Verkenning huisvesting arbeidsmigranten Nieuw Reijerwaard.pdf

Verkenning huisvesting arbeidsmigranten Nieuw Reijerwaard/Dutch Fresh Port

Expertisecentrum Flexwonen Concept, 29 april 2024

Inhoudsopgave 0. Managementsamenvatting

2

1. Achtergrond/aanleiding onderzoek

3

2. Opzet en werkwijze

4

3. De huidige inzet van arbeidsmigranten 3.1 Overwegingen: opgedroogde arbeidsmarkt 3.2 De flexibele schil, huisvesting als voorwaarde voor vast dienstverband 3.3 Een profiel van ingeschakelde uitzendbureaus 3.4 Het huidige volume arbeidsmigranten in beeld

6 6 6 6 7

4. De verwachte inzet van arbeidsmigranten 4.1 Toekomstverwachtingen van ondernemers 4.2 De verwachte inzet van arbeidsmigranten in beeld

8 8 8

5. Huisvesting: huidige situatie, behoefte en wensen 5.1 Werkgevers: goede huisvesting wordt steeds belangrijker 5.2 Uitzendbureaus: goede huisvesting is topprioriteit 5.3 Huidige woonsituatie arbeidsmigranten 5.4 Verwachte huisvestingsbehoefte 5.5 Huisvestingswensen van ondernemers en uitzendbureaus a. Wensen van ondernemers b. Wensen van uitzendbureaus

9 9 9 9 10 11 11 11

6. Mogelijke huisvestingslocaties op Nieuw Reijerwaard

12

7. Randvoorwaarden voor goede huisvesting 7.1 Algemene voorwaarden voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten 7.2 Specifieke voorwaarden voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijventerreinen 7.3 Voorwaarden voor en geschiktheid van huisvestingslocaties op Nieuw Reijerwaard

13 13 14

8. Adviezen

16

Bijlage I: Overzicht benaderde ondernemers Bijlage II: Overzicht benaderde uitzendbureaus Bijlage III: Overzicht benaderde ontwikkelaar/bouwer

17 18 18

1

15

0. Managementsamenvatting Bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard is volop in ontwikkeling. Verschillende van de inmiddels aldaar gevestigde agrifood-bedrijven zijn in belangrijke mate afhankelijk van de inzet van arbeidsmigranten. Door de verdere groei van Nieuw Reijerwaard is de verwachting dat de behoefte aan arbeidsmigranten verder zal toenemen. De gemeente Ridderkerk heeft enkele verzoeken ontvangen van op de Dutch Fresh Port gevestigde ondernemers, die de huisvesting voor arbeidsmigranten willen organiseren. Om een goede belangenafweging te kunnen maken heeft de gemeente Ridderkerk het Expertisecentrum Flexwonen gevraagd om zicht op de (verwachte) huisvestingsbehoefte en wat daarbij horende randvoorwaarden voor goede huisvesting zijn. Grote en nog groeiende behoefte Ondernemers op de Dutch Fresh Port/Nieuw Reijerwaard geven aan een grote arbeidsbehoefte te hebben. Deze vullen ze bij voorkeur het liefst lokaal/regionaal in. Ondanks alle inspanningen van werkgevers en uitzendbureaus om het bestaande arbeidspotentieel beter te benutten, is er nog steeds sprake van een groot tekort. Om deze reden maken ondernemers gebruik van de inzet van arbeidsmigranten. In veruit de meeste gevallen gebeurt dat via een uitzendbureau. Gedurende het jaar bemiddelen zij tussen de 1.895 en 2.349 arbeidsmigranten naar ondernemers op de Dutch Fresh Port.

Ondanks de toenemende inzet van automatisering en robotisering, verwachten uitzendbureaus dat de inzet van arbeidsmigranten komende jaren verder zal toenemen naar een minimaal 2.617 en maximaal 3.410 arbeidsmigranten. Huisvesting is bottleneck Aangezien ‘huisvesting’ te ver af staat van de core business van ondernemers, bieden de meeste uitzendbureaus deze aan. Het vinden van goede huisvesting in de nabijheid van het werk wordt echter door zowel steeds meer ondernemers als uitzendbureaus als probleem ervaren, dat ook de bedrijfsvoering direct raakt. Uitzendbureaus verwachten op korte termijn een huisvestingsbehoefte van 1.706 - 2.260 huisvestingsplaatsen. Zowel ondernemers, uitzendbureaus als gespecialiseerd huisvesters zien onder voorwaarden kansen voor kwalitatief goede huisvesting op Nieuw Reijerwaard en doen ook enkele concrete voorstellen. Mogelijkheden en randvoorwaarden Om huisvestingsinitiatieven te toetsen, zijn twintig randvoorwaarden geformuleerd (paragraaf 7). Deze moeten borgen dat alleen kwalitatief goede huisvesting tot stand komt. Deze randvoorwaarden hebben betrekking op onder meer de kwaliteit van de huisvesting, de verhuurrelatie, het beheer en de ruimtelijke inpassing. Als bestaande huisvestingsinitiatieven worden afgezet tegen de geformuleerde condities, lijkt goede huisvesting voor arbeidsmigranten op Nieuw Reijerwaard kansrijk.

Kansen en snelheid Er liggen vijf initiatieven waarvan het totale huisvestingsvolume kleiner is dan de verwachte totale huisvestingsbehoefte. We adviseren daarom met alle initiatiefnemers in gesprek te gaan en een proces uit te zetten. Daarbij is het van belang snelheid te organiseren: er liggen nu kansen om goede huisvesting in de nabijheid van werkgelegenheid te organiseren. Als er te lang gewacht wordt, zijn die kansen verkeken.

