Bijlage A Kadernota

Solvabiliteit Interpretatie: hoe hoger, hoe beter. De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de provincie of gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien er sprake is van een forse schuld én veel eigen vermogen (het totaal van de algemene en de bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Daar is bijvoorbeeld sprake van indien een lening is aangegaan omdat het eigen vermogen niet liquide is (omdat het vast zit in bijvoorbeeld een gemeentehuis of dat er andere investeringen mee zijn gefinancierd). Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de provincie of gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een provincie en gemeente. Hieronder is de solvabiliteit van 2022 van de gemeente Rijswijk te zien, afgezet tegen gemeenten met 45.000 - < 60.000 inwoners.

Pagina 38

Kadernota

De onderstaande grafiek geeft vervolgens de ontwikkeling van de solvabiliteit van de gemeente Rijswijk weer tussen 2008-2022. Ook deze wordt weer afgezet tegen andere gemeenten van vergelijkbare gemeentegrootte.

Pagina 39

Kadernota

De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de in de verhouding tussen het eigen vermogen en het totaal vermogen en de mate waarin de gemeente op lange termijn in staat is aan de financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteit is de belangrijkste graadmeter voor de financiële gezondheid. In de begroting 2024 zit de solvabiliteit op de ondergrens van een neutraal financieel profiel (20%), meerjarig zakt deze zonder ingrijpen door de ondergrens heen en zakt de gemeente af naar een risicovol financieel profiel. De belangrijkste oorzaken voor deze verslechtering zijn: • het negatieve resultaat over boekjaar 2022 ad. € 11 mln., voornamelijk veroorzaakt door de verliesneming van € 17 mln. op de grondexploitatie RijswijkBuiten;

• • •

het negatieve resultaat over boekjaar 2023 ad. € 11 mln., voornamelijk veroorzaakt door een onverwachte uitgavenstijging voor jeugdzorg, WMO en bijstandsuitkeringen; de hogere financieringsbehoefte voor (nieuwe en doorgeschoven) investeringsprojecten en voor de grondexploitatie Rijswijk Buiten doordat daar het afzettempo vertraagd is; en de financiële verhouding met het Rijk. Rijswijk is een nadeelgemeente bij de herverdeling van het gemeentefonds en was dit eerder bij het BUIG budget. Voor de uitgaven aan jeugdzorg heeft het kabinet in 2022 incidentele extra middelen toegekend, maar structureel blijft sprake van een tekort in het meerjarenbeeld.

Pagina 40

Kadernota

Grondexploitatie

Omdat grondexploitaties een forse impact kunnen hebben op de financiële positie, is het kengetal grondexploitatie toegevoegd. Dit kengetal geeft de grondpositie (de waarde van de grond) weer ten opzichte van de totale baten. Hoe lager het percentage voor dit kengetal, hoe gezonder dit kengetal is. In Rijswijk is de grondexploitatie zeer bepalend voor de kengetallen. Het kengetal grondexploitatie is sterk dalend van 40% in de jaarrekening 2022 naar 18% in 2027. Dit wordt veroorzaakt door de grondexploitatie RijswijkBuiten. Deze ontwikkeling is onder voorbehoud van de twaalfde herziening van de GREX RijswijkBuiten. Deze herziening kan ook effect hebben op het sovabiliteitsratio en de netto schuldquote.

Netto schuldquote Interpretatie: hoe lager, hoe beter Hoe hoger de schuld hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Een hoge netto schuld hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Of dat het geval is valt niet direct af te leiden uit de netto schuldquote zelf, maar hangt af van meerdere factoren. Zo kan een hoge schuld worden veroorzaakt doordat er leningen zijn afgesloten en die gelden vervolgens worden doorgeleend aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties die op hun beurt weer jaarlijks aflossen. In dat geval hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto-schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Hieronder is de netto quoteschuld van 2022 van de gemeente Rijswijk te zien, afgezet tegen gemeenten met 45.000 - < 60.000 inwoners.

