Strategie Klimaatadaptie Ridderkerk.pdf

40

Klimaatadaptief bouwen is een relatief nieuw fenomeen. Nieuwe initiatieven op dit gebied landen (nog) niet vanzelf in de samenleving. Dat vraagt om agenderen én inspireren. Als overheden willen we een actieve rol spelen om samen met partners, zoals woningcorporaties en projectontwikkelaars, dit thema onder de aandacht te brengen. Doel: klimaatadaptief bouwen op een toegankelijke en aantrekkelijke wijze communiceren en delen met stakeholders. Opgaven Klimaatadaptief bouwen toegankelijk maken voor inwoners en stakeholders De WoonWijzerWinkel kan een rol spelen in het integreren van de verschillende duurzaamheidsambities in de bouwopgaven. Met de wooncorporaties gaan we gezamenlijk in gesprek om de bestaande kwetsbaarheden goed in beeld te brengen. Van daaruit bepalen we vervolgens welke maatregelen gewenst zijn.

Borgen van klimaatadaptief bouwen

Doel: opzetten van een proces om klimaatadaptief bouwen te borgen.

Inspireren en samen oppakken

“Gebouwen zijn zo voorbereid tegen de (extreme) gevolgen van klimaatverandering.”

We geven het goede voorbeeld en delen voorbeelden en kennis Goede voorbeelden inspireren inwoners om ook stappen te zetten. Wat is er mogelijk? En hoe doe je dat? We willen inwoners verleiden om zelf aan de slag te gaan. Hiervoor gebruiken we onze communicatiekanalen, waaronder de website Onze Toekomst Is Duurzaam.

41

D. Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied Om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn, kijken we niet alleen naar nieuwbouw, maar ook naar bestaande bouw en naar de huidige inrichting van de openbare ruimte. De opgaven in de wijken kunnen sterk uiteenlopen. Het treffen van maatregelen is ook hier maatwerk. Wijken met veel groen hebben mogelijk minder last van hittestress dan wijken met weinig groen. En wijken met een hoge natuurlijke grondwaterstand kunnen extreme piekbuien wellicht minder goed opvangen met een lagere grondwaterstand. Een klimaatadaptieve aanpassing is dan nodig. Deze maatregelen bieden ook het vooruitzicht op een betere leefomgeving.

Klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte Onze steden worden intensief gebruikt. Bovengronds is dit zichtbaar in de bebouwing, wegen en pleinen die het groen naar de achtergrond dringen. Ondergronds liggen er vele buizen, leidingen en kabels. De ruimtelijke claim is groot. Hierdoor komt de natuurlijke sponswerking van de bodem en de ruimte voor bomen en andere aanplant mogelijk in het gedrang. Doel: in beeld hebben hoe we in Ridderkerk kunnen omgaan met wateroverlast, droogte en hittestress. Opgaven Kwetsbaarheden aanpakken Met stresstesten en risicodialogen zijn kwetsbaarheden in kaart gebracht. We onderzoeken momenteel welke oplossingsrichtingen er zijn om deze aan te pakken, door: • Te benoemen waar de prioriteiten liggen; • Mee te koppelen met andere opgaven of beheerwerkzaamheden (integrale aanpak van werkzaamheden in de openbare ruimten); • De bewustwording onder inwoners te verhogen van de opgaven waarvoor we gesteld staan. Icoonprojecten kunnen hierbij helpen.

“Onze steden worden intensief gebruikt.”

Klimaatadaptatie onderdeel van ruimtelijke ontwikkelingen Bij ruimtelijke ontwikkelingen is klimaatadaptatie integraal onderdeel van het project. We gaan onderzoeken hoe dit het beste vorm te geven. We doen dit samen met de andere thema’s die in de openbare ruimte spelen.

Klimaatadaptief inrichten van de particuliere ruimte Met alleen een aanpak van de openbare ruimte zijn we niet klimaatproof. Om extremen in de weeromstandigheden op te vangen, is het nodig om ook de particuliere ruimte aan te pakken. Voor het klimaatadaptief inrichten, hebben onze inwoners nodig. Doel: inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties informeren en stimuleren op klimaatadaptieve maatregelen te nemen. Opgaven Activeren van inwoners We gaan inwoners bewegen om klimaatadaptieve maatregelen te nemen. We geven voorbeelden van en informatie over de mogelijkheden die er zijn en wat het effect daarvan is. Een mooi voorbeeld is operatie Steenbreek. Hierbij worden inwoners gestimuleerd om tegels uit de tuin te halen en planten ervoor terug te zetten. Samen werken in de particuliere ruimte Samen met particuliere partners kijken hoe we een bijdrage kunnen leveren aan een klimaatadaptieve ruimte. Er ligt vooral een uitdaging om kwetsbare groepen op scholen en in verzorgingstehuizen te beschermen.

