Bijlage B Keuzemogelijkheden

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Inhoudsopgave 1.1

– 1.3 Klimaatadaptatie ................................................................................................................4

2.1 Energietransitie isolatie aanpak ........................................................................................................9 2.2 Werkbudget Energie ........................................................................................................................16 3.1 Beleidsontwikkeling retail en bedrijventerreinen ...........................................................................20 3.2 Beleidsuitvoering bedrijventerreinen..............................................................................................22 3.3 Beleidsuitvoering retail ...................................................................................................................25 3.4 Economische aangelegenheden ......................................................................................................27 4.1 Voetgangersbrug RijswijkBuiten ......................................................................................................29 4.2 Ophoging Hoornbrug .......................................................................................................................30 4.3 Uitstel investeringsprojecten ..........................................................................................................31 4.4 Ophogen vergunningentarieven (plus progressief tweede verg.) ...................................................32 4.5

Invoering parkeerregulering rondom alle gebiedsontwikkelingen .................................................33 4.6 Invoering parkeerregulering heel Rijswijk .......................................................................................35 4.7 Uitbreiding reguleringstijden...........................................................................................................37 4.8 Ophogen tarieven parkeerautomaten/belparkeerders...................................................................38 4.9 Elektrische laadpalen.......................................................................................................................40 4.10 Onderzoek en data ........................................................................................................................41 4.11 Verkeersveiligheid .........................................................................................................................42 4.12 Juridische ondersteuning ..............................................................................................................43 4.13 Palenpot (Diverse parkeer- en verkeersvoorzieningen) ................................................................44 4.14 Vaste formatie parkeerloket .........................................................................................................45 4.15 OV - Coach

.....................................................................................................................................46 4.16 Bewaakte fietsenstallingen ...........................................................................................................47 4.17 Nieuwe aanbesteding fietstrommels ............................................................................................49 4.18 Uitfaseren parkeerautomaten .......................................................................................................51 4.19 Surplus mobiliteitsreserve naar algemene middelen ....................................................................52 4.20 Wijziging inzet parkeerhandhaving ...............................................................................................53 OMBUIGINGEN Jeugd en Maatschappelijke ondersteuning (incl Welzijn) ...........................................54 5.1 Omzetten aanbesteding consulenten naar personeel in vaste dienst ............................................57 5.2 Inzet lichte en/of collectieve ondersteuning in de toegang ............................................................59 5.3 Preventieve Jeugdhulp (excl.

J&O) ..................................................................................................62 5.4 Specialistische Jeugdhulp – taakstelling ..........................................................................................65 5.5 Regeling tegemoetkoming van meerkosten in de zorg ...................................................................67 5.6 Welzijnsbeleid ................................................................................................................................69 1

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota 5.7 Mantelzorgwaardering ....................................................................................................................72 Oplegger Actieplan preventief Jeugdbeleid ..........................................................................................74 5.8 Preventie jeugd ...............................................................................................................................76 5.9 Striktere toelatingscriteria Leerlingenvervoer.................................................................................79 5.10 – 5.13 Uitwerking scenario’s preventief jeugdbeleid ....................................................................80 6.

Cluster Zelfstandig Leven – Algemeen...............................................................................................84 6.1 Actieplan Armoedebestrijding+ .......................................................................................................86 6.2 Bezuinigen doelgroep minimabeleid ...............................................................................................87 6.3 Collectieve Aanvullende Verzekering (CAV) ....................................................................................89 6.4 Ooievaarspasregeling ......................................................................................................................90 6.5 Kindregelingen.................................................................................................................................92 6.6 Re-integratie en activering (maatschappelijke participatie) ...........................................................94 7.1 Inkomsten uit buitenreclame vergroten .........................................................................................96 7.2 Groenbeheer – gazon maaien .........................................................................................................98 7.3 Groenbeheer – Extensief maaien ....................................................................................................99 7.4 Groenbeheer –

Inboet sierbeplanting + nazorg ............................................................................100 7.5 Niet inzetten budget voor kleine kansrijke plekken ......................................................................101 7.6 Niet vervangen maar verwijderen speeltoestellen .......................................................................102 7.7 Temporiseren vervanging LED-armaturen ....................................................................................103 7.8 Vervanging OV kabel .....................................................................................................................104 7.9 Vervanging lichtmasten .................................................................................................................105 7.10 Verminderen kauwgom verwijderen winkelcentra .....................................................................106 7.11 Handmatig vegen ........................................................................................................................107 7.12 Toilet Wilhelminapark .................................................................................................................108 7.13 Onderhoud markering .................................................................................................................109 7.14 Beschoeiing

.................................................................................................................................110 7.15 Afvalwater riolering .....................................................................................................................111 7.16 Reinigen en inspecteren riolering................................................................................................112 7.17 Vervanging verkeersregelinstallaties (VRI) ..................................................................................113 7.18 Uitvoering van Groenbeheerplan 2024-2028 ..............................................................................114 7.19 Beheer wegen..............................................................................................................................115 7.20 Vervangen bestaande voetpaden door halfverharding...............................................................120 9.1 – 9.4 LTIP verlaging van kosten .....................................................................................................121 10 Team Gebiedsontwikkeling en Team Ruimte – Algemeen .............................................................123 10.1 Binnenstedelijke gebiedsontwikkeling Stadsas ...........................................................................126 10.2 ’Losse’ gebiedsontwikkelingen

....................................................................................................128 2

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota 10.3 Herontwikkeling Van Offwegenlaan ............................................................................................130 10.4 Herontwikkeling P. van Vlietlaan .................................................................................................131 10.5 ’Beleidsproducten .......................................................................................................................132 12 Advies organisch versoberen..........................................................................................................133 12.2 Vroegtijdig beeindigen inhuurcontracten ...................................................................................135 13.1 Subsidieverstrekking – kleine subsidies.......................................................................................136 13.2 Subsidieverstrekking – grote subsidies........................................................................................137 14.1 – 14.2 Uitbreiding lokaal belastinggebied ...................................................................................138 14.3 Versobering regeling kwijtscheldingsbeleid ................................................................................140 14.4 -14.5 Lokale lasten

.......................................................................................................................142

3

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

1.1 – 1.3 Klimaatadaptatie Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader Financieel effect Incidenteel – structureel/ vanaf welk jaar Haalbaarheid Maatschappelijk effect/ Risico Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid

Programma

Klimaatadaptatie Operatie Steenbreek Mark Wit Uitgaven / inkomsten (we missen jaarlijkse bijdrage van Delfland t.w.v. € 10.000 voor gezamenlijke acties op ons klimaatplein.) Verminderen inzet in Operatie Steenbreek met 50% (verlagen of stoppen) levert netto 20.000 op , vanaf 2025 Raadsbesluit Beleid RAAK, Collegeprogramma 2022-2026, Nationaal Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). € 30.000 Gemeentegeld en € 10.000 bijdrage Hoogheemraadschap Structureel vanaf 2025 Haalbaar Minder draagvlak voor klimaatadaptatie (minder bewustwording); Minder groen, meer verstening in privé tuinen en betrijventerrijen. Klimaatverandering dwingt ons tot aanpassing. Het is een gezamenlijke taak van het Rijk en lokale overheden. Ons doel voor 2050 is een omgeving die bestand is tegen water en klimaat, zoals vastgesteld in het Nationaal Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Als gemeente focussen we op ruimtelijke ordening en regenwaterbeheer om wateroverlast en droogte te voorkomen. Dit vertalen we naar onze eigen klimaatadaptatiestrategie, RAAK. Uit onze klimaatstresstesten blijkt dat naast wateroverlast en droogte, hittestress en biodiversiteitsverlies de grootste risico's in Rijswijk zijn. Hoewel we streven naar een 100% klimaatadaptieve leefomgeving, kunnen restrisico's nooit volledig worden geëlimineerd. Klimaatadaptatie vereist de betrokkenheid van bewoners en lokale ondernemers.

