Toelichting met bijlagen.pdf
Tekst van het document
Ridderkerk-Centrum, -West, -Oost en Drievliet Zeer hoog gewaardeerde bouwkunst
Baron Mackaystraat 38-48 / Jhr. De Savornin Lohmanstraat 3-25 / Jhr. Van Karnebeekweg 8-42 / Mr. Kesperweg 74-120 Hovystraat 64 Koninginneweg 150 Lagendijk 88A Lagendijk 105A, 107, 109 Seringenstraat 1, 3
Hoog gewaardeerde bouwkunst
Baron Mackaystraat 1-11, 2-36 / Dr. Colijnstraat 27-39, 48-58 / Mr. Thorbeckestraat 1-11, 2-34, 36-46 / Jhr. De Savornin Lohmanstraat 27-49 / Mr. Kesperweg 2-36, 38-72, 122-156 Kerkweg 52-54 Lagendijk 128 Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
59
Lagendijk 177-179 Lagendijk 219 Margriete van Comenestraat 8 Middenmolendijk 163 Oosterparkweg 33 Oudelandseweg 53 Burg. De Zeeuwstraat 296A, C
Redelijk hoog gewaardeerde bouwkunst
Burg. Kruyffstraat 1-31, 2-28 / Kerkweg 86-104, 119-149 Da Costalaan 1 De Genestetstraat 2 Kerkweg 60-78, 71-105 Lagendijk 76 (achter) Lagendijk 112 Lagendijk 130 Lagendijk 187 Oosterparkweg 27-29 Oudelandseweg 47 Van den Broekstraat 2
Uitgangspunten voor de toekomst De zeer hoog gewaardeerde en hoog gewaardeerde structuren en panden zijn cultuurhistorisch waardevol en in goede staat. Behoud van deze panden en structuren is wenselijk. Indien dat niet mogelijk is, moet bij eventuele sloop en nieuwbouw zoveel mogelijk aangesloten worden op de cultuurhistorische waarde in de omgeving. De redelijk hoog gewaardeerde panden en structuren zijn weliswaar ondersteunend aan het totaal van cultuurhistorische waarden, maar zijn op zichzelf aangetast.
De Rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en cultuurhistorisch waardevolle panden zijn gedetailleerd bestemd. De bestaande maatvoering geldt als de maximale maatvoering. Met de opgenomen vergunningsplicht voor het slopen/een sloopverbod wordt de bebouwing beschermd tegen (grootschalige) ingrepen. De Rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten zijn voorzien van de 'specifieke bouwaanduiding - monument'. De cultuurhistorisch waardevolle panden met zeer hoge en hoge waarde zijn voorzien van de aanduiding 'cultuurhistorische waarden'. De cultuurhistorisch waardevolle structuren met zeer hoge en hoge waarde zijn voorzien van de dubbelbestemming 'Waarde - Cultuurhistorie'. Met deze aanduidingen wordt ingezet op de bescherming en het behoud van de cultuurhistorische waarden. Deze juridische regeling komt overeen met het al vastgestelde bestemmingsplan 'Centrum Ridderkerk'.
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
60
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
61
Hoofdstuk 5 Uitvoerbaarheid 5.1
Economische uitvoerbaarheid
Met het voorliggende bestemmingsplan zijn geen nieuwe ontwikkelingen voorzien. Het bestemmingsplan is consoliderend van aard, waarbinnen door particulier initiatief wijzigingen in de bebouwing en functies kunnen ontstaan, of waarvoor met toepassing van één van de opgenomen wijzigingsbevoegdheden (die een continuering zijn van de voorheen geldende planologische mogelijkheden) veranderingen in de bestemming kunnen worden doorgevoerd. De kostenverhaalsverplichting geldt pas op het moment van toepassing van de wijzigingsbevoegdheid. Hiertoe is in de regels van dit bestemmingsplan een bepaling opgenomen die dat verplicht stelt.
5.2
Maatschappelijke uitvoerbaarheid
Inspraak en overleg In het kader van inspraak is het voorontwerpbestemmingsplan Woongebied Ridderkerk gedurende zes weken ter inzage gelegd van 8 februari 2019 tot en met 21 maart 2019. Daarnaast werd op grond van artikel 3.1.1 Besluit ruimtelijke ordening (Bro) het voorontwerpbestemmingsplan toegezonden aan diverse overleginstanties in het kader van het vooroverleg. Er zijn vier inspraakreacties binnengekomen en eveneens vier adviezen van de overlegpartners. De binnengekomen inspraak- en overlegreacties zijn samengevat en van een gemeentelijke reactie voorzien in de Nota inspraak en overleg. Deze Nota is toegevoegd als Bijlage 2 Nota inspraak en overleg.
Zienswijzen De wijzigingen die voortkwamen uit de inspraak- en overlegreacties zijn verwerkt in het ontwerpbestemmingsplan. Dit is, op grond van afdeling 3.4 Awb, gedurende zes weken ter inzage gelegd van 23 december 2022 tot en met 2 februari 2023. Binnen deze termijn is een ieder in de gelegenheid gesteld om zienswijzen in te dienen. De binnengekomen zienswijzen zijn samengevat en van een gemeentelijke reactie voorzien in de Nota zienswijzen. In deze Nota staat ook aangegeven op welke punten het bestemmingsplan ambtshalve gewijzigd wordt. Deze Nota is toegevoegd als Bijlage 3 Nota zienswijzen.
Vaststelling De wijzigingen zoals opgenomen in de Nota zienswijzen worden verwerkt in het vast te stellen bestemmingsplan. De gemeenteraad is het bevoegd gezag voor de vaststelling van het plan. Na vaststelling ligt het plan nog eenmaal gedurende zes weken ter inzage; de beroepstermijn.
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
62
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
63
Hoofdstuk 6 Juridische plantoelichting In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke gedachten aan de juridische regeling ten grondslag hebben gelegen en hoe deze is vormgegeven.
6.1
Verantwoording planvorm
Zoals in de inleiding is aangegeven, is het bestemmingsplan consoliderend van aard, waarbij een redelijk gedetailleerde wijze van bestemmen is toegepast. Recente ontwikkelingen (vergunde bouwplannen) zijn daarbij - vergelijkbaar met reeds bestaande situaties - voorzien van een passende regeling.
Ingevolge de Wro, het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en de daarbij behorende ministeriële Regeling standaarden ruimtelijke ordening (Rsro) dienen bestemmingsplannen op vergelijkbare wijze opgebouwd en gepresenteerd te worden. Ook moeten ze digitaal uitwisselbaar worden gemaakt. Er is een aantal standaarden door het toenmalige Ministerie van VROM ontwikkeld, waaronder de Standaard Vergelijkbare Bestemmingsplannen (SVBP2012), de Praktijkrichtlijn Bestemmingsplannen (PRBP2012) en de Standaard Toegankelijkheid Ruimtelijke Instrumenten (STRI2012). In dit bestemmingsplan wordt van deze standaarden voor zover van toepassing gebruik gemaakt. Hiermee wordt de rechtsgelijkheid en de uniformiteit binnen de gemeentelijke bestemmingsplannen gediend. Het bestemmingsplan is tevens afgestemd op de terminologie en regelgeving zoals opgenomen in de op 1 oktober 2010 in werking getreden Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).
6.2
Opbouw regels
De regels bestaan uit vier hoofdstukken:
Inleidende regels (Hoofdstuk 1 Inleidende regels) Bestemmingsregels (Hoofdstuk 2 Bestemmingsregels) Algemene regels (Hoofdstuk 3 Algemene regels) Overgangs- en slotregels (Hoofdstuk 4 Overgangs- en slotregels)
Hierna wordt een korte toelichting gegeven op de in het plan voorkomende bestemmingen.
6.3
De bestemmingen
In het bestemmingsplan zijn verschillende bestemmingen gegeven aan het plangebied. Hieronder wordt ingegaan op de inhoud van deze bestemmingen. Uitgangspunt is het legale gebruik van de bestemmingen.
