Structuurontwerp-aanvulling Herontwikkeling Boezemkerk Ridderkerk.pdf

Structuurontwerp-aanvulling Herontwikkeling Boezemkerk Ridderkerk naar kleinschalig woon(zorg)complex met ontmoeting

12 april 2024

Aanvulling

Aanvulling

Ankerpunt in de wijk

Ankerpunten in de wijk In de naoorlogse jaren kregen kerken niet zelden een belangrijke plek in de ruimtelijke opbouw van het land. Kerken waren in de jaren van de wederopbouw ankerpunten van het sociale leven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er niet alleen materiele schade, door de vernietiging van vele gebouwen en de verwoesting van gebieden. Ook waren sociale structuren ingrijpend veranderd door de vele slachtoffers, de doden en gevoelens van ontreddering. Bij de herbouw van het land kreeg daarom niet alleen het ruimtelijk herstel veel prioriteit, maar ook sociaal herstel. In de nieuwe gebieden dienden de sociale voorzieningen gelegenheid te geven tot het opnieuw aangaan en versterken van sociale banden. En in de jaren van de verzuiling speelden kerken daarbij een hoofdrol. In de jaren vijftig (1950-1960), toen de Boezemkerk in Bolnes werd gebouwd, was een groot deel van de samenleving verzuild. Dat betekende dat bijvoorbeeld scholen en voorzieningen voor gezondheidszorg een stempel droegen van een specifieke geloofsgemeenschap of neutrale denominatie bezaten. Ook waren er bijvoorbeeld woningbouwverenigingen die geleid werden vanuit een geloofsachtergrond. In de opzet van nieuwe wijken kregen kerken daarom vaak een markante positie toebedeeld.

Door bijvoorbeeld onderscheidend formaat, positie in het stedenbouwkundig ontwerp, specifieke architectonische detaillering of symboliek, maakte het kerkgebouw duidelijk dat de kerk (als instelling) een bijzondere rol speelde in de wijk. Dat gold voor meerdere geloofsuitingen: zowel protestanten en katholieken zagen het grote belang in van de kerk als een ‘teken’ in de wijk.

(Van Santen 2009, p. 258)

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

3

Aanvulling

Uitbreidingsplan Bolnes

Bolnes (1944)

Uitbreidingsplan Bolnes (1959)

Bolnes (1961-1963)

Situatietekening Boezemkerk (1955)

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

4

Aanvulling

Bebouwing aan de rivier

Bebouwing aan de rivier De afgelopen anderhalve eeuw heeft Bolnes zich ruimtelijk sterk ontwikkeld. Rond 1850 bestond Bolnes, thans een wijk van de gemeente Ridderkerk, uit bebouwing hoofdzakelijk langs de rivierdijk en enkele polderwegen (Dijkje). In de loop van de tijd nam de bebouwing geleidelijk toe, voornamelijk in aansluiting op de ontwikkeling van enkele

Ringdijk

grote bedrijven die langs de rivier tot bloei kwamen. De scheepswerven en machinebouw waren belangrijke werkgevers. Bekende namen zijn Boele’s De W etstra at

machinefabriek die scheepsmotoren leverde, en de scheepswerf Verolme. Die bedrijven hadden arbeiders in dienst waarvoor woningen en voorzieningen nodig waren. Boele bijvoorbeeld had tijdens haar grootste bloei rond 1970 1200 werknemers in dienst (op werven in Bolnes en het meer oostelijk daarvan gesitueerde Slikkerveer). De bedrijvigheid kwam de groei van Bolnes ten goede. Geleidelijk groeide de kern in het gebied dat werd begrensd door de Ringdijk, het Dijkje en Majubastraat/Boezemstraat.

