Document · PDF

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen De Fakkel 2023-04-04.pdf

Commissie Samen wonen RK 1 juni 2023, gemeente RidderkerkBij agendapunt: 9: Raadsinformatiebrief d.d. 5 mei 2023 over onderzoek toekomst de Fakkel7.526 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Onderzoek Duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum

Naam verantwoordelijke: Functie: E-mail: Inspecteur bouwkundig: Datum opname: Versie:

E.E de Linde Installatieadviseur e.delinde@sportfondsen.nl Bart Folkerts 8 november 2022 1.05

Amsterdam, 4 april 2023 Sportfondsen Nederland B.V. Afdeling Bouw & Techniek \\Ridderkerk - 00246\De Fakkel\Projecten\2022 Duurzaamheid rapportage

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Inhoudsopgave

Pagina

1. 1.1.

Inleiding Aanleiding en doel

2 2

2. 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6.

Bestaande situatie Algemene gegevens Bouwkundig Installaties Huidig energieverbruik Verbruiksgegevens Analyse verbruik gegevens

3 3 3 5 8 8 11

3. 3.1. 3.2. 3.3.

Besparingspotentieel Mogelijkheden tot beperken benodigde warmtevraag Mogelijkheden tot beperken benodigde elektravraag Energiebesparende maatregelen

12 12 13 14

Financiële uitgangspunten

5. 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9.

Energiebesparingsmaatregelen Algemeen Stap 1: Beperken energievraag Stap 2: zoveel mogelijk benutten vrijkomende warmte Stap 3: Duurzame opwekking Stap 4 Efficiënt gebruik fossiele brandstoffen Plan van aanpak Samenvatting Advies Tot slot

16 16 16 21 22 23 23 25 25 25

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Inleiding 1.1. Aanleiding en doel Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de gemeente Ridderkerk. Doel De doelstelling van de directie van Sport Service Ridderkerk is duidelijk, het verduurzamen van Recreatiecentrum de Fakkel is noodzakelijk gezien het feit dat de kosten voor de inkoop van energie stijgen en de exploitatielasten daarmee ook stijgen. Om deze reden is het dan ook van belang om inzicht te krijgen hoe de energiebehoefte kan worden gereduceerd en welke mogelijkheden er zijn voor het opwekken van energie. Onder benodigde energie wordt verstaan de energie die nodig is voor de gebouwgebonden installaties én het gebruikersgebonden verbruik. Op het moment dat de benodigde energie op gebouw-/locatieniveau wordt opgewekt, noemen wij een gebouw energieneutraal. De opdrachtgever heeft de behoefte aangegeven om onderzoek te doen naar maatregelen die nodig zijn om het gebouw (zo mogelijk stapsgewijs) energieneutraal te maken.

Onderzoek Het navolgend onderzoek is in opdracht van de directie uitgevoerd en zal bijdragen aan een duurzaam Recreatiecentrum de Fakkel. Het resultaat van onze werkzaamheden geeft inzicht in de technische en economische haalbaarheid en voorziet in een advies voor de meest passende duurzaamheidsmaatregelen. Op basis van onze rapportage kan onderbouwd een keuze worden gemaakt voor duurzaamheidsmaatregelen. Op basis van onze praktijkervaring van initiatief tot realisatie en monitoring zijn wij bekend met de consequenties van de technische aanpassingen en de financiële gevolgen op het gebied van investering en exploitatie.

Werkwijze Door middel van een schouw en een inventarisatie zijn de energetische prestaties in kaart gebracht. Hierbij is gekeken naar de schil, zoals de warmteweerstand van gevels en daken, de aanwezige techniek, de verbruiksgegevens van energie en water, tekeningen en de technische documentatie. Aan de hand van de resultaten uit de inventarisatie, zijn een aantal oplossingsrichtingen geformuleerd om het energiegebruik van het gebouw te optimaliseren.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Bestaande situatie 2.1. Algemene gegevens Algemene gegevens van het gebouw:

Accommodatienaam: Recreatiecentrum de Fakkel Contactpersoon: de heer C. Trumpi Adres: Sportlaan 8-10 2982 SN Ridderkerk Recreatiecentrum de Fakkel bestaat uit een: • Sporthal met meerdere kleedruimten voor sporters, leerkrachten en scheidsrechters, EHBO-ruimte, opslagruimte materialen, douches en toiletten; • 25-meterbassin (312,5 m2); • Instructiebassin (192 m2); • Recreatiebassin (240 m2); • Peuterbassin (16 m2), whirlpools (6,3 m2); • Uitzwembassin (74,5 m2). De zwemzaal van het recreatiebassin is voorzien van een glijbaan met een skimout (9 m2) en stoomcabines. Verder omvat de accommodatie een droge en natte horeca, kantoren, diverse horecaruimten, omkleedvoorzieningen voor publiek, sanitaire ruimten, personeel ruimten, technische ruimten e.d.. Het buitenterrein bevat verder nog een Dolfijnbad (375 m2), een Nijlpaardbad met familieglijbaan (154 m2), een Pinquinbad (53 m2), een Zeeleeuwbad (103 m2) en een groot paviljoen met de buitenhoreca, toiletten, kluisjes en buitendouches.

2.2. Bouwkundig In een accommodatie met een zwembadfunctie heerst een ander klimaat dan in een doorsnee gebouw. Voor zwemmers worden water- en luchttemperatuur en luchtvochtigheid constant geregeld op relatief hogere waarden dan bij een standaard gebouwfunctie. Een goede bouwkundige schil met een hoge warmteweerstand is dan essentieel om de geproduceerde warmte in het pand te houden. Daarnaast draagt een goed opgebouwde gebouwschil bij aan het tegengaan van vochtproblemen (onder andere condensatie), zowel in de binnenruimten als in de constructies. Voor een optimale situatie voor een zwembad zijn een aantal essentiële zaken benodigd: 1. Hoge warmteweerstand van de gebouwschil; 2. Dampwerende materialen en detailaansluitingen; 3. Hoge mate van luchtdichtheid.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Het gehele pand van Recreatiecentrum De Fakkel is meermalen gerenoveerd en uitgebreid waarbij de volgende bouwjaren terug zijn te herleiden: • • • • • • •

Wedstrijdzwemzaal 1972 Sporthal ca. 1972 Recreatiezwemzaal 1988 Kleedruimten 1988 en 1998 Buitenbassins en badmeesterspost/technische ruimte (TR) 2010 Renovatie jaren 2008/2009/2010 Wedstrijdbassin RVS 2011

Op basis van de beschikbare informatie en de visuele inspectie hebben wij de warmteweerstand, uitgedrukt in Rc-waarden van de diverse gebouwschillen ingeschat. Om de daadwerkelijke Rc-waarden te kunnen vaststellen is nader onderzoek benodigd. Middels destructief onderzoek, waarbij gebouwschillen plaatselijk worden opengebroken, kan de exacte opbouw en bijbehorende Rc-waarde worden vastgesteld. Wij hebben nu nog geen destructief onderzoek uitgevoerd. De hieronder genoemde ingeschatte Rc-waarden zijn de basis voor onze berekeningen in deze rapportage. Onderdeel

Omschrijving

Zwembad daken

Meerlaags bitumendakbedekking, voorzien van nieuwe toplaag, isolatie 8 cm. Er is geen informatie beschikbaar of het dak is voorzien van extra isolatie. Aangetroffen dakopstandhoogte en beloopbaarheid van de daken duiden op extra aangebracht harde persing. Bij een isolatie dikte van 8 cm, in overeenstemming met de tekeningen wordt de Rc-waarde geschat op 2,2 w.K/m2. Als bij een renovatie extra is geïsoleerd zal de Rc- waarde op ongeveer 3,5 w.K/m2 uitkomen.

