Bijlage A RV 23-102 Groenbeheerplan 2024-2028

Groenbeheerplan - 2024 tot 2028 -

Naar verzorgd, functioneel, klimaat- en natuurvriendelijk groen in de Rijswijkse buitenplaats voor stedelijk wonen

Oktober 2023

COLOFON

Opdrachtgeverschap: Gemeente Rijswijk Kees van Schieveen (team Stadsbeheer)

Portefeuillehouder: Mark Wit

Projectteam: Nick Welbie (team Onderhoud Ruimtelijk Domein) Theo Roeling (team Onderhoud Ruimtelijk Domein) Wiebe van der Leij (team Onderhoud Ruimtelijk Domein) Michel Barendse (team Ruimte) Reinder de Boer (team Ruimte) Martin Efdee (team Stadsbeheer)

Projectleider en auteur: Jolanda Alsemgeest (team Stadsbeheer)

Foto titelpagina: Colijnpark (Nick Welbie)

Datum: Oktober 2023

Website: www.rijswijk.nl samen.rijswijk.nl

Corsanummer: 23.092285

Groenbeheerplan 2024-2028

-2-

VOORWOORD

Het groen in Rijswijk is van onschatbare waarde! Rijswijk is een groene buitenplaats voor stedelijk wonen en wil dat blijven. Juist met het oog op de toekomstige groei van de stad. Van de Landgoederenzone tot het Wilhelminapark, van de oude bomen in Park Hofrust tot de jonge bomen in Rijswijk Buiten. Het groen vormt het kloppende hart van onze leefomgeving, waarin we wonen, werken, spelen en tot rust komen. Onze gezondheid is nauw verbonden met groen, het heeft een positieve invloed op zowel onze fysieke als mentale gezondheid. Groen in onze woonomgeving vergroot ons woonplezier en vermindert stress. Kinderen in groene wijken hebben minder overgewicht en de luchtkwaliteit is beter in wijken met veel groen. Bovendien speelt groen een belangrijke rol in onze strijd tegen de gevolgen van klimaatverandering en draagt het bij aan het versterken van de biodiversiteit. Klimaatverandering is een realiteit waarmee we geconfronteerd worden. We moeten niet alleen proberen de klimaatverandering te verminderen, maar ook de gevolgen ervan aanpakken. Hittestress en wateroverlast zijn uitdagingen die we serieus nemen. Door meer groen te integreren in onze stad, kunnen we de impact van deze problemen verminderen. De achteruitgang van de biodiversiteit baart ons zorgen.

Om de biodiversiteit te versterken, moeten we niet alleen de bos- en parkgebieden beschermen, maar ook goed zorgen voor het stedelijk groen zodat inheemse planten en dieren hun plek kunnen vinden. Dit vergt niet alleen de juiste inrichting maar ook het juiste beheer, en daarom zetten we in op een ecologische aanpak van onze groenvoorzieningen. In lijn met het coalitieakkoord Gezonde Groei presenteer ik u het Groenbeheerplan 2024-2028. Hierin staat nog eens aangegeven waarom een groene leefomgeving zo belangrijk is voor mens en dier. Maar het belangrijkste is dat we inzichtelijk hebben gemaakt welke groenarealen we als stad hebben, welk beheer we willen toepassen en welke kosten daarmee gemoeid zijn. Investeren in groen is immers een investering in onze toekomst en die van onze kinderen. Hierin sta ik gelukkig niet alleen. Steeds meer inwoners zien het belang van groen. Via Groen Idee kunnen inwoners initiatieven indienen voor de aanleg van een geveltuintje en het beplanten van boomspiegels. Bij integrale herinrichtingen laten we onze inwoners meedenken over het ontwerp. Ik nodig iedereen uit om hier actief aan deel te nemen, want een groen en duurzaam Rijswijk is de sleutel naar een gezonde stad! Mark Wit Wethouder Openbare ruimte

Groenbeheerplan 2024-2028

-3-

SAMENVATTING Aanleiding en doel Na uitvoering van ons eerste Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde hebben we het groenbeheer nu goed in beeld. In het nieuwe Groenbeheerplan 2024-2028 beschrijven we het beheer en onderhoud van het openbaar groen, watergangen, halfverhardingspaden, ruiterpaden en onkruidbeheersing op verharding. We geven aan hoe we biodiversiteit willen vergroten en hoe we omgaan met ziekten en plagen in het groen. De bijbehorende kosten van dit alles hebben we inzichtelijk gemaakt. Groen is belangrijk Groen is essentieel voor onze inwoners en ook voor de dieren die in de stad wonen. Goed ingericht en onderhouden groen heeft een positief effect op onze beleving van de openbare ruimte en daarmee ook op onze mentale en fysieke gezondheid. Ook voor de biodiversiteit, klimaatadaptatie en de economische waarde is groen van groot belang. Terugblik Door de vaststelling van dit nieuwe groenbeheerplan komen het Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde en beleidskader De juiste boom op de juiste plek te vervallen. We hebben deze plannen geëvalueerd om te zien welke acties zijn uitgevoerd, wat goed is gegaan en wat nog beter zou kunnen. Ook beschouwen we kort het Plan voor Integraal Beheer Openbare Ruimte 2021-2025. We concluderen dat de afgelopen periode te weinig budget beschikbaar was om het groen conform vastgesteld beleid te onderhouden.

Beheerbeleid groen In dit nieuwe groenbeheerplan beschrijven we per beheertype wat er nodig is om het te onderhouden. Daarbij is beeldkwaliteit B voor de woonwijken het uitgangspunt, voor de centra is dat beeldkwaliteit A. Locaties die extra aandacht, en dus budget, vergen hebben we op een rijtje gezet. Daarnaast is met de vaststelling van het groenbeleidsplan GroeNatuuRecreatie in 2010 de koers ingezet om Rijswijk meer ecologisch te gaan beheren. We hebben dit verweven in ons beheerbeleid. Ambities voor het groen Rijswijk wil een groene buitenplaats voor stedelijk wonen worden. Door de groei van onze stad wordt de groene buitenruimte steeds belangrijker! Daarom behouden en versterken we deze zoveel mogelijk. In tabel 1 geven we aan welke ambities we hebben, met een inschatting van de kosten. Ambitie

Kosten

Incidenteel/structureel

1

We breiden het areaal bloembollen en -knollen uit.

+ €25.000

Structureel

2

We breiden de locaties met vaste planten uit.

+ €30.000

Structureel

3

We passen ecologische maatregelen toe in het openbare ruimte.

+ €25.000

Structureel

4

We onderzoeken de mogelijkheden voor een Urban Waterbuffer.

+ €45.000

Incidenteel

5

We breiden het aantal bloementorens uit naar entrees van de wijken.

+ €27.000

Structureel

Tabel 1. Overzicht van onze ambities met bijbehorende kosten. Groenbeheerplan 2024-2028

-4-

Integrale herinrichtingen Met de lijst probleemstraten uit Juiste boom op de juiste plek zijn we gestart om op een integrale manier projecten voor te bereiden en uit te voeren. Dit zetten we voort. Voor de komende jaren staan de integrale herinrichtingen aan de Rembrandtkade, Tulpstraat, Steenlaan, Lindelaan, ’t Haantje, Leeuwendaal en Cromvliet gepland. Communicatie en participatie Inwoners van Rijswijk zijn geïnteresseerd in en betrokken bij alles wat zich afspeelt in het openbaar groen. We vinden het daarom belangrijk om informatie te delen over wat we doen en waarom. Dat gaan we de komende jaren nòg meer doen. Hierbij maken we gebruik van digitale kaarten, website en social media. Bewoners kunnen door middel van participatie bijdragen aan het beeld van hun straat. Men kan bij een integrale herinrichting meedenken over het ontwerp en door middel van een Groen Idee een bijdrage leveren aan het vergroenen van de Rijswijkse straten. Kosten We hebben het totale groenareaal van Rijswijk geïnventariseerd en een financiële doorrekening gemaakt op basis van het beheerbeleid. In tabel 2 staan de benodigde budgetten om ons openbaar groen op de gewenste beeldkwaliteit te onderhouden. Daarnaast reserveren we voorbereidings- en uitvoeringsbudget voor de toekomstige herinrichtingen. Beheerbudget

Investeringen

Integrale herinrichtingen

2024

€4.502.961

€ 1.372.530

-

2025

€4.193.179

€ 1.272.007

€30.000

2026

€4.193.179

€ 1.272.007

€100.000

2027

€4.193.179

€ 1.272.007

€60.000

Tabel 2. Jaarlijks benodigde budgetten voor het groenbeheer en de integrale herinrichtingen.