2

1.Achtergrond/aanleiding onderzoek Bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard is volop in ontwikkeling. Verschillende van de inmiddels aldaar gevestigde agrifood-bedrijven zijn in belangrijke mate afhankelijk van de inzet van arbeidsmigranten. Door de verdere groei van Nieuw Reijerwaard is de verwachting dat de behoefte aan arbeidsmigranten verder zal toenemen. In de afgelopen periode heeft de gemeente Ridderkerk enkele verzoeken ontvangen van op de Dutch Fresh Port gevestigde ondernemers, die de huisvesting voor arbeidsmigranten willen organiseren. Deze ondernemers vragen de gemeente om deze huisvesting planologisch te faciliteren. De gemeente Ridderkerk staat in beginsel niet afwijzend tegenover deze verzoeken. Immers, goede huisvesting kan een belangrijke bijdrage leveren aan de concurrentiekracht van Nieuw Reijerwaard. Daarnaast kan goede huisvesting voor arbeidsmigranten op of nabij Nieuw Reijerwaard de druk op de lokale woningmarkt verlichten. Om een goede belangenafweging te kunnen maken wil de gemeente eerst beter zicht hebben op de omvang van de huisvestingsbehoefte van ondernemers op Nieuw Reijerwaard en hoe deze zich de komende jaren naar verwachting zal ontwikkelen. Ook wil de gemeente zicht op belangrijke randvoorwaarden voor goede huisvesting van arbeidsmigranten. De gemeente Ridderkerk heeft het Expertisecentrum Flexwonen gevraagd deze verkenning uit te voeren.

Een extra interessant aspect aan deze verkenning is dat het ook naadloos past bij de adviezen van Roemer1. Hij pleitte in oktober 2020 al voor een ‘effectrapportage nieuwe bedrijvigheid’. ‘Bij besluitvorming over nieuwe bedrijvigheid zouden gemeenten en provincies de huisvestingsvraag als gevolg van de inzet van arbeidsmigranten onderdeel moeten maken van het vestgingsbeleid. Daardoor worden potentiële knelpunten met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten eerder onderkend.’ De afgelopen jaren is veelvuldig over de vormgeving van zo’n rapportage gesproken. Het lijkt erop dat de Ridderkerk met deze verkenning de eerste Nederlandse gemeente is die daad bij het woord voegt.

1

Arbeidsmigranten, geen tweederangsburgers, oktober 2020

3

2.

Opzet en werkwijze

Op bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard is een verkenning uitgevoerd onder de aldaar gevestigde en binnenkort te vestigen bedrijven naar de mate waarin zij arbeidsmigranten inzetten. Aangezien arbeidsmigranten veelal deel uitmaken van een ‘flexibele arbeidsschil’ en vaak niet op de payroll van deze bedrijven zelf staat, is de verkenning ook uitgevoerd onder de door deze bedrijven ingeschakelde uitzendbureaus2. Doel was om een goede indicatie te krijgen van het aantal arbeidsmigranten3 dat bij bedrijven op Nieuw Reijerwaard aan de slag is en welke huisvestingsbehoefte -, wensen en voorwaarden daarmee samenhangen. De vragen die daarbij centraal stonden waren: Heeft uw bedrijf -al dan niet via een uitzendbureau- arbeidsmigranten aan het werk? Zo ja, hoeveel? Hoe is hun huisvesting momenteel georganiseerd? Bij voorgaande vragen is ook geïnformeerd naar de verwachting voor de nabije toekomst Wat zijn belangrijke wensen en randvoorwaarden voor eventuele huisvesting op of nabij Nieuw Reijerwaard? Er is bewust gekozen voor een open vraagstelling en er is waar mogelijk doorgevraagd. De vragen zijn geïntroduceerd met de mededeling dat de gemeente met behulp van de bevindingen nieuwe stappen overweegt om huisvesting voor arbeidsmigranten op of nabij Nieuw Reijerwaard te faciliteren.

Er bestaat geen registratie van bedrijven die arbeidsmigranten in dienst hebben of inhuren via een uitzendbureau. Om deze reden is de verkenning ook een zoektocht. Er is uitgegaan van een overzicht van bedrijven, dat deels vanuit de Gemeenschappelijke Regeling Nieuw Reijerwaard is aangeleverd en deels ‘werkende weg’ is gevonden. Zo is als een werkgever in een gesprek een uitzendorganisatie noemde, die ook benaderd. Of omgekeerd als een uitzendbureau een werkgever noemde die nog niet in het overzicht voorkwam, is deze ook benaderd. Een fysieke verkenning en een uitgebreide analyse via google maps completeerde het overzicht. Op basis van voorgaande input hebben we het beeld dat we nagenoeg alle belangrijke actoren hebben gesproken. In deze verkenning staat de ervaren huisvestingsbehoefte van op Nieuw Reijerwaard/Dutch Fresh Port gevestigde werkgevers en aldaar actieve uitzendbureaus centraal. Andere factoren die van invloed kunnen zijn op de totale huisvestingsbehoefte als de mogelijke effecten van de adviezen van de commissie Roemer, de ontwikkeling van het huisvestingsaanbod in omliggende gemeenten en het aflopen van verleende huisvestingsvergunningen zijn niet meegenomen omdat dat (nog) niet mogelijk is.

Onderzoeksgebied: de Dutch Fresh Port Aanvankelijk was het de bedoeling de focus van het onderzoek te richten op gevestigde of binnenkort te vestigen bedrijven op Nieuw Reijerwaard. Gaandeweg de verkenning bleek deze afbakening lastig haalbaar. Immers, soms blijven bedrijfsonderdelen of ketenpartners van ondernemers die naar Nieuw Reijerwaard verhuizen achter op de Dutch Fresh Port en konden desbetreffende ondernemers niet aangeven wat dat betekent voor de inzet van arbeidsmigranten. Ook uitzendbureaus wisten in belangrijke mate niet waar de grens precies ligt tussen ‘bemiddelen naar’ Nieuw Reijerwaard en de ‘Dutch Fresh Port’. Ook de gemeentegrens Ridderkerk/Barendrecht, die dwars over de Dutch Fresh Port heen loopt, bleek regelmatig voor ondernemers een lastige hobbel in de duiding. Om deze reden richten we de verkenning niet alleen op Nieuw Reijerwaard maar op de hele Dutch Fresh Port en

2

Uitzendbureaus zijn op de keper beschouwd ook ondernemers/werkgevers. Aangezien in deze verkenning het verschil tussen ondernemers en door hen ingeschakelde uitzendbureaus relevant is, worden zij hier ook als zodanig aangeduid.