Sporthal dak

In de modellen wordt gerekend met een Rc-waarde van 3,5 w.K/m2 Meerlaags bitumendakbedekking, recentelijk voorzien van een nieuwe toplaag. Informatie over de isolatiedikte en materiaal is onbekend. Dak voorzien van zonnepanelen en goed beloopbaar dakvlak.

Gevels zwembad

De Rc-waarde is geschat op 2,5 w.K/m2 Onduidelijk of isolatie in de diverse spouwbladen aanwezig is. Incidenteel is een opbouw met een Rc-waarde van 2,2 in de details aangetroffen. Zonder isolatie is de Rc-waarde nihil. Gerekend is met een Rc-waarde van 2,2 w.K/m2

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Gevels sporthal

Serre Uitzwembassin

Isolatie van de diverse technische ruimten

Isolatie is hier zeer beperkt waargenomen. Er zijn meerdere kieren waar buitenlucht zichtbaar is. Het plafond fungeert deels als thermisch scheiding, hier is wel isolatie aangetroffen, echter het deel van de gevels boven het plafond is nauwelijks geïsoleerd De gemiddelde Rc-waarde is geschat op 1,0 w.K/m2 Te openen serre met polycarbonaat dakplaten welke in matige conditie verkeren, isolatiewaarde is nihil Rc waarde geschat op 1,0 w.K/m2 De Sandwichpanelen sluiten matig aan, zowel onderling als op de overig bouwkundige delen, en zijn sterk gecorrodeerd. De constructieve Houtwolcementdakplaten (HWCdakplaten) lopen door als overstek en zijn zichtbaar aan onderzijde bij de technische ruimten.

Glijbaan Buitenbassins

Kozijnen

De gemiddelde Rc-waarde is geschat 2,0 w.K/m2 Niet geïsoleerde Tube 1200 glijbaan De bassins buiten zijn niet voorzien van een afdekking. In bepaalde gevallen is het aan te bevelen om dit toe te voegen. (Wordt bepaald door lengte van seizoen) De meeste kozijnen zijn voorzien van dubbele beglazing met U-waarden van 2,7. Een enkele ruit is inmiddels door beter glas vervangen, U-1,4

2.3. Installaties Verwarmingsinstallatie Voor de verwarming van het zwembad wordt gebruik gemaakt van een aardgasgestookte verwarmingsinstallatie bestaande uit een W.K.K. en twee HRketels, aangesloten op een verdeler verzamelaar met een distributiesysteem naar de diverse afnemers. Warmtapwater Het warmtapwater wordt voor het gehele complex verzorgd door twee stuks direct gestookte voorraadboilers van 300 ltr. die zijn aangesloten op de warmwaterinstallatie. Onderdeel

Omschrijving

Warmteopwekking algemeen Warmteopwekking algemeen Warmteopwekking tapwater Warmte distributie Afgifte ruimteverwarming Afgifte bassinverwarming Regeling

2 Remeha Gas-310 ECo Pro - HR-ketels - 497 kW bj 2015 1 W.K.K - 245 kWe – 300 kWth bj 2011 2 HR-direct gestookte boilers 91,6 kW - 300 ltr. bj 2015 Geïsoleerde leidingen en appendages Radiatoren en luchtverwarming

Indirect gestookte tsa’s, fabricaat Viessmann, type turbotec. Siemens regelinstallatie

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Onderdeel

Omschrijving

Circulatiepomp warmteopwekking Verdeler warmteopwekking

1 Grundfoss pomp type magna 1 1 Grundfoss pomp type TP 1 Grundfoss pomp type magna-3 1 Grundfoss pomp type UPS 25-40 1 Grundfoss pomp type UPS 50-30 1 Grundfoss pomp type UPS 40-60 3 bronzen tapwaterpompen, waarvan twee Grundfoss type ups en een type Alpha 1 Grundfoss pomp type UPS 32-80 1 Grundfoss pomp type UPS 32-8 1 Grundfoss pomp type UPS 25-80 1 Grundfoss pomp type UPS 50-60 1 Grundfoss pomp type UPS 80-120 1 Grundfoss pomp type UPS 65-60 1 Grundfoss pomp type UPS 25-40 1 Grundfoss pomp type magna-1

Warmcirculatiewater Verdeler verdieping

Verdeler kelder

LBK-verdieping instructiebad/wedstrijdbad

Ventilatie- en luchtbehandelingsinstallaties Voor de ventilatie- en luchtbehandeling is de accommodatie voorzien van een aantal luchtbehandelingsinstallaties. Deze bestaan uit diverse luchtbehandelingskasten (l.b.k) voorzien van warmteterugwinning met luchtdistributiesystemen voor de toe- en afvoer van ventilatielucht. Er zijn enige ruimten waar afzuigventilatoren zijn toegepast zonder warmteterugwinning (wtw). De toevoerkasten zijn afgeschreven, en ook enige dakventilatoren. Overzicht luchtbehandeling en toevoerkasten: Onderdeel Omschrijving

Bouwjaar

LBK wedstrijdbad LBK kleedruimten LBK recreatiebad LBK kleedruimten LBK sporthal LBK kleedruimten LBK restaurant LBK warmtedouche

2010 1988 2010 1988 1986 1986 1988 1988

toe- en afvoer, kruisstroomwisselaar toevoerkast, geen wtw toe- en afvoer, kruisstroomwisselaar toevoerkast, geen wtw 2 stuks toevoerkasten, geen wtw 2 stuks toevoerkasten, geen wtw toevoerkast, geen wtw toevoerkast, geen wtw

Overzicht afzuigventilatoren: Omschrijving

Aantal Capaciteit M3/h

Dakventilator was- en kleedruimten zwembad Dakventilator was- en kleedruimten zwembad Dakventilator was- en kleedruimten zwembad Dakventilator sporthal Dakventilator sporthal Dakventilator was- en kleedruimten sporthal Dakventilator bruine café Dakventilator VDA 250/6 EC

1 1 1 1 1 2 1 1

7.560 Onbekend Onbekend 5.940 7.560 Onbekend 1.656 958

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Dakventilator overig Dakventilator overig Dakventilator overig Dakventilator overig Dakventilator VDA 200/6 EC