Risico’s Eventuele toekomstige bezuinigingen op het groenbeheer gaan ten koste van de kwaliteit en de leefbaarheid. Achterstallig onderhoud is kostbaarder om weg te werken dan het bijhouden van het dagelijks beheer en onderhoud. Bezuinigingen op de korte termijn zorgen voor hogere kosten en risico’s op de langere termijn. Daarnaast zullen de klachten en meldingen door bewoners toenemen. In dit nieuwe groenbeheerplan is uitgegaan van bestaande arealen. We blijven alert op toekomstige areaaluitbreidingen en regelen beheerbudget via het project of via een jaarlijkse areaalmutatie. Stedin en Dunea hebben voor de komende jaren een forse vervangingsopgave voor kabels en leidingen in Rijswijk. De graafwerkzaamheden voor deze vervangingen vormen een risico voor onze straatbomen. Het vooraf uit laten voeren van een boomeffectanalyse (BEA) en scherp toezicht tijdens de uitvoering zijn dan ook een vereiste. De komende jaren kan de inzet van de Binnenbaan en het aantal vrijwilligers afnemen. Dit zal direct gevolgen hebben voor het groenbeheer, ofwel financieel ofwel kwalitatief. Daarnaast is de verwachting dat de plaagdruk in het groen blijft toenemen, wat leidt tot stijgende kosten. Groenbeheerplan 2024-2028

-5-

INHOUD

VOORWOORD .................................................................................................................................... - 3 SAMENVATTING ................................................................................................................................ - 4 Aanleiding en doel ............................................................................................................................... - 4 INHOUD............................................................................................................................................... - 6 1

2

3

4

5

INLEIDING ................................................................................................................................... - 8 1.1

Aanleiding en doel ............................................................................................................... - 8 -

1.2

Afbakening ........................................................................................................................... - 8 -

1.3

Leeswijzer ............................................................................................................................ - 8 -

DE FUNCTIES VAN GROEN ....................................................................................................... - 9 2.1

Belevingswaarde ................................................................................................................. - 9 -

2.2

Volksgezondheid ................................................................................................................. - 9 -

2.3

Biodiversiteit ...................................................................................................................... - 10 -

2.4

Klimaatadaptatie ................................................................................................................ - 10 -

2.5

Economische waarde ........................................................................................................ - 11 -

EVALUATIE ................................................................................................................................ - 12 3.1

Groenbeheerplan 2020-2023 ............................................................................................ - 12 -

3.2

De juiste boom op de juiste plek, groen in balans 2017 .................................................... - 14 -

3.3

Plan voor Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) 2021-2025.................................... - 15 -

WET- EN REGELGEVING EN BELEID ..................................................................................... - 16 4.1

Wet- en regelgeving .......................................................................................................... - 16 -

4.2

Gemeentelijk beleid ........................................................................................................... - 17 -

BEHEERBELEID ........................................................................................................................ - 19 5.1

Bomen ............................................................................................................................... - 20 -

5.2

Bosplantsoen ..................................................................................................................... - 23 -

5.3

Hagen ................................................................................................................................ - 24 -

5.4

Sierbeplanting .................................................................................................................... - 24 -

5.5

Maaien extensief................................................................................................................ - 24 -

5.6

Maaien gazon .................................................................................................................... - 26 -

5.7

Watergangen en waterpartijen .......................................................................................... - 26 -

Groenbeheerplan 2024-2028

-6-

6

7

5.8

Bijzondere objecten ........................................................................................................... - 27 -

5.9

Ziekten en plagen .............................................................................................................. - 29 -

5.10

Opruimen herfstblad .......................................................................................................... - 31 -

5.11

Hinder door groen .............................................................................................................. - 31 -

5.12

Overige werkzaamheden ................................................................................................... - 32 -

5.13

Uitvoering werkzaamheden in het groen ........................................................................... - 32 -

AMBITIES VOOR HET GROEN ................................................................................................ - 34 6.1

Ambities ter verbetering van de biodiversiteit .................................................................... - 34 -

6.2

Ambitie ter bevordering van klimaatadaptatie ................................................................... - 35 -

6.3

Ambities ter verbetering van de beeldkwaliteit .................................................................. - 36 -

6.4

Onze ambities op een rij .................................................................................................... - 37 -

INTEGRALE HERINRICHTINGSPROJECTEN ......................................................................... - 38 7.1

8

9

Integrale herinrichtingsprojecten ....................................................................................... - 38 -

COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE ....................................................................................... - 39 8.1

Communicatie .................................................................................................................... - 39 -

8.2

Participatie ......................................................................................................................... - 39 -

KOSTEN ..................................................................................................................................... - 40 9.1

Arealen groen .................................................................................................................... - 40 -

9.2

Kosten dagelijks beheer en onderhoud ............................................................................. - 40 -

9.3

Investeringen ..................................................................................................................... - 42 -

9.4

Integrale herinrichtingsprojecten ....................................................................................... - 42 -

9.5

Risicoparagraaf.................................................................................................................. - 43 -

BIBLIOGRAFIE .................................................................................................................................. - 45 BIJLAGEN ......................................................................................................................................... - 46 Bijlage 1

Evaluatie actiepunten Groenbeheerplan 2020-2023 ................................................. - 47 -

Bijlage 2

Probleemstraten Juiste boom op de juiste plek ......................................................... - 48 -

Bijlage 3

Beeldkwaliteitsschouw ............................................................................................... - 49 -

Bijlage 4

Regelgeving en beleid ............................................................................................... - 50 -

Bijlage 5

Nieuwe bebouwde kom Wet natuurbescherming (concept) ...................................... - 52 -

Bijlage 6

Verordening Fysieke Leefomgeving 2023 ................................................................. - 53 -

Bijlage 7

Ziekten en plagen ...................................................................................................... - 54 -

Groenbeheerplan 2024-2028

-7-

1

INLEIDING

1.1

Aanleiding en doel

Op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten is iedere gemeente verplicht in haar programmabegroting een paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’ op te nemen. Om hier uitvoering aan te geven stellen we elke vier jaar een nieuw groenbeheerplan op. Na uitvoering van ons eerste Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde hebben we het groenbeheer nu goed in beeld. In het Groenbeheerplan 2024 tot 2028 beschrijven we het beheer en onderhoud van het openbaar groen en watergangen. Het plan geeft antwoord op de volgende vragen: •

Hoe ziet het beheer en onderhoud van het groen eruit?

•

Hoe willen we de komende jaren de biodiversiteit vergroten?

•

Hoe gaan we om met ziekten en plagen in het groen?

•

Waar worden de komende jaren integrale herinrichtingen uitgevoerd?

•

Wat kost het dagelijks beheer en onderhoud van het openbaar groen de komende jaren?

Dit nieuwe groenbeheerplan vormt een uitgangspunt voor het groen in toekomstige herinrichtingsprojecten en nieuwbouwprojecten. Het vervangt het Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde en het beleidskader Juiste boom op de juiste plek, groen in balans 2017.