Agrarisch Deze bestemming is toegekend aan in het plangebied aanwezige agrarische gronden. Binnen de bestemming 'Agrarisch' is bouwen uitsluitend toegestaan binnen het bouwvlak waarbij de maximale goothoogte is aangegeven op de verbeelding en de omvang is vastgelegd in de regels.
Bedrijf
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
64
De bedrijvigheid heeft de bestemming 'Bedrijf'. Daarbij is een categorie uit de Staat van Bedrijfsactiviteiten 'bedrijventerrein' en 'functiemenging' aangegeven. De afstand tot gevoelige functies bepaald mede de toelaatbaarheid van de bedrijven. Voor de bedrijven wordt een passende regeling opgenomen, overeenkomstig de huidige milieucategorie. Op de verbeelding zijn de bouwmogelijkheden aangegeven door middel van maatvoeringsaanduidingen. Nutsvoorzieningen hebben de speciale aanduiding 'nutsvoorziening'. Bedrijfswoningen zijn uitsluitend daar toegestaan waar op de verbeelding een aanduiding 'bedrijfswoning' is opgenomen. Aan de situering en afmetingen van bebouwing, de situering ten opzichte van de weg en de ontsluiting en inrichting van verkeersvoorzieningen, kan door het college van burgemeester en wethouders nadere eisen worden gesteld. Om bepaalde activiteiten en bouwwerken uit te sluiten, te beperken of juist wel toe te staan, zijn specifieke gebruiks- en afwijkingsregels opgenomen.
Bedrijf - Gasdrukmeet- en regelstation Voor het gasdrukmeet- en regelstation aan de Hogeweg is deze bestemming opgenomen. De Gasunie ziet voor dergelijke installaties graag een eenduidige en uniforme wijze van bestemmen. De bestemmingsregeling is hetzelfde als die voor het gasdrukmeet- en regelstation aan de Oosterparkweg. Gebouwen mogen enkel binnen het bouwvlak worden gebouwd.
Detailhandel In het plangebied zijn enkele detailhandelsvestigingen gelegen. Bedrijfsgebouwen dienen binnen de op de verbeelding opgenomen bouwvlakken te worden geprojecteerd. In de bouwregels zijn maatvoeringen voor goot- en bouwhoogten opgenomen. Indien ter plaatse een bedrijfswoning is toegestaan, dan is deze op de verbeelding aangeduid.
Dienstverlening De voor 'Dienstverlening' aangewezen gronden zijn bestemd voor dienstverlening. De maximale goothoogte is aangegeven met een maatvoeringsaanduiding op de verbeelding. Daar waar sprake is van een plat dak is gebruik gemaakt van een maximale bouwhoogte.
Gemengd - 1 Daar waar zowel kantoren als maatschappelijke functies binnen één bestemming zijn toegestaan is de bestemming 'Gemengd - 1' toegekend. Daar waar ook dienstverlening is toegestaan is voorzien in een nadere aanduiding. De maximale goothoogte is aangegeven met een maatvoeringsaanduiding op de verbeelding. Daar waar sprake is van een plat dak is gebruik gemaakt van een maximale bouwhoogte.
Gemengd - 2
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
65
Daar waar zowel detailhandel als wonen op de begane grond binnen één bestemming is toegestaan, is de bestemming 'Gemengd - 2' toegekend. Daar waar ook dienstverlening, detailhandel, horeca of maatschappelijke functies zijn toegestaan, is voorzien in een nadere aanduiding. Voor horeca gelden drie verschillende aanduidingen, met eigen nadere regels. Het perceel met de aanduiding 'opslag' mag uitsluitend worden gebruikt voor opslag. De handel in en opslag van vuurwerk is niet toegestaan. De maximale goothoogte is aangegeven met een maatvoeringsaanduiding op de verbeelding. Daar waar sprake is van een plat dak is gebruik gemaakt van een maximale bouwhoogte.
Groen Kenmerkende groenstroken binnen het plangebied zijn bestemd met de bestemming 'Groen'. Binnen deze bestemming zijn beplanting, geluidswerende voorzieningen, speelvoorzieningen en voet- en fietspaden toegestaan. Binnen de bestemming is ook water toegestaan.
Horeca De zelfstandige horecabedrijven in dit plangebied zijn als zodanig bestemd. Binnen deze bestemming zijn geen nieuwe functies toegestaan. De toelaatbaarheid voor wat betreft de horecabedrijven is gerelateerd aan de Staat van Horeca-activiteiten. Bij deze voorzieningen zijn geen woningen toegestaan.
Kantoor De zelfstandige kantoren in dit plangebied zijn als zodanig bestemd. Binnen deze bestemming zijn geen nieuwe functies toegestaan.
Maatschappelijk De in het plangebied aanwezige scholen en kerken hebben de bestemming 'Maatschappelijk'.
Recreatie De sportvelden zijn bestemd met de bestemming 'Recreatie'. Binnen deze bestemming is een maximaal bebouwingspercentage opgenomen. Dit regelt het maximaal te bebouwen oppervlak binnen het bouwvlak.
Sport De voor Sport aangewezen gronden zijn bestemd voor sportvelden en gebouwde sportvoorzieningen met verenigingsgebouwen en daarbij behorende ondergeschikte horeca.
Tuin De voortuinen en soms delen van de zijtuinen behorende bij de woningen vallen niet onder de bestemming 'Wonen'. Deze zijn apart bestemd als 'Tuin'. Reden hiervoor is dat het niet wenselijk is om hier erfbebouwing toe te staan. Alleen erfafscheidingen en andere bouwwerken, geen gebouwen zijnde, zijn toegestaan. Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
66
Verkeer Wegen met een stroomfunctie (over het algemeen 50 km/h-wegen) inclusief bijbehorende voet- en fietspaden zijn voorzien van de bestemming 'Verkeer'.
Verkeer - Verblijfsgebied De wegen met een verblijfsfunctie (over het algemeen 30 km/h-wegen) daarentegen hebben de bestemming 'Verkeer - Verblijfsgebied'. Deze laatste is gericht op het verblijf, verplaatsing en gebruik ten dienste van de aangrenzende bestemmingen. Binnen deze bestemming zijn tevens de in het plangebied aanwezige (grotere) speelvoorzieningen opgenomen. De speelvoorzieningen zijn begrensd met de aanduiding 'speelvoorziening'.
Water De gronden die aangewezen zijn voor water zijn bestemd voor waterlopen ten behoeve van de waterhuishouding. Binnen deze bestemming mag alleen worden gebouwd indien dit noodzakelijk is voor bijvoorbeeld oeververbindingen, of ten behoeve van de kwantiteit en kwaliteit van het oppervlaktewater.
Wonen Wonen is de belangrijkste functie binnen het plangebied. De vigerende rechten zijn in dit bestemmingsplan overgenomen, conform de systematiek van het bestemmingsplan Bolnes. De gronden met de bestemming Wonen zijn bestemd voor het wonen, alsmede het wonen met aan-huis-geboden beroepen en aan-huis-gebonden bedrijven. De woonfunctie blijft in deze gevallen de hoofdfunctie. Daarom zijn aan deze activiteiten een maximale omvang en specifieke gebruiksregels verbonden. Andere functies binnen de bestemming 'Wonen' zijn door middel van een aanduiding op de planverbeelding weergegeven. Het bouwen van hoofdgebouwen is slechts toegestaan binnen het bouwvlak. De voorzijde van het bouwvlak valt samen met de bestaande voorgevel. Afhankelijk van het type woning zijn de volgende dieptes gehanteerd voor het bouwvlak:
Vrijstaande woningen: max. 12 m diep, of 15 m diep indien de afstand vanaf de achtergevel tot aan de perceelsgrens meer dan 8 m bedraagt; Twee-aaneengebouwde woningen: de bestaande diepte; Aaneengebouwde woningen: de bestaande diepte.
