Bijlage A. Eerste halfjaarrapportage 2023

Openbaar groen en openluchtrecreatie (5600) Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

-30 -9 -20 -25

-30

-30

-30

-30

-20 -10

-20 -10

-20 -10

-20 -10

-485 -100 -200 -20 -20

-200 -20 -20

-200 -20 -20

-200 -20 -20

-360 -440 -215 -50 -200 -90 -20

Beleidsproduct Afvalverwijdering en - verwerking (7210) Correctie impuls afvalscheiding Abusievelijk is eerder opgenomen dat deze kosten structureel zijn. Dit is niet het geval, dit betrof eenmalige kosten voor de aanpak impuls afvalscheiding. Dit budget kan daarom naar beneden worden bijgesteld.

Pagina 25 van 48

Financiële gevolgen Beleidsproduct Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Correctie impuls afvalscheiding

Afvalverwijdering en - verwerking (7210) Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

90

90

90

90

90

Beleidsproduct Milieubeheer (7230) Energietransitie Eerder hebben gemeenten en provincies zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord en de daarin genoemde doelstelling van 49%. Uit het Klimaatakkoord vloeit een aantal taken voort voor de decentrale overheden. Hiervoor heeft het kabinet middels een tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) uitvoeringsmiddelen beschikbaar gesteld met als doel om gemeenten en provincies de ruimte te geven om een organisatie op te bouwen gericht op het uitvoeren van de klimaat- en energietaken (eigen medewerkers, externe inhuur en onderzoek). Voor Rijswijk is dit € 1,05 miljoen voor 2023 en hetzelfde bedrag voor 2024 en 2025. Deze uitkering is in april aangevraagd en inmiddels voor 2023 ontvangen. Binnen de ambtelijke organisatie is een kwartiermaker aangesteld om een voorstel voor de besteding van deze middelen te doen. De begrotingswijziging wordt daarom pas in de tweede halfjaarrapportage aan de raad aangeboden. De besteding van de middelen zal verantwoord worden in de reguliere financiële cyclus. Voor de jaren 2026 tot en met 2030 zijn ook uitvoeringsmiddelen beschikbaar. Onderhavige regeling kan vanwege juridische redenen niet worden gebruikt om die middelen uit te keren. Er zal daarom een andere regeling worden opgesteld om de middelen voor de jaren 2026 tot en met 2030 uit te keren.

Rijk, provincies en gemeenten gaan met elkaar in overleg hoe gemeenten en provincies zoveel mogelijk langjarige zekerheid kan worden gegeven. Actualisatie groenbeleid / groenstructuur Volgens het coalitieakkoord en het collegewerkprogramma is het van groot belang om het groene karakter van Rijswijk in balans te houden met de verstedelijkingsopgave. Daarbij gaat het zowel om kwantiteit als kwaliteit en met oog voor natuurwaarden/biodiversiteit. Dat maakt actualiseren en aanvullen van het Rijswijkse groenbeleid noodzakelijk. Dit is tevens een belangrijke bouwsteen voor de nieuwe Omgevingsvisie. Het actualisatieproces van de groenstructuren (bomen, natuur, recreatie en de natuurinclusieve stad) inclusief uitwerking en digitaal kaartmateriaal is gestart. Echter is de beschikbare capaciteit voor de voortgang een sterk beperkende factor. De urgentie om synchroon te kunnen blijven lopen met de planning van de Rijswijkse Omgevingsvisie is hoog. Daarom is inzet van extra menskracht / externe expertise met de juiste vakkennis op korte termijn noodzakelijk. Voor 2023 (doorloop in 2024) is hiervoor eenmalig een budget nodig van € 50.000. Financiële gevolgen Product Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Actualisatie groenbeleid / groenstructuur

Pagina 26 van 48

Milieubeheer (7230) Inc. Struc. 2023 -50

2024

2025

2026

2027

Beleidsproduct Ruimtelijke ordening (8100) Aansturen en positioneren van de gebiedsontwikkelingen In verband met de aantallen en de complexiteit van de binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen is het verstandig dat er een dedicated aansturing komt. Alle binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen worden in één team ondergebracht. De kosten voor de bezetting van dit team worden grotendeels gedekt door kostenverhaal en de ontvangen subsidies. Echter, een aantal functies worden financieel niet gedekt. Dit betreft de kosten van teammanager, extra formatie uren business controller en de inzet van een flexibele schil. Deze lasten (€ 403.497 in 2023 en € 353.252 vanaf 2024) van de binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen worden nu verwerkt in het financieel beeld. Uitvoering Projectplan WWC Strijp In november 2020 heeft het college het projectplan voor de overdracht van de woonwagenlocatie De Strijp aan Rijswijk Wonen vastgesteld. Kern van het projectplan is dat de gemeente als huidige eigenaar de locatie zal herstructureren en de nieuwe standplaatsen ‘bouwrijp’ overdraagt aan Rijswijk Wonen, dat op haar beurt als toekomstige eigenaar de investering in de benodigde nieuwe woonwagens zal doen. Het projectplan is na vaststelling vooralsnog niet tot uitvoering gekomen.

Er zijn inmiddels diverse omstandigheden die maken dat de gemeente en Rijswijk Wonen niet langer kunnen wachten met de renovatie van de locatie en het vervangen van de woonwagens. Hiervoor moet het projectplan geactualiseerd en aangevuld worden, moet het benodigde budget opgehaald worden en moeten diverse voorbereidende werkzaamheden in gang gezet worden. Met Rijswijk Wonen is afgesproken om in gezamenlijkheid en onder co-financiering een in woonwagens gespecialiseerde projectleider aan te trekken die op korte termijn met deze werkzaamheden kan starten. Ook de eventuele benodigde (milieukundige) onderzoeken zullen in gang worden gezet. Voor 2023 (doorloop in 2024) bedragen de benodigde proces- en organisatiekosten ter voorbereiding van de herstructurering van De Strijp incidenteel € 80.000. Formatie-uitbreiding beleidsveld Wonen Het beleidsveld Wonen bestond tot voor kort uit 1,78 fte. Met de groei van de stad (veelheid aan vragen van bewoners), de doelstellingen die in het coalitieakkoord en collegewerkprogramma zijn geformuleerd en de toenemende afstemming en huisvestingsregulering op regio- en rijksniveau, is de werkdruk op dit taakveld het afgelopen jaar enorm opgelopen. Met twee beleidsmedewerkers, waarvan momenteel één extern wordt ingehuurd, was de bezetting dun en kwetsbaar.

Buiten alle reguliere werkzaamheden geeft het coalitieakkoord aan dat we vol in gaan zetten op het taakveld Wonen. Om alle taken op het gebied van Wonen goed op te kunnen pakken en met oog op de ‘schaalsprong’ die de organisatie moet maken om in de pas te lopen met de ontwikkeling die Rijswijk als stad doormaakt, is het taakveld Wonen structureel uitgebreid met 1 fte Medewerker Ontwikkeling II. De lasten hiervoor bedragen € 97.920 structureel vanaf 2023. Winstneming Eikelenburgh Bij Eikelenburgh worden extra inkomsten verwacht omdat de in het verleden geplande sociale woningbouw wordt omgezet naar 24 woningen onder de NHG grens en 12 duurdere woningen. Ook is er nog een extra opbrengst voor de gemeente mogelijk omdat de gemeente voor de helft mee deelt in de extra opbrengst die AM realiseert ten opzichte van de oorspronkelijke geraamde verkoopprijs waarop de berekeningen zijn gemaakt. Dit bedrag wordt bepaald na verkoop van alle woningen. Een winstneming van € 2 miljoen is daarmee te verantwoorden.

Pagina 27 van 48

Financiële gevolgen Product Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Aansturen en positioneren van de gebiedsontwikkelingen Uitvoering Projectplan WWC Strijp Formatie-uitbreiding beleidsveld Wonen Winstneming Eikelenburgh

Ruimtelijke ordening (8100) Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

-403 -80 -98 2.000

-353

-353

-353

-353

-98

-98

-98

-98

Beleidsproduct Volkshuisvesting (8220) Basis bouwvergunningaanvragen excl. BTW Sinds 14 juli 2021 bepaalt de legesverordening dat aanslagen voor bouwvergunningaanvragen moeten worden gebaseerd op de bouwkosten excl. BTW, maar de gemeente heeft de legesaanslagen nog op basis van bouwkosten incl. BTW berekend. Over deze ontwikkeling wordt separaat gerapporteerd. Uitstel implementatie Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging De invoering van zowel Omgevingswet als Wkb is uitgesteld naar 1 januari 2024 (was 1 januari 2023). De gevolgen daarvan zullen worden opgenomen in de kadernota. Het heeft in ieder geval gevolgen voor het werkproces en de bezetting (met name inhuur). Van oude systemen is reeds afscheid genomen. De ruimte die dat biedt wordt wel benut. Op dit moment wordt al met nieuwe software gewerkt en lopen er proeven met de intake- en omgevingstafels en is een project gedraaid conform de toekomstige Wkb. Ten behoeve van de implementatie van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) is voor 2023 een inhuurbudget van € 180.000 beschikbaar. Deze is gedekt uit de leges. Op een kwart van het jaar is inmiddels 36% van dat budget gebruikt als gevolg van marktschaarste en prijsverhogingen. Voorzien wordt dat een additionele € 60.000 nodig zal zijn in 2023 voor de inhuur van derden.

