Lokaal hitteplan Ridderkerk - verkorte versie.pdf

Lokaal Hitteplan Gemeente Ridderkerk Februari 2023

1

Verantwoording

Colofon

Titel

Lokaal hitteplan gemeente Ridderkerk

TAUW bv

Opdrachtgever

Gemeente Ridderkerk

Australiëlaan 5

Projectleider

Christiaan Stolk

Postbus 3015

Auteur(s)

Marieke van der Linde – van Persie en

3502 GA Utrecht

Esther Snepvangers (TAUW)

T +31 30 28 24 82 4

Projectnummer

1287028

E info.utrecht@tauw.com

Aantal pagina’s

9

Datum

20 februari 2023

2

1. Inleiding 1.1

Hittestress, een toenemend probleem

Klimaatverandering zorgt er in Nederland en de rest van de wereld voor dat het steeds warmer wordt. De afgelopen jaren zijn er verschillende hitterecords verbroken en steeds meer mensen ervaren hittestress. Met name onder de kwetsbare groepen in de samenleving, zoals ouderen, jonge kinderen en chronisch zieken, zijn gezondheidsrisico’s van hittestress groot. Hittestress leidt in sommige gevallen zelfs tot sterfte. Het CBS heeft berekend dat tijdens de laatste hittegolf van 2020 in Nederland 400 mensen in 1 week extra zijn overleden. Dit probleem wordt naar verwachting steeds groter doordat het warmer wordt door klimaatverandering, er vergrijzing optreedt, de druk op de zorg hoger wordt en ouderen langer zelfstandig wonen. Het is van belang dat de gemeente Ridderkerk zich goed voorbereidt.

1.2

organisaties betrokken zijn geweest en welke keuzes zijn gemaakt. Het hitteplan bevat daarnaast aandachtspunten en een overzicht van beschikbare informatie over het thema hitte. In deze verkorte versie van het lokaal hitteplan staan alleen alle maatregelen en afspraken beschreven.

Wat is hittestress? Langdurig aanhoudende hitte kan leiden tot klachten van vermoeidheid, concentratieproblemen, duizeligheid en hoofdpijn. Het ervaren van klachten gerelateerd aan hitte wordt ook wel hittestress genoemd. Zo kunnen mensen huidproblemen krijgen zoals jeuk en uitslag met blaasjes, maar kan er bij aanhoudende hitte ook uitdroging of oververhitting plaatsvinden. In het ergste geval kunnen mensen hier aan overlijden. Symptomen van uitdroging en oververhitting zijn onder andere misselijkheid, spierkrampen, uitputting, flauwvallen en bewusteloosheid. (Bron: RIVM)

Hitteplan gemeente Ridderkerk

Voor u ligt het lokaal hitteplan voor de gemeente Ridderkerk. Dit plan is in samenwerking met diverse maatschappelijke organisaties uit Ridderkerk, GGD Rotterdam-Rijnmond en het Rode Kruis tot stand gekomen. Het belangrijkste doel van het plan is het beheersen van gezondheidsrisico’s die optreden bij aanhoudende hitte. Het hitteplan geeft inzicht op welke plekken achtergrondinformatie te verkrijgen is en helpt bij de uitvoering van de reguliere taken en aanvullende maatregelen tijdens een warme periode. Het hitteplan dat voor u ligt is geen statisch document, maar een eerste aanzet van het lokaal hitteplan. Gedurende de aankomende jaren wordt het hitteplan verder uitgebreid en aangescherpt.

1.3

Leeswijzer

Dit is de verkorte versie van het lokaal hitteplan voor de gemeente Ridderkerk. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van alle maatregelen en afspraken die per fase zijn gemaakt. In het uitgebreide hitteplan worden ook de doelstellingen van het plan omschreven en de jaarlijkse cyclus van het hitteplan wordt uiteengezet. Ook is in het uitgebreide hitteplan te lezen hoe het plan voor de gemeente Ridderkerk tot stand is gekomen, welke

Figuur 1.1 Klachten (ernstige) hittestress.