42

Klimaatadaptief inrichten van bedrijventerreinen Bedrijventerreinen hebben om twee redenen onze aandacht. Deze vaak heel 'stenige' gebieden kampen bij hogere temperaturen in de zomer met hittestress. Dat beperkt zich niet tot het bedrijventerrein zelf; ook de (woon)gebieden in de omgeving hebben hier last van. Daarnaast kampt een stenige omgeving dikwijls met wateroverlast, omdat regen niet in de grond kan weglopen en daardoor op straat blijft staan. Doel: onderzoeken hoe we samen met ondernemers tot klimaatadaptieve bedrijventerreinen kunnen komen. Opgaven Klimaatadaptieve bedrijventerreinen De stressstesten laten zien dat bedrijventerreinen heel kwetsbaar zijn voor wateroverlast en hittestress. We gaan met alle betrokken partners onderzoeken hoe we hier verandering in kunnen brengen. Zo krijgen we aantrekkelijke bedrijventerreinen met plezierige werkomstandigheden.

43

E. Klimaatbestendig landelijk gebied De voortgaande verstedelijking heeft weinig oorspronkelijk landschap doen behouden. Veel landbouwactiviteiten hebben plaatsgemaakt voor andere groene activiteiten. Daardoor is veel landelijk gebied nu ingericht voor natuur en recreatie. Hoewel het landelijk gebied krimpt, is het ontzettend belangrijk als mogelijke waterrobuuste en klimaatbestendige omgeving.

Zorgen voor koele recreatiegebieden Het belang van ons buitengebied wordt steeds groter. In tegenstelling tot het stedelijke gebied is de temperatuur in het buitengebied aanzienlijk lager. Dit is belangrijk voor de afkoeling van het stedelijk gebied. Tegelijk zijn onze buitengebieden de plekken die verkoeling kunnen brengen en die de mogelijkheid bieden om onze opgewarmde woongebieden te ontvluchten. Doel: koele recreatiegebieden die goed bereikbaar zijn voor onze inwoners. Opgaven Inrichten van koele recreatiegebieden De druk op de recreatiegebieden zal alleen maar toenemen. Daarom moet er meer aandacht zijn om in de behoefte aan koele gebieden te voorzien. De kwaliteit van het water mag hier niet achteruitgaan.

Het versterken en vergroten van de biodiversiteit Mede door de klimaatverandering en de intensivering van het ruimtegebruik neemt de biodiversiteit af. Ons landelijk gebied heeft echter de laatste decennia een omslag laten zien van agrarisch grondgebruik naar meer ecologie en natuurontwikkeling (Natura 2000). Doel: het versterken en vergroten van de biodiversiteit. Opgaven In stand houden en verbeteren van de biodiversiteit Vanuit biodiversiteit gaan we werken aan een grotere robuustheid van de ecologische waardevolle gebieden. We zorgen voor meer interactie van flora en fauna tussen stedelijk gebied en buitengebied via groenblauwe netwerken. Daarnaast biedt groen verkoeling en houdt het water vast. Het helpt mee klimaatverandering tegen te gaan en de weersextremen op te vangen. In de visie op ecologie zal in Ridderkerk hier nader invulling worden gegeven.

44

“Het belang van ons buitengebied wordt steeds groter.”

45

F. Werken aan een gezonde leefomgeving Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. Vooral kwetsbare groepen (zoals ouderen, kinderen en mensen met gezondheidsproblemen) zullen dit als eerste ondervinden.

“Klimaatverandering heeft gevolgen voor de volksgezondheid.”

Impact van hittestress verlagen Hoge temperaturen leiden tot hittestress. Dit is afhankelijk van omgevingsfactoren en persoonlijke omstandigheden. Door hittestress kan het voorkomen dat gebouwen niet goed meer te koelen zijn. Dit kan diverse gevolgen hebben, zoals slaapverstoring, gedragsverandering (grotere agressie) en verminderde arbeidsproductiviteit. Hittestress kan ook tot serieuze hittegerelateerde ziekten leiden, zoals huiduitslag, krampen, oververmoeidheid, beroertes, nierfalen en ademhalingsproblemen. Soms kan hittestress zelfs sterfte tot gevolg hebben. Vanuit de Nota Gezondheid wordt hier in Ridderkerk ook aandacht aan gegeven. Doel: verminderen van hittestress. Opgaven Aanpakken van hittegevoelige plekken De stresstesten hebben in kaart gebracht waar de hittegevoelige plekken zijn. Samen met onze partners en maatschappelijke partijen kijken we hoe we deze plekken kunnen aanpakken en wat daarvoor nodig is. Opzetten van bewustwordingscampagnes Veel maatschappelijke partijen zijn zich ervan bewust dat extreme weersomstandigheden een grote impact op de gezondheid van mensen kan hebben. We trekken hierin gezamenlijk op met vertegenwoordigers van onder andere de GGD, verzorgingshuizen, scholen, lokale gezondheidsnetwerken, zorgteams en welzijnsorganisaties. Met onze maatschappelijke partners gaan we hitteplannen en andere bewustwordingscampagnes ontwikkelen.