Hotelregeling COA De kosten voor de opvang van statushouders onder de Hotel- en Accomodatieregeling (HAR) van het COA vallen naar verwachting € 500.000 hoger uit dan het bedrag dat Rijswijk hiervoor heeft ontvangen. Dit wordt voor het grootste deel veroorzaakt doordat bijna alle statushouders vanwege een juridische procedure over de flexwoningen een maand langer in het hotel verbleven dan was voorzien. Hierdoor zijn extra kosten gemaakt voor de hotelopvang, beveiliging en sociale ondersteuning, Ook heeft de juridische procedure geleid tot kosten voor de (verplichte) procesvertegenwoordiging bij de rechtbank. Het COA heeft nog een aanvraag in behandeling voor extra kosten die Rijswijk heeft gemaakt vanwege nareizende gezinsleden die werden opgevangen. Als deze aanvraag (gedeeltelijk) wordt toegekend, kan het ontstane tekort op de HAR lager uitvallen. Woonproject “Our House” en dekking bestemmingreserve Woonfonds Op 18 april (RV 23-026, Corsanummer 23.017714, 18 april 2023) heeft de gemeenteraad besloten in te stemmen met het aangaan door burgemeester en wethouders van een overeenkomst met de Woningbouwcorporatie Rijswijk Wonen, inzake het onder voorwaarden leveren van een financiële bijdrage in de onrendabele top van maximaal € 185.000 aan de realisatie van het bijzonder woonproject Our House. Deze kosten worden gedekt uit de bestemmingsreserve Woonfonds.

Pagina 28 van 48

Financiële gevolgen Product Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Basis bouwvergunningaanvragen excl. BTW Uitstel implementatie Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Hotelregeling COA Woonproject “Our House” Dekking bestemmingreserve Woonfonds

Volkshuisvesting (8220) Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

P.M. -60 -500 -185 185

P.M.

P.M.

P.M.

P.M.

Beleidsproduct Grondexploitatie RijswijkBuiten 8320 Herinrichting fietscrossparcours locatie Oude Zwethpad Door verplaatsing van BMX valt op korte termijn het terrein Oude Zwethpad vrij. Vanuit het Toekomstbeeld Vlietzone en de uitgangspunten van de Zwethzone zal een ontwerp moeten worden gemaakt waarin rustige recreatie, landschap, natuur, natuurbeleving en water centraal staan. Daarnaast aan te sluiten bij bestaande behoeftes vanuit bewoners van Rijswijk zoals die van Rijswijkse jongeren. Om hiervoor een projectplan, ontwerp incl. tijdelijke inrichting op te stellen, is er € 20.000 budget nodig in 2023. De kosten voor de uitvoering zullen in de begroting van 2024 opgevoerd worden. Financiële gevolgen Product Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Herinrichting fietscrossparcours locatie Oude Zwethpad

Pagina 29 van 48

Grondexploitatie RijswijkBuiten (8320) Inc. Struc. 2023 -20

2024

2025

2026

2027

ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN ONVOORZIEN Beleidsproduct Algemene dekkingsmiddelen 9500 Correctie septembercirculaire 2022 In het rekenmodel bij de septembercirculaire 2022 heeft het ministerie van BZK gerekend met een stijging van de OZB waarde woningen (eigenaren) van 2022 op 2023 van ca 30%. Door een fout in een formule bij BZK is deze stijging een factor twee te hoog geraamd. De te hoge raming heeft gevolgen voor de hoogte van de uitkeringsfactor en een aantal maatstaven. In de septembercirculaire was de uitkeringsfactor 8 punten te hoog vastgesteld. Hierdoor moet de uitkering die gemeente ontvangt structureel voor ongeveer € 0,7 miljoen naar beneden worden gecorrigeerd. Dividend BNG Bank De nettowinst van BNG Bank over 2022 bedraagt € 300 miljoen (2021: € 236 miljoen). De aandeelhouders hebben tijdens de Algemene Vergadering op 20 april 2023 ingestemd met het voorstel om 50% (2021: 60%) van de beschikbare winst na belasting en na aftrek van de compensatie voor de verschaffers van hybride kapitaal uit te keren. Dit komt neer op een dividendbedrag van € 139 miljoen (2021: € 127 miljoen). Het dividend bedraagt € 2,50 per aandeel (2021: € 2,28). Met ingang van 2023 wordt voor Rijswijk rekening gehouden met een structureel hoger dividend van circa € 37.350. Oplevering Huis van de stad Fase 1 Huis van de stad is opgeleverd.

Tot en met de verhuizing van de ambtelijke organisatie zijn er dubbele exploitatielasten. Voor de schoonmaak van het gebouw is de verwachting ca. € 65.000 en voor de beveiliging van het gebouw is de verwachting ca. € 95.000. Verder zijn er nog meerdere kosten die verbonden zijn met de oplevering van Huis van de stad: • Opleveren Hoogvoorde en verhuizing € 50.000 • Frictiekosten Trias € 85.000 • Frictiekosten Bibliotheek € 589.050 • Afschrijvingslasten oude stadhuis € 90.540 • Divers € 121.000 De totale kosten á € 1.095.590 worden gedekt uit de reserve frictiekosten Huis van de stad. Afhandelen gestegen aantal WOZ bezwaren De kosten voor de uitvoering van de wet WOZ zijn erg afhankelijk van het aantal ingediende bezwaarschriften tegen de WOZ beschikking. Het groeiend aantal woningen zorgt voor extra Wozaanslagen, bezwaar en beroep en voor meer juridisch werk dat binnen de formatie kan worden verricht. Verder raakt het massaal inzetten van de zogeheten NoCureNoPay bureaus door burgers ook de gemeente Rijswijk. Dit geldt overigens ook voor de kostendekkendheid van verordeningen die wordt betwist en juridische boordeling vergt. Het aantal WOZ bezwaren in 2023 is met 55% toegenomen tot 1.150 stuks. Deze forse toename zal resulteren in een stijging van de uitvoeringskosten met € 150.000.

Verder is er een openstaande vacature binnen het subteam WOZ, deze vacature is voor een half jaar ingevuld met inhuur. Dit zal resulteren in een toename van de uitvoeringskosten met € 55.000. Woo-verzoeken De behandeling van Woo (voorheen: Wob) verzoeken is sinds december 2022 uitbesteed. De coördinatie ervan verzorgt Juridische Zaken (JZ). Voorheen werden Wob-verzoeken per toerbeurt onder de juridisch specialisten van JZ verdeeld. De daarmee gemoeide inzet was deels een vorm van verspilling van hun talent (bijv. het anonimiseren van teksten) en zorgde voor een ongewenste piekbelasting. De stapeling van taken en verantwoordelijkheden op gemeentelijk niveau (o.a. vanwege decentralisaties en maatschappelijke opgaven) zorgen voor toename van het werkaanbod bij JZ. In een overspannen arbeidsmarkt, met extra moeilijk vervulbare juridische vacatures, is met deze uitbesteding formatief ruimte en flexibiliteit gecreëerd.

Pagina 30 van 48

Financiële gevolgen Product Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Correctie septembercirculaire 2022 Dividend BNG Bank Oplevering Huis van de stad Onttrekking reserve frictiekosten Huis van de stad Afhandelen gestegen aantal WOZ bezwaren

Algemene dekkingsmiddelen (9500) Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

-726 37 -1.096 1.096 -205

-714 37

-722 37

-733 37

-733 37

Personeelsbegroting Diverse verschuivingen in de ambtelijke organisatie hebben geleid tot wijzigingen in de programma’s. Deze wijzigingen zijn budgettair neutraal.