Daarom moeten zij op de hoogte zijn van lokale restrisico's, zoals voorgeschreven door het Rijk. We zijn een groene gemeente, maar kennen veel verstening op bedrijventerreinen en in privétuinen, zowel in bestaande als nieuwe wijken, denk aan Plaspoelpolder en Rijswijk Buiten. Bewustwording en actie zijn cruciaal. Operatie Steenbreek organiseert jaarlijks voorlichtingscampagnes op ons klimaatplein en activiteiten zoals tegelwippen om verstening tegen te gaan. Dit heeft al geleid tot een 9% afname van verstening. We willen dit succes voortzetten en uitbreiden door meer bewoners, bedrijven, scholen en organisaties bij Operatie Steenbreek te betrekken, zoals bekrachtigd in het collegeprogramma 2022-2026. Juridisch haalbaar Technisch haalbaar, maar het wordt mogelijk onhaalbaar om onze stad groen te houden en tegelijkertijd klimaatbestendig en waterrobuust te maken. We zien een toename van verharding, vooral in nieuwe wijken waar nog niet voldoende nadruk is gelegd op bewustwording, zoals in Rijswijk Buiten, waar de mate van verharding aanzienlijk hoger ligt dan in de rest van Rijswijk. Wonen en leven 4

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Team

Energie & Klimaat en Stadsbeheer

5

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader Financieel effect Incidenteel – structureel/ vanaf welk jaar Haalbaarheid Maatschappelijk effect/ Risico Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

Klimaatadaptatie Groenblauwe schoolpleinen Mark Wit Uitgaven Stoppen met subsidie/procesbegeleiding groenblauwe schoolpleinen Raadsbesluit Beleid RAAK € 40.000 Structureel vanaf 2025 Haalbaar Schoolpleinen worden niet klimaatrobuust / waterrobuust ingericht (meer kans op hittestress, droogte en wateroverlast; tevens minder bewustwording bij kinderen en hun ouders). Uit de recent uitgevoerde evaluatie blijkt dat groenblauwe schoolpleinen een langdurig proces zijn en dat de vorige gezamenlijke subsidieregeling met Delftland mede door financiële beperkingen, slechts beperkt succesvol was in Rijswijk. Het huidig beschikbare jaarlijkse budget is al gehalveerd, en bedraagt €40.000, wat eigenlijk te beperkt is om scholen substantieel te ondersteunen. Er ligt al een voorstel voor een werkbudget voor procesbegeleiding t.w.v. €10.000 per school, waarvan €5.000 voor ontwerp en €5.000 voor beheersplan. Hiermee kunnen 3-4 scholen per jaar worden ondersteund, maar de gemiddelde kosten liggen tussen €70.000-€100.000 per schoolplein. Verder verlagen van ons werkbudget is niet effectief. Gezien het beperkte succes en onze financiële uitdagingen vanaf 2025, is het niet verstandig om het budget verder te verlagen. Bestuurlijk kan overwogen worden om vanaf 2025 volledig te stoppen met financiële ondersteuning maar dan is geen procesbegeleiding meer mogelijk.

Dit besluit erkent ook dat we als een van de weinige gemeenten in de regio geen financiële steun meer bieden voor groenblauwe schoolpleinen. Het kan echter het draagvlak vergroten bij schoolbesturen om zelf actie te ondernemen en op zoek te gaan naar aanvullende financiële middelen, bijvoorbeeld via crowdfunding. Ook kunnen we de schoolbesturen, per brief informeren over stappen die ze zelf kunnen nemen en ze aan te jagen aan te sluiten bij lopende initiatieven zoals Operatie Steenbreek en NK Tegelwippen. Haalbaar vanaf 2025 Haalbaar vanaf 2025 i.v.m. reeds lopende uitvoeringsacties Wonen en leven Energie & Klimaat

6

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader Financieel effect Incidenteel – structureel/ vanaf welk jaar Haalbaarheid Maatschappelijk effect/ Risico

Bestuurlijke overwegingen

Klimaatadaptatie Handelen bij calamiteit Mark Wit Uitgaven Stoppen met klimaatcrisisplannen in het kader van Handelen bij calamiteit (uitvoering RAAK) en deze up-to-date houden Raadsbesluit Beleid RAAK, Nationaal Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), Nationale Adaptatie Strategie (NAS). € 20.000 Structureel vanaf 2025 Haalbaar maar i.v.m. maatschappelijke risico's te ontraden Klimaateffecten kennen reële maatschappelijke risico's en schadekosten. Sommige risico's zoals hittestress zijn zelfs levensbedreigend. Zo hangt het aantal sterfgevallen direct samen met de temperatuurstijging. Tijdens de warmste periodes in juni en juli zijn de sterftecijfers het hoogst, zoals blijkt uit CBS-gegevens. In augustus 2020 stierven ongeveer 650 mensen in Nederland tijdens een hittegolf, terwijl in 2006 tijdens een hittegolf 1000 extra doden vielen. Hittestress veroorzaakt hiernaast jaarlijks ongemak en gezondheidsklachten, leidend tot verminderde arbeidsproductiviteit. Ouderen, jonge kinderen en mensen met een zwakke gezondheid zijn bijzonder kwetsbaar. Onze gemeente, met relatief veel kwetsbare groepen, zoals ouderen en jonge kinderen, richt zich vanaf 2024 allereerst op het verminderen van hittestress, vooral in bebouwde wijken die hitte-eilanden worden genoemd, zoals in De Booraard, Plaspoelpolder en Oud Rijswijk.

We stellen voor de zomer dit jaar een lokaal Hitteplan op dat continu wordt geëvalueerd en bijgewerkt door onze gemeente en de GGD, samen met andere betrokken partijen. Dit proces van leren en aanpassen blijft jaarlijks doorgaan, met als doel altijd een effectief en actueel plan te handhaven. Naarmate onze leefomgeving steeds meer klimaatadaptiever wordt, zal calamiteitenaanpak minder nodig zijn. Daarom is er een nauwe afstemming met aandacht voor de synergie tussen het Ruimtelijk domein en Maatschappelijk domein. Tijdens Raadsvergadering op 8 november 2022 is er een toezegging gedaan rondom klimaatcrisisplannen. Daarin heeft Wethouder Wit toegezegd om te bekijken of de crisisplannen voor Rijswijk voldoende zijn en in hoeverre voor Rijswijk aanpassingen nodig zijn. Na deze toezegging is op een later moment (op 27 juni 2023) door de gemeenteraad het beleidsdocument De RAAK 2023-2030 vastgesteld. Deze beleidsstrategie waarborgt de ontwikkeling van klimaatcrisisplannen voor klimaatgerelateerde problemen in Rijswijk. Het eerste crisisplan, het Lokaal Hitteplan, wordt vóór de zomer van 2024 afgerond, met regelmatige herzieningen gepland. Het opstellen en onderhouden van klimaatcrisisplannen zoals het Lokaal Hitteplan is momenteel niet wettelijk verplicht, maar wordt wel benadrukt als één van de 7 ambities voor lokale overheden 7