4

maken daarbij onderscheid tussen ondernemers gevestigd in de gemeente Ridderkerk en Barendrecht. Definitie arbeidsmigranten Arbeidsmigranten -ook internationale werknemers genoemd- zijn hier gedefinieerd als personen die naar Nederland komen met als primaire doel om hier te komen werken en maximaal een modaal inkomen verdienen. Veruit het grootste deel is afkomstig uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa. Oekraïners die hier een veilig heenkomen zoeken vallen dus niet onder deze definitie. Datzelfde geldt voor expats. In deze verkenning richten we ons primair op arbeidsmigranten die hier relatief kort zijn en hun hoofdverblijf in hun thuisland hebben. Juist voor hen is de beschikbaarheid van goede en betaalbare shortstay-huisvesting een probleem. Dit onderzoek richt zich dus niet op arbeidsmigranten die hier langer zijn en hier al een toekomst hebben opgebouwd. Zij vinden immers doorgaans hun weg op de woningmarkt door het huren of kopen van een woning.

5

3. De huidige inzet van arbeidsmigranten Om een goed beeld te krijgen van de overwegingen waarom ondernemers op de Dutch Fresh Port /Nieuw Reijerwaard arbeidsmigranten inschakelen en welke omvang daarmee samenhangt, hebben we zowel de ondernemers als de met hen samenwerkende uitzendbureaus hierop bevraagd.

3.1 Overwegingen: opgedroogde arbeidsmarkt Ondernemers op de Dutch Fresh Port/Nieuw Reijerwaard geven aan een grote arbeidsbehoefte te hebben. Deze vullen ze bij voorkeur het liefst lokaal/regionaal in. Immers, mensen uit de omgeving spreken doorgaans de Nederlandse of Engelse taal. En taalbeheersing is een belangrijke voorwaarde voor een veilige en prettige werkomgeving. Bovendien zijn werknemers uit de omgeving al ergens woonachtig en is er dus geen huisvestings- en transportvraagstuk. Echter, de afgelopen jaren merken werkgevers steeds vaker dat de regionale arbeidsmarkt ‘opdroogt’. Om deze reden zijn diverse initiatieven gestart om het bestaande arbeidspotentieel beter te benutten. Het op de Dutch Fresh Port gevestigde uitzendbureau Kobus speelt hierin een centrale rol. Samen met verschillende grote werkgevers als Bakker en de Greenery zijn opleidingen en leerwerktrajecten ontwikkeld om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk toe te leiden. In het opleidingscentrum van Kobus krijgen statushouders bijvoorbeeld taaltraining en mensen uit de bijstand gerichte scholing en ondersteuning. Ondanks alle inspanningen van werkgevers en uitzendbureaus om het bestaande arbeidspotentieel beter te benutten, is er nog steeds een groot tekort. Om deze reden maken ondernemers gebruik van de inzet van arbeidsmigranten.

Zo geeft Euser aan dat ‘de benodigde mensen onvoldoende in Nederland te vinden zijn’ en VGK Cool Logistics geeft aan dat ‘niet meer zonder arbeidsmigranten te kunnen.’ Veel bedrijven geven aan dat de beschikbaarheid van voldoende arbeidsmigranten van essentieel belang is voor de bedrijfsvoering. Zo stelt Van Gelder dat ‘de binding van arbeidsmigranten cruciaal is voor het functioneren en de groei van de onderneming.’

3.2 De flexibele schil, huisvesting als voorwaarde voor vast dienstverband Als ondernemers arbeidsmigranten inzetten, gebeurt dat in veruit de meeste gevallen via een uitzendbureau. Het voordeel voor ondernemers is, dat zij op deze wijze hun arbeidsbehoefte eenvoudig kunnen op- en afschalen. Zo ontstaat een flexibele arbeidsschil. Een belangrijk bijkomend voordeel is dat veel uitzendbureaus ook actief zijn in de huisvesting van arbeidsmigranten. Hoewel een deel van de arbeidsmigranten zelf huisvesting heeft georganiseerd, is dat voor de meerderheid niet het geval. De meeste ondernemers onderschrijven het belang van goede huisvesting voor hun werknemers. Toch zien ze op dit vlak geen rol voor zichzelf weggelegd. De huisvesting van medewerkers staat immers te ver af van hun core business. Diverse werkgevers geven aan dat zij arbeidsmigranten na gebleken geschiktheid een vast dienstverband aanbieden. Deze werkgevers stellen daarbij als voorwaarde de beschikbaarheid over eigen huisvesting. Aangezien de verkenning zich juist richt op arbeidsmigranten die (nog) niet in eigen huisvesting zijn voorzien, richten we ons in het navolgende op de door uitzendbureaus bemiddelde ‘flexibele schil’ van arbeidsmigranten.

3.3 Een profiel van ingeschakelde uitzendbureaus Van de ongeveer 15.000 in Nederland actieve uitzendbureaus, is slechts 10-15% aangesloten bij een van de twee brancheorganisaties. Dat zijn de ABU en NBBU. Lidmaatschap van een van deze bracheorganisaties is een eerste belangrijke indicator voor het bonafide karakter van een uitzendbureau en door hen eventueel ingezette huisvesting voor arbeidsmigranten. Zij moeten 6

immers aan strenge voorwaarden voldoen om de CAO voor uitzendkrachten na te leven en mogen eventuele huisvesting alleen onder het SNF keurmerk aanbieden. In onze verkenning hebben we 18 uitzendbureaus gesproken die op dit moment arbeidsmigranten bemiddelen voor ondernemers op de Dutch Fresh Port Nieuw Reijerwaard. Maar liefst 17 van de 18 ondervraagde uitzendbureaus bleken lid te zijn van een van de genoemde brancheorganisaties. We kunnen dus stellen dat ondernemers de ‘goede uitzendbureaus’ inschakelen voor de inrichting van een flexibele arbeidsschil.