Pagina 31 van 48

PARAGRAAF BEDRIJFSVOERING Beleidsproduct Diversen Salarisstijging In april 2023 is de Cao Gemeenten 2023 definitief geworden. De Cao wijzigingen hebben structurele financiële gevolgen voor de begroting. Voor de salarisstijging van ongeveer € 3,1 miljoen kan mogelijk dekking komen uit de meicirculaire. Inhuur team Vergunningen Het vinden van goede arbeidskrachten binnen de huidige marktschaarste maakt dat van inhuur gebruik gemaakt moet worden. Deze was niet gebudgetteerd. De raming voor 2023 is € 50.000. Groei aantal gebruikers/licenties softwarekosten De kosten over het gehele applicatielandschap zijn toegenomen door de groei van het aantal licenties en aanvullende onderhoudskosten in verband met de toename van het aantal verbindingen (technische koppelingen). Het verzoek is om het software budget structureel te verhogen met € 30.000. ICT Beheer Delft In de raadsvergadering van 29 november 2022 is de zienswijze op de begrotingswijziging 2023 van de GRB Delft-Rijswijk vastgesteld. De financiële consequentie hiervan is dat het budget met € 500.000 structureel wordt verhoogd. Digitaliseringsagenda In de begroting 2023 zijn de speerpunten voor de komende jaren rond de digitalisering van de gemeente Rijswijk benoemd.

Dit betreft continuïteit van de informatievoorziening, efficiëntie van de bedrijfsprocessen, voldoen aan wettelijke verplichtingen en de robuustheid van de informatiehuishouding. In de afgelopen periode is verder uitgewerkt hoe deze speerpunten inhoud kunnen (en soms moeten) krijgen. Deze uitwerking resulteert in dit eerste beeld van de digitaliseringsagenda voor de komende jaren. Deze digitaliseringsagenda zal periodiek geactualiseerd worden, want de dynamiek is groot en de ontwikkelingen gaan snel. In deze rapportage wordt de eerste begrotingswijziging van € 1.944 miljoen voorgesteld. Begin juni wordt de RIB Digitaliseringsagenda aan de raad verstuurd, In deze raadsinformatiebrief wordt een totaalbeeld van de Digitaliseringsagenda geschetst qua inhoud, financiën en besluitvormingsmomenten. Op 20 juni 2023 staat een raadsinformatiesessie gepland over de Voorjaarsnota 2023, hierin wordt ook de Digitaliseringsagenda verder toegelicht. In deze informatiesessie kunnen ook technische vragen gesteld worden. Verkenning Rijswijkse potentieel verwerving externe subsidies Eén van de ambities in het coalitieakkoord 2022-2026 “Gezonde groei!” is: ‘Rijswijk werkt actief aan de (co-) financiering van opgaven op basis van derde geldstromen vanuit medeoverheden en private financieringsbronnen.“.

Er is gestart met de verkenning van het Rijswijkse potentieel voor de verwerving van externe subsidies en de hierbij mogelijk passende organisatievormen. De verkenning richt zich op het proces van subsidieverwerving in brede zin (fysieke domein, sociale taken, sport, kunst en cultuur, energietransitie, leren en ontwikkelen, veiligheid/ondermijning, etc.). Als richtdatum geldt 1-1-2024 voor het implementeren van de gekozen organisatievorm. Voor de uitvoering van het project zijn er proceskosten voor o.a. externe advisering en projectleiding. De kosten voor 2023 worden geraamd op maximaal € 150.000 en maken deel uit van de kosten van de uitvoering van het Collegewerkprogramma en worden ten laste gebracht van het daarvoor beschikbare budget. Afschrijvingskosten investeringen De doorrekening van de afschrijvingskosten vanuit de jaarrekening 2022 bedragen € 500.000 voordelig in 2023. Dit voordeel komt voornamelijk voort uit uitstel van geplande investeringen.

Pagina 32 van 48

Financiële gevolgen Product Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Salarisstijging Dekking uit meicirculaire Inhuur team Vergunningen Groei aantal gebruikers/licenties ICT Beheer Delft Digitaliseringsagenda Verkenning Rijswijkse potentieel verwerving externe subsidies Afschrijvingskosten investeringen

Pagina 33 van 48

Beleidsproduct Diversen Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

-3.098 P.M. -50 -30 -500 -1.944 -150 500

-3.098 P.M.

-3.098 P.M.

-3.098 P.M.

-3.098 P.M.

-30 -500

-30 -500

-30 -500

-30 -500

PARAGRAAF FINANCIERING De belangrijkste ontwikkelingen op het onderdeel financiering is het volgende: 1. Nieuwe lening voor RijswijkBuiten; 2. Nog geen financieringstekort voor de overige investeringen van de gemeente; 3. Rentevergoeding voor IPP Haaglanden; 1. Nieuwe lening voor RijswijkBuiten Als gevolg van lagere grondverkopen in het exploitatiegebied RijswijkBuiten ontstaat een hogere boekwaarde aan investeringen dan eerder was voorzien. Deze hogere boekwaarde van de gronden kan niet langer betaald worden met de bestaande leningen. Om deze reden moest een lening van € 20 miljoen per 28 april worden opgenomen. De gemiddelde boekwaarde over 2023 zal volgens opgave van RijswijkBuiten ca. € 105,6 miljoen bedragen. Deze investering is in 2023 als volgt gefinancierd. RijswijkBuiten

bestaande leningen nieuw opgenomen lening kasgeldleningen financieringstekort totaal

gemiddeld schuldrestant in 2023 x € 1 miljoen

berekende rentekosten over 2023 x € 1.000

81,6 13,8 5,1 5,2 105,6

89 413 132 155 789

gemiddeld percentage over 2023 0,11% 3,00% 2,61% 3,00% 0,75%

Toelichting Per 25 april 2023 is een lening opgenomen van € 20 miljoen (gewogen gemiddelde over 2023 € 13,8 miljoen). Tot de datum van 28 april zijn kasgeldleningen opgenomen met een gewogen gemiddelde van € 5,1 miljoen over 2023. Het overige financieringstekort wordt zo nodig met kasgeldleningen betaald, dan wel verrekend met het nog bestaande financieringsoverschot van de algemene dienst van de gemeente. Hiervoor wordt een rente berekend van 3% op jaarbasis. Uit bovenstaande overzicht blijkt dat de rentekosten uitgedrukt in een percentage van de gemiddelde investering van RijswijkBuiten over 2023 0,75% bedraagt. 2. Nog geen financieringstekort voor de overige investeringen van de gemeente; Per 18 april 2023 bedroeg het financieringsoverschot van de gemeente exclusief RijswijkBuiten ca. € 6 miljoen. Dit overschot is vooral ontstaan door het achterblijven van de realisatie van de investeringen van de gemeente. Als rekening wordt gehouden met nog te besteden investeringsbedragen oplopend tot € 30 miljoen per einde van dit jaar (gemiddeld investeringsbedrag € 15 miljoen over 8 maanden) bedragen de rentelasten op basis van 3% € 270.000 (Het voordeel van het bestaande financieringsoverschot van € 6 miljoen is in deze berekening opgenomen).

In de raming was al structureel extra rentekosten opgenomen van € 900.000 per jaar, zodat een bedrag kan vrijvallen van € 630.000 (€ 900.000 minus € 270.000). Dit is een incidenteel voordelig verschil. In volgende jaren zal naar verwachting meer geïnvesteerd worden en is de hoogte van de rentekosten mede afhankelijk van het rentebeleid van de ECB. De bestaande structurele ruimte in de raming vanaf 2024 moet derhalve blijven bestaan.