1 1 1 1 1

3.240 504 2.628 2.628 574

Koelinstallaties Voor het koelen van de kantoren en overige ruimten staan op de daken van de accommodatie 17 inverter buitenunits opgesteld. Volgens de directie behoren de 17 inverter buitenunits niet bij De Fakkel en zijn op dit moment niet of beperkt in gebruik. Deze airconditioning zal wel in gebruik genomen worden. De horeca is voorzien van bedrijfskoeling. Zwemwaterbehandeling In de beide filterruimten zijn zwemwaterbehandelingsinstallaties opgesteld. Elk systeem bestaat uit een zwemwaterbuffer, een zandfilter, een pomp met haarvanger, een TSA, chemicaliëndosering en -automatisering en de nodige toeen afvoerleidingen. Daarnaast staan er diverse pompinstallaties voor de recreatieve elementen opgesteld in de filterruimte van het recreatiebad. Deze recreatieve elementen worden benoemd in de lijst “overzicht badwaterpompen” Enkele zijn voorzien van frequentieregelaar, maar er zijn ook nog diverse pompen die niet zijn voorzien van een frequentieregelaar. Hier is verbetering mogelijk. Overzicht badwaterpompen: Onderdeel

Omschrijving

Vermogen

Zwemwaterbehandeling wedstrijdbad Zwemwaterbehandeling instructiebad Zwemwaterbehandeling recreatiebad Zwemwaterbehandeling whirlpool Recreatieve elementen recreatiebad

2 Herborner badwaterpompen

1 Herborner badwaterpomp

5,5 + 3 kW + softstarter 4 + 2 kW + softstarter 11 kW + freq. Reg.

1 Herborner badwaterpomp

1 kW

1 Herborner badwaterpomp wildwaterkreek 1 Herborner badwaterpomp glijbaan 1 Herborner badwaterpomp waterval 1 Herborner badwaterpomp massagestralen 1 Herborner badwaterpomp stortbad 1 Herborner badwaterpomp fontein recreatiebad 1 Herborner badwaterpomp fontein peuterbad 1 luchtblower 1 luchtblower 1 luchtblower

30 kW

2 Herborner badwaterpompen

7,5 kW 4 kW 3 kW 1,1 kW 0,37 kW 0,37 kW 4 kW 5,5 kW 7,5 kW

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Zwemwaterbehandeling buitenbaden

Recreatieve elementen buitenbad

Diversen

2 Herborner badwaterpompen buffer 1 Herborner badwaterpompen buffer 1 Herborner badwaterpomp Dolfijn + Nijlpaardbad 1 Herborner badwaterpomp Pinquin + Zeeleeuwbad 1 Herborner badwaterpomp glijbaan 1 Herborner badwaterpomp spuiters 1 Herborner badwaterpomp spuiters Diverse compressoren, vuilwaterpompen, doseerpompen e.d.

5,5 Kw + freq. Reg. 4 kW + freq. Reg. 11 Kw + freq. Reg. 3 Kw + freq. Reg.

3 kW 0,37 kW 0,55 kW Divers

Verlichting De verlichting bestaat voornamelijk uit LED-verlichtingsarmaturen. In de accommodatie zijn in diverse vertrekken nog conventionele armaturen aanwezig die binnenkort vervangen zullen worden door LED-armaturen.

2.4. Huidig energieverbruik Het gemiddelde gas- en elektriciteitsverbruik van Recreatiecentrum De Fakkel over de periode 2016-2019 ligt op 11,88 GJ/m2 wateroppervlak, waarbij het verbruik van 2016 en 2019 fors afwijkt van de jaren 2017 en 2018. Als we het verbruik van 2019 van 10,2 GJ/m2 als referentie nemen, dan zien we dat dit boven het landelijk gemiddelde ligt van 8 GJ/m2 bij vergelijkbare accommodaties. Het hogere verbruik van De Fakkel is deels te verklaren door de relatief grote hoeveelheid m2 kantoren en horeca. Desondanks zijn energiebesparende maatregelen mogelijk.

2.5. Verbruiksgegevens 2.5.1. Energieverbruik Onderstaand zijn de verbruiksgegevens van 2016 tot en met 2019 weergegeven. Normaliter zouden wij kiezen voor de jaren 2020 en 2021 als referentie, echter doordat in deze jaren de accommodatie tijdelijk gesloten is geweest voor publiek i.v.m. covid is dit geen goede referentie en hebben wij voor de periode 2016-2019 als referentie gekozen:

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Omschrijving

Eenheid

2016

2017

Gewogen graaddagen Zie note 2.713,5 2.586,9 Inkoop gas cv M3 268.853 236.295 Inkoop gas w.k.k M3 264.932 248.322 Inkoop elektra kWh 663.453 660.154 Productie elektra kWh 876.762 867.135 Verkoop elektra kWh 102.988 188.522 Energieverbruik per m2 GJ/m2 13,3 12 zwemwater Totale energiebehoefte GJ 20.754 18.708 Afwijking op basis van % 105,4 100,4 graaddagen: Werkelijke afwijking: ‘%% 129,9 117,1 Note = Graaddagen gemeten door weerstation Rotterdam

2018

2019

2.604 220.124 257.702 666.103 886.325 119.906 12

2.575,5 257.744 133.485 837.052 533.627 212.114 10,2

18.738 101,1

15.982 100

117,2

100

Het is goed te zien dat het energieverbruik t.o.v. 2016 behoorlijk gedaald is Opmerkingen:

inclusief sporthal: 1.107 m2 inclusief kantoren en horeca: 1.071 m2 inclusief buitenbaden: 685 m2

2.5.2. Benchmark Op basis van de ervaringen in vele zwembaden van Sportfondsen Nederland B.V. is er een eigen benchmark ontwikkeld met beschikbare kengetallen met betrekking tot energieverbruik van zwembaden. Met behulp van deze kengetallen is het mogelijk na te gaan of het energieverbruik van een accommodatie kan worden gereduceerd. Immers, in verband met bedrijfsvoering, is een minimaal te verbruiken hoeveelheid energie altijd benodigd. Daarnaast kan het zo zijn dat het verbruik van een accommodatie al aanmerkelijk lager ligt dan op basis van de kengetallen is te verwachten. Eventuele besparingen zijn dan moeilijker te realiseren. Op basis van de benchmark van Sportfondsen Nederland B.V. valt het energieverbruik van Recreatiecentrum De Fakkel met 10,2 GJ/m2 in 2019 boven het gemiddelde, dat op 8,2 GJ/m2 ligt. Hierbij moet worden opgemerkt dat Recreatiecentrum De Fakkel beschikt over een relatief oude sporthal en veel m2 kantoorruimten. 2.5.3. Gasverbruik In onderstaande grafiek staat het gasverbruik weergegeven die voor het verwarmen van Recreatiecentrum De Fakkel benodigd is. Het betreft hierbij het verstookte aardgas dat gebruikt wordt voor het verwarmen van het gebouw, de ventilatielucht, het warmtapwater en het zwemwater. Het grootste aandeel van het gasverbruik is voor het verwarmen van de ventilatielucht. Dit betreft ongeveer 55 % van het totaal.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Verdeling gasverbruik Verliezen 10% Warmtapwater 10% Ventilatie 55%

Transmissie 25%

Transmissie: Warmteverlies door de schil, zoals de vloeren, deuren, gevel en het dak. Ventilatie: Verwarmen van de ventilatielucht. Verliezen: Algemeen verlies van warmte door transport. Warmtapwater: Warm water gebruikt voor o.a. douchen en keukengebruik.