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota vanuit DPRA-afspraken. Gemeenten worden ook aangemoedigd om actie te ondernemen met de komst van de Landelijke Maatlat voor klimaatadaptieve leefomgeving. Naast hitte moeten we ook op termijn rekening houden met droogte en extreme buien. Het niet voorbereid zijn op klimaatcalamiteiten kan leiden tot aanzienlijke schade, geschat op €360 miljoen tegen 2025. Het is daarom cruciaal dat we ons adequaat voorbereiden op klimaatrisico's door niet alleen hitteplannen op te stellen en te onderhouden, maar ook aanvullende crisisplannen te ontwikkelen. Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid Programma Team

Mogelijk haalbaar maar er zijn grote risico's. Het is immers van belang om te benadrukken dat wij als organisatie juridisch verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van een veilige werkomgeving en het voorkomen van schade, zowel aan ons personeel als aan ons eigendom. Bovendien kunnen wij mogelijk aansprakelijk worden gesteld voor schade veroorzaakt door klimaatgerelateerde factoren, indien er sprake is van nalatigheid. Een voorbeeld hiervan is het scenario waarin onze gemeente onvoldoende voorzorgsmaatregelen neemt tegen wateroverlast als gevolg van extreme neerslag, waardoor wij aansprakelijk kunnen worden gesteld voor eventuele schade. Deze aansprakelijkheid kan tevens betrekking hebben op schade als gevolg van droogte. Het is daarom van cruciaal belang dat wij als organisatie proactief handelen en de nodige maatregelen treffen om dergelijke risico's te minimaliseren om onze juridische verplichtingen na te komen. Haalbaar vanaf 2025 Wonen en leven Energie & Klimaat en Stadsbeheer

8

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

2.1 Energietransitie isolatie aanpak Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Context – wettelijk kader

Energietransitie Isolatie aanpak met stimuleringsbijdragen voor particulieren en VvE's Mark Wit Uitgaven – inkomsten – gevolgen formatie Uit de klimaatwet en het klimaatakkoord komt voort dat de gemeente de regierol heeft om bij te dragen aan het realiseren van de doelstellingen voor CO2 reductie. Een van de middelen het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Gemeenten hebben vanuit de Rijksoverheid de opdracht gekregen om woningeigenaren met een woning in het goedkope woonsegment en een slecht energielabel te ondersteunen bij het isoleren van de woning en hiervoor een lokale aanpak op isolatie uit te werken. Vanuit de Rijksoverheid is daarom circa 582.000 euro als specifieke uitkering Lokale aanpak Isolatie (SPUK LAI) beschikbaar gesteld aan Rijswijk. Voor de aanvraag van deze SPUK diende het Woningisolatieprogramma als onderbouwing. Met de inzet van de SPUK is het doel om in Rijswijk minimaal 321 koopwoningen met een WOZ-waarde onder NHG-grens en een slecht label isolatiemaatregelen te laten treffen. De SPUK LAI en het Woningisolatieprogramma houden samen weer verband met het raadsbesluit Transitievisie Warmte Rijswijk 2021.

Keuzemogelijkheid

In juni 2023 heeft de gemeenteraad het Woningisolatieprogramma definitief vastgesteld, waarin wensen en eisen van de raad voor de verschillende doelgroepen tot zijn recht zijn gekomen. In november 2023 heeft het college de Regeling Woningisolatie Rijswijk 2024 vastgesteld. Deze regeling heeft voor het aanvragen van subsidie nu een einddatum van 31 december 2026. Het budget bestaat dus uit een deel 1. SPUK LAI - inkomsten uit het Rijk 2. Bij raadsbesluit en begrotingswijziging uit de algemene middelen beschikbaar gestelde woningisolatieprogramma Looptijd beiden vooralsnog tot 31 december 2026. Er is een aantal varianten onder de loep genomen. Doorgaan op de recent ingeslagen koers (8); Versoberen van de regeling (1-6, 9,10) (deels) stopzetten (7); Wijziging in het kasritme/verschuiving in jaarschijven (11) 1. a. Het aantal huishoudens waarvoor subsidie voor isolatiemaatregelen beschikbaar is halveren (het maximumbedrag per huishouden blijft gelijk).

9

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Financieel effect

b. stoppen met subsidie voor isolatie aan grondgebondenwoningen boven NHG-grens 2. Het maximumbedrag per huishouden voor de subsidie isolatiemaatregelen halveren; het aantal huishoudens waarvoor subsidie beschikbaar is, blijft gelijk 3. Het aantal x beschikbare subsidies voor procesbegeleiding aan VvE halveren 4. De isolatiesubsidie niet meer beschikbaar stellen voor grondgebonden woningen maar wel voor VvE's beschikbaar houden. 5. De producten energiescan en subsidie voor advies en procesbegeleiding VvE's beschikbaar houden en stoppen met de subsidie voor isolatiemaatregelen. 6. Andersom dan 5. Wel subsidie op isolatiemaatregelen en geen energiescan en subsidie op ondersteuning en advies. 7. Totale isolatieprogramma stopzetten. 8. Huidig programma voortzetten tot en met 2026 9. Energiescans aan particulieren verminderen (plafond verlagen of naar nul) 10. Quickscan Energieadvies aan VvE's verminderen (plafond verlagen of naar nul) 11. Wijziging in het kasritme, verschuiven naar andere jaarschijven. De variatie in keuzes heeft onderstaande globaal berekende effecten: 1. a. Halveren van het aantal te bereiken woningen. Het doel was om in 2025 en 2026 1470 woningen (735 per jaar) te bereiken. De helft hiervan is 735 woningen (367 woningen). Het subsidiebudget euro 1,542.000 per jaar wordt dan euro 771.000. b. stoppen boven de NHG-grens: 442.000 euro per jaar.

Opgeteld dus totaal 884.000 2. Max bedrag per subsidie halveren. Dit betekent dat de subsidie voor woningen met een WOZ-waarde onder NHGgrens en woningen in VvE's wordt verlaagd naar euro 1.250 en de subsidie voor grondgebonden woningen met een WOZ-waarde boven de NHG-grens wordt verlaagd naar euro 750 euro. Dit bespaart de helft van de jaarlijkse subsidiepotten ad euro 1.1 miljoen en euro 442.000 = euro 771.000 per jaar. Totaal 1,54 miljoen, 3. Aantal subsidies voor procesbegeleiding halveren. De subsidiepot voor procesbegeleiding bedraagt euro 195.000 per jaar. Bij een halvering bespaar je euro 97.500 per jaar. In 2 jaar euro 195.000. 4. Doel was 270 grondgebonden woningen met een WOZ-waarde tot de NHG-grens *2/3 = 180 keer euro 2.500) = euro 450.000 (euro 225.000 per jaar) + de grondgebonden woningen met een WOZ-waarde boven de NHG-grens waarvoor de subsidiepot euro 442.000 10

