Bijlage A RA 25 082 Rapport Rekenkameronderzoek Politiek-Maatschappelijke Betrokkenheid in Rijswijk (RV 25 096)
Tekst van het document
meeste aandacht is voor het stimuleren van institutionele participatie.
groeninitiatieven gefaciliteerd vanuit stadsbeheer. Dit geeft het risico dat inwoners een gefragmenteerde ervaring hebben en dat kansen voor
In de praktijk wordt ervaren dat het breed inzetten op participatie lastig is, door bijvoorbeeld beperkte personele en financiële capaciteit bij het
samenhangende trajecten worden gemist. We zien wel dat het team
verkiezingsbureau en team Communicatie & Participatie en het
Communicatie & Participatie beoogt hierin meer samenhang te brengen,
wegbezuinigen van de gebiedsregisseurs.
door de communicatieadviseurs ook een rol als linking pin voor participatietrajecten te geven.
Het is begrijpelijk dat in tijden van schaarse middelen lastige keuzes moeten worden gemaakt. Wanneer het vergroten van inwoner-
Het knelpunt van beperkte personele en financiële capaciteit wordt ook
betrokkenheid echter als belangrijk wordt gezien, vraagt dit om het
herkend vanuit het verkiezingsbureau. De medewerkers ervaren dat dit het
beschikbaar stellen van voldoende middelen om deze ambitie te realiseren.
lastig maakt om te experimenteren met nieuwe inspanningen die mogelijk
Indien dit niet mogelijk is, kan het nodig zijn de ambities bij te stellen.
opkomstbevorderend zijn. Wat daarbij een extra complicerende factor is, is dat de bijdrage van de geleverde (of te leveren) inspanningen aan een toeof afname van politieke participatie, lastig inzichtelijk te maken is. Dit geldt
33
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
Ontbijt met de burgemeester Gezamenlijke inspiratiebijeenkomst
Participatieprocessen Informatiebrieven Adviesraden en commissies Verkiezingskrant Pilot jongerenbudget
Digitaal stadspanel
Kinderrechtenambassadeurs
Online participatieplatform samen.rijswijk.nl
Online jongerenparticipatie
Burgerberaad
Verkiezingsdebatten Toegankelijkheid op stembureaus
Gast van de Raad
Betrekken van praktische opgeleide jongeren Raadsplein
Politiek Actief voor de Gemeente
Gastlessen op scholen
Schoolbezoeken
Brainstormbijeenkomst
Democracity
Informatieavonden Loket Stadskracht
Aangepast ingericht stembureau speciaal voor jongeren
Subsidie voor wijkfeesten
Faciliteren bewonersinitiatieven
De idee-cheque
Figuur 3. Overzicht inspanningen gemeente Rijswijk 34
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
4. Inwonersperspectief
4. Inwonersperspectief In dit hoofdstuk beantwoorden de derde deelvraag: ‘Hoe beleven en praktiseren inwoners hun politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk?’ Om de deelvraag te kunnen beantwoorden, zijn we de straat opgegaan om met inwoners in gesprek te komen. In totaal is met 59 inwoners van Rijswijk gesproken. 4.1 Toelichting methode Om goed antwoord te kunnen geven op de hoofdvraag en bovenstaande deelvraag, zijn we op pad gegaan naar drie verschillende plekken in Rijswijk. Daar hebben we op straat gestaan met attributen die de nieuwsgierigheid van mensen opwekte. Het omvatte een grote bingokaart met daarop 24 manieren waarop je politiek-maatschappelijk actief kan zijn – in lijn met het betrokkenheidsmodel. Daarnaast hadden we drie borden bij ons: ‘Bingo’, ‘Ik wil dat dingen veranderen’ en ‘Ik wil dat dingen blijven zoals ze zijn.’ Dit om de aandacht te trekken. En dat werkte, een deel van de inwoners die we gesproken hebben, kwam uit zichzelf naar ons toe. We begonnen het gesprek vaak met de vraag: ‘We zijn benieuwd naar hoe mensen in Rijswijk politiek-maatschappelijk actief zijn, welke van deze acties heeft u wel eens gedaan?’ Vanuit daar vervolgden we het gesprek vanuit oprechte nieuwsgierigheid. Geen vast omlijnde enquêtes, maar goed luisteren, observeren, doorvragen en samen met de gesprekspartners onderzoeken wat voor hen belangrijk is.