1.2

Afbakening

Dit Groenbeheerplan 2024 tot 2028 is geen visie voor de lange termijn, maar een plan waarin staat hoe we het openbaar groen de komende periode gaan beheren. In zowel de woonwijken als in de park- en bosgebieden. Dit plan is dan ook geen vervanging van het Groenbeleidsplan 2010-2020 BomeNatuuRecreatie, waarin onze visie en ambities staan. Speelplekken, de bestrijding van plaagdieren en het baggeren van watergangen maken geen onderdeel uit van dit beheerplan.

1.3

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 is een algemene inleiding over het belang van openbaar groen. In hoofdstuk 3 evalueren we het Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde, De juiste boom op de juiste plek en Integraal Beheerplan Openbare Ruimte. Wet- en regelgeving en gemeentelijk beleid staan in hoofdstuk 4 beschreven. In hoofdstuk 5 omschrijven we het beheerbeleid. Onze ambities staan in hoofdstuk 6. De integrale projecten, inclusief een planning staan in hoofdstuk 7. In hoofdstuk 8 vertellen we meer over communicatie en participatie zoals we dat willen uitvoeren. De kosten voor dit nieuwe groenbeheerplan staan in hoofdstuk 9. Technische termen staan vetgedrukt en in kaders uitgelegd.

Groenbeheerplan 2024-2028

-8-

2

DE FUNCTIES VAN GROEN

Groen is essentieel voor onze inwoners en ook voor de dieren die in de stad wonen. Goed ingericht en onderhouden groen heeft een positief effect op onze beleving van de openbare ruimte en daarmee ook op onze mentale en fysieke gezondheid. Ook voor de biodiversiteit, klimaatadaptatie en de economische waarde is groen van groot belang. In dit hoofdstuk staan we hier kort bij stil.

2.1

Belevingswaarde

De identiteit en herkenbaarheid van een woonwijk wordt sterk bepaald door de aan- of afwezigheid van openbaar groen. Groen versterkt en ondersteunt ruimtelijke functies, zorgt voor aankleding van de wijk, geeft sfeer aan een buurt, biedt ruimte voor recreatie en spelen. Mensen worden blij van rondvliegende vlinders. Daarnaast stelt groen bewoners in staat om natuuraspecten meer te beleven, zoals de verschillende seizoenen. Met groen wordt dus een mens-, natuur- en milieuvriendelijke leefomgeving gecreëerd.

2.2

Volksgezondheid

Zowel de fysieke als mentale gezondheid van mensen wordt positief beïnvloed door groen. Groen in de woonomgeving bevordert het woonplezier en helpt bij herstel van stress en mentale vermoeidheid. Uit onderzoek blijkt dat als er groen in de omgeving is, mensen zich gezonder voelen; ze gaan dan minder vaak naar de huisarts met angststoornissen of depressies (WUR, 2019). Groen maakt de woonomgeving niet alleen aantrekkelijk en levendig; het nodigt ook uit tot spelen, bewegen en sociaal contact. Kinderen in groene wijken hebben tot 15% minder overgewicht (Allesoversport.nl, 2019). Groen beïnvloedt ook indirect de gezondheid: bijvoorbeeld omdat het schaduw geeft of een isolerende werking heeft. Groen reduceert het fijnstofgehalte in de lucht (RIVM, 2011). Met name bomen spelen hierin een prominente rol, zolang er voldoende ruimte is voor luchtcirculatie. Het bladgroen vangt fijnstof op en zuivert schadelijke gassen. Groen kan soms ook nadelig werken op de gezondheid. Een dichte bomenrij langs een drukke straat met bebouwing, kan de wind tegenhouden waardoor de luchtverontreiniging blijft hangen (RIVM, 2011). Grasaren kunnen leed bij huisdieren veroorzaken. En pollen van gras en bomen veroorzaken soms bij mensen een allergische reactie. De reikwijdte van deze pollen is voor soms wel honderden kilometers (pollennieuws.nl, 2018).

Groenbeheerplan 2024-2028

-9-

2.3

Biodiversiteit

Het gaat slecht met de biodiversiteit. Deze dalende trend brengt de economie, het levensonderhoud, de beschikbaarheid van voedsel en de kwaliteit van ons leven wereldwijd in gevaar (Ipbes, 2018). De belangrijkste oorzaak is verlies van leefgebied (PBL, 14 juni 2023). Op landelijk en Europees niveau wordt hier aandacht aan besteed en worden maatregelen getroffen om dit te verbeteren. Om de achteruitgang van de biodiversiteit van onze regio te stoppen is meer nodig dan bescherming van de natuur in natuurgebieden. Hiervoor moeten ook woon-,

Wat is biodiversiteit?

werk-, recreatie-, en groengebieden een betere woonplaats bieden

De verscheidenheid aan leven, in allerlei

aan planten en dieren. De stad is een belangrijk uitbreidend natuur-

vormen, op aarde. Het omvat het aantal

biotoop en wordt daarmee steeds belangrijker voor plant- en diersoorten. Door slimme inrichting en beheer kunnen we planten en dieren een bijzonder leefgebied bieden waar natuurontwikkelingen kunnen plaatsvinden. En dat naast de voordeur van onze inwoners.

soorten, hun genetische variatie en de interactie van deze levensvormen binnen complexe ecosystemen.

Daarvoor is niet alleen de juiste inrichting, maar ook het juiste beheer belangrijk. Daarom zet Rijswijk in op een natuurinclusieve aanpak van de beheeropgaven. We denken bij alles wat we doen na hoe we dit zo natuurinclusief mogelijk kunnen oppakken.

2.4

Klimaatadaptatie

Ons klimaat verandert. Waarnemingen en wetenschappelijk onderbouwde kennis tonen aan dat de klimaatscenario's voor Nederland een toenemende zeespiegelstijging, intensere zomerbuien en een grotere kans op langdurige droogte en hitte voorspellen. Dit bevestigt de noodzaak om niet alleen te

Groenbeheerplan 2024-2028

- 10 -

focussen op het verminderen van klimaatverandering (mitigatie), maar ook op het voorbereiden op de gevolgen ervan (adaptatie), zoals staat aangegeven in de klimaatadaptatiestrategie RAAK 2022-2030.

Na de klimaatstresstesten in 2016 staat hittestress bovenaan de lijst van urgente problemen voor Rijswijk. In een versteende omgeving blijft warmte van de zon veel langer hangen. Dit wordt het hitte-eilandeffect genoemd. De temperatuurverschillen met het omringende platteland kunnen in een stad met 200.000 inwoners oplopen tot 7°C (KNMI, 2010). Vooral kwetsbare groepen zoals ouderen ondervinden hier nadelige gevolgen van. Door meer groen en bomen toe te passen kunnen we steden koeler maken en klimaatextremen dempen. Daarnaast krijgen we door hevigere regenbuien te maken met wateroverlast. Groen draagt bij aan het vasthouden en verdampen van regenwater. Zo kan een volwassen boom honderden liters water per dag verdampen (Rainproof, 2019). Het aanleggen van groen in plaats van verharding zorgt ervoor dat regenwater de grond in kan zakken en niet direct via de riolering wordt afgevoerd. Hetzelfde geldt voor groene daken, die het water ook vasthouden en vertraagd afvoeren. Ook worden steeds vaker wadi’s toegepast, zoals bijvoorbeeld bij de skatebaan aan de Treubstraat.

Wat is een wadi? Greppel, vaak in het gras, die als buffer- en infiltratievoorziening functioneert. Regen kan op die manier tijdelijk worden opgevan-

2.5

Economische waarde

gen en langzaam in de bodem zakken.