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota per jaar bedraagt. De besparing van dit scenario bedraagt daarmee in totaal euro 667.000 per jaar. In twee jaar 1,3 miljoen totaal. 5. Als we in het geheel stoppen met de subsidie voor isolatiemaatregelen dan vallen de subsidiepot ad euro 1.1 miljoen voor de woningen met lage WOZ-waarde en woningen in een VvE en de subsidiepot ad euro 442.000 voor woningen met een hoge woz-waarde vrij. Dit levert een besparing van 1.542.000 per jaar op. 6. Euro 195.000 per jaar voor de subsidie procesbegeleiding aan VvE's en euro 80.000 per jaar voor de besparing op Energieadvies en Quickscan is euro 275.000 per jaar. IN twee jaar dan 550.000. Voor het opzeggen van de lopende overeenkomsten voor de quickscan zal een afkoopsom betaald moet worden. De hoogte daarvan is niet bekend. 7. Programma Isolatie aanpak stopzetten. Beschikbaar in 2025 en 2026 3,4 mio (1,7 mio per jaar), daarbinnen is 2x300.000 personeelslasten medewerkers toegerekend aan het Programma in 2025 en 2026. Werkelijke besparing is dan 1,4 mjo per jaar x2 = 2,8 mjo totaal bij stopzetten van het programma. 8. Huidige aanpak en begroting handhaven, Geen effect 9. Euro 30.000 per jaar * 2 jaar = euro 60.000 10. Euro 50.000 per jaar * 2 jaar = euro 100.000. De overeenkomsten (verplichtingen) met de opdrachtnemers van de quickscan zullen opengebroken en afgekocht moeten worden.

Hoogte ervan is niet bekend. 11. we verlengen de duur van het programma met twee jaar (tot en met 2028). Het verwacht restant van 2024 schuift door naar 2027 en het verwacht restant 2025 en 2026 schuift naar 2028. (nb in de 1e halfjaarrapportage 2024 is een eerste € 300.000 reeds naar 2027 verschoven). - In 2024 niet €1.681.000 maar € 800.000 -> het verschil naar 2027 - in 2025 niet € 2.142.000 maar € 1.565.000 -> het verschil naar 2028 - In 2026 niet € 2.142.000 maar € 1.800.000 -> het verschil naar 2028 Van 2024-2025-2026 is er dan theoretisch een tijdelijke vrijval van € 1.800.000 mogelijk op strikte voorwaarde dat de bestemmingsreserve voor 2027 € 1.100.000 beschikbaar stelt en in 2028 € 700.000. Incidenteel – structureel/ vanaf Incidenteel -2025-2026 welk jaar Haalbaarheid en advies Omdat het een groot programma is, zijn er minstens 11 scenario's te bedenken en uit te werken. Niet alle scenario's zijn even

11

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota haalbaar en passend bij de landelijke doelstellingen en de doelstellingen van het Woningisolatieprogramma. Overwegende dat: • Het Rijk met de SPUK LAI gemeenten de opdracht hebben gegeven om zich in te spannen om woningeigenaren in het goedkope woonsegment te helpen met verduurzamen. • Het Woningisolatieprogramma zich richt op woningeigenaren die moeite hebben om zelf aan de slag te gaan met de verduurzaming van hun woning. • Het Woningisolatieprogramma een aanvulling is op de regelingen en ondersteuning vanuit Rijksoverheid. De ondersteuning vanuit de Rijksoverheid zich vooral richt op financiële ondersteuning en de gemeente daarom juist een rol kan vervullen in advies en procesbegeleiding. • We als gemeente een betrouwbare overheid willen zijn die duidelijkheid en zekerheid biedt over de lange termijn. Vooral voor VvE's die een lange doorlooptijd hebben, is dit een belangrijke voorwaarde om aan de slag te gaan met de verduurzaming van een pand. Is het advies dat de volgende 4 scenario’s optioneel zijn om uit te werken: 1. Stoppen met de subsidie voor isolatiemaatregelen op grondgebonden woningen met een WOZ-waarde boven de NHG grens. Besparing: 442.000 euro per jaar. Totaal 884.000 of; 2.

Stoppen met subsidie voor isolatiemaatregelen op grondgebonden woningen (zowel woningen met een WOZ-waarde boven als onder de NHG-grens). Besparing: 667.000 euro per jaar. Totaal 1.334.000 of; 3. Het maximale subsidiebedrag per woning voor isolatiemaatregelen verlagen van 2.500 euro voor woningen onder de NHG-grens en VvE's naar 1.250 euro en van 1.500 euro voor woningen met een WOZwaarde boven de NHG-grens naar 750 euro. Besparing: 771.000 euro per jaar. Totaal 1.542.000 4. Tijdelijk vrij laten vallen van bedragen in 20242025-2026, totaal € 1.800.000 op strikte voorwaarde dat de bestemmingsreserve voor 2027 € 1.100.000 beschikbaar stelt en in 2028 € 700.000. Ambtelijk wordt voorgesteld om scenario 4 aan het college voor te leggen. Hierdoor lukt het om: • Het woningisolatieprogramma te behouden conform de doelen en de verwachtingen én; • een realistische bijdrage te leveren aan scenario(s) van het ‘financiële dal’ waar de gemeente in dreigt te vallen én; 12

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Maatschappelijk effect/ Risico

• uit te gaan van het feit dat verduurzaming door isolatie een meerjarige inspanning is die sowieso verder reikt dan de oorspronkelijke looptijd van het programma. We hebben voor uitvoering van Woningisolatieprogramma een specifieke uitkering (spuk LAI) vanuit het Rijk ontvangen. Daaraan hangt de verplichting om te zorgen dat minimaal 321 woningen met een WOZ_waarde onder de NHG-grens en een slecht label isolatiemaatregelen treffen. We hebben bij de aanvraag van de SPUK aangegeven deze in te zetten voor de subsidie op isolatiemaatregelen. Als er wordt gekozen om deze te stoppen, dan zullen we een deel van de SPUK moeten terugbetalen (het deel dat BTW-compensabel is omdat we de SPUK dan inzetten voor producten en diensten waarover we BTW betalen en die we uit het btw-compensatiefonds kunnen terugkrijgen). Daarnaast moeten we opnieuw bekijken hoe we de verantwoording over hoeveel woningen isolatiemaatregelen hebben getroffen inrichten, omdat we deze informatie dan niet meer verzamelen met de subsidietoekenning Als de specifieke uitkering niet uitgegeven wordt, dient dit aan het Rijk terugbetaald te worden.

Vanaf 2015 zijn er binnen Rijswijk enkele trajecten met VvE aangegaan waarbij de gemeentelijke ondersteuning bestond uit deels financieren van het proces (samen met landelijke subsidies) Voorbeelden zijn VvE Hammerkjoldlaan en VvE Marschallplein waarbij de werkzaamheden nu bijna zijn afgerond. Hieruit blijkt de lange doorlooptijd en de noodzaak om dit te ondersteunen vanuit de gemeente. Mede dit in combinatie met de grote hoeveelheid VvE's heeft geleid tot de keuze voor het Woningisolatieprogramma. De gemeenteraad heeft eind 2022 gevraagd om een aanpak die woningeigenaren en VvE helpt bij het treffen van isolatiemaatregelen. Het woningisolatieprogramma is daaruit voortgekomen met ‘voor elk wat wils’. In 2022 zijn wij vanuit de SPUK Energiearmoede gestart met een kleinschalige VVE aanpak. Vanaf begin 2024 zijn we gestart met het opschalen van de VvE aanpak met als doel een groot aantal VvE;s en eigenaren enthousiast te maken om stappen te zetten. We zijn nu met circa 30 middelgrote en grote VVE's in gesprek. Het aantal appartementen binnen deze 30 VvE's is naar schatting 2.000. De doorlooptijden voor verduurzaming van VvE's is 3 tot 5 jaar. De fase waarin deze VvE varieert van onderzoek- tot planvormingsfase.