3

2. Lokaal hitteplan Dit hoofdstuk biedt een overzicht aan afspraken, uitgesplitst naar de verschillende fasen.

2.1

De basisregels

Het RIVM heeft een aantal basisregels opgesteld om (de gevolgen van) hittestress te beperken. De hier onder opgesomde basisregels worden te alle tijden in acht genomen door de samenwerkingspartners. Zowel de doelgroep als eigen medewerkers worden op deze regels gewezen.

Figuur 2.1: Basisregels bij hitte (bron: RIVM) en Aanpak bij oververhitting, hitte-uitputting en hitteberoerte. (bron: RIVM)

Herken de signalen In bovenstaande afbeelding zijn de drie meest voorkomende hitte gerelateerde gezondheidsproblemen genoemd. De symptomen worden toegelicht, alsmede de acties die men kan ondernemen om het probleem te verkleinen. Samenwerkingspartners worden geacht op deze signalen te letten en adequate actie te ondernemen bij herkenning van de signalen. 4

2.2

Voorbereidingsfase

De voorbereidingsfase geldt van begin maart tot en met mei. In deze fase ligt de focus op:   

Het verwerken van de evaluatie van vorig jaar; Het ‘up-to-date’ brengen van de kennis over hitte en de negatieve gevolgen daarvan; Het ‘up-to-date’ brengen van de contactgegevens van de aangesloten partners en het uitbreiden van het netwerk;

Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Organisatie Kernteam (gemeente, GGD en het Rode Kruis) Gemeente

Wat Voorlichting aan organisaties

Gemeente

Kennis updaten hitte

Rode Kruis

Kennis delen met bevolking

Rode Kruis

Vrijwilligers werven

GGD

Beschikbaar stellen factsheets

GGD Facet Facet

Doelgroep Professionele partners

Informatie naar consultatiebureaus Hitte meenemen in huisbezoeken

Hoe De gemeente en de GGD houden jaarlijks gezamenlijk een bijeenkomst om maatschappelijke partners en onderwijsinstellingen voor te lichten over het thema hitte. De gemeente deelt het hitteplan op de gemeentelijke website. Op de webpagina verwijst de gemeente naar beschikbare informatie omtrent hitte. Deze wordt verstrekt door onder andere het RIVM, het Rode Kruis en de GGD. De gemeente update jaarlijks haar eigen kennis met middelen van de GGD en het RIVM. Het Rode Kruis publiceert informatie over hitte en gezondheid op de website van het Rode Kruis. Daarnaast promoot het Rode Kruis de EHBO-app ter bevordering van de zelfredzaamheid en de nieuwsbrief met informatie en handelingsperspectieven. Het Rode Kruis promoot de mogelijkheden om laagdrempelig via Ready2Help als burgerhulpverlener te helpen wanneer er extra handen nodig zijn. De GGD stelt haar hitte-factsheets beschikbaar en deelt deze jaarlijks met gemeente. De gemeente deelt deze op haar beurt met maatschappelijke partners (zie ook de site van het RIVM). Het Rode Kruis heeft ook factsheets met vertalingen. De GGD verzorgt naar behoefte hittevoorlichting bij consultatiebureaus. Facet neemt het thema hitte mee bij huisbezoeken aan kwetsbare ouderen (huisbezoeken vinden niet plaats tijdens de zomer).

Voorlichting medewerkers

Facet geeft jaarlijks voorlichting aan eigen medewerkers over hitte.

Ouderen

Publiceren hitteplan

Hele bevolking

Hele bevolking Hele bevolking

Inzetbare vrijwilligers

Professionele partners

Jonge kinderen Ouderen

Tabel 2.1: De afspraken en maatregelen voor de voorbereidingsfase.

5

2.3

Voorwaarschuwingsfase

De voorwaarschuwingsfase loopt van juni tot en met augustus. In deze fase is er een kleine kans dat een hittegolf zich voor kan doen en dus dienen wij voorbereid te zijn. Daarom ligt de focus in deze fase op:   

De laatste voorbereidingen betreffende informatievoorziening en inslaan van materialen; Verspreiding van verkoelende en informatieve materialen onder de partners; Verspreiding preventieve mails en nieuwsbrieven onder de doelgroep;

Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Organisatie

Wat

Hoe

Doelgroep

GGD

De GGD communiceert de hitte waarschuwing van het RIVM naar de gemeente. De GGD bespreekt het thema hitte in het leefbaarheidsteam en bepaalt de benodigde acties. De gemeente communiceert naar professionele partners. Het up-to-date houden van actuele gegevens is aan de gemeente.