Het aantal wooneenheden mag niet meer bedragen dan het aantal bestaande wooneenheden binnen het bouwvlak, tenzij anders is aangegeven door middel van een aanduiding. In dat laatste geval is exact aangegeven hoeveel wooneenheden binnen het bouwvlak zijn toegestaan. Bij wooneenheden gaat het zowel om zelfstandige wooneenheden (complete woningen) als onzelfstandige wooneenheden (kamers, waarbij de bewoners gebruik moeten maken van gemeenschappelijke ruimten, zoals keuken en badkamer). Een toename van het aantal wooneenheden door splitsing van woningen of door het kamergewijs verhuren van een woning is in strijd met het bestemmingsplan. Ter plaatse van de bouwaanduiding ‘specifieke bouwaanduiding - 2’ is tevens een bestaand bouwwerk ten behoeve van de woning toegestaan. Het bestaande bouwwerk ter plaatse van die aanduiding wordt aangemerkt als bijgebouw, ondanks dat het bouwvolume niet ondergeschikt is. Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
67
De bestaande goothoogte is overgenomen uit de vigerende bestemmingsplannen, en door middel van een maatvoeringsaanduiding weergegeven op de verbeelding. Vrijstaande woniningen mogen binnen het bouwvlak conform de regels van het hoofdgebouw worden uitgebreid. Buiten het bouwvlak mogen uitbreidingen van hoofdgebouwen uitsluitend plaatsvinden in de vorm van aanbouwen, uitbouwen en/of bijgebouwen. In de planregels zijn de bouwregels voor aan- en uitbouwen en bijgebouwen opgenomen. Voor erkers is een afwijkende regeling opgenomen. Bestaande erkers van meer dan één bouwlaag zijn binnen het bouwvlak opgenomen. Erkers van maximaal één bouwlaag zijn toegestaan, mits deze niet dieper zijn 2 m.
Monumenten Binnen de wijk staat een aantal gezichtsbepalende objecten die verwijzen naar het verleden van Ridderkerk. Deze gezichtsbepalende objecten hebben op de verbeelding de aanduidingen 'cultuurhistorische waarden' of 'specifieke bouwaanduiding - monument' gekregen.
Leiding - Gas (dubbelbestemming) De voor Leiding - Gas aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemmingen, mede bestemd voor een aardgasleiding met de daarbij behorende bouwwerken en andere werken. De belangen van de dubbelbestemming zijn primair ten opzichte van de belangen van de ander daar voorkomende bestemmingen.
Waarde - Archeologie (dubbelbestemming) Binnen het plangebied komen de dubbelbestemmingen Waarde - Archeologie 1, Waarde Archeologie 2 en Waarde - Archeologie 3 voor. Binnen deze dubbelbestemmingen geldt een bouwregeling en een omgevingsvergunning voor werken, geen bouwwerk zijnde, voor bouw- en graafwerkzaamheden.
Waarde - Cultuurhistorie (dubbelbestemming) De cultuurhistorisch waardevolle structuren met een (zeer) hoge waardering hebben in dit bestemmingsplan de dubbelbestemming 'Waarde - Cultuurhistorie' gekregen. Deze gronden zijn mede bestemd voor het behoud en de bescherming van de cultuurhistorische waarden. Voor het uitvoeren van werkzaamheden of werken, geen bouwwerken zijnde, is een omgevingsvergunning benodigd. Bij het beoordelen van de vergunningsaanvraag wordt dit belang afgewogen.
Waterstaat - Waterkering (dubbelbestemming) In het bestemmingsplan wordt rekening gehouden met de belangen van de waterkering. Deze functie is vooropgesteld ten opzichte van de op deze gronden samenvallende functies.
Waterstaat - Waterstaatkundige functie (dubbelbestemming) In het bestemmingsplan wordt rekening gehouden met de belangen van de waterstaatkundige functie Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
68
van bepaalde watergangen. Deze functie is vooropgesteld ten opzichte van de op deze gronden samenvallende functies.
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
Bijlage 1 Dorp Cultuurhistorische Ridderkerk
Stad & Land waardenkaart
Woongebied Ridderkerk vastgesteld, 20 november 2025
(5 juli 2018) woongebieden
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
13 JUNI 2017 Vereniging tot bevordering, ondersteuning en instandhouding van landschappelijk en stedelijk schoon
2
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
DORP, STAD & LAND
COLOFON COLOFON
Cultuurhistorische Waardenkaart woongebieden Ridderkerk In opdracht van: Gemeente Ridderkerk Uitgevoerd door: Stichting Dorp, Stad en Land Adviseurs ruimtelijke kwaliteit Groothandelsgebouw Stationsplein 45 3001 GC Rotterdam 010 280 9445 www.dorpstadenland.nl info@dorpstadenland.nl
Projectteam: Suzanne Loen Vincent Voorhoeve Lisanne van den Bulk Irina van der Vlag Bert van der Kruk Datum: 13 juni 2017
Teksten, foto’s en kaarten zijn gemaakt door Dorp, Stad en Land, tenzij anders vermeld. © Dorp, Stad en Land 2017
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
INHOUDSOPGAVE INHOUD
3
INLEIDING
5
Werkwijze Bewonersavond Bronnen ACHTERGROND
Ontstaansgeschiedenis Typering onderzoeksgebied INVENTARISATIE EN WAARDERING DEELGEBIEDEN
5 7 7 9
9 11 17
Slikkerveer Structuren Panden
19 20 35
Ridderkerk-Centrum, -Oost, -West en Drievliet Structuren Panden
72 88
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
Conclusies Aanbevelingen BIJLAGEN
Historische Geografie en Historische Bouwkunst Cultuurhistorische Waardenkaart plangebied Ridderkerk (pdf) Cultuurhistorische Waardenkaart plangebied Ridderkerk (GIS-shapefiles)
106
106
3
4
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
Afbakening onderzoeksgebied
DORP, STAD & LAND
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
1. INLEIDING In opdracht van de gemeente Ridderkerk heeft Dorp, Stad en Land de cultuurhistorische waarde van bouwkundige objecten en landschappelijke en stedenbouwkundige structuren van de wijken Slikkerveer, Ridderkerk-Centrum, Ridderkerk-West, Ridderkerk -Oost en Drievliet in kaart gebracht. Deze gebieden ontwikkelden zich langs de lange historische lijnen in het landschap van de polders Oud en Nieuw Reijerwaard. Deze lijnen bestaan uit (oude) zeedijken, polderdijken, polderwegen en watergangen. De hoge zeedijk (Ringdijk, West- en Middenmolendijk) en de polderdijken (Lagendijk en Oudelandseweg) maakten ontginning en bewoning mogelijk. De polderwegen (Hogeweg, Kievitsweg, Kruisweg en Kerkweg) verdeelden de polders in ontginningsvlakken en verbonden gebieden met elkaar. Langs deze dijken en wegen bevinden zich ook fragmenten van het oude agrarische polderlandschap met historische boerderijplaatsen. Door veranderingen in het landschap hebben sommige dijklichamen zoals de West- en Middenmolendijk deels of volledig hun primaire waterkerende functie verloren. De watergangen Blaak en Blaakwetering waren ooit wadkreken die als sloten werden opgenomen in het watersysteem van de polders, waarna ze in de naoorlogse periode werden omgevormd tot parksingels en kleinere stedelijke watergangen.