Het intrekken of versoberen van subsidie procesbegeleiding kan ertoe leiden dat de verduurzamingscommissie en/of het bestuur van de VvE geen goedkeuring krijgt voor het uitvoeren van de onderzoeken en daarmee de verduurzamingstrajecten stageneren. In april 2024 ontvangen alle appartement-eigenaren (circa 6.000) waarmee we nog niet in gesprek zijn een uitnodiging voor een intake/kennismaking met één van de VVE adviseurs. 13

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Bestuurlijke overwegingen

Een groot risico is hierin een onbetrouwbare overheid waar VvE's die besloten hebben stappen te gaan zetten te horen krijgen dat een deel van de subsidie niet meer verkregen gaan worden. De verwachting is dat veel van de VvE's besluiten te gaan stoppen en de plannen in de ijskast te zetten. Een voorbeeld hiervan is de onzekerheid omtrent de salderingsreling van de zonnepanelen. De VvE zijn alleen geholpen bij langjarige zekerheid om hun plannen op te baseren. Vanuit de Rijksoverheid zijn er verschillende regelingen om woningeigenaren en VvE's financieel te ondersteunen bij het treffen van isolatiemaatregelen (zoals subsidie via het RVO en gunstige leenvoorwaarden via het Warmtefonds). De rol van gemeente zou zich dan ook allereerst moeten richten op hulp en ondersteuning van woningeigenaren bij het doorlopen van het verduurzamingtraject en het vinden van de beschikbare ondersteuning vanuit het Rijk. Wij adviseren dan ook om bij eventuele bezuinigen de energieadviezen, quickscans en de subsidie voor procesbegeleiding aan VvE's zoveel mogelijk te behouden. Vanuit dat oogpunt zou een eventuele bezuiniging in 2025 of 2026 gezocht moeten worden in het verminderen van de subsidie voor isolatiemaatregelen.

Vanuit de SPUK LAI hebben gemeente de opdracht gekregen om woningeigenaren met een woning in het goedkope woonsegment en een slecht energielabel te ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning. Dit is ook de kern van het Woningisolatieprogramma. Vanuit die achtergrond is het niet logisch en niet passend bij de taak en doelstellingen van de gemeente om de ondersteuning aan grondgebonden woningen met een lage WOZ-waarde en VvE's stop te zetten. Ons advies is om een eventuele bezuiniging binnen dit Programma slechts te zoeken in de subsidie voor isolatiemaatregelen aan woningeigenaren met een woning met een WOZ-waarde boven de NHG-grens. In de praktijk merken we dat de subsidie voor isolatiemaatregelen veelal de reden is om contact te leggen met de gemeente. Voor grondgebonden woning met een WOZ-waarde tot de NHG-grens geldt dat de gemeente actief inzet op het contact met inzet van de energiefixers. Dit heeft ertoe geleid dat van alle producten die worden aangeboden vanuit het woningisolatieprogramma, het energieadvies voor grondgebonden tot nu toe het meeste is aangevraagd. Woningeigenaren die onderdeel zijn van een VvE zoeken vaak het contact met vragen over de subsidiemogelijkheden. We merken daarbij ook dat veel van deze woningeigenaren moeite hebben om andere leden van de VvE mee te krijgen in de verduurzamingsplannen.

De quickscan en de subsidie op procesbegeleiding zijn beschikbaar om VvE's te helpen in de 14

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota stappen die nodig zijn voor de gezamenlijke besluitvorming over verduurzaming in de VvE. De subsidie op isolatiemaatregelen blijkt effectief in het aanzetten van woningeigenaren binnen een VvE om contact op te nemen met de gemeente over de mogelijkheden. Veel effectiever dan het aanbod van een quickscan of subsidie op procesbegeleiding, maar de quickscan en de subsidie voor procesbegeleiding zijn wel cruciaal om de woningeigenaren binnen een VvE te ondersteunen bij de uitdagingen waar ze in het gezamenlijke proces tegenaan lopen.

Juridische haalbaarheid

De Rijswijkse subsidie op procesbegeleiding is complementair en stapelbaar met de rijksregeling (SVVE-regeling). Voordeel hiervan is dat als de verduurzaming in stemming wordt gebracht tijdens de ALV van de VVE het plan doordacht en doorberekend is en dat leden op basis van onderzoek en advies van specialisten een weloverwogen keuze kunnen maken. Nadeel van deze subsidie loslaten is dat er gestemd wordt in de ALV zonder compleet inzicht. Dit kan leiden verrassingen achteraf in de vorm van bijvoorbeeld hogere kosten van de maatregelen, een hogere maandlast of een plan dat weggestemd wordt omdat de keuzes of het proces onvoldoende zijn uitgewerkt en afgestemd met de leden. Regeling intrekken: hiervoor moet eerst worden uitgezocht welke juridische voorwaarden hiervoor gelden. Aanpassen van het aantal energieadviezen of woning/gebouw eigenaren dat in aanmerking komt voor subsidie kan door het subsidieplafonds en plafonds voor de energiescan en quickscan naar beneden bij te stellen. De plafonds worden per kalenderjaar vastgesteld, dus die kunnen ieder jaar door college worden lager/hoger worden vastgesteld op basis van de begroting. Het aanpassen van het subsidiebedrag per aanvrager (dus we houden het aantal woning/gebouweigenaren die we kunnen helpen gelijk, maar verlagen de maximum subsidie) vraagt een aanpassing van de Regeling Woningisolatie Rijswijk.

Hier zitten juridische knelpunten aan. Het openbreken van de contracten met de opdrachtnemers van de quickscan zal een afkoopsom met zich meebrengen

Technische haalbaarheid Programma Team

Het risico bij verschuiven van de jaarschijf van 2024 naar 2027 is dat een onverwachte groei in aantal en omvang van de aanvragen een tekort oplevert dat gecorrigeerd moet worden. We zijn immers gehouden het subsidieplafond van 2024. nvt Wonen en Leven Energie & Klimaat