3.4 Het huidige volume arbeidsmigranten in beeld In paragraaf 3.2 hebben we aangegeven dat we bij het bepalen van het totale ingezette volume arbeidsmigranten op Dutch Fresh Port/Nieuw Reijerwaard ons richten op de arbeidsmigranten die door uitzendbureaus worden bemiddeld. Immers, we weten al dat arbeidsmigranten in vaste dienst bij werkgevers al over eigen huisvesting beschikken. Op basis hiervan komen we tot het volgende beeld. Zie tabel 1. Tabel 1: Bandbreedte huidige inzet arbeidsmigranten via uitzendbureaus minimale huidige maximale huidige inzet inzet arbeidsmigranten arbeidsmigranten Totaal Dutch Fresh Port 1.895 2.349 Op basis van bovenstaande tabel kunnen we stellen dat gedurende het jaar door uitzendbureaus tussen de 1.895 en 2.349 arbeidsmigranten worden bemiddeld naar ondernemers op de Dutch Fresh Port.

7

4. De verwachte inzet van arbeidsmigranten 4.1 Toekomstverwachtingen van ondernemers Hoewel niemand over een glazen bol beschikt, hebben we werkgevers ook gevraagd naar verwachtingen voor de toekomst. Wat zijn de effecten van automatisering en robotisering op de omvang van de behoefte? Heeft dat gevolgen voor de gevraagde competenties van arbeidsmigranten? Hoe zit het met de eventuele groeiverwachtingen? a. Effecten automatisering en robotisering beperkt Voor een handvol ondernemers zal toenemende automatisering een kleinere behoefte aan inzet van arbeidsmigranten betekenen. Zo verwacht Zentoo ‘over 5 jaar een halvering van de arbeidsbehoefte.’ Voor de meeste bedrijven ligt dit anders. Automatisering en robotisering heeft volgens hen nauwelijks impact op de totale behoefte aan arbeidsmigranten. Dat heeft enerzijds te maken met het feit dat diverse agrifood-bewerkingen niet of nauwelijks te automatiseren zijn of dat de kosten daarvoor te hoog zijn. b. Gevraagde competenties verschuiven licht Enkele ondernemers verwachten dat toenemende automatisering en robotisering ook gevolgen heeft voor de benodigde competenties van arbeidsmigranten. Zij zullen in diverse gevallen scholing moeten krijgen om nieuwe apparatuur te bedienen. De meeste ondernemers verwachten echter dat die ontwikkeling beperkt is. Ook verwachten ze niet dat hierdoor de relatie met uitzendbureaus verandert.

Olympic Fruit verwoord het geluid van de meeste ondernemers: ‘We willen namelijk een flexibele schil behouden.’ c. Meer bedrijven hebben meer arbeidsmigranten nodig Op dit moment geven 14 ondernemers aan arbeidsmigranten in te zetten. In de nabije toekomst zijn dat naar verwachting 19 bedrijven. Een groot aantal van hen heeft forse groeiverwachtingen. Veel ondernemers verwachten dat de huidige krapte op de arbeidsmarkt verder toeneemt. Zeker voor de vele meer seriematige productiewerkzaamheden die ze bieden. Aangezien de arbeidsmarkt verder zal opdrogen, verwachten meer bedrijven meer arbeidsmigranten nodig te hebben.

4.2 De verwachte inzet van arbeidsmigranten in beeld We hebben de door werkgevers ingeschakelde uitzendbureaus ook gevraagd naar het aantal arbeidsmigranten dat zij in de nabije toekomst verwachten te bemiddelen naar de Dutch Fresh Port/Nieuw Reijerwaard. Zie tabel 2. Tabel 2: Bandbreedte verwachte inzet arbeidsmigranten minimale verwachte maximale verwachte behoefte behoefte arbeidsmigranten arbeidsmigranten werkgevers werkgevers Totaal Dutch Fresh Port 2.617 3.410 Er zijn 18 uitzendbureaus die verwachten binnen afzienbare termijn4 tussen de 2.617 en 3.410 arbeidsmigranten te bemiddelen naar ondernemers op de Dutch Fresh Port/Nieuw Reijerwaard. Het voorgaande betekent dat het volume arbeidsmigranten op de Dutch Fresh Port/Nieuw Reijerwaard de komende periode met 42%5 toeneemt ten opzicht van de huidige situatie. 4

Onder ‘nabije toekomst’ wordt hier een periode van ‘over ongeveer een half jaar’ tot 5 jaar verstaan. Dat komt overeen met de verschillende perspectieven die ondernemers hanteren. 5 (2.617+3.410)/(1.895+2.349)*100-100 = 42%

8

5. Huisvesting: huidige situatie, behoefte en wensen Deze paragraaf zoomt in op het huisvestingsvraagstuk vanuit het perspectief van ondernemers en uitzendbureaus. Verder wordt ingegaan op de huidige woonsituatie van arbeidsmigranten, de verwachte behoefte en daarmee samenhangende huisvestingswensen.

5.1. Werkgevers: goede huisvesting wordt steeds belangrijker Werkgevers geven aan veel waarde te hechten aan goede huisvesting voor hun medewerkers. Immers, goede huisvesting is een belangrijke secundaire arbeidsvoorwaarde. Van Gelder zegt daarover: ‘Deze mensen willen we vaker aan ons binden. Maar huisvesting is de bottleneck!’ En Bakker stelt: ‘We hebben het huisvestingsvraagstuk lang buiten de deur gehouden. Gezien het belang ervan staan we nu open om mee te denken of te participeren in nieuwe ontwikkelingen’. Maar er zijn ook werkgevers die hier anders naar kijken. Zo verwacht Picnic over maximaal 2 jaar zo’n 600 arbeidsmigranten in te zetten. Daarbij stelt deze werkgever als eis dat deze mensen over eigen huisvesting moeten beschikken. Werkgevers geven aan in beperkte mate zicht op te hebben op de huisvesting van hun arbeidsmigranten. Zij vertrouwen er in belangrijke mate op dat de door hen ingeschakelde uitzendbureaus over de juiste papieren beschikken en door hen geboden huisvesting aan de nodige vereisten voldoet. Deze gedachte is niet gek: 17 van de 18 ondervraagde uitzendbureaus zijn aangesloten bij een van de twee brancheorganisaties ABU of NBBU6. Bovendien zijn genoemde brancheorganisaties extra alert op SNF-gecertificeerde7 huisvesting van hun leden.