2.5.4. Elektriciteitsverbruik In de grafiek van de verdeling van het elektriciteitsverbruik van De Fakkel is te zien dat de zwemwaterzuiveringinstallatie en de ventilatieinstallatie het grootste aandeel in het elektriciteitsverbruik hebben. Deze installaties zijn een groot deel van de tijd in bedrijf. In de zwemwaterbehandeling en de HVAC-installatie zit daarom ook het grootste potentieel om elektriciteit te besparen.

Verdeling elektriciteitsverbruik de Fakkel Verlichting 8%

Keuken 3%

WZ 44%

HVAC 45%

HVAC: Keuken: Verlichting: WZ:

Verwarming, Ventilatie, Airconditioning en Koeling Alle aanwezige apparatuur in de keuken Alle aanwezige verlichtingsarmaturen Waterzuivering installatie

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

2.6. Analyse verbruik gegevens Op basis van de verbruiksgegevens kunnen de volgende conclusies worden getrokken: • Het grootste aandeel van het gasverbruik komt voor rekening van de ventilatie en luchtbehandeling. • De beide luchtbehandelingskasten van de zwemzalen zijn voorzien van warmte-terug-winning in de vorm van kruisstroomwisselaars. Hierdoor hebben deze beide kasten een goed rendement. • De toevoerkasten van de sporthal, de was-en kleedruimten sporthal, de wasen kleedruimten recreatiebad, de was-en kleedruimten instructiebad en de toevoerkast van het restaurant zijn geen van allen voorzien van een vorm van warmterugwinning. Hierdoor moet de buitenlucht voor 100% verwarmd worden en bevat de afvoerlucht, die door de diverse ventilatoren naar buiten wordt afgevoerd, erg veel warmte. • De verwarming van de ventilatielucht vindt plaats d.m.v. verwarmingsbatterijen, gevoed door het water van de ketelinstallatie.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Besparingspotentieel 3.1. Mogelijkheden tot beperken benodigde warmtevraag 3.1.1. Bouwkundige maatregelen: Warmteweerstand gebouwschil Om de benodigde warmtevraag te reduceren is het aan te bevelen om als eerste maatregel de warmteweerstand van de schil van Recreatiecentrum De Fakkel te verbeteren. Op basis van de verschillende bouwjaren van de accommodatie is dit zeker mogelijk. In de regel is het verbeteren van de bouwschil een zeer effectieve maatregel, doch in praktijk niet eenvoudig uit te voeren. Verbeteringen aan gebouwschillen zijn ingrijpend van aard waardoor deze grote financiële en operationele gevolgen kunnen hebben. Hierdoor is het logisch om verbeteringen bij het einde van de levensduur van het betreffende onderdeel uit te voeren. Zodra het dak, de gevels, puien en beglazing vervangen worden, zal gelijk het isolerend vermogen van het betreffende bouwdeel verbeteren, waarmee de totale warmteweerstand van de gebouwschil toeneemt en de warmtevraag afneemt. Glijbaan Mocht de glijbaan worden vervangen, dan is het isoleren van de aan de buitenlucht grenzende delen van de tube aan te bevelen, deze maatregel is opgenomen in de lijst. Afdekking bassins Het afdekken van de buitenbaden is in bepaalde gevallen aan te bevelen. Dit is afhankelijk van de periode van openstelling. Deze maatregel is opgenomen in de lijst. 3.1.2.

Installatietechnische maatregelen: Warmteopwekking cv-ketels Ook op het gebied van de warmteopwekking kunnen er besparingen worden gerealiseerd; voornamelijk door het verlagen van de relatief hoge watertemperatuur waarmee de diverse installaties nu worden verwarmd. De aanwezige HR- ketels functioneren hierdoor op dit moment niet in het condensatiegebied, waarmee het HR-effect voor een groot deel van het jaar teniet wordt gedaan. Warmteopwekking w.k.k. Gebruik van de w.k.k. is economisch erg interessant voor De Fakkel en ontlast het elektriciteitsnet. Wij gaan ervan uit dat de w.k.k. in gebruik blijft.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Warmwatervoorziening De warmwatervoorziening, bestaande uit twee Remeha direct gestookte boilers, type CWH 90/300 met een voorraad van 300L wordt standaard op 75 graden Celsius geregeld. Deze beide installaties voorzien het totale complex van warmwater, waardoor het water relatief grote afstanden moet afleggen en er veel warmteverlies optreedt. Bij vervanging van deze boilers is het aan te bevelen om te kiezen voor decentrale warmwateropwekkers en om het water te verwarmen met lucht/water warmtepompboilers. Ruimtetemperaturen Een ander gevolg van het op hoge temperatuur stoken is ook dat de temperatuur in de technische ruimten relatief hoog is. Zodra we de keteltemperatuur gaan verlagen zal ook de ruimtetemperatuur in de technische ruimten dalen. Door een lucht/water warmtepomp op te stellen in deze ruimte(n) kunnen we de ruimte verder afkoelen en de vrijgekomen warmte aan het tapwater of het zwemwater afgeven. Ventilatievoorziening Voor de benodigde ventilatielucht staan 7 stuks luchttoevoerkasten in de technische ruimten en boven de plafonds opgesteld, inclusief de dakventilatoren die op de diverse daken aanwezig zijn. De toevoerkasten zuigen buitenlucht aan die verwarmd wordt naar de gewenste ruimtetemperatuur, terwijl de ventilatoren lucht afzuigen die veel warmte bevat.

Bij het vervangen van de luchttoevoerkasten en ventilatoren door een gebalanceerd systeem met warmteterugwinning valt hier een enorme besparing op het energieverbruik te realiseren. De beide LBK’s van de zwemzalen zijn wel voorzien van warmteterugwinning.

3.2. Mogelijkheden tot beperken benodigde elektravraag Er zijn verschillende mogelijkheden om de benodigde elektravraag te reduceren: 3.2.1. Installatietechnische maatregelen: Op het verbruik van de luchttoevoerkasten, ventilatoren, ruimte- en bedrijfskoeling, de badwater- en de transportpompen kunnen besparingen worden gerealiseerd. Dit kan door het vervangen van de apparatuur voor een energiezuiniger model/type. Normaliter doen we dit bij einde van de levensduur van de installatie.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

3.3. Energiebesparende maatregelen De in het rapport genoemde maatregelen zijn volgens een bepaalde volgorde onderzocht, te weten: Stap 1: Beperken energievraag Stap 2: Zo veel mogelijk benutten van vrijkomende energie Stap 3: Zo veel mogelijk duurzaam energie opwekken Stap 4: Efficiënt gebruik maken van fossiele brandstoffen Als de eerste twee stappen zijn doorlopen, is de minimaal benodigde energievraag bekend en kan onderzocht worden hoe in de resterende energievraag zoveel mogelijk duurzaam kan worden voorzien. Voorbeeld hiervan is zonne-energie voor elektriciteits- en/of warmteopwekking. Als in de resterende energiebehoefte niet volledig duurzaam kan worden voorzien dan zal deze moeten worden aangevuld met fossiele brandstoffen, met dien verstande dat deze op een zo efficiënt mogelijke wijze worden benut. Wij adviseren stapsgewijs de volgende maatregelen door te voeren: Stap 1 • Setpoint stooklijn aanvoertemperatuur ketels verlagen, zodat de ketels minder vaak bijstoken en het rendement van de ketels wordt verhoogd. • Waar mogelijk het verbeteren van de isolatieweerstand van het gebouw. • Bij het einde van de levensduur van luchttoevoerkasten, ventilatoren en pompen, deze vervangen door energiezuinige modellen. • Ledverlichting toepassen waar thans conventionele verlichting aanwezig is (reeds in uitvoering).