De straatgesprekken hadden het doel om een dieper begrip te krijgen van de ervaringen, gevoelens, behoeften en perspectieven van inwoners. De gespreksleidraad is opgenomen in Bijlage 3 | Gespreksleidraad veldwerk. 36
Van alle gesprekken hebben we, na het gesprek,
spreken over ‘wat je aan activiteiten doet en waarom’.
aantekeningen gemaakt. Deze data is geanalyseerd en
Hierdoor konden we wegblijven bij het gesprek over wat
gedestilleerd tot belevingsthema’s en een antwoord op
iemand ergens van vindt, aangezien dat niet de focus van
de deelvraag: ‘Hoe beleven en praktiseren inwoners hun politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk?’
dit onderzoek is. Aan het einde van de gesprekken gaf een aantal inwoners ons terug dat dit type contact juist
Wie hebben we gesproken?
nu prettig is in tijden waar er veel politieke spanningen spelen.
We zijn drie dagen op pad geweest. Iedere dag in een andere wijk: Stervoorde, Oud Rijswijk/Leeuwendaal en de Ministerbuurt. Verdeeld over de dagen hebben we 59
Ministerbuurt
Oud Rijswijk/Leeuwendaal Stervoorde
mensen gesproken van heel jong (7 jaar) tot oud (80+). Het was een diverse groep: cultureel, sociaaleconomisch, inwoners die al lang en nog maar net in Rijswijk wonen, en politieke voorkeur (voor hoe ver het ter sprake kwam). Daarbij spraken we een flink aantal niet-stemmers, maar we hebben ook wel-stemmers gesproken. Hoe hebben we het ervaren? De gesprekken varieerden van lengte. We waren positief verrast hoeveel mensen lang met ons in gesprek wilden blijven. Het is een onderwerp dat leeft. Het is goed gelukt om niet in de inhoud van vraagstukken of in politieke voorkeuren verzand te raken, maar echt met elkaar te
37
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
Bingokaart Inwoners met wie we in gesprek gingen, stemden op de grote bingokaart: ‘welke activiteiten onderneem jij of heb je ooit ondernomen?’ Het vormde het startgesprek met hen. De kaart is niet uitputtend, want het werd niet als enquête gebruikt, maar als visueel
ondersteuning om met elkaar te zien hoe groot de variëteit is waarop je actief kan zijn. De bingokaart laat wel, als een warmtekaart, zien waar de meeste energie van inwoners op zit.
38
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
4.2 Praktiseren
handtekeningenactie het vaakst benoemd,
een activiteit waar ze wel eens aan mee hebben
Als we de output van de straatgesprekken op
vanwege de laagdrempeligheid ervan.
gedaan. En tot slot, activiteiten die werden
het model plotten, zou dit eruit zien als in
Het betrof hierbij vaak landelijke
benoemd, maar niet op onze bingokaart
figuur 4. Het laat de verhoudingen zien van welke type activiteiten door de inwoners het
handtekeningenacties. Daarnaast kwam ook het meedoen aan een demonstratie een aantal keer
stonden, waren meedoen aan een (maatschappelijke) boekenclub als een manier
meest zijn benoemd. Hierbij zijn activiteiten die vallen onder institutionele participatie verreweg
in de gesprekken voorbij.
om in een veilige setting ook confronterende gesprekken te kunnen voeren, en het inspreken
het meest benoemd. Deze categorie werd
Politieke participatie gericht op de
bij een raadsvergadering.
opgevolgd door politieke participatie gericht op de overheid. De overige twee categorieën
gemeenschap Bij meedoen of opzetten van een buurtinitiatief
kwamen wat minder vaak aan bod.
werden door inwoners uit Rijswijk alleen sociaal gedreven initiatieven benoemd, zoals het
Institutionele participatie
organiseren van een buurtbarbecue.
Van alle politiek-maatschappelijke activiteiten die men kan ondernemen, kwam stemmen bij de
Politieke participatie gericht op de
landelijke verkiezingen het vaakst naar voren, opgevolgd door stemmen bij de gemeentelijke
gemeenschap Door een klein aantal mensen werd benoemd
verkiezingen. Naar een participatieavond gaan
dat zij wel eens bepaalde producten, merken of
kwam een aantal keer voorbij, en meedenken
winkels boycotten vanuit politieke
aan de omgevingsvisie tweemaal.
overwegingen.