Verder geven enkele werkgevers -zoals de Greenery- aan audits te doen op de huisvestingskwaliteit van arbeidsmigranten.

5.2 Uitzendbureaus: goede huisvesting is topprioriteit Over de wijze waarop de huisvesting van arbeidsmigranten is georganiseerd, zijn de uitzendbureaus zeer ‘open’. Zij roemen -evenals werkgevers- het feit dat de gemeente Ridderkerk opdracht heeft gegeven om de behoefte aan huisvesting voor arbeidsmigranten in kaart te brengen gedurende de ontwikkeling van de realisatie van Nieuw Reijerwaard. Immers, de behoefte is ‘groot en urgent’. Uitzendbureaus geven -net als werkgevers- aan dat zij open staan voor diverse samenwerkingsvormen die kunnen leiden naar meer en betere huisvesting. Ook is er een grote bereidheid bestaande huisvesting -veelal aangekochte of aangehuurde eengezinswoningen in gewone woonwijken- ‘terug te geven’ als daar een volwaardig huisvestingsalternatief tegenover staat. Uitzendbureaus zouden liever vandaag dan morgen werk maken van nieuwe huisvesting.

5.3 Huidige woonsituatie arbeidsmigranten Uitzendbureaus geven de volgende plaatsen aan waar hun arbeidsmigranten gehuisvest zijn. Zie ook tabel 3.

6

Zie ook website ABU en NBBU Het SNF-keurmerk is via de CAO van de uitzendbranche verplicht voor uitzendorganisaties die hun medewerkers huisvesten of voor de huisvesters die dat voor hen doen. 7

9

Tabel 3: Door uitzendbureaus genoemde plaatsen waar huisvesting voor arbeidsmigranten is gevonden Huisvesting gevonden Huisvesting in aantal gemeente keren genoemd In de provincie ZuidAlbrandswaard 1 Holland (totaal 35x) Barendrecht 1 Den Haag 2 Dordrecht 1 Hellevoetsluis 1 Lansingerland 1 Ridderkerk 5 Rotterdam 8 Schiedam 5 Vlaardingen 5 Waddinxveen 1 Westland 3 Zwijndrecht 1 In de provincie NoordBreda 1 Brabant (totaal 5x) Provincie Noord4 Brabant In de provincie onbekend 1 Noord-Holland (totaal 1x) In de provincie onbekend 1 Zeeland (totaal 1x) Op eigen kracht (totaal 4 4x) Om kosten te beperken proberen uitzendbureaus de huisvesting doorgaans zo dicht mogelijk bij de werkgever te organiseren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat zij de meeste huisvesting vinden in Zuid-Holland. Naast Rotterdam zijn Vlaardingen, Schiedam en Ridderkerk veelvuldig gebruikte woonplaatsen. Maar er wonen ook substantiële aantallen arbeidsmigranten In Brabant. Tot slot vindt een deel van de arbeidsmigranten ook op eigen kracht huisvesting. Over de wijze waarop arbeidsmigranten zijn gehuisvest, geven uitzendbureaus drie smaken aan: 1. In verkamerde woningen 2. In geconcentreerde woonvoorzieningen 3. Op vakantieparken Veruit de meeste arbeidsmigranten zijn gehuisvest in verkamerde woningen. Deze zijn of in bezit van uitzendbureaus of zijn aangehuurd.

Uit de verkenning kwamen drie grootschalige woonvoorzieningen naar voren. Twee in Rotterdam en in Steenbergen. Tenslotte werd aangegeven dat arbeidsmigranten op vakantieparken zijn gehuisvest. 5.4 Verwachte huisvestingsbehoefte Uit paragraaf 5.1. en 5.2. werd duidelijk dat zowel werkgevers als uitzendbureaus een grote en urgente huisvestingsbehoefte ervaren. Aangezien uitzendbureaus nagenoeg altijd die huisvesting organiseren, hebben we hen ook naar de omvang van de verwachte behoefte gevraagd. In tabel 4 staan de resultaten: 10

Tabel 4: Verwachte huisvestingsbehoefte volgens uitzendbureaus minimale maximale huisvestingsbehoefte huisvestingsbehoefte Totaal Dutch Fresh Port 1.706 2.260 Bij genoemde huisvestingsbehoefte van 1.706 tot 2.260 huisvestingsplaatsen vallen enkele kanttekeningen te plaatsen. Zo geven sommige uitzendbureaus aan dat hun huisvestingsbehoefte ook samenhangt met de wijze waarop ze hun huidige vastgoedportefeuille weten vast te houden. ‘Als enkele gemeenten stevig gaan handhaven, is onze behoefte snel nog groter’. Ook geven sommige uitzendbureaus aan dat ze niet kunnen inschatten of hun mensen wel naar ‘een’ bedrijventerrein willen verhuizen. Tot slot is de vraag naar ‘verwachte huisvestingsbehoefte’ in zekere zin ook een ‘carte blanche’: de nood onder uitzendbureaus in het vinden naar geschikte huisvesting is groot. Hierdoor zullen uitzendbureaus mogelijk eerder geneigd zijn een hogere behoefte te noemen.