Stap 2 • Overtollige warmte benutten, hiermee de omstandigheden verbeteren door het plaatsen van één of meer warmtepomp(boilers). Stap 3 • Waar mogelijk het plaatsen van PV(T)-panelen en/of zonnecollectoren, zoveel als mogelijk afgestemd op de energievraag. Stap 4 • Het toepassen van een elektrische warmtepomp met een hoge COP (vanwege de huidige w.k.k niet van toepassing op De Fakkel).

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Financiële uitgangspunten Voor het onderzoek naar duurzaamheidsmaatregelen worden de financiële uitgangspunten gehanteerd zoals genoemd in onderstaande tabel. Omschrijving

Eenheid

Waarde

Opmerkingen

Tarief aardgas w.k.k. Tarief aardgas normaal Tarief aardgas gem. Tarief elektriciteit*

€/m3 €/m3 €/m3 €/kWh

1,14 1,51 1,33 0,22

Prijspeil januari 2023 Prijspeil januari 2023 Prijspeil januari 2023 Prijspeil januari 2023

Prijzen zijn inclusief energiebelasting, maar excl. btw, netwerkkosten etc. * De prijs van elektra wordt positief beïnvloed door de w.k.k., deze levert elektra en warmte.

Ontwikkeling gasprijs Nederland

Ontwikkeling elektraprijs Nederland

De in deze rapportage toegepaste prijzen van gas en elektra zijn opgegeven door Sportservice Ridderkerk.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Energiebesparingsmaatregelen 5.1. Algemeen In dit hoofdstuk worden maatregelen behandeld om het energieverbruik te reduceren. De maatregelen om energie te besparen worden benaderd op basis van de trias energetica waarbij de volgende stappen worden doorlopen:

1. Beperken de energievraag 2. Zo veel mogelijk benutten vrijkomende energie 3. Zo veel mogelijk duurzaam opwekken 4. Efficiënt gebruik fossiele brandstoffen De eerste stap om energiebesparing te bereiken, is door de energievraag op gebouwniveau zoveel mogelijk te beperken. Deze stap bestaat uit het zoeken naar een optimum van bouwkundige - en installatietechnische maatregelen zoals isolatie, energiezuinige verlichting en beperking van de warm(tap)watervraag. Vervolgens wordt in de tweede stap onderzocht of en hoe de vrijkomende energiestromen zoveel mogelijk benut kunnen worden, bijvoorbeeld door (betere) warmteterugwinning uit ventilatielucht, water en benutting van andere mogelijke restwarmte. Als de eerste twee stappen zijn doorlopen, is de minimaal benodigde energievraag bekend en zal onderzocht worden hoe in de resterende energievraag zoveel mogelijk duurzaam kan worden voorzien. Voorbeelden hiervan zijn zonne-energie voor elektriciteits- en/of warmte-opwekking, windenergie, biomassa, etc.. Als de resterende energiebehoefte niet volledig duurzaam kan worden voorzien, zal deze worden ingevuld met fossiele brandstoffen, met dien verstande dat deze op zo efficiënt mogelijke wijze worden benut. Bijvoorbeeld door het toepassen van een warmtepomp met een zo hoog mogelijke COP.

5.2. Stap 1: Beperken energievraag In deze paragraaf worden maatregelen behandeld die bedoeld zijn om de energievraag zoveel mogelijk te beperken. Het betreffen zowel bouwkundige als installatietechnische maatregelen.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

5.2.1. Bouwkundige maatregelen Verhogen warmteweerstand van de buitenschil. De Rc-waarden van de diverse gebouwschillen voldoen allen niet meer aan de huidige (thermische) eisen. Hedendaagse zwembaden streven ernaar om te voldoen aan de minimum BENG eisen, in overeenstemming met huidig bouwbesluit, niveau nieuwbouw. De huidige BENG Rc- en U-waarden voor gebouwschillen zijn: Vloeren Rc 3,7 Gevels Rc 4,7 Daken Rc 6,3 Kozijnen U=1,4 Het verbeteren van de warmteweerstand van gevels en daken vindt normaliter plaats op moment van natuurlijk vervanging of toevoeging van duurzaamheidsvoorzieningen zoals zonnepanelen. Op de daken van Recreatiecentrum de Fakkel zijn al diverse panelen geplaatst en recent zijn vele daken overlaagd met een nieuwe laag bitumineuze dakbedekking. De- hermontage van geplaatste zonnepanelenpanelen en vervangen van de dakbedekking is al snel kapitaalsvernietiging als dit niet op een natuurlijk moment wordt uitgevoerd. Indien verbetering toch op korte termijn wordt overwogen is dit enkel van uit het oogpunt duurzaamheid te rechtvaardigen.

In dit laatste geval adviseren wij de volgende zaken bij renovaties door te voeren • Vloeren ongewijzigd, hier valt nauwelijks bij te komen; • Daken opwaarderen naar minimaal Rc 6,3: o Tijdelijk verwijderen van zonnepanelen waar aanwezig; o Verwijderen van dakbedekking, isolatie en dampremmers tot op de bouwkundige dakconstructie; o Aanbrengen van nieuwe dampremmende lagen, isolatie en dakbedekking; o Terugplaatsen van zonnepanelen. • Gevelvlakken en boeidelen opwaarderen naar minimaal Rc 6,3: o Verwijderen van het bestaande buitenblad; o Verwijderen van de bestaande isolatie, indien aanwezig; o Afhankelijk van het type binnenblad een dampremmende laag aanbrengen; o Aanbrengen van nieuwe isolatie met een nieuw buitenblad. Alternatief aanbrengen van isolatieproducten inclusief een buitenafwerking zoals bijvoorbeeld sandwichpanelen • Kozijn en beglazing opwaarderen naar geïsoleerde kozijnen met trippel beglazing U=1,0 of beter.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Om inzicht te krijgen in de verschillende het besparingspotentieel als gevolg van verbeteren van de gebouwschil onderstaande voorbeelden. Project Duurzaamheidsmaatregelen Opdrachtgever Sportservice ridderkerk Accommodatie Sportcentrum de De Fakkel Peildatum 3-3-2023 Potentieele besparing gas door verberteren isolatie waarden van de buitenschil

Uitgangspunten Hs (Calorische bovenwaarde gas)

MJ/m3

CV rendement (HR oud model)

Zwembad

Sporthal

Overige

35,17

0,85

Jaargemiddelde jaar temperatuur (KNMI)

°C

10,1

Gemiddelde ruimte temperatuur (onderliggend)

°C

30,0

18,0

20,0

Huidig jaarverbruik gas

562.087

incl

Gasprijs huidig contract

€/m3

0,25

Gasprijs marktconform op basis van WKK

€/m3

0,7

Bestaande situatie Bouwdeel

Oppervlak

Uren/jaar

Delta T

1/Rc Rc

2019 15.982 GJ

W.K/m2

glas

soort

W/m2.K

Tbi gr C

warmte stroom

Mega joule

Tbu gem

gr C

gasverbruik m3 gas

Daken zwembad

2730

8760

3,50

n.v.t.