Professionele partners

Gemeente

Actieve communicatie naar gemeente Leefbaarheidsteam activeren Actieve communicatie naar professionele partners Bevolking inlichten

Hele bevolking

Veiligheidsregio (GHOR)

Signalen ophalen bij politie en sociale partners

Rode Kruis

Vrijwilligers mobiliseren

Rode Kruis Rode Kruis

Informeren van contacten EHBO post voorbereiden

Facet Facet

Hitteplan paraat houden Hitte meenemen in belronde Hittecommunicatie via nieuwsbrief

De gemeente licht, na een voorwaarschuwing van het RIVM, haar bevolking in via verschillende media over de komende periode van hitte (o.a. via gemeentelijke website, social media, het blad de Combinatie en persberichten) De veiligheidsregio (GHOR) signaleert bij politie en sociale partners of alles goed gaat en onderhoudt contact met de gemeente over eventuele maatregelen of steun. Het Rode Kruis treft voorbereidingen voor mogelijke inzet van vrijwilligers of de Ready2Help-app om waar mogelijk te voorzien in een hulpbehoefte van voor hitte kwetsbare mensen. Het Rode Kruis stuurt de voorwaarschuwing door naar contacten Het Rode Kruis promoot de mogelijkheden om laagdrempelig via Ready2Help als burgerhulpverlener te helpen wanneer er extra handen nodig zijn. Facet houdt haar hitteplan paraat en stelt medewerkers op de hoogte. Facet neemt het thema hitte mee in de belronde aan kwetsbare ouderen. KBO-PCOB en Facet informeren bewoners en/of leden over het thema hitte via de nieuwsbrief.

Ouderen

GGD Gemeente

KBO-PCOB, Facet

Hele bevolking Professionele partners

Professionele partners

Inzetbare vrijwilligers

Professionele partners Hele bevolking Jonge kinderen Ouderen

Tabel 2.2: De afspraken en maatregelen voor de voorwaarschuwingsfase.

6

2.4

Waarschuwingsfase

De waarschuwingsfase geldt wanneer het nationaal hitteplan wordt geactiveerd. Dit is meestal tijdens een hittegolf, maar dit kan ook zijn tijdens een langere periode van hitte. De waarschuwingsfase kan in principe plaatsvinden van juni tot en met september. Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Organisatie

Wat

Hoe

Doelgroep

Gemeente

Actieve communicatie naar bevolking Informeren en reguleren bij evenementen Inzetten van vrijwilligers Actieve communicatie naar bevolking Actieve communicatie naar partners Actieve communicatie naar bevolking Beantwoorden individuele vragen Signalen ophalen bij politie en sociale partners Activeren organisatie specifiek hitteplan Contact ouderen onderhouden Hitte meenemen in belronde Communicatie bewoners

De gemeente communiceert actief naar de bevolking over hitte en over wat je moet doen (o.a. via social media, de gemeentelijke website en persberichten). De gemeente informeert samen met de GHOR naar de gang van zaken bij evenementen en past eventueel evenementen aan als het te heet is.

Hele bevolking

Met vrijwilligers en/of Ready2Help-app voorziet het Rode Kruis waar mogelijk in een hulpbehoefte van voor hitte kwetsbare mensen. Het Rode Kruis communiceert over hitte via sociale media en haar eigen website. De GGD communiceert de hitte waarschuwing van het RIVM naar de contacten op de maillijst en voorziet deze contacten van informatie materiaal. De GGD communiceert actief (via o.a. social media) naar de bevolking over hittestress en verschaft informatie over wat men kan doen. De GGD beantwoordt ad hoc individuele vragen van zowel burgers als professionals. De veiligheidsregio (GHOR) signaleert bij politie en sociale partners of alles goed gaat en onderhoudt contact met de gemeente over eventuele maatregelen of steun. Facet activeert het eigen hitteplan.