a tra has Bo t

Oud Bolnes

Dat is het gebied dat Oud-Bolnes wordt genoemd. Na de Tweede Wereldoorlog bleven de machinebouw en scheepswerven aanvankelijk as jub Ma

groeien. Verolme vestigde eind jaren 1940 een werf in het naastgelegen IJsselmonde. Rond 1948-1953 werd aan een nieuw uitbreidingplan gewerkt, dat de beoogde

uitbreiding

tr a

t

at

ede Ben

uitbreiding van Bolnes richting kon geven. Een klein deel van de bebouwing verrees bij de Bothastraat/De Wetstraat. Maar het grootste deel zuidoostelijk van de Boezem/Generaal

w nrij eg

Smutsstraat. Voor dat naoorlogse Uitbreidingsplan Bolnes werden de gronden tussen de Boezemstraat en de Benedenrijweg ontwikkeld. Als eerste werd het westelijk deel, het

0 197 (± )

gebied tussen Generaal Smutsstraat, Retiefstraat en De La Reijstraat bebouwd. En in tweede instantie het oostelijke gebied, tussen de Retiefstraat en Benedenrijweg. Daarna

waterstand reguleren voor de bewoners en grondgebruikers in de polder. Bovendien is de Boezem bijzonder karaktervol (groen-blauw) element aan de rand van de vroegere

De W etstra at

aan op een gemaal, waar het overtollige polderwater (regenwater) kon worden geloosd op de rivier. Op die wijze kon het waterschap in het binnendijks gebied van Bolnes de

al Sm utsst ra

Retiefstraat

B o ez

De Boezem is een belangrijke waterloop in het gebied. De Boezem sluit aan de noordzijde

Gene ra

emst r aat

at

volgde ook de strook zuidelijk van de De La Reijstraat, en de Noordstraat-Marktstraat. (Van Loen e.a. 2022)

De la Reijstraat

Boez em

naoorlogse wijk: het is een groene rand. (Van Loen 2022, p. 48-51)

Bolnes (1961-1963) project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

5

Aanvulling

Wijkgedachte

De wijkgedachte Ten noorden van het uitbreidingsplan werden ook andere voorzieningen gerealiseerd waaronder scholen en een winkel. Ten

De Boezemkerk, genoemd naar haar ligging aan de Boezem, werd opgericht als integraal onderdeel van het uitbreidingsplan van Bolnes in de periode na de Tweede Wereldoorlog (1945-1965). Gedurende die jaren stond het concept van wijkvorming centraal.

Noorden van de Boezemkerk is De coöperatieve winkel met bovenwoning gebouwd voor de ‘Coöperatie De Volharding te Ridderkerk’ (ontwerp Bouwbureau van de Coop.Vereniging U.A. Centr. der Ned. Verbruiks Coöperaties, Utrecht, 1952). Op die wijze kwamen bewoners van de nieuwe woningen in contact

Binnen deze context fungeerde het gezin als de kern waarin sociale ontwikkeling plaatsvond, terwijl de buurt en de wijk op grotere schaal deze rol vervulden. Kerken werden in de nieuwe wijken als essentiële elementen beschouwd en kregen een zorgvuldig

met elkaar en met de bestaande bewoners. De wijkgedachte, waarbij bewoners voor de eerste levensbehoeften terecht kunnen

afgewogen plaats in de woongebieden. Ze waren, net zoals scholen, cruciale voorzieningen die zich nabij de woonwijken bevonden. Hier

in hun eigen wijk, met voorzieningen op loopafstand. Daardoor werden de sociale verbanden in de buurt verbeterd.

konden leden van verschillende religieuze gemeenschappen sociale banden smeden en versterken. In het uitbreidingsplan waren twee kerken opvallende blikvangers. Dankzij hun locatie, verbinding met wegen, architectuur en ook het creëren van doorzichten (open kerktuinen), dienden beide kerken als markante oriëntatiepunten die de overgang naar de naoorlogse wijk symboliseerden.

Biedt uw woonplaats u en uw gezin

Aan de Pretoriusstraat 2 staat de Boezemkerk, een Nederlands

een goed leven? Zijn er veilige speelplaatsen voor de kinderen. ,

1~:::;'~d® Kunnen de kinderen naar_ school zonder een

Hervormde kerk (ontwerp T. van Hoogevest, 1955-1956). Aan de Pretoriusstraat 56 staat het achthoekige kerkgebouw met pastorie

dicht bij huis?

bestemd voor de Gereformeerde Gemeente (ontwerp architect Swaneveld-Goslinga, Rotterdam, 1959).