Diverse onderzoeken wijzen uit dat de waarde van woningen die uitkijken op groen met ongeveer 14% toeneemt (WUR, 2008). Een hogere woningwaarde betekent ook meer inkomsten voor een gemeente. Daarnaast nodigt een groene omgeving uit tot meer recreëren en worden gezondheidskosten lager. Een groene gemeente biedt bovendien een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 11 -

3

EVALUATIE

Door de vaststelling van dit nieuwe groenbeheerplan komen het Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde en beleidskader De juiste boom op de juiste plek te vervallen. We evalueren deze plannen om te zien welke acties zijn uitgevoerd, wat goed is gegaan en wat nog beter zou kunnen. Ook beschouwen we kort het Plan voor Integraal Beheer Openbare Ruimte 2021-2025. De uitkomsten vormen belangrijke input voor dit nieuwe plan.

3.1

Groenbeheerplan 2020-2023

Het doel van Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde was om meer inzicht te geven in het groenareaal van de gemeente Rijswijk en de kwaliteit daarvan in beeld te brengen. Er is een doorrekening gemaakt om de benodigde budgetten inzichtelijk te maken. Daarnaast is een groot aantal actiepunten opgenomen. We staan stil bij de vijf belangrijkste: boombeheer, invasieve exoten, natuurwaardenkaart, spelregels voor groene initiatieven en budgetten. De overige actiepunten zijn opgenomen in bijlage 1, met daarbij de stand van zaken. Boombeheer Actiepunten in Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde: ✓

Inventariseren of risico- en attentiebomen zijn aangepakt.

✓

Uitvoeren van eventuele achterstallige acties met betrekking tot boomveiligheid en actualiseren van de registratie.

✓

Uitvoeren van achterstallige snoei van bomen.

De gemeente Rijswijk geeft invulling aan de wettelijke zorgplicht door jaarlijks een boomveiligheidscontrole te laten uitvoeren bij een kwart van de

Wat zijn attentiebomen en risicobomen? •

straatbomen. Dit wordt door een externe boomspecialist

Attentiebomen zijn bomen met een gebrek die op dat moment nog geen verhoogd risico opleveren.

uitgevoerd en gerapporteerd in het beheersysteem. In paragraaf 4.1 Wet- en regelgeving staan we uitgebreider bij

Voorbeeld hiervan is een holte in de stam. Er hoeft

deze zorgplicht stil. In het verleden zijn de aanbevelingen

geen actie te worden ondernomen, maar we con-

die voortkwamen uit de controles niet altijd uitgevoerd om

troleren de boom jaarlijks om te zien of het risico

kosten te besparen, waardoor achterstanden ontstonden.

groter wordt.

Dit is gezien de mogelijke veiligheidsrisico’s een onwen-

•

Risicobomen zijn bomen met een gebrek die een

selijke situatie. Daarom is in de afgelopen periode een in-

verhoogd risico geven. Voorbeeld hiervan is grof

haalslag uitgevoerd. Alle risico- en attentiebomen zijn ge-

dood hout in de kroon. Na het uitvoeren van een

inventariseerd, maar de benodigde maatregelen zijn nog

snoeimaatregel is het geen risicoboom meer.

niet allemaal uitgevoerd. Groenbeheerplan 2024-2028

- 12 -

Invasieve exoten Actiepunt in Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde: ✓

Invasieve exoten (zoals Reuzenberenklauw en Japanse duizendknoop) worden actief bestreden.

De afgelopen vier jaar is de Reuzenberenklauw door middel van maaien, uitsteken en begrazing door schapen bestreden. Door dit intensiever te doen dan voorgaande jaren, lijkt deze exoot zich niet verder te verspreiden. De Japanse duizendknoop hebben we in beeld gebracht, maar hiertegen is (ook landelijk en Europees) nog geen succesvolle aanpak ontwikkeld. Daarom maaien we deze met apart materieel en voeren we het maaisel als restafval af om verdere verspreiding te voorkomen. Daarnaast grazen de schapen deze plant ook weg. We blijven onderzoeken wat voor Rijswijk de beste aanpak is voor invasieve exoten en nemen actief deel aan landelijke kennisnetwerken. Natuurwaardenkaart Actiepunt in Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde: ✓

Opstellen van een natuurwaardenkaart en doelsoorten.

In 2022 hebben we een onderzoek uitgevoerd naar een natuurwaardenkaart voor de gemeente Rijswijk. Dit leidde tot het advies zich vooral te richten op de percentages en arealen (in hectaren) ecologisch beheerd groen en niet te richten op het periodiek tellen van soorten, omdat dit onvoldoende informatie oplevert om trends in biodiversiteit te meten. De natuurwaardenkaart is geen onderdeel van dit groenbeheerplan, maar wordt een onderdeel van de toekomstige Omgevingsvisie. Spelregels Groene Ideeën Actiepunt in Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde: ✓

Opstellen van spelregels voor groene initiatieven.

Met het opstellen van spelregels voor groene initiatieven voldoen we aan de ambitie om bewoners actief te betrekken bij het groen, zoals het aanleggen van een geveltuintje en het opfleuren van een boomspiegel. De opgestelde spelregels geven duidelijkheid over de mogelijkheden en zorgen voor een langdurige instandhouding van dergelijke initiatieven. De spelregels brengen we via samen.rijswijk.nl/groen en sociale media onder de aandacht. Daarnaast is onze coördinator Steenbreek het aanspreekpunt voor bewoners om praktische informatie te kunnen verstrekken. Budgetten Actiepunt in Groenbeheerplan 2020-2023 Basis op orde: ✓

Na een periode van twee jaar wordt beoordeeld of de beschreven maatregelen en verkregen budgetten tot het gewenste effect hebben geleid. Indien nodig bijsturen.

Voor 2020 waren de aangevraagde budgetten niet volledig toegekend. Dat jaar is er dan ook nauwelijks gemaaid en onkruid verwijderd. Dit leidde tot veel klachten van inwoners en achterstallig onderhoud in het groen. Vanaf 2021 zijn de budgetten toegekend zoals in het groenbeheerplan zijn voorgesteld. Voor de bestrijding van ziekten en plagen, het onderhoud van watergangen, het wegwerken van de Groenbeheerplan 2024-2028

- 13 -

snoeiachterstanden bij bomen en het ecologisch beheer van bermen waren deze budgetten echter niet toereikend. Dit heeft de afgelopen jaren tot diverse aanvragen voor extra geld in de halfjaarrapportages geleid, welke altijd zijn toegekend. Hiermee was het mogelijk om de minimaal benodigde werkzaamheden uit te voeren, maar daarmee haalden we nog niet volledig de ambitie van een beeldkwaliteit B in de woonwijken en A in de centra.

3.2

De juiste boom op de juiste plek, groen in balans 2017

Het beleidskader Juiste boom op de juiste plek had als doel om bij toekomstige ontwikkelingen de groenkwaliteit in Rijswijk te behouden en waar mogelijk te versterken. Daarnaast laat dit document door middel van afwegingskaders duidelijk zien hoe de gemeente omgaat met bomen bij overlastsituaties en intensief onderhoud in de woonstraten. Omdat groen belangrijk is, accepteren we in de regel een bepaalde hoeveelheid overlast. De positieve kanten van het handhaven van bomen in straten zijn groot. Denk hierbij aan het klimaat, stimuleren van biodiversiteit, maar ook aan de woonkwaliteit. Ernstige overlast wordt wel bestreden. In 2017 zijn in dit kader 12 straten gedefinieerd die prioriteit hebben bij de bestrijding van overlast door bomen. Het gaat hierbij om te grote bomen in te smalle straten met alle problemen van dien. Dit zijn integrale projecten geworden waarbij de bomen vervangen worden door nieuwe en de openbare ruimte een nieuwe inrichting krijgt. De stand van zaken van deze projecten staat weergeven in bijlage 2. Om de integraliteit in projecten te bevorderen, komen we in dit groenbeheerplan tot een actuele lijst van projecten. Deze staat opgenomen in hoofdstuk 7. Deze lijst is niet alleen gebaseerd op problemen met bomen, maar er is ook gekeken naar projecten vanuit weg- en rioolinspecties en nutsbedrijven.