Pagina 34 van 48

3. Rentevergoeding IPP Haaglanden Alle uitgaven en inkomsten van de Gemeenschappelijke Regeling IPP Haaglanden (deelnemende gemeenten: Rijswijk en Den Haag voor 50%) wordt met behulp van de rekening-courant positie met het IPP Haaglanden door de gemeente Rijswijk betaald en ontvangen. Per 18 april bedraagt het rekeningcourantsaldo circa € 7 miljoen, zijnde te vorderen van de gemeente Rijswijk. Hiervoor krijgt Het IPP Haaglanden het percentage van de Schatkist vergoed. Al vele jaren tot augustus 2022 bedroeg het percentage 0%, daarna liep het percentage op tot circa ruim 3% in april 2023. Over het gehele jaar wordt een percentage van 3% geraamd, dat leidt tot een te betalen bedrag aan het IPP Haaglanden van € 218.000 over 2023. Overigens kan de gemeente Rijswijk dit rekening-courantsaldo inzetten als eigen financieringsmiddel. Financiële gevolgen Beleidsproduct Bedragen * € 1.000 + = voordelig - = nadelig Rente langlopende geldlening Grondexploitatie RB Vrijval rentelasten Rentevergoeding Schatkist Rijk

Pagina 35 van 48

Algemene dekkingsmiddelen (9500) Inc. Struc. 2023

2024

2025

2026

2027

-409 409 630 -218 218

-602 602

-602 602

-602 602

-602 602

-269 269

-325 325

-399 399

-454 454

RISICOPARAGRAAF De belangrijkste risico’s en onzekerheden die op dit moment worden onderkend zijn: Oplopende rente: de gemeente is voor ruim 70% gefinancierd met vreemd vermogen. Daar wordt rente over betaald. De jaren van (bijna) gratis geld liggen achter ons. We moeten rekening houden met stijgende rentelasten in het meerjarenbeeld en in de grondexploitatie. Grondexploitaties In de jaarrekening 2022 is een toevoeging aan de verliesvoorziening Rijswijk Buiten gedaan van € 17 miljoen. Per balansdatum was sprake van een boekwaarde Rijswijk Buiten van ruim € 100 miljoen. Het verlies ontstaat door de combinatie van rentestijgingen en kostenstijgingen. De betaalbaarheid van nieuwbouwwoningen staat daardoor onder druk en dit leidt tot verminderde vraag. Een belangrijk risico is dat de waarde van Rijswijk Buiten verder onder druk komt te staan. Maatregelen hiervoor worden momenteel uitgewerkt en later in 2023 voorgelegd aan de raad. Binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen De omstandigheden die de gemeente zelf bij Rijswijk Buiten ervaart spelen voor projectontwikkelaars ook bij de binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen Te Werve, Havenkwartier, de Bogaard en Kesslerpark.

Belangrijkste financiële risico’s voor de gemeente zijn een terugbetalings-verplichting op ontvangen subsidies wanneer niet tijdig met de bouw van nieuwe woningen begonnen kan worden en de kosten voor de openbare ruimte. Wanneer deze gebiedsontwikkelingen stagneren komt de uitbreiding van het woningareaal niet, gedeeltelijk of met forse vertraging tot stand. Arbeidsmarkt Er is al langere tijd sprake van krapte op de arbeidsmarkt. In de regio Haaglanden is daarnaast sprake van stevige concurrentie van andere gemeenten en overheidsinstellingen. Dat uit zich in een relatief grote indoor- en uitstroom van medewerkers. Over 2022 zijn er ruim 120 vacatures vervuld, dat is 20% van de bezetting. Het personeelsverloop vraagt veel tijd en aandacht, het werven van nieuwe medewerkers en die goed inwerken kost momenteel veel inspanning. Het risico is dat dit vertragend werkt op het realiseren van de ambities en de uitvoering. Ook bij toeleveranciers speelt de krapte van personeel en materialen. Informatieveiligheid Cybercrime is wereldwijd een significant risico aan het worden. Het belang en de afhankelijkheid van ICT neemt steeds verder toe. Cybercriminelen zijn continue op zoek naar zwakke plekken, waarbij complete organisaties worden platgelegd. Geopolitieke spanningen maken dat politieke en maatschappelijke organisaties doelwit zijn.

In Nederland zijn de afgelopen jaren verschillende gemeenten getroffen, met zeer ernstige gevolgen. Rijswijk zal de komende jaren verder moeten investeren in de informatieveiligheid. Rijswijkers moeten kunnen vertrouwen op de gemeentelijke dienstverlening en dat de gemeente goed met hun gegevens omgaan. Financiële verhouding met het Rijk De nieuwe financieringssystematiek, de opschalingskorting en het ravijnjaar 2026 leveren voor het meerjarenbeeld nog forse onzekerheden op. De meicirculaire zal voor de korte termijn duidelijkheid bieden over accres en prijscompensatie.

Pagina 36 van 48

ONTWIKKELING INVESTERINGSKREDIETEN 2023 Vervanging audiovisuele apparatuur In de begroting van 2023 is een investeringskrediet van € 100.000 vastgesteld voor audiovisuele middelen. Omdat dit investeringskrediet niet toereikend is, is er een verhoging gevraagd en aangenomen (RV 23-027, Corsanummer 23.018183, 18 april 2023) van € 200.000. Dit wordt in de exploitatie verwerkt met € 40.000 per jaar. Vanuit de huidige exploitatie budgetten kan er € 19.500 vrij worden gemaakt voor dekking van rente en afschrijving. Kronenburgh Voor Kronenburgh wordt € 80.000 investeringskrediet gevraagd voor onvoorziene gevelwerkzaamheden en mogelijk meerwerk renovatie. Steenvoordeschool Voor de Steenvoordeschool wordt € 302.500 extra kosten verwacht i.v.m. gestegen prijzen en situatie op de markt voor de tijdelijke huisvesting. Verder is er een onvoorziene post opgenomen. Door onvoorziene sterk gestegen bouwkosten, is het budget onvoldoende toereikend. Deze kosten worden zo veel mogelijk beheerst. Voor de extra kosten wordt hierbij extra investeringskrediet aangevraagd. Renovatie voormalige J.H. Snijdersschool Tijdens de renovatie van de voormalige J.H. Snijdersschool is achterstallig onderhoud ontdekt wat leidt tot meerwerk voor € 90.750 incl. BTW. Hiervoor is extra investeringskrediet nodig.

Haalbaarheidsonderzoek De Piramide Voor uitbreiding van de haalbaarheidsonderzoek voor De Piramide is € 25.000 extra investeringskrediet nodig. Uitbreiding Dienstvoertuigen Inspectie Openbaar Gebied (boa’s) 2023 Het cluster IOG breidt nog steeds uit. Dat gaat gemoeid met een oplopende vervoersvraag. Door hogere prijzen en de omschakeling naar Electrische voertuigen vallen de kosten hoger uit dan de geraamde investering van € 60.000. Het benodigd investeringskrediet zal uitkomen op € 90.000. Inrichting van het Hof van Sion Na het participatietraject in 2017/2018 is in januari 2022 de tweede ronde van de participatie voor de inrichting van de wijkontmoetingsplaats Hof van Sion gestart. Dit moet een bijzondere plek in de wijk worden waar buurtbewoners (jong én oud) elkaar kunnen ontmoeten. Op basis van dit traject zijn door de landschapsarchitect Bosch Slabbers twee voorlopige schetsontwerpen uitgewerkt en hebben de omwonenden het te realiseren ontwerp gekozen. Om het project mogelijk te maken, was op basis van de raming door Bosch Slabbers uit 2018 een investeringskrediet van € 300.000 beschikbaar gesteld. Op basis van het gekozen ontwerp is het plan in detail uitgewerkt, zodat de realisatie ervan aanbesteed kan worden. Voor het huidige ontwerp is een raming opgesteld. Deze raming ligt hoger dan tot nu toe geraamd.

Dit komt mede doordat de kosten de afgelopen jaren aanzienlijk zijn gestegen en met het lange traject van ontwikkeling en participatie onvoldoende rekening gehouden is. Om te voldoen aan de grootste wensen van de buurt, is er te weinig investeringskrediet beschikbaar. Gezien de grote betrokkenheid en het enthousiasme vanuit de buurt (zowel omwonenden als maatschappelijk partners zoals Haaglanden Beweegt en Oranjevereniging Sion), alsmede de beoogde functie van de locatie als wijkontmoetingsplek is het wenselijk om extra investeringskrediet van € 197.250 beschikbaar te stellen. Hiermee kan uitvoering gegeven worden aan het project. Herstellen van (duiker-) bruggen Voor het herstellen van (duiker-) bruggen is in de meerjarenbegroting een investeringskrediet van € 115.000 per jaar opgenomen. In de raadsvergadering van 2 maart 2021 heeft de raad het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. Vanuit het IBOR wordt op jaarbasis € 346.250 extra investeringskrediet toegekend om de achterstand op vervanging in te lopen. Het IBOR loopt tot en met 2025. De financiële gevolgen voor de begroting 2023 worden verwerkt. Tenslotte is in het op 19 januari 2023 goedgekeurde raadsvoorstel “Beheerplan Civieltechnische Kunstwerken 2023 – 2026” nog eens € 466.350 opgenomen voor vervanging.