In de wijken rond de historische kern van Ridderkerk, zoals bijvoorbeeld in het voormalige dorp Slikkerveer is goed te zien hoe Ridderkerk een bloeiperiode doormaakte waarin ook de scheepsbouw en de industrie betrokken waren bij de bouw van scholen en woningen. Met deze tastbare herinneringen aan haar geschiedenis beschikt Ridderkerk zo over een cultuurhistorisch waardevol gebied waarin de historische ont-
wikkeling van het gebied goed afleesbaar is. In opdracht van de gemeente Ridderkerk heeft Dorp, Stad en Land een Cultuurhistorische Waardenkaart voor de wijken Slikkerveer, Ridderkerk-Centrum, RidderkerkWest, Ridderkerk-Oost en Drievliet opgesteld. Deze waardenkaart is een vervolg op de historische waardenkaart die Dorp, Stad en Land in 2016 vervaardigde voor de historische kern van het centrum van Ridderkerk en een uitwerking van het Erfgoedbeleid Ridderkerk 2013. De historische waardekaart vormt de basis voor de vertaling van dit beleid naar het bestemmingsplan. In dit hoofdstuk wordt de gehanteerde werkwijze toegelicht en is een overzicht van de gebruikte bronnen opgenomen. WERKWIJZE
De betreffende panden en structuren zijn eind 2016 en begin 2017 vanaf de openbare weg gefotografeerd. Daarnaast is voor nadere beoordeling gebruik gemaakt van openbare bronnen zoals Google Streetview, Bing Maps en Topotijdreis. Op basis van bovengenoemd beeldmateriaal zijn de panden en elementen van een cultuurhistorische waardering voorzien.
5
6
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
DORP, STAD & LAND
De waardering van cultuurhistorische elementen is gebaseerd op de criteria die genoemd zijn in het document “Rekening houden met cultuurhistorische waarden” (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, juni 2012). Deze criteria zijn: zichtbaarheid, relatie met historische gebeurtenissen, gaafheid, conservering,
zeldzaamheid, samenhang en context, betekenis voor de kennis over het verleden, representativiteit. De criteria zijn door DSL gerangschikt op volgorde van belangrijkheid en voorzien van toelichting ten behoeve van de toepassing en transparantie van de waardering van de elementen:
1. Ontstaansgeschiedenis: herkomst, relatie met historische gebeurtenissen, betekenis voor de kennis over het verleden. 2. Samenhang en context: ensemblewaarde, relatie met omgeving zowel fysiek als functioneel. 3. Zichtbaarheid: beleefbaarheid en invloed op de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving. 4. Zeldzaamheid: hoe uniek is het: lokaal, regionaal, nationaal. 5. Representativiteit: is het een voorbeeldig exemplaar van een type? 6. Conservering: technische kwaliteit, staat van onderhoud.
De totaalwaardering van elk element resulteert in de waarde ‘redelijk hoog’, ‘hoog’ of ‘zeer hoog’. In de bijlage is een tabel opgenomen waarin is aangegeven welke criteria op de verschillende cultuurhistorische elementen van toepassing zijn. Bij 5, 6 of 7 toepasselijke criteria heeft het element zeer hoge cultuurhistorische waarde, bij 3 of 4 criteria hoge cultuurhistorische waarde en bij 1 of 2 critera redelijk hoge cultuurhistorische waarde. Tot slot zijn de cultuurhistorisch waardevolle panden en structuren van een beschrijving voorzien. De beschrijvingen zijn geordend per waarderingscategorie en bestaan uit enkele feitelijke gegevens (o.a. locatie-aanduiding, ouderdom, functie, etc.), een beschrijving van de kenmerken van het pand of de
structuur, een waardering, de relevante waarderingscriteria en een toelichting op de waardering. Bij het bepalen van de ouderdom en het adres is gebruik gemaakt van vakliteratuur, bouwdossiers verschaft door de gemeente en kadastrale gegevens De cultuurhistorische waardering van bouwkunst heeft in principe alleen betrekking op het hoofdgebouw. Op bijgebouwen en latere aanbouwen is, tenzij nadrukkelijk vermeld, de waardering niet van toepassing. Het criterium conservering is niet van toepassing op historische groenstructuren. De cultuurhistorische waarde kan daarom ook van toepassing zijn op recente (vervangende) beplantingselementen voor zover deze passen bij de oorspronkelijke aanleg.
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
Naast ambtelijk en bestuurlijke afstemming is op dinsdag 21 maart 2017 de werkwijze en enkele voorbeelden van waardering van structuren en objecten aan bewoners gepresenteerd. Voor deze bijeenkomst waren alle bewoners uit het onderzoeksgebied door de gemeente uitgenodigd.
Er waren ruim 30 bewoners bij de avond aanwezig. De bewoners kregen tijdens deze bijeenkomst de mogelijkheid om te reageren op de inventarisatie en waardering. Waar nodig is de waardering en zijn de beschrijvingen in dit rapport naar aanleiding van deze reacties aangepast.
BEWONERSAVOND
7
BRONNEN
Bij het opstellen van de cultuurhistorische waardenkaart is van de volgende bronnen gebruik gemaakt. Documenten: Erfgoedbeleid Ridderkerk (2013) Cultuurhistorische Waardenkaart Centrum Ridderkerk (DSL, juni 2016) Cultuurhistorische objecten: IJsselmonde en Eiland van Dordrecht (Landschapsbeheer ZuidHolland, 2011) Groene Kaart (Gemeente Ridderkerk, 2013) Jongere bouwkunst en stedebouw 1800-1945: Ridderkerk (Provinciaal Bestuur van ZuidHolland, 1995) Rekening houden met cultuurhistorische waarden (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2012) Naoorlogse stadswijken: Tussen Park en Stad (Wageningen, 2009) Atlas van de Wederopbouw Nederland 19401965: Ontwerpen aan Stad en land (Rotterdam, 2013) Websites: bagviewer.kadaster.nl www.eilandijsselmonde.nl www.geschiedenisvanzuidholland.nl www.topotijdreis.nl www.oudridderkerk.nl
Ringdijk in Slikkerveer (www.oudridderkerk.nl)
8
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
DORP, STAD & LAND
Ridderkerk en omgeving getekend op een kaart uit ca. 5140 (detail uit een afbeelding in B. Wouda (red.): ‘Een schatkistje uit Reijerwaard’, Barendrecht 2002)
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
2. ACHTERGROND De geïnventariseerde cultuurhistorisch waardevolle panden en elementen staan niet op zichzelf. Het zijn sporen van de ontwikkelingsgeschiedenis van Ridderkerk die teruggaat tot de negende eeuw na Christus. Een cultuurhistorische waardering is daarom alleen mogelijk als kennis wordt genomen van en rekening wordt gehouden met deze geschiedenis. Aan de hand van historisch kaartmateriaal en verschillende documenten zoals het Erfgoedbeleid Ridderkerk 2013 is een korte beschrijving van de ontstaansgeschiedenis en een typering van het onderzoeksgebied opgesteld. ONTSTAANSGESCHIEDENIS
Eerste bewoning Riederwaard (8ste - 14de eeuw) Ridderkerk is ontstaan op veengrond die vanaf de negende en tiende eeuw werd bewoond. Vanaf die tijd werd begonnen met de ontginning van het gebied waardoor het veen drastisch inklonk. Om het gebied tegen het buitenwater te beschermen legde men in de elfde en twaalfde eeuw dijken en kaden aan. Zo ontstonden het eiland Rhoon, de Zwijndrechtse Waard en de Riederwaard (samen: IJsselmonde). Het water vormde echter niet alleen een bedreiging voor de bewoners van IJsselmonde, het was met de visserij ook een belangrijke inkomstenbron. In de Riederwaard werd Riede, voorloper van het huidige Ridderkerk, gesticht. De naam van dit plaatsje wordt voor het eerst in historische bronnen uit 1105 genoemd. Nadat de Riederwaard in 1373 werd overspoeld werd de loop van de Donkersloot naar het oosten verlegd en kreeg zij de naam ‘Merwede’ de huidige Noord).