Daarbij heeft het de voorkeur om dergelijke projecten niet per straat aan te pakken, maar per wijk. Tijdens een integraal project voeren we alle werkzaamheden tegelijkertijd uit, wat minder overlast (kort maar krachtig, in plaats van vaak een beetje overlast) betekent voor bewoners. We maken werk met werk en betrekken ook de nutsbedrijven. We communiceren over het gehele project, in plaats van over alle op zichzelf staande werkzaamheden. En wanneer het project af is, voeren we jarenlang geen groot onderhoud meer uit in deze straten. Voor groenbeheerders biedt het beleidskader Juiste boom op de juiste plek in de praktijk prettige handvatten bij aanhoudende klachten over bomen. De belangrijkste nemen we daarom over in hoofdstuk 5 Beheerbeleid.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 14 -

3.3

Plan voor Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) 2021-2025

Begin 2021 heeft de gemeenteraad ingestemd met het Plan voor Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) 2021-2025. Dit plan is een paraplu boven de verschillende beleids- en beheerplannen voor de openbare ruimte voor de komende jaren. Daarnaast is het de basis voor het monitoren van de gekozen beheerkwaliteit. Hierin is voor het groenbeheer de ambitie uitgesproken om het groen naar een beeldkwaliteit B te brengen. Voor centra (winkelcentra In de Bogaard en Oud-Rijswijk) is die ambitie A-kwaliteit. Deze ambitie is verwerkt in de onderhoudsbestekken voor het maaien van gazons en extensief gras, onkruidbeheersing op verharding en het verwijderen van zwerfvuil in de groenvoorziening.

Ieder jaar wordt de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gemeten. De kwaliteit wordt gemeten aan de hand van meetlatten die zijn vastgelegd in een schouwgids. Elke meetlat bevat vijf niveaus van aflopende kwaliteit, weergegeven met een foto, een algemene beschrijving en technische normen. Een voorbeeld van een meetlat is te vinden in bijlage 3. De gemeente streeft daarbij naar niveau B ‘sober en veilig’. Dit is voor het openbaar groen de afgelopen periode niet altijd gehaald. Tijdens de meting in het tweede kwartaal van 2023 scoorde 15% van de meetpunten nog onvoldoende, dus een kwaliteit C of D. Deels komt dit omdat het ambitieniveau van de beleidsmeting niet volledig aansluit op de bestaande uitvoeringsbestekken. Deels omdat de uitvoeringsbudgetten niet toereikend waren om overal beeldkwaliteit B te halen. Een overzicht van deze meting staat ook in bijlage 3.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 15 -

4

WET- EN REGELGEVING EN BELEID

Dit groenbeheerplan staat niet op zichzelf: het raakt de Europese en landelijke wet- en regelgeving en andere gemeentelijke beleids- en beheerplannen. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste kort genoemd. In bijlage 4 is meer informatie te vinden.

4.1

Wet- en regelgeving

Europese wetgeving De Europese Unie heeft een lijst samengesteld van invasieve soorten die in Europa voorkomen en schade veroorzaken of dit in de toekomst waarschijnlijk gaan doen. Het is de taak van de lidstaten om deze soorten in het wild uit te roeien. Als uitroeien niet lukt, moeten de nadelige effecten zoveel mogelijk beperkt worden. De Reuzenberenklauw is de enige invasieve plant van deze lijst die in Rijswijk voorkomt. De Japanse duizendknoop staat nog niet op de EU-lijst omdat er nog geen effectieve bestrijdingsmethode voor handen is. Wet natuurbescherming (Wnb) Tijdens het beheren van openbaar groen zorgen we ervoor dat de Wet natuurbescherming niet wordt overtreden. De gemeente Rijswijk en haar aannemers werken bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte conform de gedragscodes van Stadswerk. In de Wnb is de voormalige Boswet opgenomen (Wnb hoofdstuk 4). Hierin staan regels voor houtopstanden buiten de door de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom. Voor Rijswijk wordt gewerkt aan een actualisatie van deze grens, waarbij de park- en bosgebieden buiten de bebouwde kom Wnb vallen. Dit betekent dat hiervoor andere regels gelden dan die in de Verordening Fysieke Leefomgeving staan, om zo het areaal bos niet te laten afnemen.

Soms is een melding bij de Provincie Zuid-Holland nodig voordat werkzaamheden starten, maar bij dunnings- en onderhoudswerkzaamheden is dit niet nodig. Een kaart van de nieuwe (concept) bebouwde kom Wnb is opgenomen in bijlage 5. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet gaat de Wnb op in die wet. Omgevingswet en -visie Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Zo zijn er minder regels en is er meer ruimte voor initiatieven. De Omgevingswet treedt 1 januari 2024 in werking. De omgevingsvisie is een integrale visie waarin voor de lange termijn de strategische beleidskeuzen voor de fysieke leefomgeving staan. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt de omgevingsvisie verplicht voor rijk, provincies en gemeenten.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 16 -

Burgerlijk Wetboek De wettelijke zorgplicht (artikel 6:162 BW) is van toepassing op het beheer van groenvoorzieningen. Als er sprake is van schade door een omgevallen boom in de openbare ruimte, dan kan de gemeente aansprakelijk zijn, tenzij de gemeente kan aantonen voldoende zorg aan de boom te hebben besteed. Verordening fysieke leefomgeving De Verordening fysieke leefomgeving is sinds 2021 de opvolger van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Voor groen staan er regels in over het vellen van houtopstanden, het beschermen van groenvoorzieningen, afstand van bomen tot de erfgrens en voorkomen van aantasting van groenvoorzieningen door voertuigen. In bijlage 6 zijn deze regels opgenomen.

4.2

Gemeentelijk beleid

Stadsvisie Rijswijk 2030 In de Stadsvisie staat aangegeven dat we streven naar een groene Rijswijkse buitenplaats voor stedelijk wonen. Omdat we de komende jaren als stad nog fors groeien, zijn onze groengebieden en -structuren belangrijk om de stad leefbaar te houden. Deze behouden en versterken we waar mogelijk. Coalitieakkoord Gezonde Groei! Rijswijkse koers 2022-2026 In het coalitieakkoord staat onder andere het volgende opgenomen over groenbeheer en -beleid: •

We vinden het behoud van het groene karakter van Rijswijk, in balans met de verstedelijkingsopgave belangrijk. We zetten daarom in op het behoud en uitbreiding van groengebieden. Niet alleen in kwantiteit, maar ook in kwaliteit. Met oog voor natuurwaarden, biodiversiteit, beoogde gebruiksfuncties, (verkeers)veiligheid, toegankelijkheid en beleefbaarheid voor de gebruikers. De gebieds-

Groenbeheerplan 2024-2028

- 17 -

ontwikkelingen grijpen we aan om deze gebieden gezonder te maken, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen en natuurinclusief bouwen. •

Met de groei van Rijswijk hechten we waarde aan de leefbaarheid van de stad. Onze groengebieden en -structuren zijn belangrijk en moeten behouden, vergroot en versterkt worden. De wijze waarop we dit voor ons zien komt terug in een nieuw op te stellen groenbeleid.