drukke verkeersweg over te moeten,. tuinen

Beide kerken staan op zichzelf, omringd door groene ruimtes, en vallen op door hun losse en meer vrije vormgeving in tegenstelling tot de toen vaak repetitieve woningbouwarchitectuur in de buurt.

alles wat u nodig hebt voor

,

~lt';~

of de sportvelden

stek~n? ~~" Zij~ de volk.s-

<11.,

~,~

<i)

m de buurt van uw wonmg? Is er m

uw wijk een ~e~~l!,~ voor voorstellingen van amateurt vereniging

;$

ff!t

de zang-

?e cursussen van

de ontwikkelings-

·'1~~-~

reniging?

uitvoeringen,

' if" =l

dub en het St. Nicolaasfeest.

elers

De ,,wijkgedachte" wijst u de we

jl).

van de

verbetering van uw woonomgeving.

Voelt u zich bedreigd door de bureaucratie? Heeft u er behoefte aan zelf mee te kunnen doen aan de regeling van de gemeenschapszaken? Vindt u dat de bestaande samenleving g,ebreken · toont, maar dat het Ieven toch nog waard is dat wij er zelf iets voor over moeten hebben om de levensomstandigheden op hoger peil · te brengen?

Dan zult u ook belangstelling hebben voor de ,wijkgedachte" 2

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

6

Aanvulling

Stedebouwkundig accent

Stedebouwkundig accent Doordat de kerk door een ruime kerktuin was omgeven, ontstond vanaf de openbare weg een zichtlijn op de kerk. Die ruimte werd nog door extra groen geaccentueerd aan de noordzijde, aan de andere zijde van de Pretoriusstraat, waar ruimte voor een kinderspeelplaats was. In groter verband was zo een stedenbouwkundig accent ontstaan, dat aansloot op de bestaande bebouwing omdat aan de andere zijde van de Boezem de open ruimte van het Cronjéplein ligt. (Diverse ontwerpen voor Uitbreidingsplan Bolnes en exploitatieberekeningen, 1950, 1952, 1956: SAR, BNR 1271, nr. 725 23 Van Loen e.a. 2022, p. 19)

Pretoriusstr a

at

Kerktuin

Groen e

omzo

ming Boeze m

Cronjéplein

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

7

Aanvulling

Fragmentatie

Fragmentatie In de jaren zeventig en tachtig zou Bolnes verder groeien en kwamen zuidelijk van Noordstraat nieuwe wijken tot ontwikkeling. In de laatste jaren is de oorspronkelijke opzet van de naoorlogse wijk overigens sterk gewijzigd door transformatie en nieuwbouw. De woonstroken direct zuidelijk van de Boezemkerk zijn gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Oostelijk van de kerk is een groot blok gerealiseerd, na de afbraak van de naoorlogse bebouwing. Ook zijn de meeste scholen, noordelijk van de Pretoriusstraat inmiddels alweer gesloopt. Nog wel bestaand is het voormalige winkel/ woonhuis van De Volharding (Generaal Smutsstraat 51, 53) en enkele delen woonbebouwing noordelijk en oostelijk daarvan. Bovendien zijn de twee groene zones, het plantsoen en de kerktuin nog bestaand. Eveneens nog bestaand is de andere, eerder genoemde kerk, de voormalige Gereformeerde kerk Pretoriusstraat

Context

s met kavel luchtfoto Bestaande

Situatietekening Boezemkerk (1955)

56. Door de vernieuwing heeft het gebied een sterk verminderd naoorlogs karakter. In een analyse van de ruimtelijke ontwikkeling typeren onderzoekers het als gefragmenteerd: ‘De stedenbouwkundige opbouw van het naoorlogse woongebied van Bolnes is gefragmenteerd geraakt door herontwikkelingen en transformaties.’. Cultuurhistorische waardenkaart buitengebied Ridderkerk. Van Loen e.a. 2022 p.19

Luchtfoto Boezemkerk (2022)