Politieke participatie gericht op de overheid
Verder viel op dat Meedoen aan een debatavond
In deze categorie werd het tekenen van een
door geen enkele inwoner werd aangegeven als
Figuur 4. Het betrokkenheidsmodel aangepast op basis van de straatgesprekken. Waar ligt de zwaarte in de gesprekken?
39
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk
Plekken van meningsvorming
4.3 Kunnen-willen-netwerk
Als inwoner kan je concrete politiek-
Wat verder opviel tijdens de gesprekken is dat
maatschappelijke acties ondernemen, maar er
van de factoren die een rol spelen bij politiek-
zijn ook plekken waar je aan meningsvorming doet. Daarover benoemden inwoners vaak dat
maatschappelijke betrokkenheid - kunnen, willen en netwerk - willen het verreweg het
zij met vrienden of bekenden praten over (lokale) politiek en dat ze het (lokale) politieke nieuws
meest naar voren kwam om zowel niet, als wél in actie te komen. Dit zullen we verder uitdiepen
volgen. In die laatste categorie werd de lokale
in 4.4. Waarom zijn mensen actief?
krant het vaakst benoemd als belangrijke bron. ‘’Ik volg wat er lokaal gebeurt, of wat er speelt
En 4.5. Waarom zijn mensen niet actief?.
omdat het zo’n diverse stad is en ik wil weten wat er buiten mijn bubbel gebeurd.’’ Hierbij maakte het niet uit of iemand wel of niet ging stemmen. Ook veel inwoners die niet (meer) stemden, spraken wel met vrienden of familie over de politiek en hielden vaak ook het politieke (lokale) nieuws in de gaten.
Figuur 5. Het betrokkenheidsmodel aangepast op basis van inzichten uit de straatgesprekken
40
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk
4.4 Waarom zijn mensen actief? In deze paragraaf bespreken we de inzichten vanuit de straatgesprekken met inwoners die beweegredenen deelden waarom ze wel politiek-maatschappelijke activiteiten ondernamen. Zoals eerder benoemd, kwam stemmen bij de landelijke verkiezingen het vaakst naar voren, opgevolgd door stemmen bij de gemeentelijke verkiezingen. Daarom verdiepen we in deze alinea eerst de verschillende beweegredenen waarom mensen wél (gaan) stemmen. We zijn de volgende categorieën tegen gekomen: • ‘Stemmen is de plicht en verantwoordelijkheid van jezelf als burger.’ • ‘Stemmen is een verworven recht.’ Dit gaat gepaard met het bewustzijn dat dat vroeger in Nederland niet voor iedereen zo was, of met het bewustzijn of de ervaring met dat het in andere landen niet zo is. • ‘Van mijn ouders meegekregen’. Het belang van stemmen is door de ouders meegegeven. • ‘Je mag niet klagen’. De overtuiging dat als je niet gaat stemmen, je ook niet mag klagen.
41
Verkiezingen zijn hét moment om je stem te laten horen. • ‘Stemmen is belangrijk om zo ook het stille midden een stem te geven.’ • ‘Stemmen is dé manier om invloed uit te oefenen.’ ‘’Als je niet rijk bent of macht hebt, moet je actief zijn om je stem te laten horen.’’
Deze beweegredenen vallen allemaal onder willen. Het zijn persoonlijke overtuigingen die ervoor zorgen dat mensen gemotiveerd zijn om te gaan stemmen. Verder kwam er nog tweemaal beweegredenen voorbij die raken aan netwerk. ‘’Mijn zus is raadslid geweest, dus dan raak je wel betrokken.’’ en ‘’Mijn vriend is altijd erg met politiek bezig en neemt me daar dan in mee.’’ Beweegredenen die raken aan kunnen zijn hier niet benoemd, wat niet gek is. Als mensen iets doen, zeggen ze niet vaak: ‘ik doe het, omdat ik weet hoe het moet.’
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk
Naast beweegredenen om te gaan stemmen tijdens de verkiezingen, kwamen ook beweegredenen en condities naar voren die betrekking hebben op een bredere betrokkenheid. Een reden om juist lokaal actief te zijn, is dat het de plek is waar je tastbaar verschil kan maken in je eigen leefomgeving. ‘’De gemeente is juist de plek waar je invloed kan hebben op je directe omgeving.’’
met betrekking tot een maatschappelijke opgave naar contact opnemen met een wethouder over dat onderwerp, van betrokken raken bij een buurtinitiatief naar een grote rol oppakken in de wijk.