5.5 Huisvestingswensen van ondernemers en uitzendbureaus a. Wensen van ondernemers Twee ondernemers geven aan dat zij huisvesting een primaire taak vinden van de arbeidsmigranten zelf. De 17 overige ondernemers geven aan dat zij de beschikbaarheid van goede huisvesting juist belangrijk tot zeer belangrijk vinden. Zij geven daarbij de volgende wensen aan: 1. Bij voorkeur vindt de huisvesting op of nabij Nieuw Reijerwaard plaats. Dat voorkomt onnodige druk op de kwetsbare infrastructuur en het vergroot de concurrentiekracht. Er is een ondernemer die een harde eis formuleert t.a.v. een eventuele huisvestingslocatie (zie ook paragraaf 6); 2. Verschillende werkgevers willen hierbij graag hun uitzendbureau(s) als huisvestingspartner naar voren schuiven. ‘Hoewel wij goede huisvesting belangrijk vinden, is het niet onze core business’. Een werkgever wil juist een gespecialiseerde huisvester naar voren schuiven: ‘Zo voorkom je dubbele afhankelijkheid’; 3. De ondernemers zijn unaniem van mening dat als er huisvesting komt, dat ook aan hoge kwaliteitseisen moet voldoen. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om kwaliteit van de huisvesting zelf maar ook om een goede uitstraling, voldoende inpandige voorzieningen, goed beheer, een goede ontsluiting naar voorzieningen in Ridderkerk/Barendrecht en OV op loop/fietsafstand.

b. Wensen van uitzendbureaus Van de 18 uitzendbureaus die arbeidsmigranten bemiddelen naar de Dutch Fresh Port, gaven er 3 aan geen rol te spelen of willen spelen bij mogelijke nieuwe huisvesting. De overige uitzendbureaus gaven aan zeker interesse te hebben in betrokkenheid bij realisatie zoals via investeren, ontwikkelen of afnemen. Voor een groot deel van deze uitzendbureaus is het huisvestingstekort dè vertragende factor in hun bedrijfseconomische groei. De huisvestingswensen van uitzendbureaus komen grotendeels overeen met die van ondernemers. Aanvullend benadrukken uitzendbureaus dat de prijs/kwaliteitsverhouding ‘goed’ moet zijn.

11

6. Mogelijke huisvestingslocaties op Nieuw Reijerwaard Vijf werkgevers geven aan dat zij zelf kansen zien om huisvesting te creëren. Enkele initiatieven zijn inmiddels concreet, anderen bevinden zich in een priller stadium. In willekeurige volgorde gaat het om kansen die afkomstig zijn van: a. Allround Cargo Handling Deze ondernemer heeft ‘een mooi kavel’ waar mogelijk arbeidsmigranten kunnen worden gehuisvest. Dat is de locatie ingeklemd tussen de Selderijweg en de Verbindingsweg. Deze grond is eigendom van de ondernemer. Allround Cargo Handling staat open hier huisvesting te realiseren voor een grotere groep dan alleen de eigen behoefte van 20 - 25 mensen. De ondernemer geeft aan dat hij de locatie eerder bij de gemeente onder de aandacht heeft gebracht maar ‘er niet op gaat zitten wachten’. Allround Cargo Handling sluit ook niet uit het alsnog voor de eigen business te gebruiken. Mocht het zover komen, dan zou de ondernemer graag met een gespecialiseerde partij optrekken. b. Van der Valk Van der Valk heeft een stuk grond in Barendrecht. Dat is de locatie net aan de andere kant van het kruispunt aldaar. Deze locatie ligt aan de Dordtsestraatweg en heeft een omvang van ongeveer 1 ha. Volgens de ondernemer kan dat een prima plek zijn voor arbeidsmigranten.

Daarnaast geeft Van der Valk aan dat eventuele geconcentreerde huisvesting voor arbeidsmigranten geen directe invloed op het hotel mag hebben. Concreet betekent het dat de locatie uit het zicht moet zijn en de kwaliteit en het beheer goed geregeld moeten zijn. c. Van Gelder Van Gelder geeft aan ruimte rond zijn perceel te hebben. Deze wil hij inzetten voor toekomstige ontwikkelingen. Een van de kijkrichtingen is huisvesting. ‘Immers, we willen vaker mensen aan ons binden. Maar huisvesting is de bottleneck’. d. Stekstar Deze kwekerij heeft een huisvestingsbehoefte tussen de 10 - 40 plaatsen. Voor een groot deel is de behoefte zo’n 4 maanden. De ondernemer zou graag de elders ingekochte/gehuurde woonruimte opgeven en goede huisvesting op het eigen erf realiseren. e. Emborion Emborion onderzoekt huisvestingsmogelijkheden voor 500-600 arbeidsmigranten op kavel F1. Dat is de nieuwe locatie van Olympic Fruit. Emborion werkt in de planvorming samen met de uitzendgroep Labour Power Company (waar o.a. Kobus en Goodmorning deel van uitmaken), Olympic Fruit en Bakker Barendrecht. Alle genoemde partijen geven aan dat zij gereed zijn om ‘het gesprek’ aan te gaan.

12

7. Randvoorwaarden voor goede huisvesting Op basis van deze verkenning, onze kennis en ervaring beschrijven we hier de randvoorwaarden om te komen tot kwalitatief goede huisvesting voor arbeidsmigranten.

7.1 Algemene voorwaarden voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten In deze paragraaf worden de algemene voorwaarden beschreven voor de huisvesting van shortstay arbeidsmigranten. Zij hebben hun hoofdverblijf in het land van herkomst. Zij wonen hier dus niet maar verblijven voornamelijk in logiesvoorzieningen. Het gaat hier dus niet om mid- of longstay arbeidsmigranten. Die kunnen zich net als andere huishoudens vestigen in gewone woonwijken. Alle shortstaylocaties waar arbeidsmigranten worden gehuisvest dienen - onafhankelijk van de omvang en tijdsduur - aan een aantal algemene voorwaarden te voldoen, te weten: A. Kwaliteit van de huisvesting 1. Alle huisvesting moet minimaal voldoen aan de vereisten die volgen uit SNF-keurmerk8. Bij voorkeur is de huisvesting ook ‘Roemer-proof’. Dat betekent 1 persoon per slaapkamer met een minimale oppervlakte van 5,5m2 en de woonvoorziening heeft minimaal 15m2 leefoppervlakte per persoon(incl. genoemde 5,5m2); 2. Grotere huisvestingslocaties dienen te beschikken over inpandige voorzieningen zoals een ontmoetingsruimte, wasserette, fitnessruimte en een winkeltje, voor zover deze voorzieningen niet in de directe omgeving beschikbaar zijn. B. Randvoorwaarden voor verhuur 3. Een werkgever mag zijn werknemers niet verplichten om gebruik te maken van de eventuele huisvesting die de werkgever beschikbaar heeft; 4.