Inpoldering Nieuw en Oud Reijerwaard (14de - 19de eeuw) Nadat de Riederwaard in de veertiende eeuw voor de vierde keer was overstroomd werd de waard opnieuw ingepolderd. In 1404 kwam Oud Reijerwaard gereed, in 1441 Nieuw Reijerwaard. De polders liepen in 1421 met de Sint-Elisabethsvloed nog eenmaal onder water. In 1424 werden zij bedijkt. De hoge zeedijken Ringdijk, West- en Middenmolendijk volgden grotendeels het tracé uit de elfde en twaalfde eeuw. Oud en Nieuw Reijerwaard waren aanvankelijk twee afzonderlijke polders gescheiden door de polderdijk Lagendijk. Na de bedijking van de polder Nieuw Reijerwaard werd de polder in blokken opgedeeld met elk een eigen ontginningspatroon. De polderwegen Kievitsweg, Kruisweg, Kerkweg en Hogeweg vormden de grenzen van deze blokken en zijn nog steeds herkenbaar als lange lijnen in het landschap. Oud en Nieuw Reijerwaard werden gescheiden bemalen, eerst met behulp van windmolens, later met behulp van stoomgemalen en elektrische gemalen. Beide polders werden in lange stroken, verdeeld door de polderwegen in verschillende ontginnings-
9
10
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
“Tot aan de twintigste eeuw breidde Ridderkerk zich uit langs de Ringdijk, de Molendijk en de Lagendijk”
Topografische militaire kaart 1881 (www.topotijdreis.nl)
DORP, STAD & LAND
DORP, STAD & LAND
vlakken, haaks op de dijken verkaveld. De boerderijen werden aan de uiteinden van de stroken, langs de dijken gebouwd. De percelen werden ingezet voor akkerbouw dan wel veeteelt. Vanaf de zeventiende eeuw was vlasteelt een belangrijke bron van inkomsten. Vanaf de negentiende eeuw kreeg de tuinbouw een groter aandeel in de Reijerwaard. Eerste uitbreidingen Ridderkerk en Slikkerveer (19de en 20ste eeuw) De eerste verdichtingen en uitbreidingen van de woongebieden vinden plaats langs de lange lijnen van de (voormalige) zeedijken, polderdijken Lagendijk en Oudelandseweg en de polderwegen Kerkweg en Kievitsweg. De eerste uitbreidingen in Ridderkerk vinden plaats langs de Kerkweg en westelijk tussen de Hovystraat, de Talmastraat, de Doctor Kuyperstraat en de Blaak. In de negentiende en twintigste eeuw maakt het dorp Slikkerveer een bloeiperiode door in de scheepsbouw en industrie. Het buitendijkse gebied de Rijderwaert transformeert van slikken en gorzen naar scheepswerven en industriegebied met o.a. Scheepswerf Boele en generatorenfabriek Smit. Aan de Ringdijk verschijnen hier loodsen, fabrieken en voorname rederijwoningen. De aantallen arbeiderswoningen groeien gestaag. Daarin spelen ook de werkgevers uit de scheepsbouw en industrie een belangrijke rol.
Op de poldervloer van Polder Nieuw Reijerwaard in Slikkerveer is duidelijk te zien dat de eerste vroege uitleg van het woongebied aan het begin van de twintigste eeuw de langgerekte slotenstructuur volgt.
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
Wederopbouwperiode 1945-1965 Na de oorlog steeg het aantal inwoners dat in Rotterdam werkte, waardoor de vraag naar woningen toenam en Ridderkerk verder werd uitgebreid. In deze periode van wederopbouw groeide Slikkerveer verder in westelijke richting en Ridderkerk eerst verder in westelijke richting, dan naar het zuiden. Hier zijn de typerende stempel-ensembles met middelhoge en laagbouw in een groene setting te vinden met randparken aan de Randweg in Slikkerveer en het Oosterpark langs de Oosterparkweg. Tussen deze ensembles bevinden zich de typerende groene kernen waarin zich vaak voorzieningen‘clusters’ bevinden met scholen, kerken en sportgebouwen. Deze staan als losse objecten in een plantsoen. De hoogbouw langs de stadsranden markeert, zoals aan het Kloos-plantsoen, de overgang van stad naar het open landschap. Verder in oostelijke richting werd de zogenoemde ˈbloemkoolwijkˈ Drievliet ontwikkeld waarin drie oude poldersloten zijn getransformeerd tot de parksingels Vogelvliet, Molenvliet en Visvliet.
TYPERING ONDERZOEKSGEBIED
In het onderzoeksgebied komen een aantal historische (landschappelijke en stedenbouwkundige) lijnen bij elkaar: de (voormalige zeedijken) Ringdijk, Westmolendijk en Middenmolendijk, de polderdijken Lagendijk en Oudelandseweg, de polderwegen Kerkweg, Kievitsweg, Kruisweg en Hogeweg en de watergangen Blaak en Blaakwetering. Een groot deel van de cultuurhistorisch waardevolle elementen bevindt zich langs één van deze lijnen.
11
12
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
“ Tot de Tweede Wereldoorlog was Ridderkerk nog nauwelijks verstedelijkt. De vroeg twintigsteeeuwse uitbreidingen vonden plaats langs de lange lijnen van dijken, polderwegen en ontginningsstructuren van het landschap”
Topografische militaire kaart 1940 (www.topotijdreis.nl)
DORP, STAD & LAND
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
13
(VOORMALIGE ) HOGE ZEEDIJKEN
Ringdijk De Ringdijk in Slikkerveer is van oorsprong een hoge zeedijk en volgt min of meer een middeleeuws tracé uit de elfde eeuw. Na overstromingen in de veertiende eeuw komt in de vijftiende eeuw de polder Nieuw Reijerwaard weer boven water en wordt omringd door de Ringdijk in het Noorden. De dijk heeft een smalle weg op de kruin en steile taluds. Het noordelijke tracé van de dijk dat grenst aan het buitendijkse gebied van de Rijderwaert en de Nieuwe Maas is een primaire waterkering en heeft een verzwaard profiel. Het oostelijke tracé dat grenst aan Polder Woude heeft nog haar oorspronkelijke profiel. Binnendijks aan de voet van de dijk bevindt zich de Benedenrijweg. Middenmolendijk De Middenmolendijk maakt deel uit van het tracé van de voormalige zeedijk Ringdijk, Westmolendijk, Middenmolendijk en Oostmolendijk. Aan de Middenmolendijk wordt het historische karakter bepaald door de dijk zelf met aan de oostzijde op en onderaan de dijk bebouwing. De oorspronkelijke context van het polderlandschap is overal verdwenen. Het dijklichaam is op twee plekken aangetast. Tussen de Westmolendijk en de Middenmolendijk is een deel weggegraven in de jaren 80 voor de aanleg van de Vondellaan en de Donkerslootweg. In de jaren 90 is bij de aanleg van de wijk Het Zand ter hoogte van de Molenvliet en de Visvliet nog een deel van de dijk weggegraven. P OLDERDIJKEN
Lagendijk De polderdijk Lagendijk verdeelt de Riederwaard in de
twee gescheiden polders Oud en Nieuw Reijerwaard met beide een eigen kavelrichting. De Lagendijk liep oorspronkelijk vanaf de Waal door tot aan de Sint Jorisstraat maar is ter plaatse van het stadscentrum door transformatie grotendeels verdwenen. Langs het dijklint met historische bebouwing bevinden zich nog fragmenten van het polderlandschap en een begraafplaats. Oudelandseweg - Oosterparkweg De Oudelandsedijk heet nu Oudelandseweg. De oorspronkelijk kade loopt van de Lagendijk tot aan Oude Molen waar hij samenkomt met de Middenmolendijk. De polderdijk heeft slechts op een klein deel zijn kenmerken van een kade behouden. In Ridderkerk-Zuid is de Oudelandseweg de zuidelijke grens van de Tuinbuurt en in Drievliet is de oude polderkade veranderd in de randweg Oosterparkweg. Hier vormt de weg de grens tussen de woonbebouwing en het Oosterpark. Tussen de Lagendijk en de Kerkweg heeft de Oudelandseweg nog het meest van zijn landelijke karakter als polderkade behouden. P OLDERWEGEN
Kerkweg De Kerkweg verbond vroeger Rijsoord aan de Waal met de historische kern van Ridderkerk (deels in de vorm van een landpad). De Kerkweg is inmiddels ter weerszijden bebouwd met hoofdzakelijk vroeg twintigste-eeuwse lage woonbebouwing. Op enkele plekken zijn kleinschalige bedrijfjes opgenomen en kent het lint een beperkte mate van functiemenging.