Kwetsbare mensen

Bij het annuleren van activiteiten belt Facet na en checkt of ouderen hulp nodig hebben ten aanzien van de hitte. Facet neemt het thema hitte mee in de belronde aan kwetsbare ouderen.

Ouderen

De woningcorporatie communiceert via de website richting bewoners over het thema hitte.

Ouderen

Informeren van ouderen

KBO-PCOB communiceert via de nieuwsbrieven en/of de website over het thema hitte. Daarnaast informeert ze over het onderwerp bij huisbezoeken, activiteiten en/of andere dienstverlening.

Ouderen

Gemeente

Rode Kruis Rode Kruis GGD GGD GGD Veiligheidsregio (GHOR) Facet Facet Facet Woningcorporatie KBO-PCOB

Hele bevolking

Hele bevolking Professionele partners Hele bevolking Hele bevolking, professionele partners Professionele partners

Jonge kinderen, ouderen

Ouderen

Tabel 2.3: De afspraken en maatregelen voor de waarschuwingsfase.

7

2.5

Monitoring en evaluatie

De evaluatiefase start aan het einde van de zomer en vindt plaats tussen eind september en oktober. In deze fase ligt de focus op:   

Het ophalen van ervaringen en bevindingen bij de partners en de doelgroep (met behulp van de partners) over de gevoerde maatregelen van de afgelopen zomer; Het gezamenlijk bespreken van de ervaringen en bevindingen van de uitrol van het lokaal hitteplan. Het zoeken van verbeteringen in het proces, communicatie uitingen staat centraal; Beoordelen of het bestaande netwerk uitgebreid moet worden.

Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Organisatie

Wat

Hoe

Doelgroep

Gemeente

Evalueren hitteplan

De gemeente evalueert jaarlijks het hitteplan in samenwerking met maatschappelijke partners.

Professionele partners

Gemeente

Actualiseren hitteplan

De gemeente actualiseert jaarlijks het hitteplan in samenwerking met maatschappelijke partners.

Professionele partners

Tabel 2.4: De afspraken en maatregelen voor de monitoring en evaluatie fase.

8

2.6

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding

De afspraken die vallen onder preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding zijn afspraken die gelden voor de lange termijn en/of een langere doorlooptijd hebben dan de acties uit de vorige fasen. Onderstaande tabel geeft de afspraken over preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding weer: Organisatie

Wat

Hoe

Doelgroep

Gemeente

Ontwerpen koel stedelijk gebied Operatie Steenbreek

De gemeente neemt hitte als thema op in het beleid rondom de ruimtelijke ontwikkeling en borgt een koel stedelijk gebied bij (her)ontwikkelingen. De gemeente zet operatie Steenbreek in. Het doel hiervan is het vergroenen van particuliere tuinen. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om het thema hitte mee te nemen bij de vergunningen van evenementen. Wanneer mogelijk, voegt de gemeente bij vergunning verlening toe dat organisaties in de zomer een hitteplan moeten hebben. De gemeente laat een hitteanalyse uitvoeren om de gevoelstemperatuur, loopafstand tot koelte, het percentage schaduw op loop- en fietswegen en het percentage groen in kaart te brengen.

Hele bevolking

Het Centrum Jeugd en Gezin (CJG) ontwikkelt een lesmodule waarin het thema hitte centraal staat. Het consultatiebureau deelt de hitte-informatie met ouders uit via het “Groeiboekje” (app) en posters. Dit gebeurt bij voorkeur in landelijk verband en in samenwerking met de GGD-en.

Professionals en jonge ouders

Gemeente Gemeente

Onderzoeken mogelijkheden vergunningen

Gemeente

Hitteanalyse laten uitvoeren

CJG’s, consultatiebureaus en GGD’en

Ontwikkelen lesmodule CJG en voorlichting/informatie op consultatiebureaus

Hele bevolking Hele bevolking

Hele bevolking

Tabel 2.5: De afspraken en maatregelen voor de preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding fase.

9