Het arbeids- en huurcontract dienen van elkaar gescheiden te zijn; 5. Bij beëindiging van de arbeidsrelatie mag de werknemer zo nodig nog tot 4 weken op zijn (tijdelijke) woonadres verblijven. De werknemer krijgt zo voldoende gelegenheid om een vervangende woonruimte te vinden; Als een uitzendbureau de huisvesting organiseert dient deze bij voorkeur aangesloten te zijn bij de ABU of NBBU en tenminste de CAO voor uitzendkrachten aantoonbaar te volgen. In dat geval is automatisch voldaan aan de vereisten die hiervoor staan (m.u.v. 2). 6. De huisvesting van gezinnen met kinderen en/of minderjarige personen in onzelfstandige huisvesting is niet toegestaan. Dergelijke huisvesting is naar aard en inrichting niet geschikt voor gezinnen met kinderen. Uiteraard is dat -net als ieder ander huishouden- wel mogelijk in zelfstandige mid- of longstay huisvesting; 7. Per kamer verblijven maximaal twee arbeidsmigranten en bij voorkeur heeft elke arbeidsmigrant een afzonderlijke afsluitbare verblijfsruimte (uiteraard uitgezonderd personen die samen een huishouden vormen); 8. Slaapplaatsen mogen niet per etmaal aan twee verschillende huurders (dag- en nachtploeg) worden verhuurd; 9. Een werkgever/uitzendbureau ziet toe op inschrijving van de arbeidsmigrant in de BRP indien deze 4 maanden of langer in de gemeente verblijft/verblijven zal.

En via een machtiging voor een uitzendbureau of werkgever toe te zien op uitschrijving van de arbeidsmigrant na vertrek uit de gemeente;

8

SNF= Stichting Normering Flexwonen

13

C. Eisen aan beheer 10. Professioneel beheer en toezicht moeten gegarandeerd zijn. Bij grotere locaties geldt dat er 24/7 beheer aanwezig is. De beheerders zijn verantwoordelijk voor het welzijn van de bewoners, zorgen voor goede informatievoorziening en verzorgen de communicatie met de omgeving. Zij fungeren als centrale aanspreekpunt voor bewoners, verzorgen het beheer en borgen de naleving van het huisreglement; 11. Het verplicht registreren van de arbeidsmigranten die op een huisvestingslocatie verblijven in het nachtregister. De verplichting ligt bij de exploitant. Onder deze verplichting geldt ook het actueel houden van het nachtregister; D. Eisen aan de ruimtelijke inpassing 12. Een aanvaardbare kwaliteit van het woon- en leefklimaat (zoals geluid, geur, veiligheid etc.); 13. Een zorgvuldige stedenbouwkundige, landschappelijke en verkeerskundige inpassing met aandacht voor een goede ontsluiting naar OV en voorzieningen; 14. Parkeren vindt plaats op eigen terrein. Woon-werkverkeer per fiets heeft uitdrukkelijk de voorkeur en het gebruik en stalling van fietsen wordt in of bij de voorziening gefaciliteerd.

7.2 Specifieke voorwaarden voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijventerreinen De afgelopen jaren onderzoeken steeds meer gemeenten en ondernemers mogelijke huisvestingsoplossingen voor arbeidsmigranten op of aan de rand van bedrijventerreinen. In hoeverre dat een wenselijke oplossing is, lopen de meningen uiteen. Hieronder zetten we de belangrijkste argumenten van voor- en tegenstanders van huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijventerreinen op een rij: Belangrijkste argumenten voor huisvesting • Minder/geen maatschappelijke weerstand

Belangrijkste argumenten tegen huisvesting •

•

Korte woon-werkafstanden

•

•

Meer mogelijkheid voor geclusterde huisvesting

•

•

Vermindert de druk op gewone woonwijken Stimuleert levendigheid na kantooruren

•

Huisvesting kan beperkingen opleveren voor toekomstige vestiging of uitbreiding van omliggende bedrijven Arbeidsmigranten kunnen zich afgesloten voelen van de rest van de samenleving Arbeidsmigranten kunnen zich vervelen en ‘verkeerde activiteiten’ ontplooien of aantrekken

De uiteindelijke afwegingen die lokaal worden gemaakt, zijn uiteraard verschillend. In de praktijk zien we echter dat huisvesting voor arbeidsmigranten steeds vaker plaatsvindt op bedrijventerreinen. Er zijn inmiddels een groot aantal praktijkvoorbeelden9 die laten zien dat dat ook goed kan. Voor de realisatie van huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijventerreinen gelden specifieke randvoorwaarden te weten: 15. Het is van belang rekening te houden met locaties die ondernemers (kunnen) hinderen bij toekomstige vestiging of uitbreiding van bestaande bedrijven;

9

Deze en andere voorbeelden staan beschreven in de publicatie ‘We merken er niets van’.

14

16. De belangrijke lokale voorzieningen zoals winkels t.b.v. algemene dagelijkse levensbehoeften, eerstelijns zorg en het OV zijn goed en veilig toegankelijk op loop/fietsafstand.

7.3 Voorwaarden voor en geschiktheid van huisvestingslocaties op Nieuw Reijerwaard Als de in paragraaf 7.1. en 7.2. geformuleerde condities worden uitgewerkt voor de Nieuw Reijerwaard, gelden enkele aanvullende randvoorwaarden te weten: 17. Grotere huisvestingslocaties dienen te beschikken over inpandige voorzieningen zoals een ontmoetingsruimte, wasserette, fitnessruimte en een winkeltje aangezien deze niet in de directe omgeving beschikbaar zijn (voorwaarde is een uitwerking punt 2 paragraaf 7.1); 18. Een huisvestingslocatie in het directe zicht van ondernemer Van der Valk valt af. Een dergelijke locatie hindert de bedrijfsvoering van deze ondernemer (voorwaarde is een uitwerking punt 15 paragraaf 7.2); 19. De ontwikkeling van de Spoorzone in Barendrecht, geeft een nieuwe dynamiek op de Dutch Fresh Port: de functie wonen wordt aan het gebied toegevoegd. Om deze reden verdienen huisvestingsinitiatieven voor arbeidsmigranten in de directe nabijheid van de Spoorzone meer prioriteit dan verder afgelegen initiatieven; 20. De doorontwikkeling van de Dutch Fresh Port is het uitgelezen moment om de huisvesting van arbeidsmigranten ’aan de voorkant’ goed te regelen. Kansen die er nu liggen, kunnen morgen verkeken zijn. De gemeente behandelt voorstellen daarom op volgorde van binnenkomst.