Hierbij werd laagdrempeligheid een aantal keer benoemd als belangrijke conditie om mee te doen. Het ervaren van laagdrempeligheid geldt bijvoorbeeld voor het ondertekenen van een petitie, de nabijheid van een demonstratie, en via het scannen van een QR-code om input te geven voor de omgevingsvisie.
politiek-maatschappelijk actief zijn. In deze eerste alinea verdiepen we de verschillende
Politieke betrokkenheid gaat stap voor stap Wat verder opvallend was, is dat bij inwoners die heel actief waren, de betrokkenheid vaak klein is begonnen en vanuit die eerste stap in de tijd groter en groter is geworden. Voorbeelden zijn: van (niet-actief betalend) lid worden bij een partij naar raadslid, van vrijwilligerswerk doen
4.5 Waarom zijn mensen niet (meer) actief? In deze paragraaf bespreken we de inzichten
vanuit de straatgesprekken met inwoners die beweegredenen deelden waarom ze niet (meer)
beweegredenen waarom mensen niet of niet meer gaan stemmen: • Stemmen heeft geen zin, want er is geen verandering zicht- of voelbaar. ‘’Ik zie geen verschil in de wijk. Er is de afgelopen jaren niks gebeurd.’’ • Weinig vertrouwen dat de politiek iets goeds voor hen of de wijk gaat betekenen. • Afkeer hebben ten opzichte van de politiek vanwege de toon in de landelijke en/of lokale politiek. ‘’Er zijn te veel schreeuwers in de politiek.’’ 42
• Politieke partijen niet meer geloofwaardig
En qua factoren die raken aan netwerk viel op
sociale cohesie door voor kinderen in de straat
vinden vanwege wisselend politiek gedrag. ‘’Partijen hebben geen kern meer.’’
dat als inwoners niet stemden, dat dat niet betekende dat hun kinderen of anderen in hun
te zorgen of buren met een hulpvraag te helpen. “Ik word besodemieterd [door de
Tot slot had een aantal mensen vaak geen
omgeving ook niet stemden. Inwoners die niet stemden hadden vaak mensen in hun omgeving
politiek].” En later in het gesprek: “Ik kijk om naar mijn buren.”
heldere uitleg waarom ze niet (meer) stemmen,
die wel stemden.
ook niet als je erop doorvroeg. Het leek daarbij
4.6 Rode draden
niet om een duidelijk intentionele keuze te gaan.
Naast beweegredenen om niet te gaan
Op basis van de input uit de gesprekken kunnen
Deze beweegredenen vallen ook allemaal onder
stemmen tijdens verkiezingen, kwamen er ook beweegredenen en condities naar voren die
we een aantal rode draden destilleren. Het zijn patronen in de gesprekken die vaak
willen. Willen gaat over de bereidheid om politiek te participeren. Ook kwam het gevoel
betrekking hebben op (het ontbreken van) een bredere betrokkenheid. De beweegredenen
voorkwamen en daardoor op gingen vallen.
van politieke efficacy naar voren: de mate waarin
daarover raakten aan ‘te veel aan het hoofd
Die lichten we op de volgende pagina’s toe.
burgers het idee hebben dat de politiek naar
hebben’, niet weten waar je terecht kan. ‘’Ik wil
hen luistert en hun wensen serieus neemt.
wel iets doen aan het park, maar ik weet niet
Een enkele keer kwamen er redenen voorbij
waar en hoe ik terecht kan.’’ Of aan de manier waarop je actief kan zijn. ”Het mag allemaal wel
rondom kunnen. Iemand gaf aan niet te weten wanneer de gemeentelijke verkiezingen zijn, wel
wat ludieker en gezelliger.’’
gaf hij aan landelijk te stemmen. Daarnaast
Niet stemmen, wel sociaal actief
vertelden twee inwoners die niet stemden dat ze niet bekend waren met de brief (met stembiljet)
Wat verder opviel bij mensen die niet gingen stemmen, is dat zij vaak wel actief zijn in hun
die je in je brievenbus krijgt.