15

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

2.2 Werkbudget Energie Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader Financieel effect

Incidenteel – structureel/ vanaf welk jaar Toelichting op de inhoud Haalbaarheid

Energietransitie Werkbudget Energie in de exploitatie Mark Wit Uitgaven Niks veranderen – eventueel in zwaarste scenario te versoberen Dit is een budget in de exploitatie met de noemer werkbudget. Er is een totaal van 327.000 werkbudget Bestemd voor 7 onderwerpen. Aframen is zeer ongewenst. En voor een deel niet mogelijk. In 2027 is er zelfs extra ophoging nodig vanwege de noodzaak om Personeelslasten door te belasten op dit product. Structureel budget Het werkbudget is structureel en voor meerdere jaren vooruit geraamd. De besteding is divers en bestemd voor: 1. Inkoop van werkzaamheden in een meerjarig contract Regionaal Energieloket (huidige aanbieder) Inkoop en organiseren van wat nodig is voor de Monitor duurzaamheid (uitvoering motie). 35.000 2. Inkoop van het aanbod aan Onderwijspakketten en begeleiding voor de leerlijn energietransitie voor basisonderwijs en middelbaar onderwijs. 25.000 3. Inkoop van het aanbod van energiescans en advies aan ondernemers als stimulans tot verduurzamen bedrijfsvastgoed. Publiek private samenwerking. 25.000 4. Uitbesteding van specialistische onderzoek zoals SoortenManagement Plan; haalbaarheid Zon-op-Dak; verkenning energiehub; verkenning geothermiebron; verkenning aquathermie; Proces-, communicatie-, onderzoekskosten tot aan SOK 16

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota warmtenet en WOS (aandeel gemeente); Meerjarige contracten voor applicaties; monitoringstools. 215.000 5. Opleidingstrajecten 14 teamleden. 20.000 6. Kleine kas voor ondersteuning Adviesraad Energietransitie, teamactiviteiten. 5.000 7. Vanaf 2027 staat 300.000 per jaar geraamd voor vaste medewerkers op vaste formatie en externe inhuur op vacatures. Conform besluiten in GMT en college en in lijn met de trend en verwachtingen voor ten minste de komende 10 jaar is een team E&K opgericht waarbij de kennis van de transities van energie, warmte en klimaat in eigen huis wordt ontwikkeld en geborgd. Per onderwerp zijn het relatief kleine bedragen, die samen optellen tot maximaal 327.000 per jaar. NB in 2023 is incidenteel vergoed een onderzoek voor Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed. Maatschappelijk effect/ Risico

Bestuurlijke overwegingen per onderwerp waar het werkbudget voor bestemd is:

Als we geen of minder werkbudget beschikbaar hebben dan kunnen we geen geplande onderwerpen financieren uit de lijst en ook geen ruimte in ramen voor opdrachten die uit politiek, bestuur en maatschappelijke vraag voortkomen in de loop van een jaarschijf. En geen applicaties en geen energieloket. Vanaf 2027 wordt vooralsnog 3 ton dekking personeelslasten opgevoerd. Zie ook onder bestuurlijke overwegingen. 1. Een deel van het budget is bestemd voor het regionale energieloket (los van wie de aanbieder in de toekomst zal zijn) waar specialistische expertise ingezet wordt voor de inwoners en ondernemers in Rijswijk, om hen te helpen vastgoed te verduurzamen in alle vormen en alternatieven die er zo al zijn. De ‘loket’ functie is het minimale wat we - via de gemeente als opdrachtgever - kunnen aanbieden om 17

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

2.

3.

4.

5.

6.

7.

de doelen van energietransitie te bereiken. Educatie en voorlichting aan jongere generaties is een belangrijke manier om bewustwording en gedragsverandering te stimuleren. De lespakketten worden samen met Onderwijs en waar mogelijk in combinatie met de Energy Cave ingezet. Hier zit dus ook de inzet voor de Energy Cave entiteit in. Ondernemers zijn een bijzondere doelgroep waar voor verduurzaming een opgave ligt in de komende jaren, zowel vrijwillig als met labels (kantoren) en in verband met de kans om netcongestie voor te zijn door slim samen te werken. Goede voorbeelden werken ook positief voor het vestigingsklimaat en imago van Rijswijk in de regio. Onderzoek en monitoring is veelzijdig maar dat is dan ook het kenmerk van de hele opgave energietransitie. Elk vakteam dat beleid maakt hoort de beschikking te kunnen hebben over dit type werkbudget, waarvan de inzet overeenkomt met het coalitie-akkoord, wensen en moties uit de raad, calamiteiten en het ambtelijke jaarwerkplan. Omdat we bewust kiezen om in de krappe markt zij-instromers aan te trekken, wordt extra geïnvesteerd in opleidingen. Evident dat dit essentieel is voor de dienstverlening en de resultaten. Er is een klein budget geraamd out-ofpocket voor de teams in Rijswijk (en in ons geval ook voor de Adviesraad) voor bijeenkomsten, teambuilding etc. Dit geraamde bedrag voor dekking P kosten kan niet worden ingeleverd.

Advies: behouden in de exploitatie voor de vele doelen die dit dient. Anders geen opleidingen, geen onderzoeken, geen loket, geen ondernemers aanpak, geen 18

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota educatie/energy cave samenwerking, geen warmtenet, geen monitoring etc. Het team en taakveld kan nagenoeg opgeheven worden. Hooguit kan op opleidingen en team ontwikkeling kosten ingeleverd worden. Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid Programma Team

juridische belemmeringen zijn er voor de meerjarige verplichtingen in contracten zoals het energieloket, het CRM systeem en andere applicaties en tools. nvt Wonen en Leven Energie & Klimaat

19

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

3.1 Beleidsontwikkeling retail en bedrijventerreinen Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuze mogelijkheid Context – wettelijk kader

Financieel effect

Incidenteel - structureel

Haalbaarheid Maatschappelijk effect Risico’s Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma

Economische Zaken Beleidsontwikkeling Werner van Damme Uitgaven Minimale beleidsontwikkeling Beleidsontwikkeling op economisch gebied kent geen wettelijke basis. Er is een grote beleidsvrijheid, waarbij welrekening dient te worden gehouden met de Wet Markt en overheid, Winkeltijdenwet en Drank- en horecawet. Met deze beleidsvrijheid is het aan de gemeente zelf om te beslissen hoe en op welke wijze beleid wordt ontwikkeld ten behoeve van de economische ontwikkeling van de stad. In de begroting is jaarlijks € 125k opgenomen voor beleidsontwikkeling ten behoeve van retail en bedrijventerreinen. Te realiseren keuze: inleveren 75k – 125k op het bestaande budget. Daar aangekoppeld heeft dit indirect effect op de formatie. Minimale beleidsontwikkeling kan zowel incidenteel als structureel worden ingezet. Gezien lopende opdrachten voor 2024, zou dit vanaf 2025 kunnen worden toegepast. Minimalisatie tot een bandbreedte van € 0 – 50k voor minimale beleidsontwikkeling Minimale beleidsontwikkeling kan een effect hebben op het ondernemers- en vestigingsklimaat voor ondernemers in Rijswijk. Het gevolg van minimale beleidsontwikkeling kan zijn dat bedrijven vertrekken en de werkgelegenheid in de stad afneemt. Bewoners vinden daardoor minder snel een baan in de nabijheid. Coalitie akkoord - thema Economische Zaken Rijswijk is naast een woonstad ook een werkstad.