Totaal wordt dus verzocht om voor het jaar 2023 € 927.600 op te nemen (€ 812.600 meer dan het oorspronkelijk investeringskrediet). Voor het jaar 2024 en verder worden de financiële consequenties van het Pagina 37 van 48

raadsbesluit inzake het beheerplan civieltechnische kunstwerken in de meerjarenbegroting 2024 – 2027 verwerkt. Herstellen van asfaltwegen Voor het herstellen van asfaltwegen is in de meerjarenbegroting een investeringskrediet van € 569.000 per jaar opgenomen. In de raadsvergadering van 2 maart 2021 heeft de raad het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. Vanuit het IBOR wordt op jaarbasis € 428.120 extra investeringskrediet toegekend om de achterstand op vervanging in te lopen. Het IBOR loopt tot en met 2025. De financiële gevolgen voor de begroting 2023 worden verwerkt. De begroting van 2024 en verder zal worden opgenomen in het Beheerplan Wegen 2024 – 2027 dat in ontwikkeling is en na positief oordeel van de raad worden verwerkt in de meerjarenbegroting 2024 – 2027. Fietspaden in asfalt Hier moet een correctie doorgevoerd worden in de verhouding tussen uitgaven en verwachte subsidieinkomsten. Bij deze post wordt ervan uitgegaan dat de investeringen voor 50% worden gesubsidieerd door MRDH. In de loop van de jaren is er af en toe geld op uitgegeven waar geen subsidie op werd ontvangen en hier door is de verhouding tussen investering en subsidie ongunstig geworden. Het huidige investeringskrediet (2023) is € 908.184 met een verwachte subsidie van € 600.000. De subsidie is echter maximaal 50%.

Daarom moet het investeringskrediet worden gecorrigeerd naar € 616.368, met een subsidie (50%) van € 308.184. Er wordt op dit moment een analyse gedaan welke fietspaden van dit investeringskrediet op korte termijn kunnen worden aangepakt. Rembrandtkade fase 2 en Integrale herinrichting probleemstraten 2023 Op de begroting van team Bereikbare Stad staat een investeringskrediet voor Rembrandkade, fase 2. Dit project wordt nu voorbereid en uitgevoerd door het team Stadsbeheer. Daarom is het voorstel om dit investeringskrediet van Bereikbare Stad over te hevelen naar Integrale herinrichting probleemstraten 2023 van Stadsbeheer. Vervangen gasvoorziening De gastank, die het grootste deel van het wagenpark van de gemeente op dit moment nog voorziet van brandstof, is buiten werking gesteld. Deze dient vervangen te worden door een tweedehands gasvoorziening, vanwege de lange aanrijtijd naar het dichtstbijzijnde tankstation. Er is voor een tweede handsvoorziening gekozen omdat de gemeente overgaat op elektrische voertuigen en een nieuwe gasvoorziening dan geen gas voertuigen meer gebruiken. De gasvoorziening heeft een afschrijvingstermijn van 8 jaar. Voor de aanschaf van de gasvoorziening is een investeringskrediet van € 30.030 nodig. Hiermee kan het wagenpark worden voorzien van brandstof tot aan het moment van elektrisch aangedreven vervanging.

Duurzame vervanging gemeentelijk wagenpark De raad is eerder akkoord gegaan met de duurzame vervanging van het huidige wagenpark (RV 23-022, Corsa 23.003184, 18 april 2023). De financiële consequentie hiervan isom in 2023 een aanvullend investeringskrediet beschikbaar stellen van € 1.226.000. Huis van de Stad fase 2 Als gevolg van ontwikkelingen in het project Huis van de Stad is er een extra investeringsbehoefte ontstaan van € 4,3 miljoen (RV 23-018, Corsanummer 23.014654, 18 april 2023).. Hierbij is ervoor gekozen om de maximale investeringsbehoefte op te nemen. Deze investeringsbehoefte is een worst case benadering, waarbij bandbreedtes van onze adviseurs maximaal negatief zijn meegenomen. Hierbij wordt aan de raad voorgesteld om het gevraagde investeringskrediet beschikbaar te stellen. Schoolzones 2023 Om schoolomgevingen veiliger te maken worden er schoolzones aangelegd in Rijswijk. Iedere basisschool krijgt een schoolzone. Dit is vastgesteld in het Actieplan Verkeersveiligheid 2020-2025. Het project schoolzones is onderdeel van de bijbehorende uitvoeringsagenda. In 2023 staan de scholen Kindercampus Rembrandtkwartier en SBO Kentalis de Voorde op de planning. Het huidige budget is niet voldoende om beide schoolzones uit te rollen. Daarom heeft Rijswijk oktober 2022 subsidie aangevraagd bij de MRDH.

Op grond van de ‘Subsidieverordening Vervoersautoriteit Metropoolregio Rotterdam Den Haag’, wordt een subsidie als vast bedrag van € 71.000 verleend. Volgens

Pagina 38 van 48

de subsidieregeling van de MRDH wordt een cofinanciering gehanteerd van 50%. Het voorstel is om een investeringskrediet van € 71.000 beschikbaar te stellen, waarvan dan de helft via een subsidie wordt gedekt. Aanleg riolering Havenkwartier In Havenkwartier is de aanleg van riolering nodig voorafgaand aan de voorgenomen bouw van ongeveer 300 woningen in plan Harbourpark de voormalige Indola Fabriek. Om tijdig gereed te zijn wordt gevraagd hiervoor € 1,21 miljoen beschikbaar te stellen. Tegelijk wordt gevraagd € 1,21 miljoen aan verwachte inkomsten uit exploitatiebijdragen vanuit anterieure overeenkomsten voor woningbouw in Havenkwartier te begroten. Het effect op de begrotingssaldo van beide bedragen is neutraal. Deze incidentele vraag wordt in de tweede halfjaarsrapportage opgevolgd door een voorstel voor de meerjarenbegroting voor de gebiedsontwikkelingsprojecten. De € 1,21 miljoen is nog voor het uitbreidingsdeel van de riolering. Daarnaast wordt de bestaande riolering gerenoveerd. Voor het renovatiedeel worden reeds gebudgetteerde gelden vanuit het Gemeentelijk Rioleringsplan benut. De bouw start naar verwachting in Q1 2024. Het voorstel voor de vaststelling van bestemmingsplan Harbour park is geagendeerd voor de raad van september 2023.

Pagina 39 van 48

2. KADERNOTA 2024

Pagina 40 van 48

Inleiding Deze kadernota is de opmaat richting de begroting 2024 die in november ter besluitvorming voorligt bij de raad. Hierin wordt de context geschetst waarin de begroting tot stand komt. Daarnaast worden de uitgangspunten voor de begroting 2024 uitgewerkt. Hieronder wordt achtereenvolgens besproken de huidige financiële koers die als vertrekpunt en basis dient voor de begroting. Daarna worden ontwikkelingen en risico’s benoemd. Vervolgens worden de voorgestelde uitgangspunten voor de begroting 2024 voorgelegd. Huidige koers als het vertrekpunt In de afgelopen vier jaren groeide Rijswijk van een risicovol profiel naar een meer neutraal profiel. Dit blijkt uit de onderstaande tabel met de daarbij behorende uitleg. In het benchmark rapport van BDO over de financiële gezondheid van alle gemeenten heeft Rijswijk dan ook een sprong omhoog gemaakt naar de middenmoot. Dit zijn de toetsingswaarden aan de hand waarvan bepaald kan worden hoe Rijswijk er financieel voorstaat:

Kengetal Solvabiliteit Netto Schuldquote Weerstandsratio Grondexploitatie

Solide >50% <90%

Neutraal (doel 2024) 20-50% 90-130%

>1.4 <20%

0,8-1,4 20-35%

Risicovol <20% >130% <0,8 >35%

In de onderstaande tabel staan de gerealiseerde ratio’s waaruit blijkt dat Rijswijk op koers ligt voor een gezond financieel profiel (zie met name kolom 2021):

Kengetal

Solvabiliteit Netto Schuldquote Weerstandsratio Grondexploitatie

Jaarrekening 2018

2019

2020

2021

2022

9% 162,7%

8% 161,1%

21% 70,7%

23,6% 111,0%

23,3%* 102,7%

2,35 90%

1,44 86%

2,25 43%

3,0 53,1%

2,8 40,4%

*in 2023 wordt het negatieve jaarrekeningresultaat 2022 afgeboekt van de algemene reserve en de solvabiliteit daalt daarmee naar ronde de 21%. Verklaring Ratio’s Solvabiliteit toont de verhouding tussen reserves (eigen vermogen) en schulden (vreemd vermogen) en laat zien in hoeverre Rijswijk aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen. Netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Weerstandsratio geeft de mate aan waarin Rijswijk met de reserves weerbaar genoeg is om de totaal financieel gekwantificeerde risico’s te dekken (output risico informatiesysteem N@RIS). Grondexploitatie betreft hoe de verhouding van de waarde van de bouwgronden (grondpositie) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten.