Verminderen van overige effecten op de gezondheid Als gevolg van klimaatverandering zien we ook andere effecten op de gezondheid optreden. De combinatie van langdurige warmte, een verslechterde luchtkwaliteit in huis en veel vocht kan tot ronduit ongezonde situaties leiden. Ook de toename van exoten in flora en fauna veroorzaken allergische reacties, zoals de processierups. Opwarmend water verstoort ook het natuurlijke evenwicht, met kans op meer algengroei (blauwalg) en minder zuurstof met vissterfte tot gevolg.

Op peil houden van de waterkwaliteit Aan de kwaliteit van ons water wordt veel waarde gehecht. Willen we de waterkwaliteit op peil houden, dan moeten we oplossingen zoeken op regionaal niveau. Water houdt zich immers niet aan gemeentegrenzen. Doel: waterschap, gemeente en de regiogemeenten werken samen aan een goede waterkwaliteit.

Doel: verminderen van de negatieve die veroorzaakt worden door de klimaatverandering. Opgaven Zichtbaar maken van de negatieve effecten op de gezondheid We brengen in kaart waar de negatieve effecten op de gezondheid zich voordoen en op welke wijze daarmee kan worden omgegaan. Denk aan negatieve effecten als water op straat na hoosbuien (al dan niet vervuild met rioolwater) of een slechtere waterkwaliteit als gevolg van hitte en droogte.

46

Opgaven Verbeteren en op peil houden waterkwaliteit Door de klimaatverandering zal het water meer opwarmen dan nu het geval is. Door deze opwarming wordt het water gevoeliger voor eutrofiëring (meer voedingsstoffen in het water). De planten en algengroei neemt hierdoor toe en daarmee ook het risico op blauwalg, dode vissen en stankoverlast. Een ander risico vormt de verzilting van onze zoetwaterrivieren. Hierdoor neemt het risico van inname van brak water toe.

47

7

Communicatie & participatie

"Gedragsverandering is een vereiste om onze doelstellingen te kunnen behalen.”

48

49

7

Communicatie & participatie

Om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn, moeten we aan de slag. Als gemeente kunnen we dit niet alleen. We moeten samenwerken met onze inwoners, ondernemers en partners. Goede communicatie is hiervoor essentieel en we moeten iedereen de kans geven om deel te nemen. Gedragsverandering is een vereiste om onze doelen te kunnen behalen. Een gedragsverandering is nooit van vandaag op morgen gerealiseerd: het is een kwestie van een lange adem. Op korte termijn willen we een beweging in gang zetten. Doelgroepen worden verleid om een duurzame leefstijl te omarmen, vaker te kiezen voor duurzame aankopen en /of om duurzame investeringen te doen. We willen graag draagvlak en acceptatie creëren in de samenleving. Speerpunten zijn: • Comfortabel blijven wonen • Comfortabel blijven werken en recreëren • Haalbaarheid van de doelen • Betaalbaarheid van de doelen Communiceren doen we niet alleen Voor het thema klimaatadaptatie werken wij actief samen met de andere thema’s op het gebied van klimaat. We trekken hierin op met het waterschap Hollandse Delta om te informeren, inspireren, stimuleren en vooral ook om samen te werken met alle betrokken partijen. Vanuit klimaatadaptie doen we dat ook met een duidelijke boodschap.

De aanpak We gaan onze communicatie efficiënt én effectief inrichten. Er wordt een vertaalslag gemaakt van de inhoudelijke handelingsperspectieven en opgaven naar concrete communicatiemiddelen. Hiermee geven

we een helder beeld van wat de opgaven zijn en wat we daaraan kunnen doen. We zorgen voor meer effectiviteit door samenhang en afstemming tussen alle duurzaamheidsonderwerpen. Daarom communiceren we onder de noemer: Onze Toekomst is Duurzaam. Alle subthema’s duurzaamheid vallen hieronder. • We onderzoeken wat mogelijk invloed heeft op het gedrag en zoeken naar onderbouwde oplossingen. Hiervoor nemen we deel aan een onderzoek naar gedragsverandering van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zo stimuleren we klimaatproof gedrag. • We vertellen wat het voordeel voor de doelgroep is. • We halen verhalen op uit de samenleving en zoeken naar community’s die als ambassadeurs van onze boodschap kunnen optreden. • We maken allianties met bondgenoten, eigen collega’s en koplopers en sluiten waar het kan aan bij hun netwerken, momenten en activiteiten. • We faciliteren initiatieven vanuit de samenleving door inzet met gemeentemiddelen- en kanalen. • We maken gebruik van landelijke en regionale campagnes. • Vanuit de gemeente en het waterschap trekken we actief samen op in onze communicatie uitingen. • We communiceren regelmatig met de doelgroepen door ook naar ze toe te gaan en met elkaar in gesprek te gaan (risicodialogen, samen kijken waar echt de problematiek zit). • We ontzorgen door concrete acties en (financiële) instrumenten in te zetten.