We willen een stad zijn met een aantrekkelijk en toekomstbestendig vestigingsklimaat en een sterke betrokken lokale economie. We willen onze economische positie versterken. We trekken nieuwe bedrijvigheid aan via een actief acquisitiebeleid en het ontwikkelen van een aantal locaties. Richting Den Haag en Delft positioneren wij ons als vestigingslocatie voor opschalende bedrijven, internationale bedrijvigheid en instellingen via een actief locatiebeleid. Tegelijkertijd hebben we ook oog voor het unieke dorpse karakter van Rijswijk. Ons onderwijs- en arbeidsmarktbeleid is gericht op de maakindustrie en praktische beroepen. Juridisch zijn er geen belemmeringen voor het minimaliseren van beleidsontwikkeling. n.v.t. Economische aangelegenheden 20

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Team

Economische Zaken

21

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

3.2 Beleidsuitvoering bedrijventerreinen Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuze mogelijkheid Context – wettelijk kader

Financieel effect

Incidenteel - structureel

Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Economische Zaken Beleidsuitvoering bedrijventerreinen Werner van Damme Uitgaven Minimale beleidsuitvoering Beleidsuitvoering op economisch gebied kent geen wettelijke basis. Er is een grote beleidsvrijheid, waarbij welrekening dient te worden gehouden met de Wet Markt en overheid, Winkeltijdenwet en Drank- en horecawet. Met deze beleidsvrijheid is het aan de gemeente zelf om te beslissen hoe en op welke wijze beleid wordt ontwikkeld en uitgevoerd ten behoeve van de economische ontwikkeling van de stad. In de begroting is jaarlijks € 91k opgenomen voor acquisitie en promotie ten behoeve van bedrijventerreinen. Daarnaast is er tot en met 2025 nog € 75k beschikbaar vanuit het coronamaatregelenpakket. Te realiseren keuze: inleveren € 45k – 91k op het bestaande budget. Inleveren budget coronamaatregelenpakket voor 2025: € 50K. Daar aangekoppeld heeft dit indirect effect op de formatie. Minimale beleidsuitvoering kan zowel incidenteel als structureel worden ingezet. Gezien lopende opdrachten en huurovereenkomsten voor zou dit vanaf 2027 kunnen worden toegepast. De incidentele omzetting (coronamaatregelenpakket) kan vanaf 2025. Minimalisatie tot een bandbreedte van € 0 – 46k voor minimale beleidsuitvoering.

Vanuit het budget wordt momenteel de huur voor de Energy Cave voldaan en is het beschikbare budget coronamaatregelenpakket bestemd voor de oprichting van een BIZ voor het Middengebied PPP. De betaling van de huurlasten voor de Energy Cave is onderdeel van de toegekende MRDH projectbijdrage voor de Energy Cave/ campusontwikkeling. Dat is voor 2024 en 2025 nog van toepassing. De huurovereenkomst voor de Energy Cave loopt tot en met 31 december 2026 De huisvestingslast voor de Energy Cave bedroeg in 2023 ca. € 115K en overstijgt het huidige beschikbare budget voor beleidsuitvoering.. Het doel is dat de Energy Cave een eigenstandige organisatie wordt die zich zelf voorziet in het bekostigen van de huisvestingslasten. Dat houdt in dat lasten op den duur niet meer voor rekening van Rijswijk komen.

22

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Het niet meer betalen van de huurlasten houdt in dat de (door)ontwikkeling van de Energy Cave stopt en ook de twee tranche van de toegekende MRDH projectbijdrage mogelijk niet wordt verkregen, dan wel dient te worden terugbetaald.

Risico’s

Bestuurlijke overwegingen

Het beperken van het coronamaatregelen budget zal tot gevolg hebben dat, indien de gewenste BIZ voor het Middengebied tot stand is gekomen, geen verder ondersteuning kan worden geboden. Het budget voor 2025 (€ 50K) is gereserveerd om de BIZ te ondersteunen in het opzetten van parkmanagement. Het niet meer financieren van de huurlast van de Energy Cave leidt zeer waarschijnlijk tot een juridisch geschil met de verhuurder. Een goed functionerende BIZ is van belang in de verdere aanpak van de revitalisering van het Midden gebied van de Plaspoelpolder. Ondersteuning vanuit de gemeente draagt daar aan bij. Zonder deze steun kan het effect van de BIZ juist leiden tot weerstand bij eigenaren. Coalitie akkoord - thema Economische Zaken Rijswijk is naast een woonstad ook een werkstad. We willen een stad zijn met een aantrekkelijk en toekomstbestendig vestigingsklimaat en een sterke betrokken lokale economie. We willen onze economische positie versterken. We gaan door met het herstructureren van de Plaspoelpolder. De kern van de Plaspoelpolder wordt benut om mkb in dienstverlening en productie te huis - vesten, bij voorkeur met een duurzaam bedrijfsprofiel en aandacht voor circulaire economie. De randen ontwikkelen we tot (gemengde) woon-werkgebieden. Kwaliteitsverbetering en het zorgen voor een goed bereikbare en veilige omgeving hebben prioriteit.

Het college doet een voorstel voor de positionering van het accountmanagement economische zaken, gericht op versterking van de werklocaties en acquisitie. Het mkb is de drager van onze economie. We koesteren ondernemers door te helpen bij het vinden van personeel, het leggen van relaties en het verbeteren van vaardigheden zoals digitalisering. Hiervoor nemen we de komende jaren middelen op in de begroting. De BBR heeft hierin een belangrijke rol. We zetten de samenwerking met hen voort. We stimuleren en faciliteren innovatieve start-ups, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van flexwerklocaties. We profileren ons als innovatieve stad om zo meer bedrijven aan te trekken. Het college komt met een voorstel voor investeringen in de openbare ruimte op alle werklocaties, waarbij ook wordt gekeken naar mogelijkheden om budget te genereren via private middelen en/of de inzet van BIZ-gebieden. 23

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid Programma Team

De lopende huurovereenkomst voor de Energy Cave biedt geen tussentijdse opzeggingsmogelijkheid. Dit maakt het lastig om deze overeenkomst eenzijdige op te zeggen zonder financiële consequenties. n.v.t. Economische aangelegenheden Economische Zaken

24

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

3.3 Beleidsuitvoering retail

Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuze mogelijkheid Context – wettelijk kader

Financieel effect

Incidenteel - structureel

Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Risico’s

Bestuurlijke overwegingen

Economische Zaken Beleidsuitvoering retail Werner van Damme Uitgaven Minimale beleidsuitvoering Beleidsuitvoering op economisch gebied kent geen wettelijke basis. Er is een grote beleidsvrijheid, waarbij welrekening dient te worden gehouden met de Wet Markt en overheid, Winkeltijdenwet en Drank- en horecawet. Met deze beleidsvrijheid is het aan de gemeente zelf om te beslissen hoe en op welke wijze beleid wordt ontwikkeld ten behoeve van de economische ontwikkeling van de stad. In de begroting is jaarlijks € 41k opgenomen voor acquisitie en promotie ten behoeve van retail. Voor 2024 en 2025 is dit met 40K per jaar verhoogd tot 81K vanuit de reserve Revitalisering Oud Rijswijk. Vanaf 2026 valt dit weer terug naar 41K. Te realiseren keuze: inleveren 20k – 81k op het bestaande budget. Daar aangekoppeld heeft dit indirect effect op de formatie. Minimale beleidsuitvoering kan zowel incidenteel als structureel worden ingezet. Gezien lopende opdrachten voor 2024, zou dit vanaf 2025 kunnen worden toegepast. Minimalisatie tot een bandbreedte van € 0 – 20k voor minimale beleidsontwikkeling Vanuit het budget wordt met name het winkelcentrummanagement voor Bogaard stadscentrum en Oud Rijswijk betaald. Hierover zijn afspraken gemaakt en verminderde bijdrage vanuit de gemeente vergroot de lasten voor ondernemers.