•

Bomen vormen de groene aders in de wijk en de leefomgeving van dieren, vogels en insecten. Ze verbinden de parken en ecologische gebieden aan elkaar. Daarom gaan we daar zorgvuldig mee om. In het nieuw op te stellen groenbeleid hebben we extra aandacht hebben voor de kwaliteit van bomen in onze stad. Uitgangspunt is de juiste boom op de juiste plaats. Dat betekent bijvoorbeeld dat nieuwe bomen passend moeten zijn in de straat. Bij besluiten over het snoeien en kappen van bomen is de mate van noodzaak medebepalend. Monumentale en beeldbepalende bomen worden waar mogelijk zo veel mogelijk beschermd.

•

Door groen langs singels en in parken en landgoederen goed te onderhouden en te ontwikkelen, zorgen we voor prettige verblijfsgebieden en het vergroten van de natuurwaarde. Hierbij handhaven we tenminste een basis kwaliteitsniveau waarbij verrommeling en zwerfafval actief worden bestreden en eventuele achterstanden in beheer en onderhoud worden weggewerkt.

•

Bij het beheer van de openbare ruimte staat de veiligheid van alle weggebruikers voorop, denk hierbij aan het frequent maaien van bermen bij kruispunten, maar ook de sociale veiligheid en zichtlijnen in onze parken.

•

Differentiatie van groen en de verbinding van groene zones vormen belangrijke uitgangspunten. Meer kleur en inheemse variëteit is de wens van onze inwoners en is goed voor de biodiversiteit. Naast de aandacht voor groen geldt voor de openbare ruimtes dat deze schoon, heel en veilig moeten zijn. Daarbij hebben we een gedeelde verantwoordelijkheid voor de leefomgeving. De gemeente voert de regie als het gaat om de kwaliteit van de leefomgeving. Bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden gestimuleerd om zelf met plannen voor hun leefomgeving te komen, bijvoorbeeld de aanleg en het onderhouden van geveltuintjes en boomspiegels. Het Platform Groen is voor ons een belangrijke partner om onze groene doelen te bereiken.

•

Exotische soorten zoals de Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw worden actief bestreden.

Groenbeleidsplan 2010-2020 BomeNatuuRecreatie Het doel van het Groenbeleidsplan 2010-2020 BomeNatuuRecreatie was om het groen in Rijswijk beter op de kaart te zetten, zodat het bij ontwikkelingen in de stad niet het onderspit zou delven. Het was een visie die de groene ambities tot uitdrukking bracht. De gehanteerde uitgangspunten sluiten aan op het landelijke, provinciale en regionale groenbeleid. Omdat er geen uitvoeringsprogramma en budgettering aan vast zat, is het plan gebruikt als richtlijn en beschrijving van de verschillende groenstructuren. De actualisatie van dit beleidsplan vormt een onderdeel van de toekomstige Omgevingsvisie. Inkoop- en aanbestedingsbeleid 2018 Het inkoop- en aanbestedingsbeleid geeft de uitgangspunten voor het inkopen van leveringen, diensten en werken door de gemeente Rijswijk. We besteden een groot deel van de werkzaamheden in het groen uit via meerjarige onderhoudsbestekken. In deze bestekken worden werkzaamheden zoals bijvoorbeeld Groenbeheerplan 2024-2028

- 18 -

het maaien van gazon en bermen beschreven. Naast de laagste prijs spelen hier aspecten als duurzaamheid, circulariteit en social return een rol.

Wat is social return? Dat is een aanpak om meer

Andere gemeentelijke plannen

werkgelegenheid te

Zoals in 3.3 Plan voor Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) 2021-2025

voor mensen met een afstand

staat aangegeven is beeldkwaliteit B de ambitie voor de woonwijken en beeld-

tot de arbeidsmarkt.

kwaliteit A voor centrumgebieden In de Bogaard en Oud Rijswijk. Deze ambitie is uitgangspunt voor dit nieuwe groenbeheerplan. Ten aanzien van onkruidbeheersing op verharding en groene parkeervakken is dit groenbeheerplan inhoudelijk en financieel afgestemd met het Beheerplan Wegen 2024-2028. Zoals staat aangegeven in Beheerplan Oevers 2024-2028 (vastgesteld door de raad op 1 juni 2023), hebben we de ambitie om meer natuurvriendelijke oevers aan te leggen. Dit heeft gevolgen voor het groenbeheer. Het vergt inhoudelijke afstemming en regelmatige actualisatie van de beheerbudgetten. Dat geldt ook voor klimaatadaptieve maatregelen die gaan volgen uit RAAK 2023-2030 - Rijswijkse Adaptatiestrategie en Aanpak voor Klimaatverandering (vastgesteld door de raad op 29 juni 2023) .

Groenbeheerplan 2024-2028

- 19 -

creëren

5

BEHEERBELEID

Met de vaststelling van het groenbeleidsplan GroeNatuuRecreatie in 2010 is de koers ingezet om Rijswijk meer ecologisch te gaan beheren. Later is dit ook opgenomen in diverse coalitieakkoorden, beleidsdocumenten en -programma’s. We hebben dit verweven in ons beheerbeleid. In dit hoofdstuk beschrijven we per beheertype wat er nodig is om het openbaar groen te onderhouden. Daarbij is beeldkwaliteit B het uitgangspunt en beeldkwaliteit A in de centra van de stad. Locaties die extra aandacht, en dus budget, vergen hebben we apart op een rijtje gezet.

5.1

Bomen

We streven er naar om onze bomen oud te laten worden. Een oude boom heeft hogere waarden voor beleving, ecologie, biodiversiteit en koelte. We beschrijven hier hoe we dit kunnen bereiken. Daarnaast wordt zorgvuldig afgewogen of verwijdering van een oude boom noodzakelijk is. Boomveiligheidscontroles Voortaan controleren we eens per drie jaar bomen op veiligheid. De oudere bomen kunnen we zo beter in de gaten houden dan in de huidige cyclus van eens per vier jaar. Ook voor de vele jonge aanplant in bijvoorbeeld Rijswijk Buiten is een kortere controlecyclus gewenst om achterstallig onderhoud te voorkomen. In de park- en bosgebieden controleren we de bomen die in een zone van 20 meter naast voet, fiets- of ruiterpaden staan op veiligheid. In Rijswijk staat een groot aantal oudere populieren. Oudere populieren staan bekend om het uitbreken van zware takken. Daarom controleren we populieren die hoger zijn dan 12 meter of dikker dan 50 cm jaarlijks op veiligheid. Bomen die in kwetsbare gebieden staan, zoals bij speelplekken, controleren we jaarlijks. Op deze wijze vult Rijswijk haar algemene zorgplicht in. Snoeien Aan de hand van de aanbevelingen uit de controles voeren we snoei- en andere onderhoudswerkzaamheden uit. Knotbomen worden eens per 3 jaar geknot. Knotbomen die te dicht op paden of wegen staan en daardoor mogelijk voor schades of hinder zorgen, knotten we wel jaarlijks.