Groei van de stad Rijswijk groeit en dit heeft effect op de gemeentelijke financiën en daarmee de meerjarenbegroting. De groei van de stad is onder andere afhankelijk van het aantal woningen. Voor de totstandkoming van de meerjarenbegroting zal voor bepaalde onderdelen gebruik gemaakt worden van de verwachte ontwikkeling op het inwonersaantal en de woningengroei.

Pagina 41 van 48

Per 1 januari Aantal woningen

2022 27.899

2023 28.137

680 8.511.244 1.087.437

238 9.903.615 1.119.966

Gemiddelde bezetting van 1 woning Groei gemiddelde bezetting (vanaf 2023 gelijk gehouden aan 2022)

2,0410 0,603%

2,0615 1,005%

2,0615 0,001%

2,0615 0,000%

2,0615 0,000%

Factor groei aantal woningen uitgedrukt in basis jaar 2021 (eind 2020) Inwoners

102,5%

103,4%

105,8%

108,3%

110,7%

56.941

58.004

59.373

60.742

62.111

WOZ woningen WOZ- niet woningen eig

2024 28.801

2025 29.465

2026 30.129

664 664 10.191.127 10.478.639 1.119.966 1.162.613

664 10.766.151 1.162.613

Wendbaarheid en weerbaarheid Aan het streven naar een gezonde financiële positie ligt ten grondslag het financieel wendbaar en weerbaar zijn in de komende jaren. Dat is nodig omdat aan de ene kant het wenselijk is om (noodzakelijke) investeringen te kunnen blijven doen in de stad, en anderzijds de financiële ruimte in tact moet blijven, óók als er (tegelijkertijd) sprake is van significante tegenvallers. In het afgelopen jaar zijn er tegenvallers genoteerd in het programma Wonen. Dit betrof een toevoeging aan de verliesvoorziening Rijswijk Buiten en juridische risico’s, voor in totaal € 20 miljoen negatief. Gelet op de ontwikkelingen die plaats (zullen) vinden, blijft handhaving van de koers gericht op wendbaarheid en weerbaarheid gewenst. Dat geldt ook voor het nastreven van een begrotingsoverschot van € 1 miljoen uit het Coalitie akkoord. Ontwikkelingen: handhaving van de koers Hier worden een aantal ontwikkelingen geschetst die van belang zijn om de huidige koers te handhaven. Het zijn ontwikkelingen die – al dan niet op elkaar ingrijpend – (in)direct van invloed zijn op de baten en lasten voor de komende jaren. De druk neemt toe, en daarmee het belang om de financiële wendbaarheid en weerbaarheid te blijven continueren. In de corona pandemie vanaf maart 2020 is door omvangrijke steun de economie goed overeind gebleven.

Maar nu de steun is gestopt, gaan de faillissementen oplopen. Ook is merkbaar dat producten duurder worden en/of langere levertijden kunnen hebben wat de kosten verhoogt. Sinds februari 2022 zijn de energieprijzen sterk aan het stijgen als gevolg van de oorlog die Rusland in Oekraïne voert. Ook deze stijging is nog niet ten einde en heeft niet alleen direct effect op de bestedingsruimte maar werkt ook door in de kosten van transport en vervaardiging van producten. De inflatie over 2022 bedroeg 10%, de kerninflatie lag in februari 2023 op 5,7%. Door deze effecten samen zal het Rijk minder belastinginkomsten krijgen. Daarnaast moet het Rijk al meer investeren in Defensie (aangewakkerd door de oorlog in de Oekraïne) en veroorzaakt diezelfde oorlog een versnelling om alternatieven te vinden voor het Russische gas hetgeen de kosten verder verhoogt. En er zijn meer grote thema’s waarin het Rijk samen met gemeenten ook meer zal moeten investeren zoals onder andere: stikstofcrisis, co2 uitstoot verminderen, fossielvrije energiewinning verhogen, woonmogelijkheden vergroten. Niet duidelijk is nu in hoeverre de gemeenten op deze thema’s moeten toeleggen (en dus interen op het eigen vermogen). En dat geldt ook voor de huidige opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne.

Ook is het duidelijk dat de rente aan het stijgen is, en wordt de kans groter dat de ECB aan het einde van dit jaar de rente feitelijk hoger heeft vastgesteld. Recent is door het Rijk aangekondigd dat er – mede met het oog op de hierboven vermelde ontwikkelingen – bezuinigingen noodzakelijk zijn. Dit kan mogelijk gevolgen hebben voor de uitgaven van het Rijk omdat door de afgelopen jaren de schuld is opgelopen tot circa 54% van het bbp (bron Centraal Planbureau (CPB)). De Algemene Uitkering van het Gemeentefonds varieert met de hogere of lagere uitgaven van het Rijk. Als het Rijk (ook) kiest voor vermindering van de uitgaven, dan kan het gevolg een lagere Algemene Uitkering zijn. Omgekeerd wil een verhoging niet automatisch leiden tot een hogere Algemene Uitkering omdat het Rijk soms uitzonderingen maakt. Zo worden Klimaat-, Stikstof-, Pagina 42 van 48

Mobiliteits- (woningen) en Groeifonds niet meegerekend voor het accres (jaarlijkse indexering Gemeentefonds). In de financiële verhouding tussen gemeenten en Rijk blijven onzekerheden bestaan. Eind april heeft minister Kaag van Financiën de Voorjaarsnota aangeboden aan de Tweede Kamer. Hierin is voor gemeenten vanaf 2027 structureel € 1 miljard extra gereserveerd. De opschalingskorting voor gemeenten staat nog steeds in de boeken en 2026 is nog steeds een ravijnjaar. De uitwerking van de nieuwe financieringssystematiek zal de komende periode aandacht krijgen van VNG en Rijk. Te verwachten effecten voor het financiële kader voor Rijswijk zullen in de begroting 2024 worden verwerkt. Rijswijk heeft een lopend Actieplan voor Jeugdzorg en WMO om met de daar uit gerealiseerde besparingen de tekorten op te vangen. De maatregelen uit het Actieplan dragen bij aan het beheersen van de kosten. De tekorten aan zorgpersoneel leiden tot een aanbodbeperking, hierdoor zijn bij gelijke omstandigheden geen verdere stijgingen in de kosten van de Jeugdzorg te verwachten. In april 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd opgeleverd, deze agenda is gericht op kostenbeheersing en het normaliseren van de Jeugdzorg. Voor de nieuwe Omgevingswet is een definitieve kostenbijdrage voor de gemeente nog onduidelijk. Wel is in de lopende begroting hiermee rekening gehouden ten aanzien van de voorbereiding.

Deze incidentele middelen komen uit de verkochte gronden in het Havenkwartier. Structurele middelen moeten nog becijferd en vrijgemaakt moeten worden. De financiële effecten van de jaarlijkse meicirculaire zullen in de loop van juni bekend worden. Omdat deze Kadernota dan al is vastgesteld, kunnen de effecten hier niet in worden opgenomen. De raad zal hierover zo spoedig mogelijk via een aparte informatiebrief geïnformeerd worden, zodat de uitkomsten wel onderdeel kunnen zijn van het kaderdebat. De bovenstaande ontwikkelingen en de daarin verwoorde risico’s zijn in aantal, impact, omvang en mogelijke optredende samenhang zodanig dat voor het handhaven van weerbaarheid en wendbaarheid een betrouwbare buffer in de begroting (positief saldo na verrekening totale lasten met baten) een absolute noodzaak is Overige uitgangspunten begroting 2024 Hieronder zijn aanvullende begrotingsuitgangspunten opgenomen over loon- en prijsstijgingen, investeringsplan en de beleidsarme begroting.

Prijsstijging Door de hierboven vermelde ontwikkelingen is het raadzaam wèl rekening te houden met inflatie, waar dit in eerdere begrotingsjaren het uitgangspunt was om dat niet te doen. Normaliter wordt de indexering gebaseerd op de Nationale consumentenprijsindex (cpi) zoals opgenomen in het Centraal Economisch Plan (CEP) van het CPB. Het indexcijfer voor 2024 wordt ingeschat op 3,1 %. Het indexcijfer voor 2022 is uitgekomen 10%. Gezien de turbulente tijden, is de inflatie zeer onzeker. De laatste maanden zijn de werkelijke inflatiecijfers (veel) hoger dan eerder gecalculeerd door het CPB. Indien nodig wordt hierop teruggekomen indien de CPB ramingen of ontwikkelingen hiertoe aanleiding geven.