0,29

30,0

10,1

4,89502E+11

489.502

16.374

Daken sporthal

1410

8760

2,50

n.v.t.

0,40

18,0

10,1

1,40512E+11

140.512

4.700

Daken overig

1370

8760

2,50

n.v.t.

0,40

20,0

10,1

1,71089E+11

171.089

5.723

Gevels zwembad

870

8760

2,20

n.v.t.

0,45

30,0

10,1

2,48174E+11

248.174

8.302

Gevels sporthal en overig

1320

8760

2,00

n.v.t.

0,50

18,0

10,1

1,64429E+11

164.429

5.500

Kozijnen / beglazing (gehele pand gerekend met 20 graden)

515

8760

n.v.t.

HR ++

2,70

20,0

10,1

4,34123E+11

434.123

14.522

1.647.828

55.121

Totaal bestaand

Nieuwe situatie Bouwdeel

Oppervlak

Uren/jaar

Delta T

1/Rc Rc W.K/m2

glas

soort

W/m2.K

Tbi gr C

warmte stroom

Mega joule

Tbu gem

gr C

gasverbruik m3 gas

Daken zwembad

2730

8760

6,30

n.v.t.

0,16

30,0

10,1

2,71945E+11

271.945

9.097

Daken sporthal

1410

8760

6,30

n.v.t.

0,16

18,0

10,1

55758651429

55.759

1.865

Daken overig

1370

8760

6,30

n.v.t.

0,16

20,0

10,1

67892502857

67.893

2.271

Gevels zwembad

870

8760

6,30

n.v.t.

0,16

30,0

10,1

86663931429

86.664

2.899

Gevels sporthal en overig

1320

8760

6,30

n.v.t.

0,16

18,0

10,1

52199588571

52.200

1.746

Kozijnen / beglazing (gehele pand gerekend met 20 graden)

515

8760

n.v.t.

1,00

20,0

10,1

1,60786E+11

160.786

5.378

Totaal bestaand

695.246

23.257

besparing /jaar relatief

31.865

procentueel

57,8%

besparing /jaar procentueel op totaal gasverb. opm. oppervlakten niet digitaal, op bassis van ruw pentekening

€

7.966

besparing €/jaar gas marktprijs nov 22

€

22.305

Hoeveelheden en oppervlakten zijn bij benadering opgemeten uit pentekeningen (niet digitaal). Daarom kunnen geen rechten aan de hoeveelheden worden verkregen.

Isoleren glijbaan De huidige glijbaan, type tube, is niet geïsoleerd. Een geïsoleerde glijbaan zorgt ervoor dat het energieverlies wordt beperkt en de behaaglijkheid toeneemt. De glijbaan moet, zodra isolatie wordt toegepast, inwendig worden voorzien van verlichting omdat de glijbaan lichtdicht zal zijn nadat het isolatiewerk gereed is. Afdekking op de buitenbassins De bassins buiten zijn niet voorzien van een afdekking. Het is, afhankelijk van de periode van opening, aan te bevelen om elektrisch bedienbare afdekdekens aan te brengen op het Dolfijnbad (375 m2) en op het Nijlpaardbad (154 m2) de 2 kleine peuterbaden voorzien van afdekking is niet aan te bevelen. Wanneer men het seizoen beperkt tot de “warme” maanden en met de weersomstandigheden rekening houdt, is afdekken niet rendabel. Isoleren bassinwanden Het isoleren van inpandige bassinwanden is een mogelijkheid waardoor het energieverlies wordt beperkt. Onderzoek hierna wijst uit dat isoleren mogelijk is,

5,7%

besparing €/jaar gas contractprijs

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

maar dat dit niet eenvoudig is. Daarnaast zorgt isoleren in een badomloop dat leidingwerk en betonwanden beperkt toegankelijk worden voor inspectie en onderhoud. De kosten voor het aanbrengen maar ook onderhoud nemen hierdoor toe. Het is ook de vraag wat het rendement hiervan is, aangezien een groot deel van de warmte niet verloren gaat, maar in het pand blijft. Wij adviseren dan ook om hier vooralsnog geen gevolg aan te geven.

5.2.2. Installatietechnische maatregelen Verlagen stooktemperatuur ketelinstallatie. De aanwezige HR-ketels hebben een bouwjaar 2015 en zijn in goede staat. De HR-ketels kunnen een hoog rendement halen, echter dan is het noodzakelijk dat de temperatuur van het cv-water wordt verlaagd, zodat de ketels voldoende kunnen condenseren. De verwarmingsinstallatie is immers oorspronkelijk uitgelegd op een hoge temperatuur. Omdat de warmwater-voorziening geregeld wordt door separate toestellen is verlagen van de temperatuur goed mogelijk. Wij adviseren dan ook om het setpoint (stooklijn) van de installatie te verlagen. Energiezuinige circulatiepompen warmtedistributie toepassen. Circulatiepompen verbruiken 24h per dag veel energie. Van de huidige circulatiepompen zijn een groot aantal uitgevoerd als toerengeregelde traditionele pomp, type UPS. Er zijn enige energiezuinigere pompen, te weten de types Magna-3, Magna 1 en het type Alpha. Alle Ups circulatiepompen bij een natuurlijk moment vervangen door een type Magna-3, o.g. Energiezuinige badwaterpompen algemeen toepassen. Ook de badwaterpompen verbruiken 24h per dag veel energie. Omdat de huidige badwaterpompen verschillende bouwjaren hebben, is vervanging in het algemeen niet aan de orde. De badwaterpompen zijn voorzien van verschillende klasse IE-elektromotoren en sommige wel/niet met frequentieregelaars.