Kievitsweg De Kievitsweg strekt zich in één lange rechte lijn uit en verbindt Bolnes met de Benedenrijweg bij Slikkerveer. De weg heeft verschillende gedaanten. Bij Slikkerveer is de Kievitsweg een van de oude lijnen waarlangs de bebouwing in Slikkerveer zich ontwikkeld heeft. De lintbebouwing bestaat hier zowel uit individuele bebouwing als projectmatig neergezette rijtjes arbeiderswoningen. Kruisweg De Kruisweg scheidt binnen de polder Nieuw Reijerwaard twee verkavelingsrichtingen en verbindt de Kievitsweg aan de Hogeweg. De evenwijdige richting aan de westzijde heeft geleid tot de richting van de A38. De schuine verkaveling is nog zichtbaar in het landelijke gebied ten oosten van de Kruisweg. De weg zelf is nog steeds een plattelandsweg. Hogeweg De Hogeweg verbond het Bolnesserdijkje met de Lagendijk. Van de Hogeweg is het westelijke deel verdwenen onder het knooppunt Ridderster. Het oostelijke deel vormt nu de zuidgrens van Ridderkerk-West. WATERGANGEN
Blaakwetering en Blaak De Blaak en de Blaakwetering zijn waterlopen die hun oorsprong vinden in de kreken van het waddengebied dat aan de inpoldering voorafging. Zij zijn als poldersloten in het waterstelsel opgenomen en in de woongebieden getransformeerd tot parksingels en stedelijke watergangen.
14
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
“ De naoorlogse uitbreidingen vonden plaats eerst naar het westen, vervolgens naar het zuiden en oosten”
Topografische militaire kaart 1970 (www.topotijdreis.nl)
DORP, STAD & LAND
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
15
“ In de jaren 80 breidde Ridderkerk uit met de wijk Drievliet in oostelijke richting”
Topografische kaart 1990 (www.topotijdreis.nl)
16
WAARDENKAART : HISTORISCHE GEOGRAFIE
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
DORP, STAD & LAND
WAARDENKAART : HISTORISCHE BOUWKUNST
DORP, STAD & LAND
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART WOONGEBIEDEN RIDDERKERK
3. INVENTARISATIE EN WAARDERING Tijdens het veldwerk zijn 24 structuren en 89 objecten geïnventariseerd en gewaardeerd. Om de lees- en bruikbaarheid van de kaart te vergroten zijn samenhangende objecten en structuren gebundeld tot ensembles. Hierna zijn de panden en structuren beschreven. De beschrijvingen en een overzicht van de inventarisatie zijn in dit hoofdstuk opgenomen (zie hoofdstuk 1 voor de waarderingssystematiek en de bijlage voor de bijbehorende tabel). Het bovenstaande heeft geresulteerd in een cultuurhistorische waardenkaart die als bijlage bij dit rapport is gevoegd. De cultuurhistorische waardenkaart is uitgesplitst in twee waardenkaarten, één met historische geografie en één met historische bouwkunst. Bij historische geografie gaat het om landschappelijke en stedenbouwkundige structuren. Bomen, beplantingselementen, trappen, civieltechnische kunstwerken en andere objecten die van belang zijn voor de historische geografische structuren zijn in de beschrijving van de structuur benoemd en niet apart op de waardenkaart weergegeven. Bij historische bouwkunst gaat het om panden en andere bouwwerken zoals tuinmuren. De paarse vlakken betreffen Rijksmonumenten, de blauwe vlakken gemeentelijke monumenten.
De rode vlakken betreffen zeer hoog gewaardeerde panden en structuren, de oranje vlakken betreffen hoog gewaardeerde panden en structuren en de gele vlakken redelijk hoog gewaarde panden en structuren.
De landschappelijke en stedenbouwkundige structuren zijn met een letter op de kaart weergegeven. Deze letter correspondeert met de letter bovenaan de beschrijvingen van de structuren. Tijdens het veldwerk zijn ook uitingen van beeldende kunst op, aan of naast gebouwen uit de wederopbouwperiode aangetroffen. Deze zijn niet gewaardeerd maar als een bijlage toegevoegd. De Rijks- en gemeentelijke monumenten worden in dit onderzoek niet opnieuw beschreven. Voor een beschrijving en waardering wordt verwezen naar de monumentenlijst.
17
18
Deelgebied Slikkerveer
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
SLIKKERVEER
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
19
HISTORISCHE GEOGRAFIE
SLIKKERVEER
Deelgebied beschrijving Langs de Ringdijk in Slikkerveer is het agrarische en industriële verleden nog beleefbaar door de historische bebouwing, door restanten van het slagenlandschap en het groene karakter van enkele historische boerderijplaatsen onderaan de dijk. De lange cultuurhistorische lijnen in dit gebied zijn de Ringdijk, de polderweg Kievitsweg en de watergang Blaakwetering. Het groene dijklint van de Ringdijk is grotendeels onbebouwd, met her en der een verdichting met bebouwing op en aan de dijk, waardoor er veel uitzichten en doorzichten zijn naar het binnendijkse en buitendijkse gebied. In het binnendijkse gebied van de Ringdijk op de poldervloer van Polder Nieuw Reijerwaard is duidelijk te zien dat de eerste vroege uitleg van het woongebied aan het begin van de twintigste eeuw de langgerekte slotenstructuur volgt. Ook in de naoorlogse uitleg wordt soms de oude ontginningsstructuur gevolgd. Opvallend in dit gebied zijn de vroeg twintigsteeeuwse arbeiderswoningen, waaronder enkele fraai vormgegeven arbeiderswoningen aan weerszijden van de Ringdijk, de burgerwoningen uit de jaren 30 met bijzondere kapvormen en de voorname rederswoningen aan de noordzijde van de Ringdijk in het buitendijkse gebied van de Rijderwaert.
De restanten van het polderlandschap met voormalige kreek de Blaakwetering en historische boerderijplaatsen met groene erven aan de oude polderweg Kievitsweg en ten zuidwesten van de Ringdijk herinneren aan het agrarische verleden van het gebied.
Scheepsbouw en industrie aan de Ringdijk
Vooroorlogse uitbreiding woongebied
20
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
BLAAKWETERING (A) ZEER HOGE WAARDE
Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:
Wadkreek en poldersloot Watergang, poldersloot en stadswater Watergang en stuw met schuif Knotwilgen ca. 15de eeuw (inpoldering en ontginning polder Nieuw Reijerwaard)
Beschrijving: De Blaak en Blaakweter ing zijn waterlopen die hun oorsprong vinden in de kreken van het waddengebied dat aan de inpoldering voorafging. Zij zijn als poldersloten in het waterstelsel opgenomen. De Blaakwetering loopt van Bolnes naar Ridderkerk, heeft zijn oude kronkelende loop in de omgeving van de Donckse Velden bewaard en maakt daarbij deel uit van de landschappelijke enscenering in het landgoed Huys ten Donck. Waar de watergang de Randweg kruist bevindt zich een stuw met schuif. In Slikkerveer is de waterloop omgevormd tot stadswater achter de percelen van de Kievitsweg in de woonbuurt Dolfijnpark. Ten oosten daarvan eindigt de Blaakwetering, aangeplant met knotwilgen, bij de Ringdijk in het restant polderlandschap tussen de Rijksstraatweg en de historische boerderijplaatsen langs de Benedenrijweg.
Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zeldzaamheid, gaafheid Van hoge waarde door de relatie met de ontstaansgeschiedenis van het gebied; door de relatie en samenhang met het ontginningspatroon; door de zeldzaamheid van kreekrestanten; door de relatieve gaafheid waarbij de watergang grotendeels de oorspronkelijke loop van de kreek volgt.