Ook leibomen snoeien we jaarlijks, gekandelaberde linden snoeien we eens per 3 jaar en volwassen treurwilgen eens per vier jaar. Monumentale bomen We brengen monumentale bomen, zowel de gemeentelijke als de particuliere, de komende periode in beeld. De gemeentelijke monumentale bomen beheren we dusdanig dat ze zo lang mogelijk op een veilige manier behouden kunnen blijven. Daarnaast houden we in de buurt van deze bomen ook rekening met werkzaamheden, bijvoorbeeld voor kabels en leidingen. Dit soort werkzaamheden kunnen nadelige gevolgen hebben voor de toekomstverwachting van de boom. Groenbeheerplan 2024-2028

- 20 -

Knotboom

Treurwilg

Leilinde

Gekandelaberde linde

Bomen die nog niet de respectabele leeftijd van 50 jaar hebben bereikt, kunnen we toch als waardevol bestempelen. Denk hierbij aan een nieuw aangeplante bomenlaan langs de hoofdontsluitingsweg in Rijswijk Buiten. Of aan een jubileumboom die ter ere van de geboorte van kroonprinses Amalia is geplant. Onderstaande criteria willen we aanhouden bij het inventariseren van monumentale bomen. Wanneer is een boom monumentaal? De boom is in goede conditie en voldoet aan minstens één van de volgende criteria:

o

Minstens 50 jaar oud

o

Van esthetische waarde

o

Beeldbepalend voor de omgeving

o

Bomen met een verhaal

o

Van cultuurhistorische waarde

o

Bomen die zeldzame flora of fauna huisvesten

o

Zeldzaam door vorm, soort, omvang of hoogte

o

Herdenkingsbomen

Vervanging na kap Helaas gaat er ieder jaar een aantal bomen dood of ze wordt ziek. In de woonstraten vervangen we dode en zieke bomen door jonge exemplaren. Wanneer dit niet op dezelfde locatie kan, omdat er bijvoorbeeld kabels en leidingen in de grond liggen, dan doen we dat elders in de stad. Als het echt niet anders kan planten we ook bomen bovenop de riolering. Hierdoor heeft de boom helaas een beperkte levensduur omdat de riolering na circa 60 jaar wordt vervangen. Maar in die periode levert de boom wél een positieve bijdrage aan onze leefomgeving. In de park- en bosgebieden laten we daar waar dat kan ook dode bomen staan. Deze zijn van grote waarde voor de ecologie. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een boomstam voor spechten.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 21 -

Planten van bomen Een nieuwe boom heeft een minimale plantmaat van 18-20cm (omtrek op 1 meter). Nieuwe bomen langs de hoofdinfrastructuur of in de hoofdbomenstructuur hebben een minimale plantmaat van 20-25cm. Dit is om sneller tot een volwaardige boom te komen. Daarnaast is een flinkere plantmaat minder gevoelig voor vandalisme. We geven de nieuwe boom altijd de juiste groeiomstandigheden mee, dus voldoende doorwortelbare ruimte, voeding en zuurstof. Hiermee voorkomen we wortelopdruk in de toekomst. We maken boomspiegels groter en beplanten deze met vaste planten. Hierdoor droogt de grond minder snel uit en dat is gunstig voor de boom. Tijdens de jaarlijkse Boomfeestdag besteden we samen met een Rijswijkse school aandacht aan groen en planten we één of meerdere bomen in de buurt. Watergeven Water geven doen we op basis van data uit vochtsensoren. We hebben een groot aantal sensoren verspreid over de stad in de bodem aangebracht. Deze meten ondergronds de vochtbehoefte van de boom, waardoor we heel gericht water kunnen geven. Zo leveren we maatwerk voor de boom en gaan we zuinig om met het beschikbare oppervlaktewater.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 22 -

Wortelopdruk De komende jaren pakken we overlast van wortelopdruk aan. Dit is maatwerk, want in iedere situatie moeten we de mogelijkheden onderzoeken. Soms kunnen wortels verwij-

Wat is wortelopdruk? Boomwortels kunnen bestrating of asfalt opdrukken. Dit is een teken dat de boom ondergronds te

derd worden, op een ander locatie kan een trottoir versmald

weinig vocht, voeding of zuurstof krijgt. De wortels

of vervangen worden door halfverharding. Ook zal het soms

gaan hiernaar op zoek en komen in de zandlaag

onvermijdelijk zijn om een boom te vervangen door een

onder bestrating terecht, waardoor tegels scheef

nieuwe. De ernstigste situaties hebben we in beeld gebracht

gaan liggen of hobbels in asfalt ontstaan. Dit

en krijgen prioriteit.

speelt vooral in de oudere wijken omdat er destijds onvoldoende kennis was over de aanleg van groei-

Onderhoud boomspiegels Twee keer per jaar maken we alle boomspiegels onkruidvrij.

plaatsen voor bomen.

Bij Lindes verwijderen we drie keer per jaar het wortelopschot en één keer per jaar het stamschot. Wat is bosplantsoen? Bosplantsoen zijn bomen en heesters die van nature in Nederland voorkomen, of al zo lang hier groeien

5.2

Bosplantsoen

We snoeien en dunnen het bosplantsoen eens per 6

dat ze als inheems worden gezien. Bosplantsoen

jaar, maximaal 40% van het areaal. Daarnaast snoeien

wordt gebruikt voor het aanleggen van windsingels,

we jaarlijks de randen om overhangende beplanting te

bossen en wat wildere hagen. Omdat het sortiment

voorkomen. De bomen in het bosplantsoen die binnen 20

inheems is, zijn deze planten uitstekend voor het be-

meter vanaf de paden staan, controleren we één keer per

vorderen van de biodiversiteit.

3 jaar op veiligheid. De eerste 1,5 meter van bosplantsoenvakken maaien we twee keer per jaar uit.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 23 -

5.3

Hagen

Wat is inboeten?

We knippen of scheren hagen twee keer per jaar. Daarnaast verwijderen

Inboeten is het vervangen van

we tijdens het groeiseizoen zeven keer het onkruid. Het daarbij vrijkomende

plantmateriaal dat na aanplant

groenafval voeren we af. Jaarlijks boeten we beplanting in en eens per 20

niet is aangeslagen of bescha-

jaar vervangen we de beplanting door nieuwe omdat deze dan versleten is.

digd is.

5.4

Sierbeplanting

Plantvakken met sierheesters maken we zeven keer per jaar onkruidvrij. De sierheesters zetten we eens in de één tot vijf jaar kort, afhankelijk van de soort en locatie. Dit kort zetten geeft tijdelijk een minder fraai beeld, maar is nodig om het groen te verjongen en de bloei te stimuleren. Eens per jaar snoeien we de randen van de beplanting om overhangend groen te voorkomen. Net als bij de hagen boeten we jaarlijks beplanting in en eens per 20 jaar vervangen we de beplanting door nieuwe omdat deze dan versleten is. In de verschillende plantenschalen in de stad zetten we ieder jaar nieuw perkgoed. Daarbij streven we naar een zo lang mogelijke bloeiboog, op elk moment van het groeiseizoen moet er voedsel voor insecten aanwezig zijn. Verbeteren inboet Door beplanting dichter op elkaar te planten en dode planten in te boeten krijgt onkruid minder kans zich te ontwikkelen. De afgelopen jaren is dit niet gedaan, waardoor gaten in plantvakken zijn ontstaan waar onkruid zich eenvoudig kan ontwikkelen. Hiervoor komt de aankomende jaren meer aandacht. Dit leidt tot een verbetering van de beeldkwaliteit. Vervanging Beplanting heeft, afhankelijk van soort en plantplaats, een maximale levensduur. Na verloop van tijd is het noodzakelijk om deze beplanting te vervangen.

Zo wordt achterstallig onderhoud voorkomen of weggenomen en kunnen bestaande inrichtings- of beheerproblemen worden opgelost. Dit zijn grootschaligere werkzaamheden dan de eerder genoemde inboet. De afgelopen periode hebben we niet geïnvesteerd in het vervangen van plantsoenen. De komende jaren zullen we daarom de oudere groenvoorzieningen renoveren. Het gaat daarbij om 5% van het totale areaal. Hierbij pakken we de locaties waar sprake is van Beeldkwaliteit D en C en de aanwezigheid van onbeheersbare onkruiden als eerste aan. Het gaat om locaties verspreid over de stad. De bijbehorende kosten zijn verwerkt in hoofdstuk 9.