Hierdoor valt met nieuwe motoren, tot IE-5 is mogelijk, een besparing te behalen. Bij natuurlijk moment de pompen vervangen inclusief frequentieregelaar. Energiezuinige badwaterpompen recreatief toepassen of frequentieregelaar. Recreatieve badwaterpompen draaien slechts een deel van de dag maar verbruiken ook dan veel elektra. Doordat de recreatieve pompen t.b.v. de binnenbaden verschillende bouwjaren hebben, is vervanging in het algemeen niet aan de orde. De badwaterpompen zijn voorzien van verschillende klasse IE-elektromotoren en niet van frequentieregelaars. Hierdoor valt met nieuwe motoren, tot IE-5 is

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

mogelijk, een besparing te behalen. Bij natuurlijk moment de pompen vervangen en bij voorkeur te voorzien van een frequentieregelaar. W.K.K.-installatie. Het bouwjaar van de w.k.k. is 2011 waardoor de w.k.k nog niet is afgeschreven. Aangezien de w.k.k. economisch gezien erg interessant is door de vrijstelling op energiebelasting & opslag duurzame energie, wil SSR de komende jaren gebruik blijven maken van de w.k.k. Lokaal wordt er veel elektra opgewekt wat qua inkoop en netbeheerkosten en netbelasting optimaal is. Toepassen van warmtepompen In theorie is het mogelijk om warmtepompen toe te passen. Echter, aangezien de w.k.k in gebruik blijft en bij voorkeur warmte moet kunnen leveren, is een aanvulling d.m.v. warmtepompen geen goed voorstel, aangezien deze op een lage temperatuur functioneren en de w.k.k. juist op een hoge temperatuur. Isoleren zwemwaterleidingen Door het isoleren van zwemwaterleidingen zal het energieverlies worden beperkt. Onderzoek hierna wijst uit dat isoleren mogelijk is, maar niet overal eenvoudig. Het is ook de vraag wat het rendement hiervan is, aangezien de warmte niet verloren gaat, maar in het pand blijft. Wij adviseren dan ook om hier vooralsnog geen gevolg aan te geven. Toepassen Ledverlichting en aanwezigheidsdetectie verlichting Recreatiecentrum de Fakkel is voor een groot deel al voorzien van Ledverlichting.

In de sporthal en diverse overige ruimten is dit nog niet het geval, vervanging is energetisch gezien aan te bevelen. Volgens onze informatie is de vervanging van de verlichting in de sporthal al uitbesteed.

5.2.3. Totaaloverzicht maatregelen stap 1 Omschrijving Isoleren glijbaan, meerprijs bij vervanging van de tube Afdekken Dolfijn bad met lamellen Afdekken Nijlpaard bad met folie Vervangen dakbedekking zwembad Vervangen dakbedekking sporthal Vervangen dakbedekking overig Verbeteren gevelisolatie zwembad

Investering

Besparing Gas ≥ 4.750 m³

Besparing Elektra n.v.t.

6 jaar

CO2reductie ≥ 9 ton

€ 70.000,--

≥ 2.500 m³

n.v.t.

21 jaar

≥ 4,7 ton

€ 40.000,--

≥ 1.850 m³

n.v.t.

16 jaar

≥ 3,5 ton

Op natuurlijk moment

7.200 m³

n.v.t.

> 5 jaar

13,6 ton

Op natuurlijk moment

2.800 m³

n.v.t.

> 5 jaar

5,3 ton

Op natuurlijk moment

3.450 m³

n.v.t.

> 5 jaar

6,5 ton

Op natuurlijk moment

5.400 m³

n.v.t.

> 5 jaar

10,2 ton

€ 40.000,-excl. verlichting.

TVT

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Verbeteren gevelisolatie sporthal en overig Vervangen kozijnen en beglazing door trippel glas Vervangen koepel uitzwembassin Verlagen stooktemperatuur installatie Energiezuinige pompen in warmtedistributie toepassen

Op natuurlijk moment

3.750 m³

n.v.t.

> 5 jaar

7,1 ton

Op natuurlijk moment

9.000 m³

n.v.t.

> 5 jaar

17,0 ton

Op natuurlijk moment € 3.500,--

n.t.b.

n.v.t.

0 ton

> 12.500 m³

n.v.t.

<1 jaar

23,6 ton/jaar

n.v.t.

Besparing kan oplopen tot 75% op jaarverbruik product Afhankelijk van type

> 5 jaar

0* ton/jaar

Op natuurlijk moment

Energiezuinige Op natuurlijk n.v.t. > 5 jaar 0* badwaterpompen moment ton/jaar toepassen Frequentieregelaar € 13.258,-n.v.t. 13.578 kWh 4,5 jaar 0* op de badwaterton/jaar pompen toepassen Frequentieregelaar € 22.483,-n.v.t. 10.148 kWh 10 jaar 0* op de recreatieve ton/jaar pompen toepassen Vervangen van de € 152.862,-≥ 27.033 m³ n.v.t. 4 jaar ≥ 51,1 diverse toevoerton/jaar kasten en (betreft ventilatoren, meerprijs gebalanceerd t.o.v. basis) systeem toepassen met w.t.w * Bij inkoop groene stroom. Als er grijze stroom wordt ingekocht is er wel een besparing op CO2 ton p/jaar.

5.3. Stap 2: zoveel mogelijk benutten vrijkomende warmte In deze paragraaf worden maatregelen behandeld die zijn bedoeld om zoveel mogelijk restwarmte her te gebruiken.

5.3.1. Benutten vrijgekomen warmte De temperatuur in de filterruimten is erg hoog, waardoor we hier de mogelijkheid hebben om lucht/water warmtepompen in te zetten. De warmte wordt zo benut en de ruimte gekoeld wat het werkklimaat verbetert voor de technisch medewerker en de levensduur van elektrische apparatuur verlengd. Punt van aandacht is kwaliteit van de lucht in relatie tot de condensors, deze moeten hier geschikt voor zijn. Op dit moment staat de buitendeur, welke toegang geeft tot de koekoek recreatiebad, open. Reden hiervan is het koelen van de filterruimte. De filterruimte van het wedstrijdbad bevat ook een wandventilator, waar de warmte

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

vanuit de omloop in geblazen wordt. Een voor de hand liggende mogelijkheid is om een lucht/water warmtepompboiler te plaatsen in de desbetreffende ruimte. De warmte die vrijkomt door het koelen van de ruimte kan zo worden overgedragen op het tapwater en/of suppletiewater.

5.3.2. Benutten vrijgekomen warmte terugspoelen Voor het afvoeren van de vervuiling in de zwembaden wordt periodiek de zwembadfilters teruggespoeld. Nu gaat het water rechtstreeks het riool in. Het is mogelijk om dit spoelwater tijdelijk op te slaan. De warmte kan zo onttrokken worden aan het spoelwater, waarna het geloosd kan worden op het riool. De warmte onttrekken kan d.m.v. een water/water warmtepomp, waardoor we het suppletiewater opwarmen en het spoelwater afkoelen. Het grootste rendement wordt behaald door een warmtepomp, echter heeft deze ook als nadeel dat deze oplossing onderhoud vraagt en storingsgevoelig is. Resultaten bij overige baden zijn erg wisselend. De resterende levensduur van de Fakkel en de hoge investering zijn doorslaggevend om negatief te adviseren. Omschrijving

Investering

Vrijgekomen warmte spoelen benutten.

De investering is te groot om op dit moment positief te adviseren. € 39.620,--

n.t.b.

11.294 m³

-28.236 kWh

5 jaar

21,3 ton

€ 6.862,--

1.027 m³

-2.567 kWh

9 jaar

1,9 ton

Toepassen WPboiler 1.000 ltr in technische ruimte Toepassen WPboiler 300 ltr. decentraal

Besparing Gas

Besparing Elektra

TVT

CO2reduc tie n.t.b.

5.4. Stap 3: Duurzame opwekking In deze paragraaf worden duurzame technieken behandeld die mogelijk in Recreatiecentrum de Fakkel kunnen worden toegepast.