wijk of straat en een bijdrage leveren aan de
43
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk
Tastbaar en dichtbij huis
gedaan.” En andersom werkt het ook zo. Uit
Buurtinitiatieven
In de gesprekken kwamen vooral zaken als afval, parkeren in de straat, straatverlichting, of de
positieve ervaringen met de dienstverlening volgde een positief gevoel bij de gemeente als
In dit verkennend onderzoek hebben we ons gericht op politiek-maatschappelijke
speeltuin om de hoek aan bod. Er werd niet veel gesproken over grote maatschappelijke
geheel. “De afval-meld-app is fijn. Altijd snelle reactie.” en “Ik ben een tevreden mens. WAO
betrokkenheid en minder op sociale betrokkenheid. Dit onderscheid bleek in de
vraagstukken binnen de gemeente. De meeste
wordt betaald en ritje naar ziekenhuis naar Delft
gesprekken voor inwoners lastiger te maken.
inwoners zijn gefocust op de persoonlijke
vergoed.”
Want toen we vroegen of ze wel eens een
beleving op kleine schaal. Een inwoner
buurtinitiatief waren gestart of hadden
formuleerde het verschil tussen zijn beleving van de politiek en de link naar het tastbare als volgt:
Belang van zichtbaarheid Daarnaast kwam vooral in Stervoorde naar
meegedaan, werd er al gauw begonnen over een sociale activiteit zoals een buurtbarbecue of
“Verkiezingsprogramma’s gaan over grote lijnen, ik wil juist weten hoe het concreet wordt.”
voren dat inwoners de afgelopen jaren niet een positieve verbetering vanuit de gemeente
een borrel.
hebben gemerkt. “De afgelopen jaren is hier
De enkele politiek-maatschappelijk gedreven
Link met dienstverlening
niks veranderd.” En dat ook de politiek daar niet
initiatieven, zoals groeninitiatieven, die
Wanneer het in de gesprekken over de lokale
zo zichtbaar is. “Ze staan hier alleen tijdens
benoemd werden, kwamen van inwoners in
politiek ging, begonnen ook veel mensen over hun (positieve of negatieve) ervaringen met
verkiezingen, verder nooit, zijn daarna niet zichtbaar.” Een stichting die in de wijk actief is,
Den Haag. We spraken hen (drie personen) toevallig omdat ze in Rijswijk op bezoek waren.
gemeentelijke dienstverlening. Hierbij legden inwoners in het gesprek de link tussen negatieve
Stichting Amal, is juist heel zichtbaar en een aantal inwoners gaven aan dat zij bijdragen aan
Het was opvallend dat de paar inwoners uit Den Haag die we spraken dergelijke
ervaringen en een vermindering in het
het gevoel dat er iets positiefs gebeurt in de
buurtinitiatieven wél noemden, en de grote
vertrouwen dat de gemeente iets voor je kan betekenen of oplossen. “Vaak contact met de
wijk.
groep Rijswijkers geen enkele keer.
gemeente, maar er wordt nooit iets aan
44
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk
Inwoners uit Rijswijk begonnen in het gesprek
In hoeverre zijn we goed verbonden?
over buurtinitiatieven wel een aantal keer over de welzijnsorganisatie of woningcorporatie.
Een aantal inwoners wist op verschillende manieren de politiek of de gemeente als
“Daar worden wel van dat soort dingen georganiseerd.”, maar er werd niet begonnen
overheidsorganisatie goed te bereiken. Dit gebeurde bijvoorbeeld via het contact met een
over de eigen organisatiekracht van Rijswijkse
ambtenaar, raadslid of wethouder. Zij stemden
inwoners rondom maatschappelijke thema’s.
daarbij ook al hun hele leven en dat was een
vanzelfsprekendheid. Het individuele, het collectieve In de gesprekken is het veel gegaan over
Naast de individuele kracht, kwam ook naar
individuele wensen en behoeften, en weinig over in wat voor samenleving inwoners als
voren dat sommige wijken beter verbonden zijn met ‘het institutionele’. “De Presidentenbuurt is
geheel willen wonen en hoe ze zich daar
goed georganiseerd, met vaste inwoners die je
wel/niet voor inzetten. Doordat we weinig
kunt aanspreken en die de weg naar de
hoorden over dialoog of debatavonden, en
gemeente weten te vinden.” Vanuit inwoners
maatschappelijk gedreven buurtinitiatieven, vroegen we ons af in hoeverre inwoners het
die minder politiek-maatschappelijk actief waren en/of niet stemden hoorden we dat ze
gevoel hebben dat ze zelf met een maatschappelijk thema aan de slag zouden
op andere manieren verbonden waren met meer professionals of organisaties, zoals de
kunnen gaan, en in hoeverre dat ook vanuit de
verbinding met een wijkagent die één keer per
gemeente of andere partijen wordt gestimuleerd.