21
22
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
DIJKLINT RINGDIJK OOST (B) ZEER HOGE WAARDE
Ringdijk nr. 37 - 124, Benedenrijweg (nr. 65 t/m 349), verkaveling en park in Polder Woude tot aan Donkersloot, ensemble historische boerderijplaatsen Benedenrijweg nr. 65 t/m 71 Oorspronkelijke functie: Zeedijk en primaire waterkering Huidige functie: Dijklint en secundaire waterkering Elementen: Historische bebouwing en erven, dijktrappen, holo’s, boerderijplaatsen en restanten slagenlandschap Beplanting: Grastaluds, linden op het dijktalud aan zijde Benedenrijweg, essen t.h.v. nr. 65-71, erfbeplanting, knotwilgen Periode: Bedijking Nieuw Reijerwaard ca 15de eeuw grotendeels 11de eeuwse tracé volgend
Ringdijk
Zijde Polder Woude
Beschrijving: De Ringdijk is van oor spr ong een hoge zeedijk en volgt grotendeels het Middeleeuws tracé uit de 11de eeuw. Na overstromingen in de 14de eeuw komt in de 15de eeuw de polder Nieuw Reijerwaard weer boven water omringd door de Ringdijk in het noorden. De dijk heeft een smalle weg op de kruin en steile groene taluds. Binnendijks aan de voet van de dijk op polderniveau bevindt zich de Benedenrijweg. Zes stenen dijktrappen verbinden het dijk- en polderniveau met elkaar. Het groene grastalud is aan de zijde van de Benedenrijweg beplant met linden. Dit deel van de dijk heeft geen verzwaard profiel omdat het geen primaire waterkerende functie meer heeft. Het profiel nadert hier het meest het historische profiel, maar is in de loop der jaren ook steeds aangepast en verhoogd. De bebouwingsstructuur aan de oosten westzijde van de dijk bevindt zich voornamelijk op de poldervloer van Polder Woude en de Benedenrijweg waardoor de dijk een overwegend open karakter heeft. Nu en dan, ter hoogte van de Prinses Margrietweg en de kruising met de Industrieweg, vindt een verdichting plaats met losse en pandsgewijze karakteristieke dijkbebouwing op en aan de dijk.
Ringdijk De bebouwing aan de Ringdijk kent een verscheidenheid aan vormen. De typische dijkbebouwing van overwegend eenlaagse of tweelaagse individuele panden met kap en onderhuis is gebouwd op en aan de dijk, en een- en tweelaags met kap onderaan de dijk. Kaprichtingen zijn overwegend in dwarsrichting. Tussen de Benedenrijweg nr. 54 en 84a is de eenlaagse bebouwing met kap van boerderijen, opstallen en landarbeiderswoningen tegen het dijktalud aangebouwd en evenwijdig aan de dijk georiënteerd. Typerend zijn de ongelijkvloerse overgangen (holo’s) tussen dijk en woningen die zijn ontstaan door inklinking en ophoging van het dijkprofiel. De overgangen worden op verschillende manieren gemaakt. De overgang naar het niveau van de dijkkruin wordt middels een verdiepte voorstoep met treden gemaakt of middels een gelijkvloerse voorstoep. Bij de gelijkvloerse voorstoep verdwijnt een deel van de voorgevel onder de aanaarding. Holo’s bevinden zich bij Ringdijk nr. 31, 158 en 360. Polder Woude - Donkersloot Aan de oostelijke even zijde van de dijk bevindt de bebouwing zich voornamelijk onderaan de dijk op de
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
poldervloer van Polder Woude. De historische bebouwing bestaat uit o.a. uit samenhangende / projectmatige rijtjes arbeiderswoningen met voortuintjes en individuele bebouwing met een agrarisch karakter zoals voormalige landarbeidershuisjes en tuinderswoningen met opstallen. De rijtjes arbeiderswoningen worden via de voortuinen ontsloten middels dijktrappen en een voetpad aan de teen van de dijk. De omsloten ligging aan de voet van de dijk geeft deze ensembles het karakter van een hofje. Bijzonder fraai zijn de arbeiderswoningen met klokgevels (nr. 216 t/m nr. 236). Karakteristiek is het monumentale pand nr. 258 Huis Woudesteyn uit 1896 aan de dijk in een fraaie groene setting met monumentale bomen. De Donkersloot die de achtererfgrens vormde van de percelen onderaan de dijk is grotendeels nog intact. Achter de sloot is een parkachtige groenstructuur aangelegd met grote waterpartij waarin de Donkersloot en de ruïne van Huis te Woude zijn opgenomen.
ken van ambachtslieden (nr. 125 en 127) en geschakelde burgerwoningen uit de jaren 40 welke een geheel vormen met de lage gemetselde tuinmuren rond de voortuinen.
Benedenrijweg De historische bebouwing aan de Benedenrijweg aan de oneven zijde bestaat overwegend uit een- of tweelaagse bebouwing met kap. Nokrichtingen zijn afwisselend dwars of parallel (zadeldak en mansarde) georiënteerd. De rooilijn verspringt regelmatig licht. Karakteristiek zijn de geschakelde rijtjes eenlaagse arbeiderswoningen met kap en voortuin en/of voorstoep waaronder wederom een rij arbeiderswoningen met klokgevels (nr. 161 t/m 179). Deze zijn identiek aan de woningen van Ringdijk nr. 216 t/m nr. 236. Verder bestaat de bebouwing uit bebouwing met een agrarisch karakter en enkele kleine werkplaatsen en fabrie-
Tussen de kruising met de Kievitsweg en de Rotterdamseweg ligt een aantal cultuurhistorische objecten bijeen, in een landelijke setting en omgeven door stedelijk gebied. Het gaat om een polderfragment met twee monumentale boerderijen (de boerderij uit 1610 en een boerderij uit 1786) en een monumentaal dwarshuis (1868), omringd door open land (nr. 67 t/m 71). Het slotenpatroon, waaronder de voormalige kreek Blaakwetering, is nog zichtbaar en de teensloot onderaan de dijk is hier nog deels intact. De sloten worden her en der geaccentueerd door knotwilgen. Dammen en bruggen met hekwerken over de sloot (nr. 67 en 69) geven toegang tot de erven en accentueren het historische karakter. De boerderijen en opstallen staan in een overwegend groene setting van erfbeplanting. Langs de teensloot is een rij essen aangeplant. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zeldzaamheid, zichtbaarheid, representativiteit, gaafheid Van zeer hoge waarde door de relatie met de ontginnings- en waterstaatkundige ontstaansgeschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang tussen de bebouwing aan beide zijden van de dijk en de bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit door het groene en landelijke karakter; door de zeldzaamheid van een relatief gaaf historisch dijkprofiel dat het Middeleeuwse tracé nog grotendeels volgt.