24

uwbou project Nie

GSPublishe

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

rVersion 715.2

kerk w Boezem

fase Vooro

ntwerp

juli datum 20

2023

9.29.100

8

Aanvulling

Schetsmodel 10

bouwhoogte: ca. 21m aantal bouwlagen: 6 ca. 50 woningen van 50m2 GBO plint ca. 1100m2 GBO Model 10: Eigenwijze verzameling van blokken met een open hoek. Aansluiten op omliggende rooilijnen. Aansluiting op omliggende woningen en vergrootte afstand vanwege hoger volume aan voorzijde. Volume rondom vertrapt om ruimte te maken voor groene terrassen. Gebouw als groene hoek in plaats van gebouw tegen groene hoek. project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

9

Aanvulling

Referenties

Voorbeelden van exterieure, verticale groene hoek in vorm van een getrapte gevel. Let op dit zijn voorbeelden, hier kunnen geen rechten aan worden ontleend richting de uiteindelijke uitwerking van de planontwikkeling.

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

10

Aanvulling

Referenties

Voorbeelden van het doorzetten van de groene gevel in interieur. Let op dit zijn voorbeelden, hier kunnen geen rechten aan worden ontleend richting de uiteindelijke uitwerking van de planontwikkeling.

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

11

Aanvulling

Ontwerpschema's

Open (kerk)tuin. Als bijzonder element tussen Oud-Bolnes en de na-oorlogse uitbreidingswijk.

Voorstel tijdens buurtparticipatie met gebouw om groene hoek geplooid.

Reactie uit buurtparticipatie om het model te spiegelen en de massa op de hoek te leggen.

Aandacht voor cultuurhistorie door groene hoek te maken door open hoek en verticaal groen.

Model 10 met groene hoek en sprongen in de gevel om aan te sluiten op omringende gebouwen.

Verticaal groen en daktuinen zodat het gebouw een bijzonder element blijft tussen Oud-Bolnes en de uitbreidingswijk.

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

12

Aanvulling

Groen

Groene hoek doorzetten in de gevel

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

13

Aanvulling

Programma

Wonen

Maatschappelijke invulling Entree

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

Pionierskerk

14

Aanvulling

Hoogte

Hoogteaccent

Aansluiten op naastgelegen bebouwing ca. 19.500+

14.500+

ca. 13.700+

ca. 10.700+

23.600+

Aansluiten op naastgelegen bebouwing

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

15

Aanvulling

Hoogte

Woonblok aan beide kanten afsluiten met een hoekaccent.

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

16

Aanvulling

Parkeren

Parkeren 50 woningen x 1,0 = 50 pp.

Maatschappelijk 756 m2 x 1,4 per 100m2 = 10,6 pp. Maatschappelijk 336 m2 x 1,4 per 100m2 = 4,7 pp. (bij geen invulling van Maatschappelijk 336 m2 worden er 5 woningen gerealiseerd)

78

00

10,00 %

20,00 % 10,00 %

0 30

32

0

31

30

29

28

27

0 30

0

Totaal benodigd 65,3 ~ 66 parkeerplaatsen

78

32 in parkeerkelder. 12 deelauto parkeerplaatsen (4 stuks x 4 of 1 deelauto = 4 parkeerplaatsen). 12 langs gebouw (deelgebruik wonen/maatschappelijk). 56 in totaal op eigen terrein

78

00

00

0 30 0

aanvullende parkeerplaatsen te realiseren op Pretoriusstraat: van 5 langsparkeerplaatsen > 16 dwarsparkeerplaatsen maken. +11 Totaal aanwezige parkeerplaatsen: 56+11 = 67

25

24

23

22

21

20

19

1

Bergruimte 41,31 m2

0 30

8

26

0

9 78

00

2 15 12

30 0

0

14 11

5

00

13 10

4

78

3

16 17

30 0 0

30 0

0

6

18 78 00

7 78

00

N project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

17

Aanvulling

Parkeren

Onderzoek parkeren Nader onderzoek in vervolgfase naar optimalisatie parkeren: Halfverdiept parkeren en/of verplaatsen van inrit parkeren naar Nelson Mandelastraat. Parkeeroplossing van deze presentatie (model 10) is vergelijkbaar met die van het model dat getoond is bij de buurtparticipatie.

project Nieuwbouw Boezemkerk

fase Principeverzoek

datum 12 april 2024

18