Het budget uit de reserve Revitalisering Oud Rijswijk is niet structureel en wordt beoogd om te worden ingezet om het historisch karakter van Oud Rijswijk te versterken. Hiermee moet het winkelcentrum aantrekkelijker worden voor bezoekers om langer te verblijven. Het niet inzetten van dit budget vraagt om investeringen vanuit ondernemers en reguliere investeringen in het openbare gebied. Ondernemers die de mogelijke lasten verzwaring niet kunnen dragen zullen vertrekken en leidt tot leegstand van de vitale winkelgebieden. Met als gevolg dat er minder voorzieningen voor de inwoners beschikbaar zijn. Coalitie akkoord - thema Economische Zaken

25

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Rijswijk is naast een woonstad ook een werkstad. We willen een stad zijn met een aantrekkelijk en toekomstbestendig vestigingsklimaat en een sterke betrokken lokale economie. We willen onze economische positie versterken. Oud Rijswijk heeft een unieke verblijfskwaliteit en sfeer. We versterken de positie van Oud Rijswijk in het nieuwe omgevingsplan, gaan investeren in de verblijfskwaliteit en sturen op branchering en kwaliteit in wat passend is voor dit gebied, zodat het karakter van Oud Rijswijk behouden blijft.

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

Bogaard Stadscentrum wordt ontwikkeld van monotoon winkelcentrum naar levendig woongebied waar het prettig wonen en verblijven. Met beide winkelcentrummanagers zijn overeenkomst gesloten. Deze moeten worden beoordeeld op tussentijdse beëindiging. n.v.t. Economische aangelegenheden Economische Zaken

26

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

3.4 Economische aangelegenheden Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuze mogelijkheid Context – wettelijk kader

Financieel effect

Economische Zaken Economische aangelegenheden Werner van Damme Uitgaven Minimale beleidsondersteuning in data, beperken accountmanagement en publieke uitingen EZ en terugdringen regionale samenwerkingen Beleidsuitvoering op economisch gebied kent geen wettelijke basis. Er is een grote beleidsvrijheid, waarbij welrekening dient te worden gehouden met de Wet Markt en overheid, Winkeltijdenwet en Drank- en horecawet. Met deze beleidsvrijheid is het aan de gemeente zelf om te beslissen hoe en op welke wijze beleid wordt ontwikkeld en uitgevoerd ten behoeve van de economische ontwikkeling van de stad. In de begroting is jaarlijks € 50k opgenomen voor het bedrijfscontactpunt. Daarnaast is er tot 2025 nog € 50k beschikbaar vanuit het coronamaatregelenpakket. Verder is er nog € 50K beschikbaar voor regionale samenwerking. In totaal € 100K structureel en incidenteel € 50K tot en met 2025. Te realiseren keuze: inleveren structureel budget € 55k – 100k op het bestaande budget.

Incidenteel - structureel

Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Daar aangekoppeld heeft dit indirect effect op de formatie. Minimale inzet op beleidsondersteuning, regionale samenwerkingen en accountmanagement kan zowel incidenteel als structureel worden ingezet. Gezien lopende opdrachten en huurovereenkomsten voor 2024, zou dit vanaf 2025 kunnen worden toegepast. Minimalisatie tot een bandbreedte van € 0 – 55k - 0 - 20K voor Bedrijfscontactpunt - 0 – 35K voor Regionale samenwerking Het beschikbare budget wordt op verschillende manieren ingezet, o.a. voor: - Inkoop data voor beleidsontwikkeling en ondersteuning van de beleidsuitvoering, zoals CRM systeem en werkgelegenheidsregister; - Deelname stichting Businesspark Haaglanden (BPH); - Partner programma met Den Haag ten behoeve van citymarketing - (promotionele) uitingen via (sociale) media en deelname evenementen.

27

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Risico’s Bestuurlijke overwegingen

Beperking van het budget zal een beperkt maatschappelijk effect hebben, maar kan wel effect hebben op het ontwikkelingen van beleid en de uitvoering daarvan. Beëindigen deelname BPH leidt tot afzondering van Rijswijk in de nog bredere opgave voor het behouden van ruimte voor werken. Coalitie akkoord - thema Economische Zaken Rijswijk is naast een woonstad ook een werkstad. We willen een stad zijn met een aantrekkelijk en toekomstbestendig vestigingsklimaat en een sterke betrokken lokale economie. We willen onze economische positie versterken. Het college doet een voorstel voor de positionering van het accountmanagement economische zaken, gericht op versterking van de werklocaties en acquisitie.

Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid Programma Team

Het mkb is de drager van onze economie. We koesteren ondernemers door te helpen bij het vinden van personeel, het leggen van relaties en het verbeteren van vaardigheden zoals digitalisering. Hiervoor nemen we de komende jaren middelen op in de begroting. De BBR heeft hierin een belangrijke rol. We zetten de samenwerking met hen voort. We stimuleren en faciliteren innovatieve start-ups, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van flexwerklocaties. We profileren ons als innovatieve stad om zo meer bedrijven aan te trekken. De inzet van het budget vanuit het Coronamaatregelenpakket is toegezegd aan stichting Hoteloverleg Rijswijk voor het ontwikkelen van arrangementen om retail, leisure en horeca meer met elkaar te verbinden. n.v.t. Economische aangelegenheden Economische Zaken

28

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

4.1 Voetgangersbrug RijswijkBuiten Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid

Context – wettelijk kader Financieel effect Incidenteel – structureel/ vanaf welk jaar

Haalbaarheid

Maatschappelijk effect/ Risico

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

Mobiliteit en Parkeren Annuleren voetgangersbrug t.h.v. Kindscentrum Rijswijk Buiten Armand van de Laar Exploitatie uitgaven Door de voetgangersbrug over de Beatrixlaan te schrappen wordt 1,5 miljoen aan investering bespaard (kapitaallasten €45.375, drukkend op de mobiliteitsreserve) en is er geen extra investering noodzakelijk van (meer dan) 2,2 miljoen vanuit het project tunnel station RijswijkBuiten. Het initiële ontwerp is nog exclusief lift, welke zal moeten worden toegevoegd vanwege inclusiviteit. Bestemmingsplan RWB Besparing van 1,5 miljoen op het reeds toegewezen budget voor de voetgangersbrug en de benodigde 2,2 miljoen extra die nodig is om de brug daadwerkelijk te bouwen. De 1,5 miljoen die reeds is gereserveerd valt vrij, waardoor er €45.375 aan kapitaallasten voor de komende 40 jaar bespaard wordt. Deze gelden kunnen worden ingezet voor het verbeteren van de verkeersveiligheid (verlagen snelheid op kruispunt Laan van het Haantje – Beatrixlaan) en deels of volledig (als er niks van het ter beschikking gestelde budget wordt ingezet voor verkeersveiligheid (kosten hiervoor vooralsnog onbekend)) als bezuiniging worden beschouwd. Goed te doen. Voordat de brug gebouwd kan worden is eerst nog 2,2 miljoen nodig voor de brug zelf en daar komen de kosten voor het realiseren van een lift nog bovenop.