15

8. Adviezen Wij adviseren de gemeente het volgende: 1. Er liggen vijf initiatieven waarvan het totale huisvestingsvolume kleiner is dan de verwachte totale huisvestingsbehoefte. We adviseren daarom met alle initiatiefnemers in gesprek te gaan en een proces uit te zetten; 2. De vraag naar arbeidsmigranten is groot en zal de komende jaren verder toenemen. Er liggen nu kansen om goede huisvesting in de nabijheid van werkgelegenheid te organiseren. Als er te lang gewacht wordt, zijn die kansen verkeken; 3. Goede huisvestingskwaliteit heeft een prijs. Maak het ontwikkelaars/huisvesters mogelijk om die investeringen in kwaliteit terug te verdienen door het bieden van een voldoende lange exploitatietermijn. Wij adviseren een minimale termijn van 20 jaar en bij voorkeur het bieden van een permanente ontheffing van het bestemmingsplan op basis van logies; 4. Zowel grotere als kleinere huisvestingslocaties moeten een goede huisvestingskwaliteit hebben (minimaal ‘Roemer-proof’). Daarbij gaat het niet alleen om kwaliteit van de huisvesting zelf maar ook om een goede uitstraling. Grotere locaties moeten bovendien uitgerust zijn met voldoende inpandige voorzieningen. Bij kleinere huisvestingslocaties is het voorzieningenniveau locatieafhankelijk. Verder is een goede ontsluiting naar voorzieningen in Ridderkerk/Barendrecht belangrijk evenals het OV op loop-/fietsafstand; 5.

Excellent beheer is cruciaal voor zowel de bewoners als omwonenden/stakeholders. Eis bij grotere huisvestingslocaties dat er 24/7 beheer aanwezig is. De beheerders zijn verantwoordelijk voor het welzijn van de bewoners, zorgen voor goede informatievoorziening en verzorgen de communicatie met de omgeving. Zij fungeren als centrale aanspreekpunt voor bewoners, verzorgen het beheer en borgen de naleving van het huisreglement; 6. Als er afspraken worden gemaakt met uitzendbureaus, is het belangrijk te checken of het gaat om bonafide uitzendbureaus10; 7. Maak met werkgevers/uitzendbureaus afspraken over het toezien van inschrijving van arbeidsmigrant in de BRP en via een machtiging toe te zien op uitschrijving van de arbeidsmigrant na vertrek uit de gemeente. Op deze wijze heeft de gemeente niet alleen beter zicht op arbeidsmigranten. Ook genereert een verbeterde inschrijving meer inkomsten via het gemeentefonds; 8. Maak met de exploitant afspraken over het de registratie van arbeidsmigranten in het nachtregister; 9. Als er huisvesting wordt georganiseerd, is interessant te verkennen of er afspraken kunnen worden gemaakt met betrokken uitzendbureaus/huisvesters over het opgeven van aangekochte/aangehuurde woningen in gewone woonwijken.

10

Zie ook checklist SZW: Werken met eerlijke uitzendbureaus

16

Bijlage I: Overzicht benaderde ondernemers organisatie 4 Fruit Company AgroFair Benelux AH Allround Cargo Handling BV Bakker Barendrecht Blankendaal Coldstores B.V. Broom Frio Ridderkerk B.V. Dutoit Europe B.V. Europe Retail Packing Barendrecht Euser Transport Firma E. de Winter Fortuna Frutos International bv Fresh 2 You Freshgard Freshpack Fruitify Experts Fruitone Europe B.V. Frukar B.V. Greenery Growers and More BV Hars & Hagebauer B.V. Holland Kruiden Hoofdman Roodzant (Olympic Fruit/Fresh Pride) Hovenier Vlaardingen Jaguar, the fresh company B.V. JAS Jimmy's Kivits-Goes Handling B.V. Kühlhaus kivits Lazy Foods Picnic Fulfillmentcentrum Primeale United Quooker R&M Forwarding BV ReFruit B.V. Stekstar B.V. Van der Valk Van Gelder Ridderkerk B.V. Van Ooijen Citrus B.V. Van Vugt Kruiden B.V. VDH Forwarding & Warehousing B.V. 17

gemeente Ridderkerk Barendrecht Barendrecht Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Barendrecht Barendrecht Ridderkerk Ridderkerk Barendrecht Barendrecht Barendrecht Ridderkerk Ridderkerk Barendrecht Barendrecht Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Barendrecht Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Barendrecht Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk

Verita Holland B.V Zentoo - MG Grand Ridderkerk Zoutwelle

Ridderkerk Ridderkerk Ridderkerk

Bijlage II: Overzicht benaderde uitzendbureaus Uitzendbureaus AB Midden -Nederland BTL werk Carriere Charlie Works Detaconcept EenA Efficient at Work ERFlex Eurojobs Flex-Employment Flexibel Goodmorning Gurbuz HOBIJ IQ-Select Jobcenter Kobus BV Match4Work OTTO Solutions Tempo Team/Randstad Tot uw Dienst Transport People Two Times/Three Times Voorne Putten Want2Work Westport

Vestigingsplaats Barendrecht Loenen aan de Vecht Rotterdam Den Haag Westland Tilburg Westland Den Haag Hoofddorp Oudenbosch Den Haag Etten-Leur Den Haag Veghel Barendrecht Westland Barendrecht Goeree-Overflakkee Venray Westland Diemen Mill Westland Rhoon Westland Zaltbommel Westland

Bijlage III: Overzicht benaderde ontwikkelaar/bouwer Emborion, Barendrecht

18