader van Transitievisie Warmte wordt ook gewoon een formele inspraakprocedure ingezet, dus ook dat is natuurlijk een vorm van betrokkenheid, van participatie. Dan kom ik bij de vraag van het CDA. Ja, wederom, u legt de vinger op de zere plek, wil ik zeggen, maar ik kan ook zeggen… Het gaat over de consumentenbescherming. En het is precies dat punt waar de Warmtewet dat dat nu onvoldoende geborgd is.

En dan gaat het even, zonder te technisch te worden, de vraag of een warmtebedrijf integraal verantwoordelijk wordt voor de hele keten. Ja, dat klinkt even heel… Nou ja, vanaf het moment dat het van de distributie komt tot aan het moment dat dit dus echt in de woonkamer of in de huiskamer komt of dat daar ook nog een knip komt waar de gemeente ook gedeeltelijk… Er zijn allerlei modellen, marktordening, die nu simpelweg gewoon nog niet is geborgd in die wet. Dus dat is precies een heikel punt over hoe die markt dus georganiseerd gaat worden. Dan de verschillende leidingen waar de heer… Even kijken… Ja, de verschillende leidingen ten aanzien van hoge temperaturen, de lagere temperaturen. Ja, dat is ook wel interessant. Het lijkt me even goed dat iemand met technische expertise… Ik weet het antwoord, maar als ik het ga uitleggen dan gaat dat heel… De heer Kooy (PvdA): Aan de lijn ligt één lijn warm heen, en iets kouder terug worden warmtewisselaars… Er zijn warmtekoppelingen. En afhankelijk van die warmtekoppeling gaat het de wijk in, en je kan zelf per huis kiezen wat je voor warmtekoppeling daar weer afhaalt. Je kan alleen niet bij verwarmen. Dan heb je meer instrumenten nodig. Dus vandaar de initiële warmte belangrijk is die door de pijp heen stroomt wat je afhaalt. Dus per huis kan je omlaag, maar niet omhoog

Wethouder Keus: Ja, dank, de heer Kooy. Dat klopt, maar collectief kunnen die wel worden georga… Dat er bijgestookt inderdaad wordt, en je hebt gemeentes waar gewoon gas of met diesel zelfs wordt bijgestookt als het te lage temperatuur is. Nou, dat lijkt me geen wenselijke… De heer Kooy: Je kan ook met supertype geothermie bijstoken, maar dat is pas op de hele lange termijn. Wethouder Keus: Nou, daar gaan we het inderdaad nog over … De voorzitter: Laten we de details even tot 25 maart. Ja. Wethouder Keus: Precies. Dan kom ik de fractie van Wij. Nou, die vragen een samenvatting, maar dan zou ik toch graag even het schriftelijk verslag, en dan 25 maart waar we inderdaad nog wat dieper door kunnen gaan dat wil aanbieden. De fractie van VVD, mevrouw De Mooij. Nogmaals, een heel terecht punt. Het inzetten op de vraagreductie, daar vraagt mevrouw De Mooij om: hoe gaan we dat dan organiseren? Ja, dat zit hem vooral in de… Kijk inderdaad hoe je huizen beter kan isoleren zodat warmte minder goed kan ontsnappen. Ja, uiteindelijk moet de woningeigenaar zelf natuurlijk investering in gaan doen, maar zoals ik al zei hebben wij ook een aanvraag gedaan voor een subsidie van de Regeling Reductie Energieverbruik, dus in die zin kunnen wij als gemeente ook, als wij die subsidie toegekend zouden krijgen, woningeigenaren kunnen ondersteunen bij het nemen van dat soort besluiten in financiële zin.

En ook, denk ik, in het kader van voorlichting en met het, waar we het net ook over hadden, het Regionale Energieloket, met de kennis en expertise die zij in huis hebben om inwoners te adviseren hoe zij dat soort maatregelen het beste kunnen organiseren. En nou ja, waar ik net al refereerde, een aantal interessante initiatieven in Den Haag over isolatiebrigades, en energiemenukaarten, dat lijkt me ook goed om te onderzoeken of dat wellicht ook iets voor Rijswijk zou kunnen doen. Maar daar moet ik echt op terugkomen wat we daarvoor zouden moeten organiseren. Nou, uw vraag over de enquête. Ja, ik snap het, hoor. Het is een… Die vragen over: ja, als mijn buurman het doet. Het is een beetje… Uit onderzoek blijkt wel dat als je buurman bepaalde maatregelen treft, en die werken, dat dat beter helpt dan een voorlichtingscampagne van de overheid. Dus als je buren profijt hebben van een bepaalde maatregel dan ben je eerder geneigd om zoiets ook te doen. Dus zo was die vraag eigenlijk bedoeld. Dus een eerste enquête om even te peilen gewoon: hoe staat Rijswijk in dit vraagstuk? Dus daarom hebben we het expres ook wat breder gehouden, en wat meer open vragen. En als u bang bent dat dit een te eenzijdig beeld zou geven. Nou, als u het daar prijs op zou stellen kan ik u uiteindelijk de uitkomsten wel delen.