Bijvoorbeeld door subsidies vanuit de gemeente of het waterschap. • We monitoren halfjaarlijks de communicatie en beïnvloedingstechnieken op effectiviteit.

Onze Kernboodschap Met de aanpassingen aan onze leefomgeving zorgen we dat we de gevolgen van de klimaatverandering kunnen opvangen. Hiermee zorgen we er samen voor dat er in uw buurt prettig kan worden geleefd. Een buurt die mooi is om te zien is niet alleen goed voor de natuur maar ook voor ons welzijn.

“Onze Toekomst Is Duurzaam. Daarom verduurzamen en vergroenen wij nu. Stap voor stap.”

Uitgangspunten communicatie Klimaatopgave: samenhang mitigatie en adaptatie De klimaatverandering wordt veroorzaakt door een stijging van de broeikasgassen in de atmosfeer en kent vele facetten. We beperken de negatieve impact van de klimaatverandering door het aanpakken van de oorzaak (mitigatie) en het aanpassen aan de klimaatveranderingen (adaptatie) . We communiceren daarbij vanuit alle onderwerpen uit de Klimaatvisie. Op deze manier verkondigen we een duidelijke boodschap en baseren we onze communicatiestrategie op de verwevenheid van alle thema’s. Gezamenlijke opgave: iedereen aan de slag Niet alleen de overheid is verantwoordelijk om onze gemeente in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig ingericht te hebben. Iedereen (inwoners, ondernemers, partners, overige overheden enzovoort) zal moeten bijdragen en verantwoordelijkheid moeten nemen. Rondom deze thema’s verbinden we interne (collega’s) en externe partijen om de komende jaren richting te geven aan de Strategie Klimaatadaptatie. Dit vergt een continue betrokkenheid van alle partijen voor een lange periode. Op het gebied van participatie, communicatie, informatie en samenwerking hebben we nog een wereld te ontdekken. 50

51

Wat hebben we aan communicatiekanalen en middelen? In het communicatieplan zullen, naast deze bestaande communicatiemiddelen en -kanalen, nog diverse op maat gemaakte middelen en activiteiten worden uitgewerkt. De volgende kanalen en middelen gaan we inzetten: • Websites: » Onze Toekomst is Duurzaam (voor inwoners) » Hart voor Klimaatzaken.nl (platform voor duurzame ondernemers in Ridderkerk) • Tweemaandelijks: rubriek op gemeentepagina in lokale kranten. • Gemeentelijke social media accounts: Facebook, Instagram, LinkedIn en Twitter.

Campagnes

Gemeentekanalen

Community

“Met aanpassingen aan onze leefomgeving zorgen we ervoor dat we de gevolgen van de klimaatverandering kunnen opvangen.” EUR onderzoek gedragsinterventies

52

OTID website

53

Bijlagen Relevante beleidsstukken

54

55

Bijlage

1

Relevante beleidsstukken

Mondiaal • Klimaatakkoord Parijs Landelijk • Klimaatakkoord Nederland • Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Regionaal • Waterschap: Waterbeheerprogramma 2022-2027 • Convenant Klimaatadaptief Bouwen Lokaal • Klimaatvisie Ridderkerk • Omgevingsvisie Ridderkerk • Gemeentelijk Rioleringsplan • Gebiedsvisie Rivieroevers • Woonvisie • Groenvisie

Voor de raadsleden in te zien in het Raadsinformatiesysteem • 2016-06-24-RIB-Beleidsuitgangspunten-Bomen-enzonnepanelen-gemeente-Ridderkerk-1.pdf • Actieplan Luchtkwaliteit • Toekomstvisie Groen en Recreatie IJsselmonde, Visie landschapstafel 2019 • Natuurwaardenkaart 2014 voor gedragscode floraen faunawet • Groene kaart • Bewegend verbinden 2017 > de groenplekken in de wijk inzetten als verbindend groen • Mobiliteitsplan > meer ruimte voor ontmoeten en minder openbare ruimte die alleen toegankelijk is voor de auto • Cultuurhistorische waardenkaart • Handboek openbare ruimte 2015 Nog in ontwikkeling: • Visie op Water • Visie op Ecologie

56

57