Subsidies aan derden Voor subsidies geldt dat in voorkomende gevallen moet worden gespecificeerd wat de verhoogde kosten zijn en waar die uit bestaan. Omdat de inflatie zoals hierboven vermeld ditmaal significant zal zijn, is het ook hier raadzaam rekening te houden met mogelijk voorkomende knelpunten in subsidieaanvragen (“minder doen voor dezelfde subsidie, óf de subsidie aanpassen en dezelfde diensten/producten verlenen”).

Kostenstijgingen gemeenschappelijke regelingen In de colleges van alle Haaglandengemeenten is afgesproken dat voorafgaande aan een nieuwe begrotingscyclus gezamenlijke afspraken worden gemaakt over de financiële kaderstelling voor gemeenschappelijke regelingen (GR). Er is gezamenlijk een kaderbrief vastgesteld en verstuurd naar de verschillende gemeenschappelijke regelingen. De gemeentelijke bijdrage voor 2024 vermeerdert ten opzichte van het basisjaar 2021 met:

•

12,2% voor de materiële kosten volgens de nationale consumentenprijsindex (CPI), (bijlage 18 MEV 2023). Dit cijfer is een inschatting voor het jaar 2024 (2,6 %)en een verrekening van de inschatting 2021, 2022 en 2023 (totaal 9,6%)

Pagina 43 van 48

•

6,7 % voor de loonkosten volgens de index prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers (bijlage 11 MEV 2023). Dit cijfer is een inschatting voor het jaar 2024 (2,8%) en een verrekening van de inschatting 2021, 2022 en 2023 (totaal 3,9%)

Lokale heffingen In het coalitieakkoord is aangegeven dat de onroerendzaakbelastingen jaarlijks worden aangepast aan de inflatie. Deze worden verlaagd als de kostenstijging op gemeentelijke diensten meevalt. De gemeente verhoogt alleen als laatste middel, als dit noodzakelijk is voor de financiering van onvoorziene tekorten bijvoorbeeld bij de decentralisatie-uitkeringen in het sociaal domein of op de grondexploitatie. Ook hierbij wordt het Nationale consumentenprijsindex (cpi) aangehouden en wordt uitgegaan van 3,1%. Het achterwege laten van de inflatiecorrectie voor de OZB bedraagt ruim € 300.000 bij een indexering van 3,1%. Bij de begrotingsbehandeling in november wordt een voorstel gedaan over de hoogte van de OZB en de overige lokale lasten. De opbrengsten uit de afvalstoffenheffing en brede rioolheffing worden afzonderlijk bepaald en vastgesteld. Voor de begroting 2024 wordt een evenwichtiger verdeling van de tarieven voor Afvalstoffenheffing uitgewerkt. Uitgangspunt is dat dit budgettair neutraal is: de nieuwe tarieven op basis van de omvang van de huishoudens leiden tot eenzelfde totale opbrengst afvalstoffenheffing, inflatiecorrectie uitgezonderd. Uitgangspunt blijft kostendekkendheid voor alle lasten, behalve de lasten voor kwijtschelding.

Logiesbelasting Voor de berekening van de tarieven voor toeristenbelasting wordt voorgesteld om het tarief voor twee jaar vast te stellen voor 2024 en 2025. Er zal ook worden onderzocht of overnachtingen die worden aangeboden via bijvoorbeeld AirBnB kunnen worden betrokken in de belastingheffing.

Loonontwikkeling gemeente Er ligt een nieuw CAO voorstel met ingangsdatum 1 januari 2023. De loonkosten stijgen daardoor met € 3,1 miljoen structureel als gevolg van deze CAO. Een groeiende stad met groeiende ambities vergt meer personeel en van andere kwaliteit. Diverse recente onderzoeken (Berenschot, Baker Tilly, BMC en Twynstra Gudde) hebben dat getoond. Dit gecombineerd met een zeer krappe arbeidsmarkt in een regio waar vele soorten overheden elkaars concurrenten zijn, waardoor het ook moeilijk is personeel (lang) vast te houden, leidt tot bemoeilijking van snelle vervulling van vacatures en stijgende lonen. Het risico ligt dus niet alleen op stijging van lasten maar ook op vertraging in de realisatie van programma’s en projecten.

Huren Over het algemeen wordt voor huuraanpassingen 2024 3,1% verhoging gehanteerd (door CBS vastgestelde gemiddelde jaarcijfer). Ten aanzien van de huuraanpassing van het gemeentelijk woningbezit: ● de huren van de woningen uit het gemeentelijk woningbezit per 1 juli 2024 te verhogen met 3,1%; ● de huren van de woonwagens en woonwagenstandplaatsen per 1 juli 2024 te verhogen met 3,1%. Dit sluit aan bij de richtlijnen van het Rijk. Budgettair neutrale verwerking van de hiervoor genoemde begrotingsuitgangspunten De hogere inkomsten uit huren, belastingen en inflatieontwikkeling algemene uitkering zijn ter dekking van de prijsstijgingen van de materiële uitgaven (inclusief verbonden partijen), subsidieverstrekkingen en de loonontwikkeling. Er wordt uitgegaan van een budgettair neutrale verwerking. Investeringsplan 2024-2027 Voor het opstellen van het investeringsplan 2024-2027 moeten de wijzigingen op het huidige investeringsplan voldoen aan de criteria wettelijk en onoverkomelijk. De uitwerking van het Lange Termijn Investeringsplan (LTIP) is gereed bij de begroting 2024. Het LTIP heeft een horizon van 20 jaar. Het draagt bij aan een realistisch investeringsprogramma voor de korte termijn (de eerste vier jaren) en geeft structuur aan het ritme van vervangingsinvesteringen en de benodigde financiering.

Daarnaast kan het instrument ook gebruikt worden voor een meer strategische benadering van de investeringsportefeuille op langere termijn.

Pagina 44 van 48

De begroting moet structureel en reëel in evenwicht zijn Het financieel advies gelet op de bovenstaande ontwikkelingen en uitgangspunten is op hoofdlijnen: • •

•

We bekrachtigen de huidige koers op de financiële gezondheid, zodat de gemeente weerbaar en wendbaar wordt en blijft. Het accres van de Gemeentefondsuitkering wordt ingezet om de gevolgen van de oplopende inflatie te dekken. Het accres ontstaat door oplopende rijksuitgaven en is bedoeld om het niveau van bestaande diensten en voorzieningen in stand te houden. We zetten in op het benutten van de middelen uit de woningbouwimpuls en het volkshuisvestingsprogramma. Met kennis en structurele aandacht wordt op systematische wijze gewerkt aan het vergroten van de inkomsten.

Financieel kader Vanuit de primitieve begroting 2023, de 1e Halfjaarrapportage en de ontwikkelingen zoals hierboven geschetst, volgt het onderstaande financiële kader voor de komende jaren.

Op dit moment is de financiële verhouding met het Rijk nog een belangrijke onbekende. De meicirculaire zal een eerste beeld geven, dit betreft het accres en de prijscompensatie voor de korte termijn. De opschalingskorting en de nieuwe financieringssystematiek zijn relevant voor de langere termijn (ravijnjaar 2026 e.v.), hopelijk is hierover later dit jaar meer duidelijkheid. Er ligt dus een behoorlijke puzzel. In elk geval wordt de begroting 2024 zodanig uitgewerkt dat sprake is van een reëel en structureel sluitend beeld. Daarbij blijft ook het uitgangspunt van een begrotingsoverschot van € 1 miljoen uit het Coalitie akkoord overeind. Als de uitkomst van de meicirculaire daartoe aanleiding geeft dan zal het college bij de 2e halfjaarrapportage en begroting 2024 een maatregelenpakket voorstellen. Hard uitgangspunt blijft een structureel begrotingsoverschot van € 1 mln. voor 2024 en 2025. Of dat voor het lopende begrotingsjaar ook lukt hangt af van de meicirculaire, 2023 is immers al bijna halverwege. Risico’s en onzekerheden De noodzakelijke wendbaarheid en weerbaarheid van de financiële huishouding ontstaat ook door de risico’s die de gemeente loopt. Voor een overzicht van de risico’s wordt verwezen naar de risicoparagraaf in de eerste halfjaarrapportage 2023 op pagina 36.