En ik kan u verzekeren dat dat een heel divers beeld… Het zou zomaar eens een heel representatief beeld kunnen zijn van Rijswijk, dus dat is mij alleszins meegevallen, en die vraag heb ik niet beantwoord in eerste termijn van Rijswijks Belang, want ik vind dat wel een terecht punt over: hoe krijg je ook… Hoe voorkom je dat je alleen eigenlijk de early adapters - de mensen die al heel enthousiast en overtuigd zijn – meekrijgt, maar juist ook kritische geluiden. Nou, dat is een terecht punt. Ik zie dat andere gemeentes daar heel actief ook juist wat… Ben je kritisch, doen nu juist mee, want die geluiden willen we ook hebben zodat we ook op betere plannen kunnen komen. En het lijkt me heel goed dat we daar ook op inzetten in onze communicatie. Dat je een goede vertegenwoordiging hebt van mensen die meedenken zodat je uiteindelijk ook betere plannen kan maken met elkaar. Stedin. Kapitaalinjectie. Nou, dat heeft meerdere malen vertraging opgelopen vanuit Stedin, omdat vanuit aandeelhouders… Eigenlijk zeggen die zo: ja, als wij extra geld moeten leveren, wat krijgen wij daarvoor terug? En daar zit een discussie over de governance. En dat gaat met name ook over de strategie die Stedin inneemt in diezelfde Energietransitie. Als aandeelhouder meer geld zouden storten in het bedrijf willen ze daar ook meer zeggenschap daarover.

Daar komt op zeer korte termijn… Als de planning aangehouden moet worden zou dat in februari een informatiepakket vanuit Stedin, het bedrijf, moeten komen voor de aandeelhouders, en die stuur ik dan natuurlijk uiteraard zo snel mogelijk ook naar uw raad toe, waarbij er een voorstel wordt gedaan vanuit Stedin aan de aandeelhouders. En dan krijgen de aandeelhouders waarschijnlijk een termijn van 50 dagen om daar een besluit op te nemen, maar ik heb daar nog geen stukken officieel nog van. Dus zodra we die hebben zullen we die zo snel als mogelijk ook doorgeleiden naar de raad. Dan de fractie van GBR. Nou, dat ging over de hybride energieconcepten. Nou, die toezegging heb ik gedaan. En dan de laatste vraag van Rijswijks Belang over de kosten voor de Rijswijkers. Ja, die moeten ook… Dat is het onderdeel ook wat in die Transitievisie Warmte ook meegenomen moet worden. Niet alleen de kosten, maar ook de opbrengsten, zoals ik net ook heb aangegeven. En ja, proberen om toch zoveel mogelijk die bandbreedte van wat het maximaal zou kunnen kosten en minimaal zou kunnen, om die steeds specifieker te gaan maken, zodat je ook in die zin een afweging kan maken tussen alternatieven voor aardgas en welke in financiële zin wellicht een voordeel kunnen opleveren, dus ook dat aspect zal worden meegenomen in de

Transitievisie Warmte. Voorzitter, ik ben door mijn vragen heen, meen ik. De heer Kooy (PvdA): Nee, hoor. Ik heb even een vraag voordat u zo meteen uw samenvatting gaat maken over toezeggingen. Ik heb in de eerste termijn een toezegging gehoord van de wethouder tussen neus en lippen door dat hij eigenlijk daarmee effectief de moties die wij in maart hebben ingediend, vorig jaar, overneemt. Ik wil graag even of dat een geste was of dat het echt een inhoudelijke bedoeling was, zodat u het goed kunt samenvatten in uw toezegging. Wethouder Keus: Nou, volgens mij is dit niet het gremium nu om moties over te nemen, maar ik zal kijken hoe ik in de zaken die we nu uiteen hebben gezet of daar een link met uw moties te maken is. En dan kunt u zelf de interpretatie daarmee… Ja, die is voor uw rekening of dat voldoende tegemoet zou komen. Mevrouw De Mooij (VVD): Ik ben natuurlijk heel erg benieuwd naar de uitkomsten van de enquête, dus die zou ik graag vast als toezegging willen hebben dat wij die toegestuurd krijgen. De voorzitter: Ik denk dat de raad daar in z’n geheel interesse in heeft. En dan nog een laatste interruptie van de heer El Majjaoui. De heer El Majjaoui (CDA): Ja, voorzitter, ik wil alleen maar de wethouder bedanken voor zijn beantwoording, en ik wens hem heel veel succes met de voortgang.

En wij zullen de komende periode gewoon kritisch, maar zeker constructief poolshoogte nemen. 5. Sluiting De voorzitter: Nou, dan denk ik namens iedereen bedankt voor de discussie. Het was een lange discussie, maar ik denk ook goed dat wij uitgebreid bij dit belangrijk onderwerp hebben stilgestaan. En dat gaan we nog een keer doen 25 maart, en dan in een beeldvormende sessie. En dan sluit ik voor nu deze forumvergadering af, en dan zie we mekaar donderdag weer in een beeldvormende sessie over de ontwikkeling van het Havenkwartier, en wens ik jullie allemaal een goede nachtrust, en morgen gezond weer op. De voorzitter sluit de vergadering om 23.36 Verslag ongewijzigd vastgesteld in de vergadering van 16 februari 2021

De forumgriffier,

de voorzitter,