RGB Begraafplaats Rusthof Ridderkerk

1 Tekst in cursief betreft niet-monumentale delen Redengevende beschrijving Naam object: Begraafplaats Rusthof Adres: Lagendijk 50, Ridderkerk Postcode: 2981 EM Kadastrale aanduiding: RDK sectie H perceel 5728 Oorspronkelijke functie: Algemene Begraafplaats Huidige functie: Algemene Begraafplaats Bouwjaar/periode: 1829 / 1930 Bouwstijl: Geometrische aanleg Architect: H.J. Hardeman (uitbreidingsplan) Inleiding Algemene begraafplaats Rusthof, aangelegd in 1829 en uitgebreid in 1930 in geometrische landschapsstijl. Begraafplaats Rusthof was de eerste “buitenbegraafplaats” buiten de dorpskern van Ridderkerk, nadat in 1804 het begraven in en bij de kerk bij wet werd verboden. De begraafplaats werd gesitueerd in de polder Nieuw-Reijerwaard tussen de historische linten de Lagendijk en de Blaak, en volgt de verkavelingsstructuur van de polder. In 1930 volgde een uitbreiding in zuidwestelijke richting waarbij de oorspronkelijke aanleg in het nieuwe ontwerp werd opgenomen. Het ontwerp van de aanleg en de aula is van gemeentearchitect en directeur gemeentewerken H.J. Hardeman. T ot de bescherming behoort de aanleg in zijn geheel (hoofdstructuur, padenstelsels en beplanting). De aula is individueel als monument beschreven. Omschrijving Begraafplaats op rechthoekig perceel, aangelegd in een geometrisch landschappelijke stijl.

De grafvelden zijn asymmetrisch aangelegd en bestaan uit een stelsel van paden in de lengte- en dwarsrichting. Tussen de grafvelden beplanting bestaand uit (bijzondere) bomen, struiken en stinzenbeplanting. Op het achterterrein twee ronde grafvelden, gemarkeerd door twee rode beuken. Rond het terrein bevindt zich een dichte haag met daarachter een strook met opgaand groen, bestaande uit bomen en heesters, afgewisseld met lage stinzenplanten. Aan de voorzijde, rechts van de entree, een recent indifferent hekwerk. De oorspronkelijke ingang werd gemarkeerd door een neoclassicistisch poortgebouw, dat dienstdeed als lijkenhuis en opslagplaats voor de beheerder. Omstreeks 1900 werd een opslagruimte en dienstwoning voor de beheerder gebouwd (Lagendijk 54). De dichtgezette opening in de gemetselde muur tussen de dienstwoning en begraafplaats herinnert aan de functionele verbinding. De oorspronkelijke 19e-eeuwse aanleg bevindt zicht aan de zuidoostzijde en is een van het meest eenvoudige type aangelegd in de geometrische stijl. Bestaand uit een middenpad met aan weerszijden rechthoekige grafvelden met dwarspaden. Dit gedeelte heeft een meer besloten karakter door grote bomen en struiken van aanzienlijke ouderdom. Deze oude aanleg is nog als zodanig herkenbaar. Bij de uitbreiding van 1930 werd de oorspronkelijke aanleg opgenomen in het nieuwe ontwerp.

Ook werd in 1930 het poortgebouw gesloopt en werd de ingang naar de huidige locatie verplaatst, rechts van de dienstwoning. De hoofdentree bestaat uit een eenvoudig toegangshek tussen vier gemetselde hekpijlers met daarachter een brede bomenlaan leidend naar de aula. De aula (gemeentelijk monument) naar ontwerp van H.J. Hardeman, is gebouwd in art déco stijl en kwam tot stand als onderdeel van het uitbreidingsplan. De aula markeert de overgang tussen het oude gedeelte en de uitbreiding.

2 Tekst in cursief betreft niet-monumentale delen De begraafplaats kende een indeling in eerste- en tweedeklas graven, met afzonderlijke velden voor de armen, en ongedoopte kinderen, en de meer welgestelden. Het grootste gedeelte van de begraafplaats bestond uit tweedeklas graven en zijn overwegend protestants. Op de begraafplaats bevindt zich een diversiteit aan grafmonumenten, variërend van eenvoudige stenen grafpaaltjes voor de armen, eenvoudige en rijker uitgevoerde stenen zerken, enkele familiegraven met obelisken (waarvan de oudste uit 1864) en oorlogsgraven. Een van de oudste grafmonumenten betreft een in steen uitgevoerde afgebroken boomstam uit 1858. Rechts van de ingang bevindt zich een oorlogsmonument ter nagedachtenis aan 20 militairen uit Ridderkerk die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. In 1991 is een plaquette toegevoegd ter nagedachtenis aan 7 militairen die sneuvelden in het voormalig Nederlands-Indië. Het monument bestaat uit een lage gemetselde muur, met een beeld van een zittende vrouw (door beeldhouwster Lidi van Mourik Broekman). Op één van de gedenkplaten staat “zij vielen voor het vaderland” . Waardering • Cultuurhistorische waarde: de begraafplaats is van cultuurhistorische waarde vanwege de functie van begraafplaats binnen de gemeenschap van Ridderkerk.

De begraafplaats is representatief voor de vroeg 19e-eeuwse ontwikkeling van begraafplaatsen buiten de bebouwde dorpskernen, als gevolg van Franse wetgeving in 1804 waardoor het verboden werd in en om de kerk te begraven. Het bestaande kerkhof om de kerk werd daarom verplaatst naar het buitengebied. • Tuinhistorische waarde: vanwege de aanleg in twee perioden: de oorspronkelijke 19e-eeuwse aanleg aan de zuidoostzijde, en de geometrische aanleg van de jaren 1930 in noordwestelijke richting, waarin het oorspronkelijke deel in het uitbreidingsontwerp is geïntegreerd. De aanleg betreft de padenstelsels, de grafveldindeling en de beplanting. De aanleg is van lokaal belang vanwege het uitbreidingsontwerp van gemeentearchitect – en later directeur van de dienst gemeentewerken – H.J. Hardeman. • Situationele en ensemblewaarden: situationele waarde vanwege de ligging aan en tussen twee historische linten: de Lagendijk en waterloop de Blaak. Ensemblewaarden vanwege het ensemble van de begraafplaats inclusief aanleg (padenstelsels en grafvelden), de beplanting en een diversiteit aan grafzerken waarvan enkele bijzondere, de aula, het hekwerk en de gemeentelijke dienstwoning. • Gaafheid en herkenbaarheid: hoewel het ensemble is gewijzigd (met name rond de entree), is de herkenbaarheid van het ensemble van de begraafplaats met grafvelden, padenstructuur, bijgebouwen en hekwerk nog groot.

De aanleg van grafvelden en padenstelsels is nog zeer gaaf. • Zeldzaamheid: zeldzaam als één van de twee begraafplaatsen in Ridderkerk. Zeldzaam als een gaaf bewaard 19e-eeuws ontwerp en uitbreiding naar ontwerp van gemeentearchitect H.J. Hardeman. Zeldzaamheidswaarde vanwege het herkenbare ensemble van begraafplaats in zijn geheel inclusief bijgebouwen. © Dorp, Stad en Land, april 2026 3 Tekst in cursief betreft niet-monumentale delen Bijlage De eerste aanleg en de uitbreiding 1930 vallen onder de bescherming. Geel: indicatie indifferent hekwerk Blauw: monumentaal hekwerk Aula, bloeiende Prunus en grafzerken. Oude gedeelte (vml hoofdas) Oorlogsmonument Indifferent hekwerk

4 Tekst in cursief betreft niet-monumentale delen Bomeninventarisatie