week een uur in de flat aanwezig was, de woningcorporatie of welzijnsorganisatie, vrienden die opbouwwerkers zijn, of een stichting als Stichting Amal. 45
4.7 Overkoepelend eindbeeld Samenvattend staan hieronder de belangrijkste inzichten over hoe inwoners van Rijswijk de politiekmaatschappelijke betrokkenheid praktiseren en beleven. Praktiseren Op basis van de gesprekken op straat zien we dat inwoners in Rijswijk het meest actief zijn door te stemmen, zowel bij de landelijke als de gemeentelijke verkiezingen. Verder zijn inwoners actief op verschillende manieren, waarbij de volgende activiteiten ook redelijk vaak zijn benoemd: met vrienden of bekenden over de politiek praten, een handtekeningenactie ondertekenen, de lokale politiek volgen, meedoen met een participatieavond, meedoen met een demonstratie, meedoen met een (sociaal) buurtinitiatief. Het viel daarnaast op dat meedoen aan een debatavond, en, meedoen aan een buurtinitiatief dat zich richt op een maatschappelijk thema, door niemand werd ondernomen. Beleven De categorie willen - persoonlijke overtuigingen die bepalen hoe gemotiveerd je bent - bleken zowel bij mensen die een politiek-maatschappelijke activiteit wel als niet ondernamen, het meest bepalend te zijn voor het uiteindelijke gedrag. Hieronder vallen opvattingen als ‘Stemmen is de plicht en verantwoordelijkheid van jezelf als burger’ en ‘Weinig vertrouwen hebben dat de politiek iets goeds voor hen of de wijk gaat betekenen’.
Inwoners voelen zich het meest betrokken bij tastbare zaken dichtbij huis, zoals afval, parkeren of een park voor hun deur, en minder met grotere abstractere maatschappelijke vraagstukken. Er werd in de gesprekken vaak een link gelegd tussen de positieve of negatieve ervaring van de gemeentelijke dienstverlening en hun gevoel bij de gemeente als geheel.
46
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk
Bijlagen
Bijlage 1 | Literatuurlijst Boogers, M., & de Blok, L. (2022). Gebruikelijke verklaringen voor
Verba, S., Schlozman, K. L., & Brady, H. E. (1995). Voice and equality:
niet-stemmen en de gemeenteraadsverkiezingen van 2022.
Civic voluntarism in American politics. Cambridge, MA: Harvard
In H. Vollaard, L. de Blok, J. den Ridder, & G. Jansen (Eds.), De lokale
University Press.
niet-stemmer: Een analyse van de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 (pp. 29-40). Ministerie van
Bron Foto
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
• Foto pagina 7 van Paulo Oliveira, via pexels.com.
Centraal Bureau voor de Statistiek. (z.d.). Cijfers op de kaart. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/nlnl/visualisaties/cijfers-op-de-kaart. Van Deth, J.W. 2014. A Conceptual Map of Political Participation. Acta
Politica 49 (3): 349–367. doi:10. 1057/ap.2014.6. Janssen, M. C. L. (2025, 9 januari). Leven in de marge. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistischetrends/2025/leven-in-de-marge.