23
Benedenrijweg
Beneden Rijweg: Blaakwetering in fragment polderlandschap
24
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
DIJKLINT RINGDIJK NOORD (C) HOGE WAARDE
Ringdijk nr. 37 - 124, Benedenrijweg (nr. 65 t/m 349), verkaveling en park in Polder Woude tot aan Donkersloot, ensemble historische boerderijplaatsen Benedenrijweg nr. 65 t/m 71 Oorspronkelijke functie: Zeedijk en primaire waterkering Huidige functie: Dijklint en primaire waterkering Elementen: Historische bebouwing en erven, polderweg, dijktrappen, teensloot, buitendijks gebied en restant polderlandschap met slotenstructuur Beplanting: Grastaluds, monumentale bomen en sierheesters buitendijks in voor- en achtertuinen als rode beuk, paardenkastanje, slangenden Periode: Bedijking Nieuw Reijerwaard ca 15de eeuw grotendeels 11de eeuwse tracé volgend
(voormalige) scheepswerven worden afgewisseld met privétuinen die aan het water grenzen. Tot aan het begin van de 20ste eeuw meerden twee voetveren aan op de aanlegplaatsen. De bebouwingsstructuur ten noorden van de dijk in het buitendijkse gebied Rijderwaert bevindt zich voornamelijk op en aan de dijk en heeft een overwegend open karakter met doorzichten tussen de bebouwing naar de Nieuwe Maas. De zuidzijde van de dijk is hier onbebouwd en biedt uitzicht over Slikkerveer. De buitendijkse bebouwing van de Ringdijk heeft een relatief open, gemengd en kleinschalig karakter waartussen de rivier regelmatig zichtbaar is. Enkele statige vrijstaande historische rederijwoningen (nr. 408, 410, 458) staan op ophogingen aan de dijk met de achterzijde naar de rivier. In de deels ommuurde voor- en achtertuinen staan ook grote monumentale bomen zoals rode beuk, paardenkastanje en linde die de dijk een groen karakter geven. Deze woningen worden afgewisseld met historische bedrijfspanden zoals nr. 460 , kleine dijkhuisjes en karakteristieke industriële loodsen en opstallen die herinneren aan de bloeiperiode van de scheepsbouw en Ringdijk - Rijderwaert Het buitendijkse gebied Rijderwaert heeft, gezien vanaf industrie. de Nieuwe Maas, een gemengd karakter. Industrie en Beschrijving: De Ringdijk is van oor spr ong een hoge zeedijk en volgt grotendeels een Middeleeuws tracé uit de 11de eeuw.
Na overstromingen in de 14de eeuw komt in de 15de eeuw de polder Nieuw Reijerwaard weer boven water omringd door de Ringdijk in het noorden. De dijk heeft een smalle weg op de kruin en steile taluds. Binnendijks aan de voet van de dijk op polderniveau bevindt zich de Beneden-rijweg. Stenen dijktrappen verbinden het buitendijkse-, dijk- en poldervloerniveau met elkaar. Aan beide zijden heeft de dijk een groen grastalud. Opvallend is het hoogteverschil tussen de poldervloer van polder Nieuw Reijerwaard en het buitendijkse gebied De Rijderwaert. Dit deel van de dijk is aan de binnenzijde verzwaard omdat de dijk hier een primaire waterkerende functie heeft. Het historische profiel is hierin opgenomen. Onderaan de dijk aan de zuidzijde bevindt zich een (verlegde?) teensloot en nabij de randweg een restant polderlandschap waardoor het landelijke karakter wordt versterkt.
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
Reijerweg 2-4 Onderaan de Ringdijk op de poldervloer van de noordwestelijke hoek van Polder Nieuw Reijerwaard bevindt zich een restant van het polderlandschap. De bebouwing is recent en niet van cultuurhistorische waarde. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid Van hoge waarde door de relatie met de ontginningsen waterstaatkundige ontstaansgeschiedenis van Ridderkerk; door de samenhang tussen de bebouwing aan beide zijden van de dijk; door de bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit door het groene en landelijke karakter; door de zichtbaarheid van de industriële en agrarische geschiedenis van Slikkerveer
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
25
26
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
KIEVITSWEG (D) HOGE WAARDE
Polderweg, restant polderlandschap van de Randweg tot en met Kievitsweg nr. 112 en 114 , restant polderlandschap tussen Rotterdamseweg, Kievitsweg en Sportlaan Oorspronkelijke functie: Polderweg Huidige functie: Polderweg Elementen: Historische bebouwing en erven, restanten polderlandschap met slotenstructuur, grafmonument Beplanting: Groenstructuur erven Periode: Bedijking en ontginning Nieuw Reijerwaard ca. 15de eeuw Beschrijving: De polder weg Kievitsweg str ekt zich in één lange rechte lijn uit en verbindt Bolnes tot aan de Benedenrijweg met Slikkerveer. De weg heeft verschillende gedaanten. Bij Slikkerveer is de Kievitsweg een van de eerste structuren waarlangs de bebouwing in Slikkerveer ontwikkeld werd. De lintbebouwing bestaat hier zowel uit individuele bebouwing als projectmatig neergezette rijtjes arbeiderswoningen. Even zijde Ten noordwesten van de Kievitsweg, grenzend aan het plantsoen van de Randweg, bevindt zich een klein restant polderlandschap met slotenverkaveling dwars op de Kievitsweg. De voormalige kreek Blaakwetering vormt de noordgrens en de overgang tussen het erf van nr. 112 en 114. De Blaakwetering duikt vervolgens onder de Kievitsweg door. Aan de zuidzijde van de straat is de watergang vanaf de straat niet zichtbaar. In het ensemble bevindt zich een grafkelder dat toebehoort aan het Huis ten Donck in Bolnes. Grafkelder, erf en bebouwing van nr.
114 hebben de status van Rijksmonument. In het polderfragment bevindt zich op de hoek van de Kievitsweg (nr. 112 ) en de Reijerweg een jaren 20 tuindersvilla omgeven door een siertuin. Kleine bruggen en dammen over de sloot geven toegang tot de erven. Aan de Kievitslaan 86 en de hoek
van de Stadhouderslaan bevindt zich een oude loods uit 1925 op een klein polderfragment met windsingel. Hierlangs loopt nog een sloot met knotwilgen die in noordelijke richting getransformeerd is tot de singel van de Stadhouderslaan. De hoek van de Willemstraat wordt gemarkeerd door de Zonnehoek (nr. 80), een vrijstaande voormalige directeurs- en burgemeesterswoning, omgeven door een grote voor-, zij- en achtertuin met grote solitaire bomen, waaronder een rode beuk, en sierheesters. Aan de overzijde bevindt zich, aan de Willemstraat nr. 257 een opvallend kantoorpand uit de wederopbouwperiode in functionele stijl. Oneven zijde De bebouwing aan de oneven zijde van de Kievitsweg bestaat van de Randweg tot de Sportlaan uit individuele bebouwing in een groene setting op wisselende afstand tot de weg. De historische bebouwing bestaat overwegend uit eenlaagse woningen met zadel- of mansardekap. De achtergrens van de percelen wordt begrensd door een poldersloot die overgaat in de Blaakwetering. Bijzonder fraai is het pand van het Groene Kruis op Kievitsweg 73 uit 1930 met lage gemetselde tuinmuren. Zowel in de voor- als achtertuin bevindt zich een monumentale lariks.
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
Vanaf de kruising met de Sportlaan verdicht de bebouwing aan beide zijden van de straat en de losse lintbebouwing met landelijk karakter maakt plaats voor een meer stenig dorpskarakter. De bebouwing bestaat hier hoofdzakelijk uit rijtjes eenlaagse arbeiderswoningen met kap aan de oneven zijde en tweelaagse woningen met kap uit de jaren 30 aan de even zijde met voortuintjes en lage gemetselde tuinmuren. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid Van hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis van de polder en de eerste vroeg 20ste eeuwse woongebieden van Slikkerveer; door de relatie en samenhang van de polderweg met het ontginningspatroon; door de bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit vanwege het groene en afwisselende karakter; door de zichtbaarheid van het historische polderfragment en de afwisselende historische bouwstijlen en woningtypen uit de 20ste eeuw.
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
27
28
CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART PLANGEBIED RIDDERKERK
HISTORISCHE GEOGRAFIE SLIKKERVEER
VROEG 20STE EEUWSE STRATENPATROON WOONGEBIED
Gebiedsbeschrijving: De transformatie van Polder Nieuw Reijerwaard naar woongebied ving in de jaren 20 van de vorige eeuw aan met de aanleg van de Oranjestraat, de Willemstraat en de Nassaustraat en volgt het oorspronkelijke ontginningspatroon van de polder. De ontwikkeling naar woongebied bewoog zich van oost naar west.
Er is sprake van lichte functiemenging in de bebouwing. Winkel- en bedrijfspanden bevinden zich overwegend op de hoeken van de straten en het betreft meestal een combinatie van woon- en werkpanden. De Stadhouderslaan met singel, welke het patroon van een oude poldersloot volgt, markeert de overgang van het vooroorlogse woongebied naar de naoorlogse uitbreidingen.