5.4.1. PV-panelen en heatpipes Met behulp van fotovoltaïsche panelen (PV) panelen kan zonlicht rechtstreeks worden omgezet in elektriciteit. Deze elektriciteit kan direct worden afgenomen door het zwembad. Op de daken zijn al PV-panelen aanwezig, welke niet in eigendom zijn van Sportservice Ridderkerk. Ook de opbrengst komt dan ook niet ten goede van het Recreatiecentrum. Op de overige daken is het mogelijk om PV-panelen aan te brengen, mits toegestaan door de constructeur en de aansluitcapaciteit. Ook het aanbrengen van thermische panelen, zoals heatpipes, is tevens mogelijk. Omdat dit echter

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

het gebruik van de w.k.k in de zomer verstoort, is het aanbrengen hiervan op dit moment geen optie. 5.4.2. Totaaloverzicht maatregelen stap 3 Investering PV-panelen

€ 400,-- / stuk*

Besparing Inkoop G 0

Besparing Inkoop E € 80,-- jaar

TVT 5 jaar

CO2reductie 0

* Bij meervoudige toepassing.

5.5. Stap 4 Efficiënt gebruik fossiele brandstoffen In deze paragraaf worden technieken behandeld die efficiënt omgaan met fossiele brandstoffen die mogelijk in het Recreatiecentrum de Fakkel kunnen worden toegepast. Sommige technieken gaan echter niet samen met duurzame technieken uit de vorige paragraaf.

5.5.1. Aquathermie Een warmtepomp met als bron oppervlakte of rioolwater kan een verstandige keus zijn. Omdat eerder gebleken is dat een warmtepomp, gezien de warmteproductie van de w.k.k. geen alternatief is, valt deze mogelijkheid af.

5.5.2. Volledig elektrische warmteopwekking Volledige elektrische warmteopwekking is, gezien het benodigd elektrisch vermogen, op dit moment geen alternatief, aangezien de netbeheerder geen mogelijkheid biedt om het aansluitvermogen uit te breiden.

5.5.3. Warmteopwekking d.m.v. waterstof Een warmteopwekking met waterstof als brandstof is op dit moment nog geen serieuze optie. Omdat de ontwikkelingen hierin snel gaan is dit op termijn wellicht wel mogelijk.

5.6. Plan van aanpak Na het lezen van dit rapport kunnen wij ons voorstellen dat u niet meteen een keuze weet te maken in de diverse maatregelen. Onderstaand treft u een grafiek aan met de diverse maatregelen en de bijbehorende terugverdientijden. Ook hebben wij gemeend u stapsgewijs aan te geven welke stappen wij u adviseren om te nemen.

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

Terugverdientijd in jaren 25 20 15 10 5 0

Aan te bevelen: 1.1. Optimaliseren van het setpoint stooklijn ketels, om het bijstoken van de beide ketels zoveel mogelijk te voorkomen en de w.k.k. voornamelijk de verwarming te laten verzorgen. Sportfondsen Nederland kan u hierbij adviseren om te komen tot een optimale instelling. 1.2.

Optimaliseren van de waterzuivering door de flow van de badwaterpompen zo minimaal mogelijk in te stellen. Een gevolg hiervan kan zijn dat er meetwaterpompen nodig zijn om de flow op de meetborden te garanderen. Deze dan aanvullend (laten) aanbrengen.

1.3.

Frequentieregelaars installeren op enkele badwaterpompen en een dag/nacht flow instellen.

1.4.

Toepassen van lucht/water warmtepompboilers in technische ruimte(n)

Naar keus: 1.5. Afhankelijk van lengte seizoen, het investeren in de aankoop en montage van isolatiedekens voor het afdekken van de buitenbassins; 1.6. Aanbrengen van PV-panelen op de vrije ruimte van de daken voor opwekken van elektra voor eigen gebruik. Uit te voeren bij natuurlijk moment vervanging: 2.1 Warmteweerstand van de gebouwschillen opwaarderen door extra te isoleren, zoals de daken en de gevels; 2.2 Het uitwendig isoleren van de glijbaan bij vervanging van de tube; 2.3 Verbeteren isolatiewaarde koepel uitzwembassin; 2.4 De luchttoevoerkasten en ventilatoren vervangen en een gebalanceerd ventilatiesysteem toepassen, met warmteterugwinning;

Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen Recreatiecentrum de Fakkel

2.5 2.6

Energiezuinige circulatiepompen in warmtedistributie toepassen; Energiezuinige badwaterpompen toepassen.

Voor het maken van een werkomschrijving, de aanbesteding en de begeleiding tot oplevering kan Sportfondsen u ondersteunen of ontzorgen.

5.7. Samenvatting Zoals eerder opgemerkt, het recreatiecentrum de Fakkel bestaat uit diverse bouwfasen. De isolatiewaarden van de diverse gevels en daken zijn daardoor nogal verschillend, van zeer beperkt tot matig geïsoleerd. Ook zijn er door de verschillende bouwfasen meerdere technische ruimten aanwezig welke verspreid over het recreatiecentrum liggen en is er een diversiteit aanwezig van de installaties. Deze versnippering maakt het verbeteren van de isolatie en het verhogen van het rendement van de installaties niet eenvoudig. Namelijk, om de warmteweerstand van de gebouwschil significant te verhogen zullen de gevels en daken volledig gesloopt moeten worden en opnieuw moeten worden opgebouwd. Dit is mogelijk maar geeft een grote investering en zal betekenen dat het recreatiecentrum voor een lange periode gesloten zal zijn. Ook het vervangen van de installaties en het verhogen van het rendement is zeker een mogelijkheid, waarbij ook hier aangetekend moet worden dat een lange periode van gesloten zijn onvermijdelijk is.

5.8. Advies Zoals uit de samenvatting blijkt zal een renovatie op grote schaal betekenen dat de Fakkel voor een lange periode gesloten zal zijn. Nieuwbouw is dan ook realistischer, omdat in dit geval de Fakkel tot het moment van oplevering geopend kan blijven. Bij nieuwbouw zullen het aantal baden, de afmetingen van de baden, de voorzieningen, het toezicht, de indeling, etc. ontworpen kunnen worden op basis van de huidige eisen en vraag. Een onderzoek naar de kosten van een grootschalige renovatie met opgave van kosten en een opgaaf van de gesloten periode is ons inziens essentieel t.o.v. de variant nieuwbouw. Op basis van deze twee of meerdere varianten kan men dan een weloverwogen besluit nemen.

5.9. Tot slot Dit onderzoek is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid uitgevoerd en gebaseerd op historische data, tekeningen, de fysieke opname en ervaring met andere verduurzamingsprojecten. Om terugverdientijden te bepalen zijn er factoren bepalend waarop wij geen invloed hebben. Marktprijzen van aannemers en installateurs stijgen momenteel bijzonder snel en de prijs van grondstoffen, brandstoffen e.d. zijn voor de toekomst op dit moment niet te voorspellen. De gehanteerde prijzen voor energie zijn in overleg met Sportservice Ridderkerk bepaald. Deze factoren zijn van grote invloed op de uiteindelijke terugverdientijd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.ridderkerk.nl/api/v1/meetings/944/documents/34853