Ohme, J., de Vreese, C. H., & Albæk, E. (2018). From theory to practice: How to apply Van Deth’s conceptual map in empirical political participation research. Acta Politica, 53(3), 367- 390. https://doi.org/10.1057/s41269-017-0056-y. 48
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
Bijlage 2 | Geselecteerde buurten voor veldwerk Ministerbuurt
Oud-Rijswijk
Geslacht
54% vrouw, 46% man
Geslacht
51% vrouw, 49% man
% Inwoners tussen de 15-25 jaar
8%
% Inwoners tussen de 15-25 jaar
9%
Opleidingsniveau
22% laag, 29% midden, 20% hoog
Opleidingsniveau
16% laag, 25% midden, 36% hoog
Inkomen
11,2% huishoudens op of rond sociaal minimum
Inkomen
5,5% huishoudens op of rond sociaal minimum
Arbeidsparticipatie
54% netto
Arbeidsparticipatie
65% netto
Herkomst buiten NL
55%
Herkomst buiten NL
39%
Sociale zekerheid
6% bijstand, 7% AO 1% WW, 24% AOW
Sociale zekerheid
2% bijstand, 3% AO 1% WW, 16% AOW
Zorg
12,9% jeugdzorg, 9% Wmo
Zorg
11,1% jeugdzorg, 5% Wmo Leeuwendaal
Stervoorde Geslacht
54% vrouw, 46% man
Geslacht
51% vrouw, 49% man
% Inwoners tussen de 15-25 jaar
11%
% Inwoners tussen de 15-25 jaar
12%
Opleidingsniveau
25% laag, 27% midden, 15% hoog
Opleidingsniveau
7% laag, 20% midden, 48% hoog
Inkomen
8,8% huishoudens op of rond sociaal minimum
Inkomen
1,6% huishoudens op of rond sociaal minimum
Arbeidsparticipatie
52% netto
Arbeidsparticipatie
69% netto
Herkomst buiten NL
50%
Herkomst buiten NL
31%
Sociale zekerheid
5% bijstand, 5% AO 1% WW, 29% AOW
Sociale zekerheid
0% bijstand, 1% AO 1% WW, 16% AOW
Zorg
11,3% jeugdzorg, 10% Wmo
Zorg
8,4% jeugdzorg, 2% Wmo
Geselecteerde buurten voor veldwerk (Bron: CBS, cijfers op de kaart)
49
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
Bijlage 3 | Gespreksleidraad veldwerk Om dit verkennend onderzoek goed uit te voeren, was het voor ons als onderzoekers belangrijk om vanuit oprechte nieuwsgierigheid op zoek te gaan naar belevingsthema’s die spelen bij inwoners in Rijswijk. We wilden een open houding hebben naar de ‘unknown unknowns’, hetgeen waarvan we nog niet weten dat we het niet weten. Daarom gebruikten we tijdens de gesprekken op straat geen vragenlijst of strakke leidraad. We wilden goed luisteren, observeren, doorvragen en samen met de gesprekspartner onderzoeken wat voor hen belangrijk is. De straatgesprekken hadden daarbij het doel om een dieper begrip te krijgen van de ervaringen, gevoelens, behoeften en perspectieven van inwoners. Startvraag en vervolg We begonnen de gesprekken op straat met de vraag:
‘We zijn benieuwd naar hoe mensen in Rijswijk politiek-maatschappelijk actief zijn, welke van deze acties [op de bingokaart] heeft u wel eens gedaan?’ Vanuit daar vervolgden we het gesprek vanuit oprechte nieuwsgierigheid. Vragen die daarna gesteld zijn, zijn vragen als: • Waarom gaat u (wel of niet) stemmen? • Waarom is dat voor u (wel of niet) belangrijk? • Heeft u dat altijd gedaan of is dat ooit veranderd? En zo ja/nee, waarom, wat is er in de tijd voor u veranderd? • Hoe speelt dit in uw omgeving? Bent u de uitzondering of doen anderen dat ook?
• Wat zou u helpen om wel mee te doen? Wanneer wordt het voor u aantrekkelijk/belangrijk? • Welke andere activiteiten onderneemt u of heeft u wel eens ondernomen? • Zou u dat wel willen? • Weet u hoe u dat kan aanpakken/ondernemen? • Oh, hoe bedoelt u dat? Kunt u dat verder uitleggen?
50
Rekenkameronderzoek politiek-maatschappelijke betrokkenheid in Rijswijk • © TwynstraGudde
Werken met TwynstraGudde betekent samen maatschappelijke transities werkend krijgen. Met advies, management en opleidingen helpen we mensen en organisaties bij duurzame veranderingen. Denk aan energie en klimaat, wonen, veiligheid, landbouw, mobiliteit, zorg en onderwijs. Onze kracht ligt in daadkracht. In het creëren van oplossingen die werkbaar zijn én werkbaar blijven. Samen met onze opdrachtgevers - en alle belanghebbenden daaromheen - werken we aan een samenleving die schoon, veilig, gezond en weerbaar is. Zo maken we blijvend impact op morgen. Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot deze presentatie berusten bij
TwynstraGudde. Niets uit deze presentatie mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van TwynstraGudde.