5.5

Maaien extensief

We willen meer bloemrijke kruiden in de bermen en parken krijgen. Dit willen we bereiken door een lagere maaifrequentie en op het juiste tijdstip te maaien. Afhankelijk van het ecologische doel maaien we deze locaties één, twee of drie keer per jaar. Het beeld van deze locaties ziet er anders, misschien Groenbeheerplan 2024-2028

- 24 -

minder strak beheerd uit door bijvoorbeeld uitgebloeide kruiden. Deze zijn echter van grote waarde voor de biodiversiteit. Door de randen intensiever te maaien ziet het geheel er toch verzorgd uit. De Rijswijkse bodem is voedselrijk door de aanwezige klei. Daarom bestaat de vegetatie in deze bermen vooral uit grassen. Het verschralen van de bodem en het uit laten zaaien van kruiden is nauwelijks mogelijk. Maaisel laten we daarom niet liggen, maar ruimen we direct op. Het is een misverstand dat met minder maaien geld bespaard wordt: het maaisel moet namelijk opgeruimd en afgevoerd worden naar een verwerkingsbedrijf en daar zijn ook kosten aan verbonden. Voor een klein deel van de bermen passen we sinusmaaien toe. Wanneer dit succesvol blijkt, breiden we dit uit over de stad. De aannemer die dit maaiwerk uitvoert heeft het Kleurkeur. Inzaaien kruidenmengsels We zaaien in principe geen kruidenmengsels in bermen en natuurvriendelijke oevers. We geven de natuur de kans om zich daar zelf te ontwikkelen. Hiermee sluiten we aan bij het ‘Nee, tenzij…’-advies van Floron en de Vlinderstichting (Veldgids ecologisch bermbeheer, 2021). Alleen als blijkt dat dit onvoldoende helpt bij het bereiken van gestelde doelen kan inzaaien een optie zijn. Veiligheid We voorkomen dat hoog gras het zicht belemmert bij kruisingen, fiets- en voetgangersoversteekplaatsen.

Op deze locaties maaien we daarom 13 keer per jaar. Datzelfde geldt voor de netheidsstroken langs paden. Sporen in het gras van de machines worden jaarlijks hersteld.

Groenbeheerplan 2024-2028

- 25 -

Wat is sinusmaaien? Sinusbeheer is een alternatieve manier van gefaseerd maaien. Het werkt met slingerende maaivormen, waardoor veel variatie in hoogte en structuur ontstaat. De vuistregel is dat na één jaar sinusbeheer in een terrein ongeveer 60% van het oppervlak één of meerdere keren is gemaaid en 40% ongemaaid de winter ingaat. Wat is Kleurkeur? Kleurkeur is een keurmerk dat kwaliteitseisen voorschrijft om een goede uitvoering van ecologisch bermbeheer te waarborgen. Kleurkeur is ontwikkeld door De Vlinderstichting en Stichting Groenkeur. Wat is een netheidsstrook? Een netheidsstrook is een strook van 0,5 tot 1 meter breed, langs voet- en fietspaden, die vaker gemaaid wordt. Dit voorkomt onveilige situaties door overhangend groen.

5.6

Maaien gazon

Gazon maaien we 26 keer per jaar. Het maaisel voeren we niet af en dient als meststof voor het gazon. Delen van gazons waar bloembollen staan worden pas in juni gemaaid, nadat de bollen zijn uitgebloeid en de bollen voldoende voedselreserves hebben aangemaakt. Rond obstakels, zoals lantaarnpalen en paaltjes, maaien we 13 keer per jaar. Bij bomen maaien we slechts eens per twee jaar om zo schade aan de stam te voorkomen. We herstellen jaarlijks kale oppervlakken en machinesporen in het gazon. Graskanten langs stoepen en andere verhardingen steken we jaarlijks af.

5.7

Watergangen en waterpartijen

In de watergangen en -partijen in de stad bergen we overtollig regenwater, waarna het door het Hoogheemraadschap naar zee wordt weggepompt. Hierdoor houden we droge voeten in de stad. Daarnaast zijn watergangen en de bijbehorende (natuurvriendelijke) oevers belangrijke ecologische verbindingen in de stad. Om de waterbergende functie goed te kunnen vervullen is het nodig om het water voldoende diep te houden. Daarom baggert het Hoogheemraadschap van Delfland regelmatig. Om deze werkzaamheden uit te kunnen voeren is het nodig om overhangende takken van bomen en bosplantsoen te snoeien. Wanneer dit niet in orde is krijgt de gemeente een aanschrijving van het hoogheemraadschap om dit alsnog zo snel mogelijk te doen. De gemeente maait de taluds en bodems van het water eenmaal per jaar. Daarnaast maaien we jaarlijks een deel van de helofytenfilters en natuurvriendelijke oevers. Het andere deel blijft staan en is van waarde voor de biodiversiteit. We controleren duikers twee keer per jaar en maken deze schoon als dat nodig is. Om de waterkwaliteit op peil te houden vissen we twee keer per jaar blad en drijfvuil uit Groenbeheerplan 2024-2028

- 26 -

het water. We snoeien overhangend groen als dat nodig is. Kroos is niet een heel groot probleem in de stad en daarom verwijderen we dit maar één keer per jaar.

Wat is een talud? Het talud is het schuine vlak langs een weg, spoor, watergang of van een dijk.

Wadi’s liggen voornamelijk in groen wat we als berm beheren, dus dit maaien we één, twee of drie keer per jaar.

Wat is een helofytenfilter?

Het onderhoud van het onderliggende infiltratiesysteem

Een helofytenfilter is een filter van planten (‘helo-

en eventuele riolering wordt door de discipline riolering uit-

fyten’) dat water zuivert.

gevoerd.

Wat is een duiker?

Op het strandje bij de zwemvijver in het Wilhelminapark

Een duiker is een kokervormige constructie om twee

zijn in het voorjaar en zomerseizoen veel ganzen te vin-

watergangen met elkaar te verbinden.

den. Om het strandje voor recreatie geschikt te houden reinigen we de ganzenpoep 30 keer gedurende deze seizoenen.

5.8

Bijzondere objecten

Park- en bosgebieden Rijswijk heeft een groot aantal park- en bosgebieden. Zo liggen de Landgoederenzone, het Hoekpolderpark, het Elsenburgerbos en het Wilhelminapark verspreid over de stad. Het beheer van deze locaties is voor een groot deel verweven in de lopende onderhoudsbestekken voor bijvoorbeeld de

Groenbeheerplan 2024-2028

- 27 -

maaiwerkzaamheden en het onderhoud van bomen. Daarnaast is er door het intensieve gebruik extra aandacht nodig voor het verwijderen van zwerfvuil. In de park- en bosgebieden laten we dood hout liggen en maken we takkenrillen. Met name het dikke dode hout en kwijnende bomen zijn van grote ecologische waarde. Zolang er geen onveilige situaties ontstaan, laten we deze dan ook liggen of staan. De locaties waar dit kan kiezen we zorgvuldig uit. Park Hofrust Park Hofrust is enige jaren geleden gerenoveerd. Omwonenden hebben tijdens een uitgebreid participatietraject meegedacht over en meegewerkt aan het park. De beplanting die hierbij is aangebracht is luxe en vergt hovenierskennis om het in stand te houden. Dit is duurder in onderhoud dan de gemiddelde beplanting in de openbare ruimte. Bogaardplein Het Bogaardplein heeft de afgelopen jaren een transformatie ondergaan. Het is sterk vergroend en er zijn speel- en recreatiemogelijkheden aangebracht. De beplanting is luxe en vergt hovenierskennis om het in stand te houden. Dit is duurder in onderhoud dan de gemiddelde beplanting in de openbare ruimte. Daarnaast is het gelegen op een parkeergarage waardoor het groen kwetsbaarder is voor verdroging. Hier wordt dan ook vaker water gegeven. Kinderboerderijen Op de kinderboerderijen Drassige Driehoek en het Akkertje wordt het gras intensief gebruikt door de dieren.

Hierdoor is intensiever onderhoud nodig om het in stand te houden. Dit betekent vaker inzaaien, bemesten, en herstelwerkzaamheden dan op andere locaties in de openbare ruimte.