Pagina 41

Kadernota

De onderstaande grafiek geeft de ontwikkeling van de netto schuldquote van de gemeente Rijswijk weer tussen 2008-2022. Ook deze wordt weer afgezet tegen andere gemeenten van vergelijkbare gemeentegrootte.

Pagina 42

Kadernota

Grafiek Netto schuldquote

De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. De VNG stelt over de netto schuldquote: “Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 100% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog. Hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt een gemeente zich in de gevarenzone.” Door forse investeringen neemt de schuld de komende jaren toe, maar door de verkopen in RijswijkBuiten daalt deze tot een acceptabel niveau.

Lange termijn investeringsplan Eén van de doelstellingen van het project Kadernota was het opleveren van het lange termijn investeringsplan (LTIP). Deze doelstelling is niet volledig behaald. De dynamiek rondom de financiële verhouding met het rijk (voorjaarsnota, hoofdlijnenakkoord) heeft veel extra inzet gevraagd. Dit is ten koste gegaan van de beschikbare tijd voor het LTIP. Inzet wordt er nu op gericht de LTIP bij de begroting 2025 op te leveren.

Gemeentefonds De algemene uitkering bestaat uit uitkeringen op basis van maatstaven en uit een aanvullend deel.

Pagina 43

Kadernota

De specifieke uitkeringen zijn incidentele inkomsten voor een specifiek doel. Het aantal specifieke uitkeringen neemt vanaf 2013 toe waardoor je de omvang met de jaren snel ziet toenemen.

Hieronder worden de effecten van de maatstaven weergegeven met de grootste impact op het gemeentefonds. Pagina 44

Kadernota

Pagina 45

Kadernota

De maatstaf huishoudens met laag inkomen met drempel geeft aan of een gemeente ten opzichte van andere gemeente relatief veel lage inkomens heeft. Het aantal huishoudens met een gestandaardiseerd besteedbaar inkomen dat lager is dan de grens die overeenkomt met de koopkracht van een bijstandsuitkering voor een alleenstaande in 1979 (toen deze op zijn hoogst was). Studenten en institutionele huishoudens worden hier buiten beschouwing gelaten. De bovengrens voor een laag inkomen die het CBS hanteert lag in 2017 bijv. op € 1.960 voor een paar met twee kinderen. De maatstaf lage inkomens zal structureel dalen door de hogere aantallen ‘huishoudens met een laag inkomen’. De combinatie van meer huishoudens met een laag inkomen en een lagere uitkeringsfactor valt voor elke gemeente verschillend uit. Voor 2025 en verder is deze daling van de uitkeringsfactor nog niet verwerkt in de decembercirculaire 2023, omdat de decembercirculaire niet over 2025 gaat.

Pagina 46

Kadernota

Door een groeiende stad worden er door het toenemend aantal woning meer belastinginkomsten (OZB). Alleen is er een dempend effect door de hogere OZB- inkomsten wordt dit gedeeltelijk gecorrigeerd in de inkomsten van het gemeentefonds.

Zo leidt de de extra inkomsten OZB-belasting van 1,2 mln. in 2023tot een correctie -2,7 mln. op het gemeentefonds. In onderstaande tabel is het effect van de stijging van de inkomsten OZB-belasting op de correctie in het gemeentefonds weergegeven.

Pagina 47

Kadernota

De opschalingskorting en het herverdeeleffect hebben een negatief op de inkomsten van het gemeentefonds.

Vergelijking met andere gemeenten De gemeente Rijswijk is niet de enige gemeente die kampt met onzekerheid over de financiële toekomst. Uit het BDO-benchmark rapport Nederlandse gemeenten 2024 blijkt dat maar liefst 284 gemeenten voor 2026 de begroting niet sluitend krijgen. De taken en opgaven nemen toe, terwijl de middelen afnemen. De belangrijkste groeiende opgaven zijn:

•

Klimaat, energie en duurzaamheid Pagina 48

Kadernota

• • •

Woningbouw Vergrijzing bevolking en daarmee de druk op de WMO Digitalisering en Informatieveiligheid

Bron: BDO – benchmark gemeenten

Pagina 49