Pagina 45 van 48

FINANCIEEL OVERZICHT Bedragen x € 1.000.+ = voordelig - = nadelig Omschrijving Beginstand na de voorjaarsnota

2023 Saldo 2024 Saldo 2025 Saldo 2026 Saldo 2027 Saldo 4.555 5.393 5.453 641 641

Programmaontwikkelingen (A)

-5.285

-3.540

-2.470

-2.212

-2.237

Programma Algemeen Bestuur en Organisatie Corrigeren budget rechtspositionele vergoedingen gemeenteraad Hogere kosten reisdocumenten na Covid Hogere baten reisdocumenten na Covid Hogere kosten tariefswijziging rijbewijzen Hogere baten tariefswijziging rijbewijzen Nieuwe Procedure Vaststelling Verkiezingsuitslagen UP Digitalisering dienstverlening en informatie Inc. UP Digitalisering dienstverlening en informatie Struc. Dekking vrijval kapitaallasten krediet Zaakgericht Werken

-539 -50 -45 60 P.M. P.M. -50 -463 -51 60

-414 -50 P.M. P.M. -50 -323 -51 60

-324 -50 P.M. P.M. -50 -233 -51 60

-91 -50 P.M. P.M. -50 -51 60

-91 -50 P.M. P.M. -50 -51 60

Programma Openbare Orde en Veiligheid Dekking onderhoud openbare toilet Wilhelminapark Inhuur specialistisch personeel Onderhoud software en licenties Mobiele camera’s Dienstkleding en uitrusting Veiligheidsmonitor – onderzoek sociale veiligheid Khonraad (voorheen Wet Bopz) Beschikbaarheidsvergoeding OVD Bz

-150 9 -31 -20 -20 -34 -25 -19 -11

-138 -31 -20 -20 -34 -19 -14

-163 -31 -20 -20 -34 -25 -19 -14

-138 -31 -20 -20 -34 -19 -14

-163 -31 -20 -20 -34 -25 -19 -14

Programma Verk eer en Vervoer Fietsenstalling Oud-Rijswijk Grenscorrectie Cromvliet jaarlijks onderhoud verhardingen en straatmeubilair Commissiekosten belparkeerders Kosten inning naheffingen Opbrengst belparkeren/parkeerautomaten Opbrengst naheffingen Formatie van het team PAF (Parkeren, Auto en Fiets) Inhuur team PAF (Parkeren, Auto en Fiets) Dotatie reserve parkeren Onderhoud van de watergangen Beheerplan oevers Verhogen onderhoudsbudget oevers

-392 -30 -15 -50 -35 150 350 -163 -120 -132 -170 -160 -17

-432 -30 -15 -50 -35 150 350 -163 -252 -170 -200 -17

-232 -30 -15 -50 -35 150 350 -163 -252 -170 -17

-232 -30 -15 -50 -35 150 350 -163 -252 -170 -17

-232 -30 -15 -50 -35 150 350 -163 -252 -170 -17

Programma Economie en Werk en Bedrijven Investeringszone Plaspoelpolder Arrangementen Rijswijk Analyse bedrijfsvoering ondernemers, gericht op cybersecurity Dekking uit Coronamaatregelenpakket Versterking Energy Cave Dekking subsidie MRDH Dividend Stedin

285 -50 -30 -50 130 -263 263 285

-50 -10 60 -

-10 10 -

-

-

-

-

-

-

-

-638 -54 54 -56 56 66 -40 40 -150 -78 125 -71 -50 50 -20 -500 -10

-30 -54 54 -40 40 -20 -10

-30 -54 54 -40 40 -20 -10

-30 -54 54 -31 31 -20 -10

-30 -54 54 -20 -10

Programma Onderwijs

Programma Sport, Cultuur en Recreatie Informatiepunt Digitale Overheid subsidieverlening Dekking specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid Verenigingsondersteuning voor vitale sportverenigingen Onttrekking uit bestemmingsreserve Verhuur Marimbahal voor inentingen en vaccinaties Uitvoeringsbudget Sportakkoord II SPUK/GALA Sloop Van Zweedenzaal Subsidie schouwburg Vaststelling subsidie schouwburg 2021-2022 Instellen innovatiebudget Kunst en cultuur Realisatie kunst in de openbare ruimte Onttrekking bestemmingsreserve Realisatie kunst in de openbare ruimte Onderhoud bunkercomplex park Overvoorde Restauratie bunkercomplex park Overvoorde Onderhoud spelen

Pagina 46 van 48

Bedragen x € 1.000.+ = voordelig - = nadelig Omschrijving

2023 Saldo 2024 Saldo 2025 Saldo 2026 Saldo 2027 Saldo

Programma Sociaal Domein Lagere Rijksbijdrage BUIG BUIG uitgaven Aanpassing voorziening dubieuze debiteuren BUIG De Binnenbaan Energietoeslag 2023 Actieplan armoede+ Programma vernieuwing financiële dienstverlening Vroegsignalering Jongeren perspectieffonds Dekking bestemmingsreserve Innovatiefonds Grip op regie Dekking bestemmingsreserve Innovatiefonds Continuering herstel-corona pakket Regiotaxi Uitvoering Woonzorgvisie Dekking bestemmingsreserve Innovatiefonds Gemeentelijke bijdrage Brede regeling combinatiefunctie Dekking SPUK Brede regeling combinatiefunctie Leegstand Ottoburg Leegstand Cor Ruysstraat Trainees Jeugdconsulenten Lagere kosten Jeugdhulp Jeugdgezondsheidszorg Kinderopvangtoeslagenaffaire Dekking Specifieke Uitkering Formatie-uitbreiding Sociaal domein

-3.270 -598 -286 -126 -110 -1.731 -250 -72 -112 -73 73 -35 35 -280 -26 -45 45 -291 278 -30 -73 -165 1.000 -95 -90 90 -304

-1.280 -598 -286 -126 -110 -215 -42 42 -20 20 -26 -25 25 -73 -165 1.000 -95 -586

-1.060 -598 -286 -126 -110 -26 -73 -165 1.000 -95 -581

-1.060 -598 -286 -126 -110 -26 -73 -165 1.000 -95 -581

-1.060 -598 -286 -126 -110 -26 -73 -165 1.000 -95 -581

Programma Wonen en Leven Opruimen van drugsafval/lachgaspatronen Onderhoud openbare toilet Wilhelminapark Grenscorrectie Cromvliet jaarlijks onderhoud beplanting Grenscorrectie Cromvliet vervanging straatmeubilair naar huisstijl/materialen Rijswijk Watergeefrondes nieuwe bomen Veiligheidsmaatregelen bos- en parkgebieden Veiligheidsmaatregelen straatbomen Verkeersmaatregelen bij uitvoer straatbomen Ziekte en plaagbestrijding bomen Beheer en onderhoud beplanting Haagweg Bewatering groenrenovaties Correctie impuls afvalscheiding Actualisatie groenbeleid / groenstructuur Aansturen en positioneren van de gebiedsontwikkelingen Uitvoering Projectplan WWC Strijp Formatie-uitbreiding beleidsveld Wonen Winstneming Eikelenburgh Basis bouwvergunningaanvragen excl. BTW Uitstel implementatie Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Hotelregeling COA Woonproject “Our House” Dekking bestemmingreserve Woonfonds Tweede wijziging van de Legesverordening Gemeente Rijswijk 2023 Herinrichting fietscrossparcours locatie Oude Zwethpad

-580 -30 -9 -20 -25 -360 -440 -215 -50 -200 -90 -20 90 -50 -403 -80 -98 2.000 P.M. -60 -500 -185 185 -20

-1.246 -30 -20 -10 -485 -100 -200 -20 -20 90 -353 -98 P.M. -

-661 -30 -20 -10 -200 -20 -20 90 -353 -98 P.M. -

-661 -30 -20 -10 -200 -20 -20 90 -353 -98 P.M. -

-661 -30 -20 -10 -200 -20 -20 90 -353 -98 P.M. -

Pagina 47 van 48

Bedragen x € 1.000.+ = voordelig - = nadelig Omschrijving

2023 Saldo 2024 Saldo 2025 Saldo 2026 Saldo 2027 Saldo

Algemene dek k ingsmiddelen en Onvoorzien ( B ) Correctie septembercirculaire 2022 Dividend BNG Bank Oplevering Huis van de stad Onttrekking reserve frictiekosten Huis van de stad Afhandelen gestegen aantal WOZ bezwaren

-894 -726 37 -1.096 1.096 -205

-677 -714 37 -

-685 -722 37 -

-696 -733 37 -

-696 -733 37 -

Paragraaf Bedrijfsvoering ( C ) Salarisstijging Dekking uit meicirculaire Inhuur team Vergunningen Groei aantal gebruikers/licenties softwarekosten ICT Beheer Delft Digitaliseringsagenda Verkenning Rijswijkse potentieel verwerving externe subsidies Afschrijvingskosten investeringen

-5.272 -3.098 P.M. -50 -30 -500 -1.944 -150 500